Latest / Art Perspective – podcast o sztuce / David Hockney: nie tylko „A Bigger Splash”

Transcript

David Hockney: nie tylko „A Bigger Splash” · Art Perspective – podcast o sztuce

0:01
SPEAKER_00: Cześć,
0:01
SPEAKER_00: to Dorota i witam Cię w kolejnym odcinku Art Perspective,
0:06
SPEAKER_00: miejscu gdzie patrzymy na sztukę z różnych stron.
0:11
Dziś skupimy się na jednym z najważniejszych żyjących artystów
0:16
brytyjskich,
0:17
Davidzie Hockneyu.
0:19
SPEAKER_00: To postać wyjątkowa,
0:20
SPEAKER_00: nie tylko ze względu na rozpoznawalny styl,
0:23
SPEAKER_00: ale też na sposób,
0:25
SPEAKER_00: w jaki przesuwa granice medium malarskiego.
0:29
SPEAKER_00: W tym odcinku dowiesz się m.in.
0:32
jak Hockney zredefiniował rolę koloru i światła w malarstwie
0:36
figuratywnym,
0:38
Dlaczego prestiżowy Royal College of Art zmienił dla niego swój
0:42
regulamin po raz
0:43
SPEAKER_00: pierwszy od 125 lat?
0:46
I jak iPad stał się dla ponad 70-letniego artysty równie ważnym
0:51
narzędziem co pędzel i płótno?
0:55
SPEAKER_00: Zajrzymy też do jego wczesnej edukacji,
0:58
zobaczymy co łączy go z Ridleyem Scottem i dlaczego basen w Los
1:04
Angeles stał się
1:05
SPEAKER_00: nie tylko motywem,
1:06
SPEAKER_00: ale też symbolem jego twórczości.
1:09
SPEAKER_00: Zaczynamy!
1:12
David Hockney urodził się 9 lipca 1937 roku w Bradford w
1:18
przemysłowym hrabstwie
1:20
SPEAKER_00: West Yorkshire w północnej Anglii.
1:24
SPEAKER_00: Był czwartym z pięciorga dzieci Kenneta i Laurie Hockney.
1:29
Ojciec,
1:30
pacyfista,
1:31
drukarz i amatorski rysownik miał ogromny wpływ na wychowanie
1:36
syna.
1:37
SPEAKER_00: Mimo,
1:38
SPEAKER_00: że rodzina żyła skromnie,
1:40
SPEAKER_00: otaczała Davida dużym wsparciem także w jego wczesnych zainteresowaniach
1:45
SPEAKER_00: artystycznych.
1:47
SPEAKER_00: Hockney uczęszczał do Bradford Grammar School,
1:51
SPEAKER_00: jednej z najlepszych szkół średnich w kraju,
1:54
SPEAKER_00: znanej z wysokiego poziomu akademickiego.
1:57
Choć nie należał do szczególnie pilnych uczniów,
2:00
wyróżniał się w dziedzinach artystycznych.
2:03
SPEAKER_00: Sam Hockney wspominał,
2:05
SPEAKER_00: że bardzo nudziły go inne przedmioty,
2:08
SPEAKER_00: a jego uwaga koncentrowała się niemal wyłącznie na plastyce.
2:14
Po lekcjach w szkółce niedzielnej prowadzonej przez lokalny
2:17
kościół z braku
2:19
zainteresowania tematami religijnymi malował prowokacyjne
2:23
karykatury postaci
2:25
SPEAKER_00: biblijnych,
2:26
SPEAKER_00: w tym samego Jezusa.
2:29
SPEAKER_00: Spotkało się to z niezadowoleniem ze strony opiekunów,
2:33
SPEAKER_00: ale dobrze ilustruje jego młodzieńczą niezależność,
2:38
SPEAKER_00: zarówno artystyczną,
2:40
SPEAKER_00: jak i światopoglądową.
2:43
W latach 1953 i 1957 studiował w Bradford School of Art,
2:44
gdzie zetknął się z tradycyjnymi
2:55
SPEAKER_00: rzemiosłami artystycznymi,
2:57
SPEAKER_00: a także z nowoczesnymi kierunkami,
3:00
SPEAKER_00: w tym z ekspresjonizmem i abstrakcją.
3:04
Już wtedy był postrzegany jako wybitnie uzdolniony technicznie
3:08
i nietuzinkowo myślący.
3:12
Jego prace charakteryzowały się wyraźną indywidualnością i
3:16
eksperymentowaniem z formą.
3:19
SPEAKER_00: Po ukończeniu Bradford School of Art w 1957 roku odbył obowiązkową służbę
3:28
SPEAKER_00: alternatywną,
3:29
SPEAKER_00: czyli tzw.
3:30
SPEAKER_00: National Service, która w Wielkiej Brytanii istniała do 1960 roku.
3:38
Jako pacyfista i zadeklarowany przeciwnik broni odmówił służby
3:44
wojskowej i
3:45
SPEAKER_00: zdecydował się na alternatywę – pracę w szpitalu jako pomocnik medyczny.
3:52
SPEAKER_00: Pracował przez kilkanaście miesięcy w szpitalu St.
3:54
SPEAKER_00: Luke's w Bradford.
3:57
SPEAKER_00: I dlaczego to było takie ważne?
4:00
SPEAKER_00: A mianowicie kontakt z codziennym życiem i z cierpieniem ludzi mocno go
4:05
SPEAKER_00: ukształtował emocjonalnie.
4:08
SPEAKER_00: To wtedy...
4:10
SPEAKER_00: To wtedy zaczął intensywnie rysować prywatnie,
4:14
SPEAKER_00: między innymi sceny życia szpitalnego i portrety znajomych.
4:19
Te doświadczenia pomogły mu też zbudować bardziej dojrzałą
4:23
społeczną i emocjonalną
4:25
SPEAKER_00: wrażliwość,
4:26
SPEAKER_00: którą później widać w jego pracach.
4:31
Po zakończeniu służby w 1959 roku dostał się do Royal College
4:38
of Art w Londynie,
4:40
SPEAKER_00: gdzie rozpoczął karierę na nowym poziomie.
4:44
SPEAKER_00: To był cichy etap,
4:45
SPEAKER_00: który przygotował Hockneya nie tylko do kariery artystycznej,
4:49
SPEAKER_00: ale też do głębszego zrozumienia człowieka,
4:54
SPEAKER_00: co później mocno wybrzmiewa w jego portretach i intymnych scenach.
5:02
W 1959 roku Hockney rozpoczął studia na prestiżowym Royal
5:07
College of Art w Londynie.
5:10
SPEAKER_00: Uczył się tam między innymi z Ridleyem Scottem,
5:13
SPEAKER_00: późniejszym reżyserem filmów Blade Runner i Gladiator.
5:17
W tym okresie brytyjska scena artystyczna była pod silnym
5:21
wpływem francuskiego
5:22
SPEAKER_00: modernizmu i amerykańskiego ekspresjonizmu abstrakcyjnego.
5:28
Sam Hockney początkowo eksperymentował z nową figuracją i
5:33
malarstwem gestu.
5:35
SPEAKER_00: Na jego płótnach zaczęły pojawiać się też pierwsze teksty i cytaty,
5:40
SPEAKER_00: często autobiograficzne lub queerowe w wymowie,
5:44
SPEAKER_00: co w latach 60.
5:44
SPEAKER_00: wciąż miało charakter politycznego gestu.
5:51
SPEAKER_00: W 1962 roku, pod koniec studiów,
5:56
Royal College of Art wymagał od studentów złożenia pisemnej
6:00
pracy teoretycznej jako
6:02
SPEAKER_00: warunku ukończenia uczelni.
6:05
SPEAKER_00: I tak chyba też jest do tej pory w naszych uczelniach.
6:07
SPEAKER_00: Ja, kiedy kończyłam studia 15 lat temu...
6:13
SPEAKER_00: System wyglądał dokładnie tak samo.
6:15
SPEAKER_00: Składaliśmy pracę,
6:17
broniliśmy swoich dyplomów i wtedy uniwersytet był tak jakby
6:23
oznaczony w papierach
6:25
SPEAKER_00: i na dokumentach ukończony i skompletowany.
6:31
SPEAKER_00: Hockney,
6:33
SPEAKER_00: natomiast już wtedy uznawany za wybitnego twórcę młodego pokolenia,
6:37
SPEAKER_00: odmówił jej napisania.
6:40
Argumentował,
6:41
że jego obrazy są wystarczającym świadectwem jego myśli i
6:45
poglądów.
6:47
SPEAKER_00: No moim zdaniem to jest bardzo silne i...
6:51
SPEAKER_00: Wydaje mi się też, że miał do tego jak najbardziej prawo.
6:56
SPEAKER_00: Spór zakończył się precedencem.
6:58
SPEAKER_00: Uczelnia po raz pierwszy od 125 lat zmieniła regulamin.
7:04
SPEAKER_00: Hockney odsymał absolutorium i został uhonorowany złotym medalem.
7:10
SPEAKER_00: Najwyższym wyróżnieniem przyznawanym przez Royal College of Art.
7:18
SPEAKER_00: Rok później,
7:19
SPEAKER_00: w 1963 roku,
7:22
miał miejsce jego pierwszy indywidualny pokaz w Kazmin Gallery
7:27
w Londynie.
7:28
Wszystkie wystawione prace zostały sprzedane,
7:31
a recenzje w prasie artystycznej,
7:34
m.in.
7:35
SPEAKER_00: w Art Review i Studio International, były entuzjastyczne.
7:39
SPEAKER_00: To otworzyło mu drzwi do międzynarodowej kariery.
7:45
Już na tym etapie Hockney zaczął wypracowywać swój
7:49
charakterystyczny styl.
7:52
SPEAKER_00: Jego prace łączyły figuratywność z ekspresją,
7:56
SPEAKER_00: często zawierały literackie lub osobiste odniesienia,
7:59
SPEAKER_00: w tym do jego orientacji seksualnej,
8:02
SPEAKER_00: co w brytyjskim kontekście lat 60.
8:05
SPEAKER_00: było wyjątkowo odważne.
8:08
Jednym z jego wczesnych obrazów jest obraz pod tytułem We Two
8:13
Boys Together
8:15
SPEAKER_00: Clinging z 1961 roku.
8:19
SPEAKER_00: Tytuł zaczerpnięty z wiersza Walta Whitmana.
8:23
SPEAKER_00: Obraz ten łączy tekst,
8:25
SPEAKER_00: figurę ludzką i abstrakcyjny gest,
8:28
SPEAKER_00: będąc ważnym przykładem queerowej sztuki tamtych lat.
8:34
Wczesne lata 60.
8:36
to czas dynamicznych zmian na scenie artystycznej w Wielkiej
8:39
Brytanii.
8:41
SPEAKER_00: Rodził się pop art,
8:42
SPEAKER_00: rosło zainteresowanie kulturą amerykańską,
8:45
SPEAKER_00: a artyści tacy jak Peter Blake,
8:48
Richard Hamilton czy właśnie Hockney zaczęli redefiniować czym
8:53
może się nowoczesne
8:54
SPEAKER_00: malarstwo figuratywne skończyć.
8:58
SPEAKER_00: Hockney od samego początku był na czele tej zmiany.
9:04
SPEAKER_00: W 1961 roku,
9:06
SPEAKER_00: jako 24-letni student Royal College of Arts,
9:11
SPEAKER_00: David Hockney po raz pierwszy odwiedził Stany Zjednoczone.
9:15
SPEAKER_00: Przyleciał do Nowego Jorku.
9:18
SPEAKER_00: Wyjazd sfinansował z nagród i stypendiów,
9:20
SPEAKER_00: które zdobywał już wtedy jako obiecujący młody artysta.
9:24
Miasto zrobiło na nim ogromne wrażenie,
9:28
zarówno skalą,
9:29
jak i energią środowiska artystycznego.
9:32
SPEAKER_00: Poznał tam Andiego Warhola,
9:34
SPEAKER_00: którego twórczość i osobowość,
9:36
SPEAKER_00: choć bardzo odmienna,
9:38
SPEAKER_00: wywarły na nim silne wrażenie.
9:40
SPEAKER_00: Sam Hockney wspominał,
9:42
SPEAKER_00: że w Ameryce po raz pierwszy poczuł wolność,
9:45
SPEAKER_00: której brakowało mu w konserwatywnej,
9:48
SPEAKER_00: powojennej Anglii.
9:51
SPEAKER_00: Już w 1963 roku odniósł pierwszy większy sukces.
9:58
Jego indywidualna wystawa w londyńskiej Cosmin Gallery
10:02
zakończyła się sprzedażą wszystkich prac.
10:05
To właśnie dzięki zarobkom z tej ekspozycji mógł sfinansować
10:08
dłuższy pobyt w USA,
10:11
SPEAKER_00: W 1964 roku przeniósł się na stałe do Los Angeles,
10:17
który wówczas inaczej niż Nowy Jork nie miał jeszcze
10:21
ugruntowanej pozycji w świecie
10:22
SPEAKER_00: sztuki.
10:24
SPEAKER_00: Był to wybór odważny, ale też symboliczny.
10:28
To Kalifornia,
10:29
a nie wschodnie wybrzeże stało się dla Hockneya nową
10:32
przestrzenią artystyczną.
10:35
SPEAKER_00: Zachwyciły go nowoczesna architektura,
10:38
SPEAKER_00: intensywne światło,
10:40
SPEAKER_00: błękitne niebo,
10:41
SPEAKER_00: jasne kolory i pozbawiony tabu styl życia mieszkańców.
10:47
SPEAKER_00: Równie istotna była panująca tam swoboda obyczajowa.
10:52
SPEAKER_00: Los Angeles stało się miejscem,
10:54
w którym jako homoseksualny artysta mógł tworzyć sposób otwarty
10:59
i szczery,
11:00
SPEAKER_00: bez lęku przed represjami.
11:04
Warto przypomnieć,
11:05
że w Wielkiej Brytanii stosunki homoseksualne były karane aż do
11:09
1967 roku.
11:14
To właśnie w LA powstały jego najbardziej rozpoznawalne obrazy
11:18
z motywem basenu,
11:20
SPEAKER_00: który z czasem stał się jego znakiem rozpoznawczym,
11:23
SPEAKER_00: zarówno formalnym jak i symbolicznym.
11:29
SPEAKER_00: Najważniejsze z tych dzieł to m.in.
11:32
Kalifornia z 1965 roku,
11:36
pierwszy obraz z tej tematyki ukazujący nowy język wizualny
11:41
artysty.
11:44
Two Boys in a Pool,
11:45
Hollywood,
11:46
to jest następny obraz z tego roku,
11:49
1965,
11:49
czy np.
11:49
SPEAKER_00: The Splash z 1966 roku i jego bardziej znana wersja A Bigger Splash,
11:59
SPEAKER_00: przechowywana dzisiaj w Tate Modern.
12:02
Albo na przykład obraz 1972 roku Portrait of an Artist,
12:09
czyli Pool with Two Figures.
12:11
SPEAKER_00: Dzieło o silnym ładunku emocjonalnym,
12:14
będące refleksją po rozstaniu z jego partnerem i muzą Peterem
12:19
Schlesingerem.
12:20
SPEAKER_00: Kalifornijskie obrazy Hockneya cechuje nowa estetyka.
12:25
Znikają wcześniejsze impulsywne pociągnięcia pędzla,
12:29
typowe dla ekspresjonizmu.
12:31
Zamiast tego pojawia się czystość linii,
12:35
intensywna kolorystyka i klarowna kompozycja.
12:39
SPEAKER_00: Artysta przechodzi z farb olejnych na akrylowe,
12:43
SPEAKER_00: co pozwala mu osiągnąć gładkie,
12:45
SPEAKER_00: niemal graficzne powierzchnie.
12:48
SPEAKER_00: I tutaj ciekawostka.
12:50
SPEAKER_00: Malując a bigger splash,
12:52
SPEAKER_00: Hockney potrzebował około dwa tygodnie,
12:55
SPEAKER_00: by precyzyjnie oddać detale architektury i tła.
12:59
Ale sam splash,
13:01
czyli tytułowy rozbrysk,
13:04
został namalowany w zaledwie kilka minut.
13:08
Obraz miał uchwycić paradoks,
13:10
moment nagłego ruchu w pozornie nieruchomej scenerii.
13:15
W tym okresie Hockney wykładał również na amerykańskich
13:19
uczelniach,
13:20
m.in.
13:21
SPEAKER_00: University of Iowa, University of Colorado i University of California.
13:29
Jego pozycja w świecie sztuki zaczęła się umacniać także dzięki
13:33
coraz częstszym
13:34
SPEAKER_00: publikacjom i międzynarodowym wystawom.
13:38
SPEAKER_00: Basen jako temat niósł ze sobą wieloznaczną symbolikę.
13:43
SPEAKER_00: Był wyrazem nowej klasy społecznej,
13:46
SPEAKER_00: do której artysta aspirował,
13:49
SPEAKER_00: a jednocześnie metaforą cielesności,
13:52
SPEAKER_00: intymności i queerowej tożsamości.
13:56
Często ukazywał w nim nagie,
13:58
opalone ciała mężczyzn,
14:01
jednak bez dosłowności.
14:03
SPEAKER_00: Zamiast tego posługiwał się sugestią i elastyczną dyscypliną.
14:09
SPEAKER_00: Hockney,
14:10
SPEAKER_00: chłopak z robotniczego Bradford,
14:12
SPEAKER_00: wszedł do świata kalifornijskiego sznu i jeszcze go zredefinował.
14:19
SPEAKER_00: David Hockney przez całe życie eksperymentował z formą,
14:23
SPEAKER_00: techniką i medium,
14:25
SPEAKER_00: ale trzy tematy przewijają się w jego twórczości niemal nieprzerywalnie.
14:31
SPEAKER_00: Portrety, baseny i pejzaże.
14:34
SPEAKER_00: Każdy z nich staje się u niego nie tylko tematyką formalną,
14:38
SPEAKER_00: ale również nośnikiem znaczeń intymnych,
14:41
SPEAKER_00: społecznych i symbolicznych.
14:44
SPEAKER_00: Może zacznijmy od portretów.
14:46
SPEAKER_00: Hockney malował swoich przyjaciół,
14:48
SPEAKER_00: kochanków,
14:49
SPEAKER_00: znajomych z kręgów artystycznych,
14:52
SPEAKER_00: ale też rodziców.
14:54
SPEAKER_00: Wyróżniającą formą są tak zwane podwójne portrety,
14:58
SPEAKER_00: obrazy,
14:58
SPEAKER_00: w których ukazuje dwie postaci w jednej kompozycji,
15:02
SPEAKER_00: zazwyczaj we wnętrzu,
15:03
SPEAKER_00: w sposób pozornie statyczny,
15:05
SPEAKER_00: niemal teatralny.
15:08
SPEAKER_00: Najbardziej znanym przykładem jest Mr.
15:11
SPEAKER_00: and Mrs.
15:11
SPEAKER_00: Clark and Percy z 1970 roku,
15:17
SPEAKER_00: przedstawiający Ossie Clarka,
15:20
SPEAKER_00: znanego projektanta mody,
15:22
SPEAKER_00: oraz jego żonę Sally Bitwell.
15:25
SPEAKER_00: U ich stóp leży biały kot, Percy,
15:29
Obraz znajduje się dziś w Tate Britain i uważany jest za jedno
15:33
z arcydzieł
15:33
SPEAKER_00: współczesnego portretu.
15:35
SPEAKER_00: Hockney nie tylko wiernie odwzorowuje wygląd pary,
15:39
SPEAKER_00: ale też poprzez układ ciał,
15:41
SPEAKER_00: wzrok,
15:42
SPEAKER_00: gesty sugeruje napięcie w ich relacji.
15:46
SPEAKER_00: Co ciekawe,
15:47
SPEAKER_00: para rozstała się kilka lat później,
15:49
SPEAKER_00: a obraz bywa interpretowany jako zapowiedź rozpadu tego związku.
15:55
SPEAKER_00: Hockney celowo unikał idealizacji.
15:58
Jego portrety pokazują codzienność i emocje,
16:02
często zawieszone między czułością a dystansem.
16:06
SPEAKER_00: Kompozycje są przemyślane,
16:08
SPEAKER_00: inspirowane renesansową geometrią i perspektywą,
16:13
SPEAKER_00: ale kolory i światło nadają im współczesną wrażliwość.
16:19
SPEAKER_00: Przechodząc do basenów,
16:20
SPEAKER_00: ten motyw zdominował jego twórczość w latach 60.
16:24
SPEAKER_00: i 70.,
16:24
SPEAKER_00: szczególnie w okresie kalifornijskim.
16:29
SPEAKER_00: Basen był dla niego czymś więcej niż tylko elementem krajobrazu.
16:33
SPEAKER_00: Stawał się symbolem wolności, luksusu, ale też seksualności i samotności.
16:41
SPEAKER_00: Najbardziej znany obraz z tego cyklu to Portrait of an Artist,
16:47
SPEAKER_00: czyli Pool with Two Fingers z 1972 roku przedstawia stojącego nad basenem
16:55
SPEAKER_00: mężczyznę,
16:56
SPEAKER_00: który spogląda na pływającego pod wodą chłopaka.
17:00
Obraz ten powstał po rozstaniu Hockneya z jego wieloletnim
17:04
partnerem i muzą Peterem
17:06
SPEAKER_00: Schlenzingerem.
17:08
SPEAKER_00: Jest nie tylko formalnym majstersztykiem w ukazaniu ruchu wody,
17:12
SPEAKER_00: ale też głęboką refleksją nad utratą,
17:15
SPEAKER_00: wspomnieniem,
17:17
SPEAKER_00: miłością,
17:18
SPEAKER_00: która już nie istnieje.
17:21
W 2018 roku dzieło to zostało sprzedane na aukcji za ponad 90
17:27
milionów dolarów,
17:29
SPEAKER_00: co czyniło Hockneya wówczas najdroższym żyjącym artystą.
17:35
SPEAKER_00: Woda w jego twórczości często ma znaczenie metaforyczne.
17:39
SPEAKER_00: Jest granicą między tym, co widoczne, a tym, co ukryte.
17:44
SPEAKER_00: Czystość powierzchni kontrastuje z tym,
17:46
SPEAKER_00: co znajduje się pod spodem,
17:48
SPEAKER_00: zarówno dosłownie jak i emocjonalnie.
17:53
SPEAKER_00: W wywiadach Hockney mówił, że malowanie wody to największe wyzwanie.
17:59
Mawiał,
18:00
woda nie ma kształtu,
18:01
trzeba jej nadać formę przez światło i cień.
18:06
SPEAKER_00: I na koniec pejzaże.
18:08
SPEAKER_00: Choć przez lata były one mniej obecne w świadomości odbiorców,
18:12
SPEAKER_00: sam Hockney uważał się przede wszystkim za pejzażystę.
18:17
Fascynował go krajobraz jako forma kontemplacji i eksperymentu
18:21
w przestrzeniu.
18:23
SPEAKER_00: Na początku XXI wieku powrócił do rodzinnego Yorkshire,
18:28
SPEAKER_00: gdzie zaczął tworzyć rozbudowane serie pejzaży,
18:32
SPEAKER_00: często malowane na wielu płótnach ustawionych obok siebie.
18:37
SPEAKER_00: Jednym z nich jest Bigger Trees Near Water,
18:41
monumentalny obraz składający się z 50 paneli o łącznej
18:46
długości ponad 12 metrów.
18:50
Przedstawia wiejski klejobraz z gołymi drzewami,
18:53
bez ludzi,
18:54
ale pełen życia.
18:57
Dzieło było odpowiedzią na cyfryzację i fotograficzne
19:01
postrzeganie świata.
19:03
SPEAKER_00: Hockney chciał przywrócić malarstwu jego kontemplacyjny wymiar.
19:09
SPEAKER_00: Styl Hockneya przez lata ewaluował od ekspresyjnych,
19:14
SPEAKER_00: emocjonalnych pociągnięć pędzla przez czyste,
19:17
SPEAKER_00: graficzne formy kalifornijskie,
19:20
SPEAKER_00: aż po bardziej syntetyczne,
19:22
SPEAKER_00: niemal impresjonistyczne pejzaże z późniejszych lat.
19:26
Zawsze jednak pozostawał wierny kolorowi kompozycji i
19:31
obserwacji codzienności.
19:34
SPEAKER_00: I tutaj kolejna ciekawostka.
19:37
SPEAKER_00: Hockney bardzo rzadko malował z wyobraźni.
19:40
Niemal zawsze pracował z obserwacji,
19:43
fotografii lub rysunków przygotowawczych.
19:47
SPEAKER_00: Był także przeciwnikiem idei malowania z głowy,
19:50
SPEAKER_00: twierdząc,
19:51
SPEAKER_00: że wszystko co wartościowe wynika z patrzenia na świat.
19:56
SPEAKER_00: David Hockney od zawsze był artystą poszukującym nowych form wyrazu.
20:02
SPEAKER_00: Choć kojarzony przede wszystkim z malarstwem olejnym i akrylowym,
20:07
SPEAKER_00: równie ważna była dla niego eksperymentacja z technologią.
20:11
SPEAKER_00: Od fotografii i kolarzy po rysunek cyfrowy na iPadzie.
20:16
SPEAKER_00: To właśnie w tym technicznym podejściu wyraża się jego fascynacja tym,
20:21
SPEAKER_00: co postrzegamy jako rzeczywistość w czasie,
20:24
SPEAKER_00: przestrzeni i ruchu.
20:28
Już w latach 70.,
20:30
a szczególnie w latach 80.,
20:32
Hockney intensywnie pracował z fotografią.
20:36
Nie chodziło jednak o pojedyncze zdjęcia,
20:39
ale o setki zdjęć składanych w jedną kompozycję.
20:43
SPEAKER_00: Coś, co sam artysta nazwał joiners.
20:47
Najbardziej znanym przykładem jest Pier Blossom 11-18 April
20:56
1986 roku numer 2.
20:59
SPEAKER_00: To był tytuł.
21:00
SPEAKER_00: Jeśli to zabrzmiało dziwnie, tak to był tytuł.
21:03
Kolarz przedstawiający kalifornijską drogę wykonany z ponad 700
21:08
fotografii Polaroida.
21:11
SPEAKER_00: Zamiast jednej centralnej perspektywy,
21:14
SPEAKER_00: Hockney pokazuje scenę z wielu punktów widzenia,
21:18
SPEAKER_00: przypominając w tym podejściu kubistów.
21:21
SPEAKER_00: Obiekt staje się oglądany przez widza w sposób aktywny,
21:25
SPEAKER_00: jakbyśmy przesuwali się wzdłuż obrazu w czasie.
21:30
SPEAKER_00: Artysta wielokrotnie podkreślał,
21:32
SPEAKER_00: że fotografia tradycyjna z jej pojedynczą perspektywą i natychmiastowym
21:37
SPEAKER_00: zatrzymaniem chwili nie oddaje rzeczywistego sposobu,
21:41
SPEAKER_00: w jaki widzimy świat.
21:43
Bo ludzkie oko skanuje przestrzeń,
21:46
przemieszcza się,
21:47
przetwarza ją dynamicznie.
21:50
SPEAKER_00: I tutaj kolejna ciekawostka.
21:52
SPEAKER_00: Hockney stworzył fotograficzne portrety sławnych przyjaciół.
21:57
SPEAKER_00: między innymi Billy'ego Wildera czy Christophera i Sherwooda,
22:02
SPEAKER_00: pokazując ich nie frontalnie,
22:05
SPEAKER_00: ale rozsuniętych w czasie i przestrzeni.
22:09
SPEAKER_00: W latach 80. i 90.
22:12
SPEAKER_00: Hockney nie bał się sięgać po urządzenia biurowe.
22:16
SPEAKER_00: Wykorzystywał kserokopiarki,
22:18
SPEAKER_00: faksy,
22:19
SPEAKER_00: a nawet druki atramentowe,
22:22
SPEAKER_00: tworząc prace,
22:22
SPEAKER_00: które łączyły malarstwo,
22:24
SPEAKER_00: grafikę i druk cyfrowy.
22:27
SPEAKER_00: Podkreślał, że sztuka nie musi być przypisana do jednego medium.
22:32
SPEAKER_00: Wszystko może stać się formą ekspresji, jeśli tylko służy przekazowi.
22:39
SPEAKER_00: W 1989 roku wziął udział w wystawie Pax Art,
22:44
SPEAKER_00: w ramach której przesyłał swoje prace na odległość faksem do galerii,
22:49
SPEAKER_00: co dziś możemy porównać do sztuki internetowej wczesnej generacji.
22:57
W 2009 roku,
22:59
w wieku 72 lat,
23:01
Hockney po raz pierwszy zaczął rysować na iPhone'ie.
23:05
SPEAKER_00: używając aplikacji Brushes.
23:08
Rok później,
23:09
kiedy pojawił się iPad,
23:11
natychmiast dostrzegł w nim nowe możliwości artystyczne.
23:15
SPEAKER_00: Jak sam mówił, palcem można malować od razu.
23:19
SPEAKER_00: To jak rysowanie w powietrzu, tylko że zostaje ślad.
23:23
SPEAKER_00: Zaczął tworzyć codzienne cyfrowe szkice.
23:26
SPEAKER_00: Fiaty,
23:27
SPEAKER_00: wschody słońca,
23:28
SPEAKER_00: lokalne pejzaże Yorkshire,
23:31
SPEAKER_00: które później drukował w dużych formatach lub prezentował na ekranach.
23:36
SPEAKER_00: W 2011 roku jego cyfrowe prace trafiły na wystawę David Hockney,
23:42
SPEAKER_00: Fleur Fresh,
23:44
SPEAKER_00: Foundation Pierre Berge,
23:46
SPEAKER_00: Yves Saint Laurent w Paryżu.
23:49
SPEAKER_00: Ekrany iPadowe rozmieszczano na ścianach galerii niczym klasyczne obrazy.
23:55
SPEAKER_00: Krytycy początkowo byli sceptyczni.
23:58
SPEAKER_00: Czy to nadal sztuka?
24:00
Ale Hockney był przekonany,
24:02
że technologia po prostu to kolejne narzędzie.
24:06
SPEAKER_00: Kontynuacja tradycji od pędzla przez aparat do tabletu.
24:11
Wystawa A Bigger Picture w Royal Academy w Londynie w 2012 roku
24:17
prezentowała
24:18
SPEAKER_00: cyfrowe pejzaże obok tych malowanych tradycyjnie,
24:22
SPEAKER_00: zacierając granice między analogowym a cyfrowym.
24:26
SPEAKER_00: Wszystkie dzieła łączył temat przyroda, zmienność pór roku, światło.
24:33
To co łączy wszystkie techniczne eksperymenty Hockneya to
24:37
fascynacja widzem.
24:39
SPEAKER_00: Nie tylko tym co się widzi, ale jak się widzi.
24:43
W książce Secret Knowledge z 2001 roku artysta zaproponował
24:49
kontrowersyjną tezę,
24:50
że starzy mistrzowie tacy jak Caravaggio czy Vermeer mogli
24:56
używać optycznych
24:57
SPEAKER_00: urządzeń jak kamera obscura czy lustro,
25:00
SPEAKER_00: by tworzyć hiperrealistyczne obrazy.
25:04
SPEAKER_00: Teoria ta wywołała wiele dyskusji,
25:07
SPEAKER_00: ale również pokazała,
25:08
SPEAKER_00: że Hockney to nie tylko artysta,
25:11
SPEAKER_00: ale także badacz i myśliciel obrazu.
25:16
SPEAKER_00: David Hockney jest jednym z pierwszych współczesnych artystów,
25:21
SPEAKER_00: którzy otwarcie podejmowali wątki queerowe swojej twórczości.
25:25
SPEAKER_00: I co ważne,
25:26
SPEAKER_00: robił to z wyczuciem,
25:28
SPEAKER_00: elegancją i czułością,
25:30
SPEAKER_00: unikając skandalu,
25:32
SPEAKER_00: ale nie unikając prawdy.
25:34
SPEAKER_00: Już na początku lat 60.,
25:36
SPEAKER_00: kiedy homoseksualizm był w Wielkiej Brytanii karany więzieniem,
25:40
SPEAKER_00: Hockney tworzył obrazy,
25:42
SPEAKER_00: które w sposób jednoznaczny,
25:44
SPEAKER_00: choć nienachalny,
25:45
SPEAKER_00: pokazywały męską nagość i homoerotyczną bliskość.
25:51
SPEAKER_00: Jak sam wspominał,
25:52
SPEAKER_00: nie uważał też tego za prowokację,
25:54
SPEAKER_00: lecz naturalny temat,
25:56
SPEAKER_00: ponieważ malarz zawsze maluje to,
25:59
SPEAKER_00: co kocha.
26:00
Jednym z jego wczesnych obrazów jest We Two Boys Together
26:04
Clinging i tytuł ten
26:06
właśnie zaczerpnięty był z wiersza Walta Whitmana
26:10
przedstawiający dwóch splecionych
26:12
SPEAKER_00: mężczyzn.
26:13
SPEAKER_00: Wymowa obrazu była jednoznaczna,
26:16
SPEAKER_00: a jednocześnie jego forma przypominała bardziej plakat niż scenę intymną.
26:21
SPEAKER_00: Hockney łączył tu wpływy pop-artu i osobistego przekazu.
26:27
SPEAKER_00: A w tym czasie,
26:28
SPEAKER_00: nie zapomnijmy,
26:29
SPEAKER_00: homoseksualizm był nielegalny nie tylko w Anglii,
26:32
SPEAKER_00: ale także w USA,
26:34
SPEAKER_00: gdzie artysta później osiadł.
26:37
SPEAKER_00: Hockney nigdy jednak nie zrezygnował z tego,
26:39
SPEAKER_00: by mówić o uczuciach między mężczyznami,
26:41
SPEAKER_00: choćby symbolicznie.
26:44
SPEAKER_00: Symbolem queerowego kodu stały się w jego twórczości baseny.
26:48
SPEAKER_00: W Kalifornii,
26:49
SPEAKER_00: gdzie Hockney zamieszkał w połowie lat 60.,
26:53
SPEAKER_00: odkrył kulturę ciała,
26:54
SPEAKER_00: słońca i swobody.
26:57
SPEAKER_00: W jego obrazach basen to miejsce prywatne, cielesne, ale nie wulgarne.
27:03
a estetyczne i zmysłowe,
27:06
czyli tak naprawdę przestrzeń bezpieczna,
27:08
gdzie nikt nie osądza.
27:11
SPEAKER_00: To również symbol ucieczki od opresyjnego brytyjskiego społeczeństwa.
27:17
SPEAKER_00: Obraz Peter Getting Out of Nick's Pool z 1966 roku,
27:23
SPEAKER_00: przedstawiający nagiego mężczyznę wychodzącego z wody,
27:28
SPEAKER_00: przeniósł Hockneyowi nagrodę Johna Moore'a,
27:31
SPEAKER_00: co w tamtym czasie było przełomowe.
27:34
SPEAKER_00: Wygrał konkurs, mimo że obraz był jednoznacznie homoerotyczny.
27:39
Ciekawostką jest,
27:40
że model,
27:42
czyli Peter Schlesinger był jego studentem i partnerem
27:46
życiowym.
27:47
SPEAKER_00: Wiele z najbardziej znanych obrazów Hockneya z lat 60.
27:50
SPEAKER_00: i 70.
27:50
SPEAKER_00: powstało właśnie z nim jako inspiracją.
27:55
SPEAKER_00: Wątki queerowe są też obecne w portretach podwójnych,
27:59
SPEAKER_00: takich jak Portrait of an Artist,
28:02
SPEAKER_00: czyli Pull with Two Fingers,
28:04
SPEAKER_00: jednym z najsłynniejszych obrazów Hockneya,
28:06
SPEAKER_00: sprzedane w 2018 roku za rekordowe pieniądze.
28:11
To scena emocjonalna i osobista oparta na zdjęciach Petera
28:15
Schlesigera po ich rozstaniu.
28:18
SPEAKER_00: Obraz staje się refleksją o relacji, stracie i dystansie.
28:24
George Lawson and Wayne Sleep z 1972 roku pokazuje czułość,
28:32
ale bez seksualizacji.
28:34
Hockney poczytował pare gejowskie w sposób nienachalny,
28:39
empatyczny i naturalny.
28:41
SPEAKER_00: Jakby mówił, to po prostu codzienne życie.
28:49
Choć był otwarcie gejem,
28:51
Hockney nigdy nie utożsamiał się z ruchem politycznym.
28:55
Był raczej osobistym dokumentalistą codzienności środowiska,
28:59
w którym żył.
29:00
SPEAKER_00: Wolał cichą rewolucję estetyczną niż manifesty.
29:04
Jak mówił,
29:05
nie jestem aktywistą,
29:07
ja po prostu maluję ludzi,
29:09
których kocham.
29:11
SPEAKER_00: Jego podejście,
29:12
SPEAKER_00: subtelne,
29:13
SPEAKER_00: ale konsekwentne,
29:15
SPEAKER_00: miało ogromny wpływ na kolejne pokolenia queerowych artystów,
29:19
SPEAKER_00: takich jak Nan Goldin,
29:21
SPEAKER_00: Wolfgang Tillmans czy Felix González Torres.
29:26
Pokazał,
29:26
że sztuka może być osobista i polityczna zarazem,
29:30
nawet jeśli nie krzyczy.
29:33
SPEAKER_00: I ciekawostkami były też,
29:35
SPEAKER_00: że Hockney w latach 60.
29:37
SPEAKER_00: występował z platynowymi włosami i okularami na Eltona Johna,
29:42
SPEAKER_00: budując swój rozpoznawalny kampowy wizerunek.
29:46
SPEAKER_00: To było formą publicznego coming outu.
29:50
SPEAKER_00: W 1967 roku,
29:53
SPEAKER_00: roku legalizacji homoseksualizmu w Anglii,
29:57
jego obrazy z wątkami homoerotycznymi trafiły do głównego nurtu
30:01
sztuki brytyjskiej,
30:03
SPEAKER_00: co było niemal bezprecedensowe.
30:07
Nigdy nie zmienił tematu swoich obrazów,
30:09
niezależnie od mody czy presji rynku.
30:12
SPEAKER_00: Nawet w czasach AIDS,
30:13
SPEAKER_00: gdy wielu artystów porzucało erotykę,
30:16
SPEAKER_00: Hockney pozostał przy intymności,
30:19
SPEAKER_00: relacjach i bliskości jako formie oporu wobec strachu.
30:24
SPEAKER_00: David Hockney nie tylko wciąż żyje, on wręcz eksploduje twórczością.
30:30
Choć przekroczył już 85 lat,
30:32
zdaje się,
30:33
że ma chyba 90,
30:34
gdzieś koło 90,
30:38
nie zwalnia.
30:39
SPEAKER_00: Mieszka dziś głównie w Normandii,
30:41
SPEAKER_00: w północnej Francji,
30:42
gdzie otoczony przyrodą i światłem tworzy zupełnie nową odsłonę
30:47
swojej sztuki,
30:49
SPEAKER_00: pełną koloru,
30:51
SPEAKER_00: radości i technologii.
30:53
SPEAKER_00: Jego obecne studio to nie tylko klasyczne płótna i farby,
30:58
SPEAKER_00: to również iPad,
30:59
SPEAKER_00: projektor,
31:00
SPEAKER_00: tablet,
31:01
SPEAKER_00: ekran HD.
31:04
SPEAKER_00: Dla Hockneya nie istnieje podział na media stare i nowe.
31:08
Wszystko,
31:09
co pozwala mu lepiej zobaczyć świat,
31:11
jest dla niego narzędziem sztuki.
31:14
SPEAKER_00: Od 2010 roku
31:17
Maluje pejzaże i martwe natury na iPadzie,
31:20
korzystając z aplikacji Brushes.
31:22
SPEAKER_00: W wywiadach przyznaje,
31:24
SPEAKER_00: że urządzenia mobilne pozwalają mu malować natychmiast,
31:28
SPEAKER_00: bez czekania na wyschnięcie farby i to dosłownie z łóżka,
31:33
SPEAKER_00: podczas śniadania albo w ogrodzie.
31:37
SPEAKER_00: W 2021 roku w paryskim Saint-Pompidou pokazał wystawę A Year in Normandy,
31:45
monumentalną cyfrową panoramę inspirowaną angielskimi
31:50
tapiseriami i japońskim
31:52
SPEAKER_00: zwojem obrazowym.
31:54
Obraz miał ponad 90 metrów długości,
31:58
a każdy fragment był namalowany na iPadzie.
32:02
SPEAKER_00: W całości arcydzieło nowej epoki.
32:06
SPEAKER_00: Ciekawostką jest,
32:07
SPEAKER_00: że David Hockney nie tylko malował na iPadzie i opracował w sposób,
32:12
SPEAKER_00: by widzowie mogli jego cyfrowe obrazy oglądać jako żywy proces,
32:17
SPEAKER_00: a nie tylko statyczne dzieła.
32:21
SPEAKER_00: Wspólnie z programistami stworzył interaktywną aplikację,
32:24
która pozwala obejrzeć cały cykl pejzaży malowanych na iPadzie
32:30
klatka po klatce
32:31
SPEAKER_00: niczym animacje.
32:33
SPEAKER_00: Obraz się nie tylko ogląda, ale też przeżywa w czasie.
32:38
SPEAKER_00: Widać jak rozwijał się dzień,
32:40
SPEAKER_00: jak zmieniało się światło,
32:41
SPEAKER_00: jak artysta budował kompozycję,
32:44
SPEAKER_00: pociągnięcie po pociągnięciu.
32:47
SPEAKER_00: Dla Hockneya było to ważne,
32:50
SPEAKER_00: bo jak sam mówił,
32:52
SPEAKER_00: rysunek to niezatrzymany moment,
32:54
SPEAKER_00: to czas,
32:55
SPEAKER_00: który widzisz.
32:58
SPEAKER_00: Ta aplikacja była częścią wystawy A Year in Normandy i pozwalała widzowi
33:04
SPEAKER_00: prześledzić cały cykl pejzaży z czterech pór roku.
33:09
SPEAKER_00: Dosłownie jakby spacerował obok Hockneya, gdy malował.
33:13
To nie tylko nowy sposób prezentowania sztuki,
33:16
ale też nowa definicja obrazu.
33:20
SPEAKER_00: nie jako rzeczy zamkniętej, ale jako procesu doświadczenia ruchu.
33:26
W 2018 roku jego Portrait of an Artist został sprzedany na
33:32
aukcji Christie's za
33:36
SPEAKER_00: 90.3 miliona dolarów.
33:38
SPEAKER_00: To uczyniło go najdrożej żyjącym artystą świata,
33:43
SPEAKER_00: tak jak wspomniałam wcześniej,
33:44
SPEAKER_00: do czasu aż ten rekord pobił Jeff Koons.
33:48
Ale to Hockney zrobił to bez kontrowersji i prowokacji,
33:52
tylko pędzlem i emocją.
33:55
SPEAKER_00: Ciekawostką jest, że Hockney w ogóle nie był obecny na aukcji.
33:59
Gdy zadzwoniono do niego z wiadomością o sprzedaży,
34:02
powiedział tylko – o,
34:04
a ile ja dostałem?
34:05
Otóż okazuje się,
34:06
że David Hockney nie otrzymał żadnej prowizji za sprzedaż
34:10
obrazu –
34:12
SPEAKER_00: ponieważ nie był jego sprzedawcą.
34:14
SPEAKER_00: Dzieło pochodziło z prywatnej kolekcji jednego z kolekcjonerów,
34:18
SPEAKER_00: który zdecydował się wystawić obraz na licytację.
34:22
SPEAKER_00: I w takich sytuacjach to właściciel dzieła,
34:24
SPEAKER_00: czyli kolekcjoner otrzymuje środki ze sprzedaży,
34:28
SPEAKER_00: a artysta nie jest stroną transakcji,
34:30
SPEAKER_00: więc nie dostaje procentu od aukcji.
34:34
Inaczej niż przy sprzedaży nowych prac bezpośrednio od artysty
34:39
lub galerii na rynku
34:40
SPEAKER_00: wtórnym,
34:41
SPEAKER_00: czyli przy odsprzedaży już istniejących dzieł.
34:45
SPEAKER_00: Artysta nie ma automatycznego udziału w zyskach,
34:48
SPEAKER_00: jeśli nie istnieją specjalne umowy lub prawo do tantiem.
34:53
SPEAKER_00: W przypadku Hockneya,
34:54
SPEAKER_00: jak u większości klasyków sztuki,
34:57
SPEAKER_00: to właściciel obrazu zarobił na tej rekordowej transakcji.
35:02
SPEAKER_00: David Hockney to artysta,
35:04
SPEAKER_00: którego twórczość zachwyca zarówno komeserów,
35:07
SPEAKER_00: jak i szeroką publiczność.
35:09
SPEAKER_00: Co czyni go wyjątkowy?
35:11
SPEAKER_00: Przede wszystkim jest klasykiem nowoczesności.
35:14
SPEAKER_00: Jego obrazy są barwne,
35:16
SPEAKER_00: przystępne,
35:17
SPEAKER_00: a jednocześnie pełne subtelnych niuansów i odniesień do historii sztuki.
35:23
SPEAKER_00: Hockney pozostał wierny stylowi figuratywnemu,
35:26
nawet gdy sztuka współczesna podążała w stronę konceptualizmu i
35:30
abstrakcji.
35:32
SPEAKER_00: Był konsekwentny, lecz niekonserwatywny.
35:35
SPEAKER_00: Potrafił łączyć klasykę z nowoczesnością, nie bojąc się eksperymentów.
35:41
SPEAKER_00: Co więcej, Hockney ma niezwykłe oko do świata.
35:45
SPEAKER_00: Nieustannie uczy się patrząc na nowo,
35:48
SPEAKER_00: przez obiektyw aparatu,
35:50
SPEAKER_00: ekran iPada,
35:51
SPEAKER_00: a także przez zmieniające się światło i perspektywy.
35:56
SPEAKER_00: To właśnie ten ciągły dialog z otoczeniem i technologią sprawia,
36:01
że jego sztuka nigdy nie traci na ważności i trafia do
36:05
odbiorców w różnym wieku i o
36:08
SPEAKER_00: różnych gustach.
36:10
SPEAKER_00: Dla wielu kuratorów i krytyków,
36:13
SPEAKER_00: takich jak Nicola Serota,
36:15
SPEAKER_00: były dyrektor Tate Modern,
36:17
SPEAKER_00: Hockney to malarz widzenia.
36:19
SPEAKER_00: Artysta,
36:20
SPEAKER_00: który nie tylko przedstawia przedmioty,
36:22
SPEAKER_00: lecz przede wszystkim ukazuje,
36:25
SPEAKER_00: jak patrzymy i jak odbieramy świat wokół nas.
36:29
Dzięki temu jego prace pozostają ponadczasowe i wciąż inspirują
36:34
kolejne pokolenia.
36:37
SPEAKER_00: I tutaj wymienię tylko kilka wielkich wystaw i instalacji.
36:41
SPEAKER_00: W ostatnich latach Hockney prezentował Bigger and Closer,
36:45
SPEAKER_00: Not Smaller and Further Away,
36:48
SPEAKER_00: wystawę multimedialną w Londynie z 2003 roku,
36:52
SPEAKER_00: w której obrazy poruszały się,
36:54
SPEAKER_00: zmieniały,
36:55
SPEAKER_00: a widz był wciągany w dzieło.
36:58
Drugą wystawą były wirtualne panoramy Normandii w galerii Le
37:03
Long w Paryżu.
37:04
Czy ostatnia wystawa,
37:06
czyli stała ekspozycja w muzeach,
37:09
to jest Tate Britain.
37:11
SPEAKER_00: Bardzo serdecznie Państwa zachęcam do odwiedzenia Tate.
37:15
SPEAKER_00: Ta część jest darmowa, więc warto się tam wybrać.
37:20
SPEAKER_00: Lub LACMA w Los Angeles, The Met w Nowym Jorku.
37:25
SPEAKER_00: Dla młodszych pokoleń,
37:27
SPEAKER_00: tiktokowych i instagramowych,
37:30
SPEAKER_00: David Hockney jest niemal ikoną popkultury.
37:34
SPEAKER_00: Jego memiczny wygląd,
37:35
SPEAKER_00: charakterystyczne okulary,
37:38
SPEAKER_00: jasne włosy i nonchalantzki styl czynią go bohaterem bohemy XXI wieku.
37:43
SPEAKER_00: I to bez większego wysiłku.
37:47
SPEAKER_00: Choć sam nie prowadzi kont w mediach społecznościowych,
37:51
SPEAKER_00: jego prace żyją tam intensywnie,
37:54
SPEAKER_00: a wystawy przyciągają tłumy fanów na całym świecie.
37:59
W 2022 roku Hockney stwierdził,
38:03
malarstwo nie umarło,
38:04
świat po prostu przestał patrzeć.
38:07
SPEAKER_00: Jego misją pozostaje przypomnienie,
38:10
SPEAKER_00: że widzenie to radość,
38:12
SPEAKER_00: sztuka i zmysł,
38:14
SPEAKER_00: który można pielęgnować przez całe życie.
38:18
SPEAKER_00: Podsumowując, David Hockney nie tworzy dla krytyków ani dla rynku.
38:23
SPEAKER_00: Maluje dla oka, dla emocji i dla radości patrzenia.
38:28
Z iPadem w dłoni 90 latami doświadczeń i milionami odbiorców na
38:34
całym świecie
38:36
SPEAKER_00: pokazuje,
38:36
SPEAKER_00: że sztuka nawet w cyfrowym świecie może pozostać głęboko ludzka.
38:43
SPEAKER_00: Nie chodzi o modę ani technikę, ale o to jak patrzymy.
38:47
SPEAKER_00: Bo jak sam Hockney powiedział,
38:50
SPEAKER_00: ludzie zapomnieli,
38:51
SPEAKER_00: że mają dar widzenia,
38:53
SPEAKER_00: a ja im tylko przypominam,
38:54
SPEAKER_00: że to wciąż możliwe.
38:57
SPEAKER_00: To był podcast Art Perspective, a ja nazywam się Dorota.
39:01
SPEAKER_00: Jeśli ten odcinek Cię poruszył lub zaintrygował,
39:05
SPEAKER_00: zostaw polubienie,
39:06
zasubskrybuj kanał i daj znać w komentarzu o kim lub o czym
39:11
chciałbyś posłuchać w
39:12
SPEAKER_00: kolejnych odcinkach.
39:14
SPEAKER_00: Sztuka ma nieskończone oblicza,
39:16
SPEAKER_00: a my mamy przed sobą nieskończenie wiele historii do opowiedzenia.
39:22
SPEAKER_00: Dziękuję za dziś i do usłyszenia następnym razem.