Latest / 8. Gün 25. Saat / Ruhunun pilini saniyeler içinde bitiren o modern alışkanlık - Yorgun

Transcript

Ruhunun pilini saniyeler içinde bitiren o modern alışkanlık - Yorgun · 8. Gün 25. Saat

0:09
Sekizinci gün 25 saatten hepinize selamlar.
0:12
Ben Fırat umarım iyisinizdir. Bu bölümde aslında hepimizin
0:17
sabah alarm çaldığında öğle yemeğinden hemen sonra veya
0:21
akşam koltuğa şöyle bir yığıldığımızda içinden geçtiği o
0:25
meşhur soruyu masaya yatırıyoruz.
0:27
Ben neden bu kadar yorgunum, neden bu kadar yorgun
0:31
hissediyorum? Yani öyle böyle bir yorgunluktan
0:33
bahsetmiyorum. Hani akşam olsa da uyusak
0:36
tadında bir tatlı yorgunluk değil bu sanki ruhumuzun pili.
0:40
Sütlenmiş, şarj tutmuyor gibi bir hâl hatta bazen 10 saat
0:44
uyuyup kalkıyoruz. Yine de üzerimizden böyle kamyon
0:47
geçmiş gibi hissediyoruz. Ya işte bu bölümde bu toplu
0:50
tükeniş halinin röntgenini çekmeye çalışacağız.
0:53
Bakalım mevzu sadece çok çalışmak mı yoksa sistemin
0:56
kendisinde mi bir arıza var bunu şöyle bir derinlemesine
1:00
inceleyeceğiz. Hazırsanız çayınızı, kahvenizi
1:02
kapın. Sizleri burada bekliyorum.
1:20
Öncelikle şu terminolojiyi bir netleştirelim arkadaşlar,
1:24
yorgunluk dediğimiz şey aslında vücudun bize biraz dur
1:28
dinlendirme şekli. Yani bir emniyet sibobu.
1:30
Ama bizim şu anda içinde bulunduğumuz durum daha çok
1:34
bitkinlik ya da literatürdeki adıyla oh meşhur tükenmişlik.
1:38
Aradaki çizgiyi nerde dökülüyor biliyor musunuz?
1:41
Gündelik yorgunluk güzel bir uykuyla veya hafta sonu
1:45
kaçamağıyla paketlenip rafa kaldırılabilir ama kronik
1:48
yorgunluk sendromu dediğimiz o meret siz ne kadar uyursanız
1:53
uyum zihninizin arkasındaki o fan sesini susturamamanızdır.
1:58
Sanki arka planda binlerce sekme açık kalmış da böyle işlemciniz
2:03
ısınıyormuş gibi hani derler ya gönül yorgunluğu dinlenmekle
2:06
geçmez, işte modern insanın durumu tam.
2:09
Bu racona bağlanıyor Dünya Sağlık Örgütü d sör onlar bile
2:13
artık bu mevzuya uyanmış durumda.
2:15
Eskiden tükenmişliği sadece iş hayatına dair bir stres tepkisi
2:19
sanıyorduk ama artık bunu modern bir salgın olarak tanımlıyorlar.
2:23
Veriler öyle biraz canımız sıkkın demiyor, insanların büyük
2:26
bir çoğunluğu kendini sistematik bir şekilde enerjisi hissediyor.
2:30
Yani bu artık bireysel bir beceriksizlik değil, kolektif
2:35
bir arıza sanki hepimiz aynı görünmez maratona yazılmışız ve
2:39
bitiş çizgisi. Bekle biz koştukça vardık
2:42
dedikçe ileriye doğru taşınıyor. Bu sadece iş çok yoğun abi
2:46
demekle açıklanacak bir şey değil.
2:48
Hayatın ritminin bizim biyolojik kapasitemize aşmasıyla alakalı
2:53
bir durum. Tabii bu yangının üzerine benzin
2:55
döken o meşhur süreci de unutmamak lazım.
2:58
Pandemi covid 19 belki fiziksel olarak aramızdan çekildi ama
3:02
bıraktığı o beyin sisi dediğimiz hayalet hala koridorlarımızda
3:07
geziyor. Birçok insan artık eskisi kadar
3:10
hızlı odaklanamadığından en basit kararları verirken bile
3:14
zihninin içinde bir sis bulutuyla savaştığından
3:17
şikayetçi. Uzun süreli halsizlik sadece bir
3:20
virüsün artçısı değil, aynı zamanda o dönem yaşadığımız o
3:23
belirsizlik ve korku dolu bekleyişin bir anlamda sinir
3:27
sistemimizde yarattığı deva. Enkaz ruhumuz o günlerdeki
3:31
hayatta kalma modundan çıkıp yaşama moduna bir türlü tam gaz
3:35
geçiş yapamadı. Bana göre çok önemli bir nokta
3:38
burası. Biz aslında sadece bedenen değil
3:40
hücresel düzeyde de bir yorgunluk içindeyiz.
3:43
Sabah uyandığınızda eliniz telefona gidiyor ya hani daha
3:46
gözünüzü tam açmadan dünyayı sırtınızı alıyorsunuz?
3:49
O an başlayan o zihinsel trafik günün sonunda sizi ben bugün ne
3:53
yaptığımda bu kadar bittim noktasına getiriyor.
3:56
Belki fiziksel olarak sadece bir sandalyede oturdun ama nöron.
4:00
Maraton koştu abi zihnimizdeki o bitmek bilmeyen yapılacaklar
4:04
listesi ve sürekli bir yerlere yetişme telaşı aslında vücudun
4:08
sürekli alarm vermesine neden oluyor.
4:10
Hani bir bilgisayarı hiç kapatmazsınız.
4:12
Sadece kapağını örtersiniz ya işte biz de tam o uyku modunda
4:16
yaşıyoruz ama asla gerçekten kapanmıyoruz.
4:20
Bazen düşünüyorum da acaba biz dinlenmeyi mi unuttuk yoksa
4:23
sistem bize dinlenmenin bir suç olduğunu maaş alıyor.
4:26
Yani boş boş duvara bakmanın hiçbir şey üretmemenin yarattığı
4:30
o suçluluk duygusu bile başlı başına bir enerji.
4:33
Emici hadi kalk bir şeyler yap, geri kalıyorsun diyen o iç ses
4:37
aslında bizi en çok yoran şey. Bu durum sadece beyaz yakalnın
4:41
veya bir öğrencinin derdi de değil ev hanımından esnafına
4:45
kadar herkesin omzunda aynı yetişememe yükü var.
4:49
Sanki birileri hepimizin kulağına hayat geçiyor ve sen
4:52
yeterince hızlı değilsin kardeşim diye fısıllıyor işte.
4:56
Bu noktada meselenin sadece kafada bitmediğini de anlamak
4:59
gerekiyor. Yani öyle pozitif düşün geçer
5:02
gibi kişisel gelişim zırvalarıyla açıklanacak bir
5:04
mevzu değil. Bu vücudumuzun kimyası bu kadar
5:07
çok uyarana ve bu kadar yüksek hıza uyumlu değil.
5:11
Beynimiz hala binlerce yıl öncesinin o avcı toplayıcı
5:14
ayarlarında takılı kalmışken biz onu 2.020 altının dijital
5:18
kaosuna hapsediyoruz. Uyumsuzluk da hâliyle bir sistem
5:21
hatası veriyor. Kendinizi bazen bir robot gibi
5:24
hissediyorsanız muhtemelen robot olmadığınız ama öyle davranmaya
5:28
zorlandığınız içindir. Şöyle düşünün, son 10 yıldaki
5:31
hatta son 20 yıldaki diyelim teknolojik ve bilimsel gelişim,
5:35
insanlık gelişimi bundan önceki binlerce yılın kat kat fazlası
5:40
fersah fersah fazlası. Dolayısıyla biz bir bilgi
5:43
bombardımandan sürekli gelişen ve değişen hayata her gün
5:47
merhaba diyoruz ve bu bizi ister istemez yoruyor.
5:50
Aslında bu bitkinlik hâli bir yandan da bir protesto gibi ele
5:54
alınabilir. Vücudumuzun ya kardeşim bak ben
5:57
artık bu hıza bu gürültüye, bu taleplere yetişemiyorum deme
6:01
şekli olabilir ama biz ne yapıyoruz?
6:03
Bir kahve daha içip bir enerji içeceği daha patlatıp o sinyali
6:07
susturmaya çalışıyoruz. Olayı paketlemek için kestirme
6:11
yollar arıyoruz ama vücut ya kanka paketlediğin şey benim
6:14
ömrüm diye bağırıyor içeriden bizse sadece.
6:18
Bu semptomları tedavi etmeye çalışıyoruz.
6:20
Asıl kaynağı inmekten korkuyoruz çünkü kaynağa inmek, yaşam
6:24
tarzımızı ve önceliklerimizi sorgulamayı gerektiriyor.
6:27
Bir de şu var, sosyal çevremize baktığımızda herkesin çok meşgul
6:31
ve çok yorgun olması bu durumu normalleştirmemize neden oluyor.
6:35
Bir yandan hani herkes öyleyse normali budur diyoruz ama.
6:39
Hayır yani bu normal değil. Kolektif bir delilik hali bu.
6:42
Herkesin gözlerinin altının mor olması, bunun sağlıklı bir durum
6:46
olduğu anlamına gelmez. Biz sadece birbirimizin
6:49
yorgunluğuna bakıp kendi halimize şükretmeye ya da daha
6:52
çok yorulmaya bahaneler buluyoruz.
6:54
Ya bak o hem çalışıyor hem çocuk bakıyor hem de bir de spora
6:58
gidiyor. Ben neden yapamıyorum?
7:00
Kıyası yorgunluğumuza bir de yetersizlik hissi ekliyor ki bu
7:04
en tehlikeli enerji hırsızı açıkçası sevgili dinleyenler bu
7:08
durumun fizyoloj. Bir zemini var.
7:10
Vücudumuzun içinde tıkır tıkır işlemesi gereken devasa bir saat
7:14
mekanizması var ama biz o saatin dişlileri arasına her gün kum
7:19
taneleri döküyoruz. Bu kum taneleri bazen yediğimiz
7:22
bir yemek, bazen maruz kaldığımız bir ışık, bazen de
7:25
zamansız bir stres dalgası oluyor.
7:27
Mekanizma bir yerden sonra gıcırdamaya başlıyor.
7:30
Bu gıcırtıyı duymak yerine müziğin sesini açıyoruz ama o
7:33
ses içten içe yankılanmaya devam ediyor.
7:36
Şimdi tabii isterseniz o saatin ayarlarına yani bizim fabrika
7:40
ayarlarımıza ve onları nasıl bozduğumuza biraz daha yakından
7:43
bakalım. Çünkü bu yorgunluğu nasıl
7:45
başladığı yer aslında gözlerimizi kapattığımız ama
7:48
beynimizin gündüz devam ediyor diye bağırdığı o anlarda saklı
7:52
sirka diyen ritim dediğimiz o kadim döngü aslında bizim
7:56
hayatta kalma kılavuzumuz gibi bir şey.
7:58
Yani güneş doğduğunda uyan battığında ise sistemin nadas'a
8:02
bırak ama biz modern insanlar olarak ne yaptık?
8:05
Geceyi gündüze gündüzü. C katarak bu saate resmen bir
8:09
format attık. Bu biyolojik saatin bozulması
8:11
sadece uykusuz kalmak değil, vücudun içindeki o muazzam
8:15
hormon dengesinin birbirine girmesi demek.
8:18
Melatonin o Nazlı uyku hormonu tam sahneye çıkacakken biz
8:23
yüzümüze o devasa ekranları dayıyoruz ve beyin kardeş daha
8:27
güneş batmamış çalışmaya devam diyerek kortizolü yani stres
8:31
hormonunu sahaya sürüyor işte o an aslında kendi biyolojimize
8:35
savaş açmış oluyoruz. Bir tarafta dinlenmek isteyen.
8:38
Diğer tarafta adi hassanın bir bölüm daha izle şu maillede bak
8:42
diyen o yapay uyarılmışlık hali, yani bu hormonların savaşı bizi
8:46
günün sonunda cephede kalmış gibi darmaduman edebiliyor.
8:50
Yani mesela ben yakın zamana kadar henüz yeni yeni uykumu
8:54
düzene almayı başardım diyebilirim.
8:56
Uzun sürdü. Yakın zamana kadar geceleri hem
8:59
uyumak istiyorum, uykum var ama bir yandan da uyuyamıyorum.
9:02
Diğer yandan da üçüncü bir bakış açısından uyursam sanki zamanım
9:07
boşa gidecekmiş gibi hissediyorum.
9:09
Bedenim için gereken bir süreç bu ama bunu öteleyebiliyordum
9:13
mesela. Yani bu mesela akıllı
9:15
telefonların ekranlarından yayılan mavi ışık mevzusuna da
9:19
girelim istiyorum. Şey gibi düşünün gece vakti tam
9:22
uykuya dalacakken birinin gelip odanızın tavanındaki o spot
9:26
ışıklarını sonuna kadar açması gibi epifiz bezi dediğimiz o
9:30
minik ama devasa işler başaran bir merkez var.
9:34
Mavi ışığı görünce gündüz bu uykuyu unut diyor ve unutuyor.
9:38
Biz de yatakta sağa dön sola dön sonra neden uykum gelmiyor diye
9:42
hayıflanıyoruz. Led devrimi belki dünyayı
9:45
aydınlattı ama bizim iç dünyamızı o karanlığa ve
9:49
sessizliğe muhtaç olan sirkadiyen ayarlarımızı resmen
9:52
bir anlamda sabote etti. Biyolojimiz bu kadar ışık terörü
9:56
altında alarm verirken zihnimizin o devasa bilişsel yük
10:00
altında nasıl ezilmeye başladığını o binlerce mikro
10:04
kararın. Sizin nasıl bir karar yorgun
10:06
haline getirdiğini bir düşününce, mevzu sadece
10:09
uykusuzluktan çok daha derinlere yani işlemcimizin ısınma
10:13
noktasına kadar uzanabiliyor. Tam da burada zihnimizin o
10:17
meşhur işlemci kısmı yani karar yorgunluğu dediğimiz o dipsiz
10:22
kuyuya düşüyoruz. Hani bazen akşam eve gelince tek
10:26
başınıza yaşamıyorsanız biri size yemekte ne yiyelim diye
10:29
sorar da sanki atomu parçalamanızı istenmiş gibi bir
10:33
ağırlık çöker ya üzerinize yani bilmiyor.
10:35
Sen seç ne olursa yeriz dersiniz işte o an aslında iradenizin
10:40
bittiği zihinsel deponuzun dibe vurduğu andır.
10:43
Çünkü biz sabah gözümüzü aştığımız andan itibaren daha
10:46
yataktan bile çıkmadan binlerce mikro karar vermeye başlıyoruz.
10:50
Telefona bakayım mı? 5 dakika daha uyuyayım mı?
10:53
Hangi çorabı giyeyim, kahvaltıyı evde mi yapayım, dışarıda mı
10:57
biraz daha uyursam geç mi kalırım derken beynimiz daha
11:00
mesaiye başlamadan bir sürü yakıt tüketiyor işin aslı şu
11:04
bizim irade dediğimiz şey sabah. Ful olan ama gün içinde her
11:08
kararla birlikte azar azar boşalan bir batarya gibi markete
11:12
girdiğinizde o 50 çeşit peynir arasından hangisini alacağınızı
11:16
düşünmek bile o bataryadan bir diş götürüyor.
11:19
Eskiden dedelerimizin, ninelerimizin böyle bir derdi
11:22
yoktu. Seçenek az yol belli.
11:24
Şimdi seçenek bolluğu dediğimiz o modern lütuf aslında zihnimiz
11:29
için tam bir işkenceye dönmüş durumda.
11:31
Her seçenek bir karar, her karar, bir enerji kaybı demek
11:35
günün sonunda o kadar çok. Böyle mikro karar veriyoruz ki
11:38
gerçekten önemli olan meselelere ayıracak mecalimiz
11:41
kalmayabiliyor. Haliyle sistemde eror veriyor.
11:45
Bizde koltuğa yığılıp kalakalıyoruz.
11:47
Tabii bunun da arka planında bilişsel yük teorisi diye bir
11:51
mevzu var duymuşsunuzdur. Belki zihnimizin bir işleme
11:54
kapasitesi var ve bu kapasite sınırsız değil.
11:57
Hani bilgisayarda aynı anda hem oyun oynayıp hem arkada video
12:00
randevu alıp hem de 50 tane sekme açarsanız o fan sesi
12:03
gelmeye başlar. Bilgisayar kasılır ya işte bizim
12:06
kafanın içindeki durum tam olarak bu.
12:08
Her bildirim her aklıma gelmişken şunu da yapayım
12:11
düşüncesi o işlemciye binen ekstra bir yük.
12:14
Biz kendimizi çok yetenekli sanıyoruz ama aslında beynimiz.
12:18
Aynı anda 2 işi gerçekten yapamıyor.
12:20
Sadece çok hızlı bir şekilde birinden diğerine atlıyor ve her
12:24
atlayışta yani o bağlam değişiminde kontekst switching
12:28
dediğimiz olayda beyin inanılmaz bir metabolik maliyet
12:32
ödeyebiliyor işte. Bu multi tesking denilen o büyük
12:36
illüzyon modern insanın en büyük yalanlarından biri abi.
12:39
Ben aynı anda hem mail yazarım hem toplantıyı dinlerim hem de
12:43
alttan arkadaşıma mesaj atarım diyorsanız aslında hiçbirini tam
12:47
yapmıyorsunuz demektir. Anneniz her geçişte bir sarsıntı
12:50
yaşıyor. Telefonu düşünün sadece telefona
12:53
bakmak bir eylem ama içerisinde yüzlerce uygulama arasında çok
12:57
rahat bir şekilde geçebiliyorsunuz ve her uygulama
12:59
geçişinde aslında bir bağlam değiştiriyorsunuz.
13:02
Bilim insanları da buna dikkat kalıntısı diyor.
13:05
Yani aklınız hala bir önceki işte kalıyor ve yeni işe tam
13:09
odaklanamıyorsunuz. Bu da neye yol açıyor biliyor
13:12
musunuz? Günün sonunda hiçbir işi tam
13:14
bitirememiş olmanın verdiği o huzursuzlukla karışık devasa bir
13:18
bit. Sanki bütün gün çalışmışsınız
13:21
ama ortaya elle tutulur hiçbir şey koyamamışsınız gibi bir his
13:25
bu his size de tanıdık geldi. Bence bu sürekli bölünme hali
13:30
biz de sahte bir dikkat eksikliği ve hiperaktivite
13:34
bozukluğu de belirtileri yaratıyor.
13:36
Artık 10 dakikalık bir videoyu bile atlamadan izleyemez.
13:39
Bir kitabın 2 sayfasını çevirmeden telefona bakma
13:42
ihtiyacı duyar hale geldik. Odaklanmak kasımızı o kadar
13:45
zayıfladı ki zihnimiz sürekli yeni bir şey ver, taze bir bilgi
13:49
at diye. Arıyor ve bu aldığımız yeni şey
13:51
ya da taze bilgi de çerçeve oluyor zaten bu da zihinsel
13:55
işlemciyi sürekli overclock modunda çalıştırmak demek.
13:59
Beynimiz vücut enerjisinin yüzde yirmisini tek başına harcıyor.
14:02
Zaten siz onu böyle kontrolsüzce koşturduğunuzda vücudun geri
14:07
kalanına gönderecek enerji kalmıyor.
14:09
Sonra neden kolumu kaldıracak halim yok diye soruyoruz
14:13
kendimizi. Yani olay sadece yorulmak değil,
14:15
olay zihnin artık gelen veriyi ayıklayamayacak kadar dolması.
14:20
Hani bir baraj düşünün kapakları açsanız su her yeri basacak.
14:24
Kapatsanız baraj patlayacak bizi o eşikte yaşıyoruz gibi bir
14:27
durum var. Her gelen bilgi kırıntısı, her
14:30
gereksiz ayrıntı, zihnimizdeki o dar koridorlarda sıkışıp
14:34
kalıyor. Bir süre sonra enformasyon
14:37
obezitesi dediğimiz o ağırlık çökmeye başlıyor.
14:40
Üzerimize düşüncelerimiz hantallaşıyor, yaratıcılığımız
14:43
ölüyor ve en önemlisi abi o içsel sessizliğimizi
14:47
kaybediyoruz. Eskiden otobüs beklerken sadece
14:50
otobüs beklerdik. Şimdi o 5 dakikalık boşlukta
14:53
bile zihnimize 50 tane veri pompalayabiliyoruz.
14:56
Açıkçası bu bilişsel yükün en acı tarafı bizi şimdi ve burada
15:01
olmaktan koparması kafamızda hep bir sonra kağıdım.
15:04
Bir sonraki yapılacak iş bir sonraki cevaplanacak mesaj var.
15:08
Bu sürekli ileriye dönük yaşama hali sinir sistemini tetikte
15:12
tutuyor. Sürekli tetikte olan bir
15:14
canlıysa dinlenemez. Dinlenemeyen canlı ise er ya da
15:18
geç tükenir. Yani biz aslında kendi
15:20
zihnimizin içinde kendi yarattığımız o dijital
15:23
labirentte hapsolmuş durumdayız. Bir de şu var, bu zihinsel
15:27
yorgunluk biz duygusal olarak da kurutuyor sabrımız azalıyor.
15:30
Tahammül sınırımız yerle bir oluyor çünkü empati kurmak
15:34
birini dinlemek, bir meseleyi derinlemesine anlamak da
15:36
zihinsel enerji gerektirir. Depo boşken kimseye verecek bir
15:40
şeyiniz kalmıyor. En sevdiklerinize bile yorgunum.
15:43
Ben üzerime gelmeyin demenizin arkasında yatan o gerçek sebep
15:47
sadece bedensel bir hal. Değil, zihinsel işlemcinizin ya
15:52
kardeşim yatar artık yani daha fazla veri girişi kabul
15:55
etmiyorum diye isyan etmesidir. Peki bu işlemciyi bu kadar çok
15:59
ısıtan bizi bu labirent'in içinde sürekli koşuşturan o asıl
16:03
hayalet ne zihnimiz bu kadar yük altındayken cebimizdeki o küçük
16:09
cam parçaları bu yangına nasıl odun taşıyor?
16:12
Hani o bitmek bilmeyen aşağı kaydırma scroling hareketi var
16:16
ya işte o hareketin arkasındaki o sinsi ödül mek.
16:20
Ve her bildirimle beynimize zerk edilen o minik dopamini iğneleri
16:25
bizi nasıl bir dijital uyuşukluğa ve oradan da derin
16:28
bir dopamin yorgunluğuna sürüklüyor.
16:30
Gelin biraz da bunu konuşalım. Şimdi neden uykum gelmiyor
16:34
dediğimiz anda elimize o camdan oyuncağı alıyoruz ve aslında
16:38
kendi kuyumuzu biraz daha derin kazmaya başlıyoruz.
16:41
Bu mevzu sadece şey değil yani telefona bakmak değil,
16:44
beynimizin o kadim ödül mekanizmasını yani dopaminerjik
16:48
sistemi resmen hacklemek hani. Karanelerdeki slot makineleri
16:52
vardır ya kolu çekersin bir şey döner.
16:55
Bazen böyle 3 tane elma gelir ve çin çin diye bir ses duyarsın
16:58
işte o sesin beyninizde yarattığı etkinin aynısını baş
17:02
parmağınızla ekranı aşağı kaydırırken yaşıyorsunuz.
17:06
Her kaydırma yeni bir belki her yeni gönderi yeni bir acaba ne
17:11
var beklentisi ve beyin o belirsiz ödülü beklerken dopamin
17:15
pompalamaya başlıyor. Işin trajik tarafı şu, dopamin
17:18
1.000 mutluluk hormonu değildir arkadaşlar böyle sanılır.
17:22
Dopamin bir motivasyon ve arayış ormanıdur.
17:24
Yani sizi mutlu etmez. Sadece bir sonrakine bak, orada
17:29
daha iyisi olabilir diye dürtükler.
17:31
Böyle sürekli ve bu sürekli uyarılma hali bir süre sonra
17:35
beyinde bir tür ödül ceza yorgunluğu yaratıyor.
17:38
Çünkü sistem artık o kadar çok dopamin sağına maruz kalıyor ki,
17:42
reseptörler diyor ki yeter kardeş bak ben sağır oldum,
17:45
kendilerini kapatmaya başlıyor eskiden.
17:47
Sizi heyecanlandıran küçük bir haber veya güzel bir fotoğraf
17:51
artık kesmiyor. Daha fazlasını daha
17:53
şaşırtıcısını daha absürdünü istiyorsunuz.
17:56
Yani öğretmenlikte de bu böyledir.
17:58
Çocuğa pekiştirici verirsin ve pekiştireç doygunluğu olmasın
18:02
diye böyle küçük küçük kırıntılarla verirsin.
18:04
Öğretim yaparken çocuk da pekiştireç doygunluğu olduğunda
18:07
çocuk kendini o pekiştirecek kapatır, ikinci sıradaki
18:10
pekiştirece geçmen gerekir. Burada da aynı şey var yani
18:13
orada sadece ödül var. Burada da ödül ceza yorgunluğu
18:16
diyoruz ama. Ön planda olan şey yine ödül
18:19
sürekli bir daha fazlasını isteme hâli ağrı kesiciğine
18:22
kadar çok içersen o kadar az etki etmeye başlıyor.
18:25
Daha sonrasında bu apaynı şey yani birebir aynısı akşam
18:29
koltuğa oturduğunuzda 2 saatin nasıl geçtiğini anlamamanızın
18:34
ama o 2 saatin sonunda kendinizi dinlenmiş değil de sanki ruhunuz
18:39
emilmiş gibi hissetmenizin asıl sebebi bu.
18:42
Beyin o kadar çok sahte ödül peşinde koştu ki gerçek
18:45
hayattaki o dingin ve yavaş ödüllere mesela bir kitap
18:48
okumak, bir dostla derin mi sohbet etmek bunlara tahammülü
18:51
kalmadı. Bir de şu bilgi obezitesi
18:55
meselesi var. Yani gerçekten hepimizin aklına
18:58
alıyor. Yani insanlık tarihi boyunca
19:01
hiçbir nesil bizim kadar veriye maruz kalmadı.
19:04
Bir 15. Yüzyıl köylüsünün ömrü boyunca
19:06
maruz kaldığı bilgi miktarını bir sabah metrobüste Twitter
19:10
akışında 10 dakikada tüketiyoruz.
19:12
Sorun şu, beynimiz bu hızı ve bu hacme işleyebilecek donanımda
19:16
değil, zihin gelen her veriyi ayıklamak bu lazım mı bu çöp mü?
19:21
Diye tasnif etmek zorunda ve bu ayıklama işlemi inanılmaz bir
19:25
enerji harcatıyor. Düşünün hiç tanımadığınız
19:28
birinin kahvaltını ne yediği bilgisiyle dünyanın öbür
19:31
ucundaki bir felaket haberini ve hemen ardından gelen komik bir
19:35
kedi videosunu aynı saniyeler aynı dakikalar içinde işlemek
19:38
zorundasınız. Bu tam bir nörolojik kaos abi
19:41
beynimiz bu gereksiz veriyi ay. Derken o kadar büyük bir efor
19:45
sarf ediyor ki, akşam olduğunda abi ben neden bu kadar bittim
19:49
dememiz çok normal. Çünkü o gün aslında binlerce
19:52
gereksiz dosya taraması yaptınız.
19:54
Ve burada çok sinsi bir hayalet devreye giriyor.
19:57
Fom o yani gelişmeleri kaçırma korkusu.
19:59
Hani o eğer şu an bakmazsan bir şeylerden geri kalırım.
20:03
Herkesin konuştuğu o konuyu kaçırırım, dünyadan koparım
20:06
hissi var ya tam olarak o bu aslında bizim evrimsel bir
20:09
mirasımız eskiden kabilenin dışında kalmak, ölümdü haberleri
20:13
takip etmek bir anlamda hayatta kalmaktı.
20:15
Gerçek anlamda hayatta kalmaktı ama modern dünya bu hayatta
20:19
kalma içgüdümü aldı ve bize karşı bir silah olarak
20:22
kullanmaya başladı. Bildirimler son dak.
20:25
Yazıları hikayelerdeki o kırmızı halkalar hepsi bizim beynimize
20:29
bak burada bir şey oluyor. Kabilenin geri kalanı orada sen
20:32
neredesin diye feryat ediyor. Bu da bizi sürekli bir tetikte
20:36
olma haline, yani kronik bir stres moduna sokuyor.
20:39
Sinir sistemimiz sanıyor ki dışarıda bir aslan var ve biz
20:43
onu izlemek zorundayız. Oysa olan tek şey birinin
20:46
paylaştığı yeni bir akşam yemeği fotoğrafı işin daha da can
20:50
sıkıcı tarafı bu dijital dünyanın bizi sadece yoğurmakla
20:53
kalmayıp kendi gerçekliğimizden de koparması sürekli.
20:56
Başkalarının o filtrelenmiş en mükemmel anlarına maruz kalmak,
21:01
bilinçaltımızda ister istemez devasa bir yetersizlik hissi
21:05
yaratıyor. Herkes geziyor, herkes mutlu.
21:07
Herkes bir şeyler başarıyor. Ben size sadece bu ekrana
21:10
bakıyorum düşüncesi 10 meşhur dopamin yorgunluğuna, bir de
21:14
psikolojik bir baskı ekliyor. Aslında böyle deil herkes mutlu
21:17
olduğu anı paylaşıyor ve bu baskı beynimizi sen daha çok
21:21
çalışmalısın, daha çok görünmelisin sen de o vitrinde
21:24
olmalısın diyen bir performans canavarına dönüştürüyor.
21:27
Dinlenmek artık bir ihtiyaç değil böyle sanki bir vakit
21:30
kaybıymış gibi tınlamaya başlıyor kendimizi sürekli
21:34
başkalarıyla kıyaslarken buluyoruz ve bu kıyaslama
21:36
döngüsü ruhsal pillerimizi saniyeler içinde tüketiyor.
21:40
Bakın açıkça söyleyeyim, biz aslında cebimizde biraz stres
21:44
makinesi taşıyoruz. Olayı paketlemek gerekirse
21:47
teknoloji bize dünyayı vadediyor ama karşılığında dikkatimizi,
21:51
enerjimizi ve en önemlisi huzurumuza alıyor.
21:54
Bilgi kirliliği dediğimiz o Dumanlı havada yolumuzu.
21:58
Çalışırken aslında en çok kendimizi kaybediyoruz.
22:01
Zihnimiz o kadar çok gürültüyle dolu ki kendi iç sesimizi
22:05
duymaya mecalimiz kalmıyor ve bu sadece bireysel bir tercih de
22:09
değil. Sistem bizi bu döngünün içinde
22:11
tutmak için tasarlanmış algoritmalar bizim zaaflarımızı
22:15
bizden daha iyi biliyor ve tam yani tam ama artık kapatıyorum
22:18
dediğimiz anda önümüze tam da ilgimizi çekecek o videoyu
22:22
atıveriyor işte bu bir tane daha döngüsü bizi sadece yorgun birer
22:27
kullanıcı değil aynı zamanda ne yap?
22:29
Modern dünyanın birer gönüllü kurbanı haline getiriyor.
22:32
Kendi kendimizi bu kadar çok uyaranla boğarken aslında çok
22:36
daha derin bir şeyin sistemin bizden talep ettiği o bitmek
22:40
bilmeyen başarı ve performans baskısının kucağına düşüyoruz.
22:44
Teknolojiden biraz uzaklaşsak ekranı kapatsak bile içimizdeki
22:48
o yapmalısın, başarmalısın, daha iyisi olmalısın diyen ses
22:52
susmuyor. Sanki gizli bir el bizi sürekli
22:55
daha fazlasına zorluyor. Belki bu sadece bizim suçumuz mu
22:59
yoksa iç? Ve yaşadığımız bu yorgunluk
23:01
toplumumu bizi buna mecbur bırakıyor.
23:04
Şimdi bu mevzuya biraz daha derinden işin felsefi tarafından
23:08
yani neden kendi kendimizin sömürgecesi haline geldiğimizi
23:12
bir bakalım istiyorum. Aslında bu durumun adını çok iyi
23:15
koyan bir adam var. Adamın ismi bu yoğun çulhan
23:19
kendisi. Bu yorgunluğu sadece biyolojik
23:21
bir arıza olarak değil, sistemin ta kendisi olarak görüyor.
23:25
Biz artık birilerinin zoruyla değil, kendi rızamızla hatta
23:29
kendimizi gerçekleştireceğiz diye nasıl bu hale geldik?
23:33
Şöyle bir düşününce, performans toplumu dediğimiz bu devasa
23:36
şarkının içinde aslında hepimiz birer kurban mıyız yoksa bu
23:41
oyunun kurallarını biz mi böyle yazdık?
23:43
Bakın arkadaşlar şimdi mevzuyu sadece çok mesaj geliyor ya da
23:47
telefonun ışığı gözümü yoruyor. Sığ biraz daha derin sulara işin
23:52
felsefi mutfağına götürmek istiyorum.
23:54
Dedim ya bunu yap. Benim bu yorgunluk sadece
23:57
biyolojik bir arıza değil, az önce ismini zikrettiğim adamın
24:00
dediği gibi modern dünyanın bize giydirdiği o daracık terleten
24:05
ama bir yandan da ya bak ne kadar şık durdu diye pazarlanan
24:08
o deli gömleğinin sonucu Güney Koreli bir felsefeci abimiz.
24:13
Buyum çulhan az önce söyledim, kendisi yorgunluk toplumu diye
24:17
bir kitap yazdı ve aslında hepimizin içindeki o isimsiz
24:20
hızının röntgenini çekti. Han diyor ki, biz artık o eski
24:24
baskıcı şunu yapma, bunu yapma diyen disiplin toplumlarında
24:28
yaşamıyoruz. Artık yapabilirsin,
24:30
toplumundayız ve işin en acı raconu da şu, bu yapabilirsin
24:34
baskısı dışarıdan gelen bir emirden çok daha ağır bir yük.
24:38
Eskiden hani o fokalutun falan anlattığı dönemlerde bir ot.
24:43
Vardı patron müdür ya da sistem size ne yapmanız gerektiğini
24:47
söylerdi ve siz 10'a çıkart karşı direnirdiniz ama şimdi
24:50
şimdi o patron bizim kafamızın içinde abi kendi kendimizin hem
24:54
kölesi hem de efendisiyiz. Hani kendi işinin patronu olmak
24:57
ya da kendini gerçekleştirmek gibi kulağa çok hoş gelen o allı
25:01
pullu kavramlar var ya işte onlar aslında en büyük sömürü
25:06
araçları haline geldi. Çünkü insan bir başkası
25:09
tarafından zorlandığında isyan edebilir ama kendi kendine ya
25:13
daha iy. Yapmalısın, daha çok
25:15
çalışmalısın dediğinde kaçacak yeri kalmıyor edeceksin.
25:19
Şimdi Fırat bu kötü mü? Kendini motive ediyor.
25:22
Pozitif anlamda bir şey üretmeye ya da yapmaya zorluyor.
25:25
Bu iyi bir şey gibi ama bu iş kendini sömürmeye geldiğinde iş
25:29
sıkıntıya giriyor. Başkası tarafından sömürülmekten
25:33
çok daha verimli ve çok daha yıkıcı bir süreç.
25:36
Bak verimli ama çok daha yıkıcı bir süreç.
25:39
Bu performans öznesi dediğimiz kavram yani bizler sürekli bir
25:43
başarı ve optimizasyon. Koşuyoruz, boş durduğumuz her
25:47
saniye sanki kendimizden hayatımızdan çalmışız gibi bir
25:51
suçluluk hissediyoruz. Düşünün bir pazar günü hiçbir
25:54
şey yapmadan koltukta yattığınızda gelen o anlamsız
25:57
huzursuzluğu kitap mı okusam spora mı gitsem bir eğitim mi
26:01
alsam diye beyninizi yiyen o ses aslında hanım bahsetti.
26:06
O performans canavarının sesi dinlenmek bile artık bir
26:09
faaliyet haline geliyor. Daha iyi çalışabilmek için
26:12
dinlenmeliyim mantığına bürünüyor.
26:14
Yani dinlen. Bile işin bir parçası, bir bakım
26:17
süreci gibi görüyoruz raconu bu durmak artık bir ayıp.
26:21
Bir geri kalmışlık belirtisi. Burada o meşhur yapabilirim
26:25
ayken zehri devreye giriyor. Sürekli bir potansiyelimiz
26:30
olduğu ve onu sonuna kadar kullanmamız gerektiği söyleniyor
26:33
bize. Ama bu sonsuz yapabilme hali
26:36
sonunda bizi yapamama ikent noktasına yani depresyona ve
26:40
tükenmişliğe sürüklüyor. Depresyon aslında artık hiçbir
26:44
şey yapamıyorum diyen bir ruhum çığlığı buyum çulhan'a göre
26:48
modern insan kendi yarattığı o performans maratonunda nefesi
26:52
kesilip yere kapaklanan bir atlet gibi ve en kötüsü
26:56
düştüğümüzde bile suçu sistemde değil, kendi yetersizliğimiz de
26:59
arıyoruz. Yeterince planlı değildim,
27:01
yeterince azimli değilim diyoruz.
27:04
Oysa mevzu bizim azmimiz değil. En sonsuz olması abi bu durumun
27:09
kökleri aslında çok daha böyle eskiye max ve berino meşhur
27:13
protestan ahlakı tezine kadar uzanıyor bence ve ber diyordu ki
27:17
insanlar cennete gideceklerini garantilemek için dünyada çok
27:21
çalışıp başarılı olmayı bir işaret olarak gördüler.
27:24
Yani çalışma kutsallaştı. Bugün o dini motivasyon yerini
27:28
seküler bir başarı dinine bıraktı.
27:31
Ama ruh aynı ruh eskiden tanrı için çalış olan slogan bugün
27:36
kendin için markan iç. Başarın için çalışa dönüştü.
27:39
Kapitalizmin ruhu bizim dinlenme hakkımızı elimizden alıp yerine
27:45
tüketme hakkı verdi ama yorgun bir zihin ne tüketebilir ne de
27:49
gerçekten tükettiği şeyden keyif alabilir.
27:52
Sadece uyuşur abi bakın biz aslında bir dikkat toplumundan
27:56
yorgunluk toplumuna evrildik. Her şey bizim dikkatimizi çekmek
27:59
için yarışırken biz o dikkati her yere dağıttığımız için en
28:03
sonunda pilleri yakıyoruz. Asıl culture dedikleri o
28:06
durmadan koşturma kültürü, tükenmişliği, bir onur madalyası
28:11
gibi takmamızı istiyor. Dün sadece 4 saat uyudum abi ya
28:15
çok iş vardı cümlesini bir övünç kaynağı olarak kuruyoruz bazen.
28:19
Oysa bu bir başarı değil. Bu bir imdat çağrı.
28:22
Yani kendi hayatımızın hem kurbanı hem de cellado olmuşuz
28:26
da aradaki o ince çizgide dengede durmaya çalışıyoruz gibi
28:30
abuk subuk bir durum yani açıkçası bu felsefi çıkmazın
28:33
içinden sadece daha iyi planlama yaparak çıkamayız.
28:36
Çünkü sorun zaman yönetimimiz değil, sorunun kendisi o zamanı
28:40
sürekli bir çıktıya dönüştürme zorunluluğumuz.
28:43
Kendi kendimizi sömürgeleştirmeyi bıraktığımıza,
28:46
yani yapmamayı da yapabilirim dediğimizde ki buna the power of
28:51
nating diyorlar. Bunu dediğimizde işte belki bir
28:54
şeyler değişebilir ama sistem bizi öyle bir paketlemiş ki
28:57
durmak sanki boşlukta düşmek gibi hissettiriyor.
29:01
Oysa gerçek özgürlük o performans baskısının üzerinden
29:04
atıp bugün de hiçbir şey yapmadım ve bu çok güzel
29:08
diyebilme cesaretini de saklı koreli abimiz hanın dediği gibi
29:12
bizler artık disiplin. Toplumunun mahkumları değil,
29:15
performans toplumunun gönüllü savaşçılarıyız.
29:18
Ama bu savaşta galip gelen kimse yok.
29:20
Herkes günün sonunda aynı bitkinlikte aynı içsel boşlukla
29:24
yatağına giriyor. Zihnimizdeki o başarmalısın,
29:27
kırbacı şak diye şakladıkça biz daha çok koşuyoruz ama aslında
29:32
olduğumuz yerde saymaya devam ediyoruz.
29:34
Yani bu öyle bir döngü ki abi teknolojinin hızıyla birleşince.
29:39
Insan ruhunun o ağır ve derin ritmini tamamen unutturuyor
29:42
bize. Hani derler ya ruhun bedene
29:44
yetişmesi için bazen durmak gerekir.
29:47
Biz durmuyoruz ki ruhumuz bize yetişsin.
29:50
Peki Fırat bu felsefi labirentten bu performans
29:53
kıskacından kurtuluşun hiç mi yolu yok?
29:56
Yani hepimiz bu kolektif tükeniştireninde son durağa
30:00
kadar gitmek zorunda mıyız? Elbette hayır ama bunun çözümü
30:04
daha çok çalışmak değil, dinlenmeyi yeniden tanımlamakta
30:08
yatıyor. Şimdi elimize yüzümüze bir suç
30:11
alalım da şu restorasyon mevzusuna bir bakalım, çünkü
30:14
hani dinlenmek diyoruz ya. Aslında çoğumuz dinlenmenin ne
30:17
olduğunu tamamen yanlış anlamışız.
30:19
Dinlenmeyi sadece fişi çekmek sanıyoruz ama asıl mesele fişi
30:24
çekmek değil, bataryayı doğru akımla doldurabilmek çoğu zaman
30:29
akşam koltuğa yayılıp 3 saat boyunca telefonda aşağı kaydırma
30:33
yapınca dinlendiğimizi sanıyoruz.
30:35
Oysa o pasif dinlenme bile değil, o sadece beyni uyuşturmak
30:39
ger. Restorasyon, yani o ruhun ve
30:42
bedenin kendini bir anlamda tamir etme süreci bazen aktif
30:45
bir çaba gerektiriyor. Yani pasif dinlenme uyumak,
30:48
yatmak ile aktif dinlenme ruhunu besleyen bir şeyle uğraşmak.
30:53
Doğada yürümek el işi yapmak arasındaki o keskin çizgiyi
30:57
çekmemiz lazım. Abi eğer bütün gün zihinsel bir
31:00
iş yapıyorsan dinlenmek için yine zihinsel bir uyarana mesela
31:04
karmaşık bir diziye maruz kalmak seni dinlendirmez.
31:07
Aksine bedenini hareket ettirmek beynini dinlendirir.
31:11
Mevzu yoğurdun yerin tam tersini çalıştırmakta saklı.
31:15
Tabii bu işin bir de o meşhur uyku hijyeni raconu var ki
31:19
vallahi billahi çoğumuz bu konuda sınıfta kalıyoruz.
31:21
Bence uyku dediğimiz şey sadece gözü kapamak değil, vücudun 10
31:26
meşhur temizlik işçilerinin lenfatik sistemin bir türevi
31:29
gibi düşünün. Devreye girip gün boyu biliken o
31:32
zihinsel çöpleri dışarı atması ama bu işçilerin çalışması için
31:36
bazı şartlar var bunları iz. Belediyesi işçileri galiba
31:40
birtakım şartlar koşuyorlar, o da zifiri karanlık olacak.
31:43
Serin olacak ve en önemlisi o yatak odasına o mavi ışık saçan
31:48
melun cihazlar girmeyecek abi beyne geceoğlu sinyalini tam
31:52
vermezsen o işçiler greve gidiyor.
31:55
Sabah kalktığınızda o beyin sisi dediğimiz şeyin en büyük sebebi
31:59
aslında gece boyunca o temizliğin tam yapılamamış
32:01
olmasıdır. Yani sadece kaç saat uyuduğunuz
32:04
değil o uykunun. Hangi kalitede olduğu sirkadiyen
32:07
ritiminize ne kadar sadık kaldınız?
32:09
Asıl belirleyici olan tabi işin sonlara yaklaşırken biraz daha
32:13
derinlerine mikroskopik seviyeye inecek olursak asıl
32:17
kahramanlarımız o minicik güç santralleri yani
32:20
mitokondrilerimiz bu arkadaşlar bizim enerji üretim
32:24
merkezlerimiz. Bildiğiniz üzere eğer
32:26
mitokondrileriniz mutsuzsa siz ne kadar kahve içerseniz için o
32:30
motor teklemeye mahkumdur. Mitokondrid'i sağlığı için
32:34
sadece uyku yetmiyor. Ne y?
32:36
Ne içtiğin o hücrelerin içine hangi yakıtı koyduğun çok
32:39
önemli. Modern beslenme düzenindeki
32:41
işlenmiş şekerler, trans yağlar aslında bu minik santrallerin
32:46
bacalarına tıkıyor. Magnezyum gibi quenzimque 10
32:50
gibi antioksidanlar gibi, mikro besinler ise o santrallerin
32:54
pasını siliyor abi. Yani neden bu kadar yorgunum?
32:57
Sorusunun bir cevabı da tabaklarımızla gizli hücreniz
33:00
açken ve toksin altındayken sizin ruhunuzun şahlanmasını
33:04
beklemek açıkçası biraz. Öncelik olacaktır mesela.
33:08
Gece yatmadan önce magnezyum sabah kalkınca bir omega 3 balık
33:12
yağı, bunlar önemli şeyler. Bir de şu hayır diyebilme sanatı
33:16
var ki, nörolojik ferahlığın anahtarı resmen burada sosyal
33:20
bir varlığı kabul ama her davete her rica, her bildirme evet
33:25
demek aslında kendi enerjimize hayır demektir.
33:28
Sınır çizmek, bir kabalık değil, bir hayatta kalma refleksidir.
33:32
Dijital detoks dediğimiz şey aslında bu sınırın bir parçası
33:36
haftada. Gün, hatta günde sadece 2 saat o
33:39
dijital dünyadan tamamen kopup ulaşılamaz olmak beynimize sen
33:44
şu an güvendesin, tetikte olmana gerek yok mesajı gönderir.
33:47
Bu nörolojik bir nefes alanı o bir şeyleri kaçırıyorum.
33:50
Yani fom o korkusunu yenip o sessizliğin içinde kalabilmek
33:54
aslında modern dünyanın en büyük devrimi abi.
33:58
Kendi sessizliğinden korkmayan insan yorgunluğunu yönetebilir
34:02
hale geliyor. Aslında dinlenmek bazen sadece
34:05
hiçbir şey yapmamak ve bunun için suçluluk duymamaktır.
34:08
Satır aralarında buna dair bir şey söyledim.
34:10
Hollandalıların nicksen dediği o boş boş bakma amaçsızca durma
34:15
hali var. Böyle boş boş bakıyorlar.
34:17
Amaçsızlık içinde işte o anlarda beyin aslında en yaratıcı moduna
34:21
giriyorsun, parçaları birleştiriyor, yorgunluğu tasnif
34:24
ediyor ve sistemi yeniden başlatıyor.
34:26
Bizse o boşluktan o kadar korkuyoruz ki hemen bir uyarana
34:30
sarılıyoruz. Oysa o boşluk restorasyonun
34:32
başladığı. Yorgunluğu bir ayıp ya da
34:35
zayıflık olarak görmeyi bıraktığınızda onu vücudumuzun
34:38
bize gönderdiği çok kıymetli bir sinyal olarak okumaya
34:41
başlıyoruz, vücut dur diyor. Sahabi bir bildiği vardır, o
34:44
sinyali susturmaya çalışmak yerine o sinyalle iş birliği
34:48
yapmamız gerekiyor. Yani velhasıl kelam arkadaşlar
34:51
bu bölümde gördük ki yorgunluğumuz sadece çok
34:54
çalışmaktan değil sirkadyan ritmimizi bozmamızdan zihnimizi
34:57
lüzumsuz bir karar, yorgunluğu ve dijital dopamin
35:01
bombardımanına tutmamızdan kendimizi o amansız performansı
35:05
toplumunun dişlileri arasına gönüllüce atmamızdan
35:08
kaynaklanıyor. Biyolojimiz 10.000 yıl öncesinde
35:12
dünyamız ışık hızında bu aradaki makas açıldıkça biz daha çok
35:16
bitkin düşüyoruz ama çözüm yine elimizde o sinsi.
35:20
Işığı kısmak, hayır demeyi öğrenmek, mitokondrilerimize iyi
35:24
bakmak ve en önemlisi durmanın birkaç iş değil.
35:27
Yeniden başlamak için en büyük ihtiyaç olduğunu kabul etmek,
35:31
yorgunluk bir duvar değil aslında bir köprü eğer doğru
35:34
dinlenmeyi bilirseniz, o köprünün öbür tarafında çok daha
35:38
berrak bir zihin sizi bekliyor olacak.
35:40
Sekizinci gün 25 saatin bu bölümünün sonuna geldik.
35:43
Umarım bu anlattıklarım kulağınızda bir hoş seda
35:46
zihninizde bir uyanış başlatmıştır.
35:49
Şimdi bu kaydı kapattığınız. Bu sesi kapattığınızda şöyle bir
35:52
derin nefes alın, eğer mümkünse o telefonu bir kenara bırakın ve
35:56
sadece böyle abi 5 dakika hiçbir şey yapmadan sadece kendinize
36:00
kalın, ruhunuzun size ne anlatmak istediğini duymaya
36:04
çalışın. Ben Fırat dinlediğiniz için çok
36:07
teşekkür ederim. Kendinize uykunuza o güzelim
36:10
mitokondrilerinize çok iyi bakın.
36:12
Bir sonraki bölümde görüşmek üzere şimdiden hoşça kalın bir
36:16
de takip etmeyi unutmayın size zahmet görüşmek üzere.