Latest / Comprehensible Tagalog Podcast / #289 - Mga Extinct Na Hayop Sa Pilipinas
Transcript
- 0:06Hello kamusta ang ko si miguel ng comprehensible tagalog
- 0:10broadcast at ngayong araw. Pag uusapan natin yung mga hayop
- 0:16na naging extinct na sa pilipinas.
- 0:20Ibig sabihin dati buhay sila dati nasa pilipinas sila ngayon
- 0:26wala na extinct na sila at para mapag usapan natin yun kailangan
- 0:32natin bumalik milyon milyong taon years ago so mga two point
- 0:37six million hanggang twelve thousand years ago yun yung
- 0:43place to see ipok so matagal na panahon na.
- 0:47Dati kasi yung pilipinas merong elepante dito hindi lang basta
- 0:54basta elepante. Mayroong mga dwarf na elepante
- 0:58mga maliliit na elepante. Meron ding mga renounces.
- 1:03Meron ding mga higanteng tour toys, mga malalaking tour toys.
- 1:08Na kasing laki ng isang parang coffee table.
- 1:12Mayroon ding mga baboy na mataas matangkad so yun yung pag
- 1:17uusapan natin yung mega found na dati sa pilipinas na extinct na
- 1:23pero paano ba sila napunta dito? Pano sila nag evolve at bakit
- 1:27sila nawala sa una yung mga elepante?
- 1:32Actually nung twenty twenty five lang september.
- 1:36Nakita ng mga ibang siyentipiko dito sa pilipinas.
- 1:41Yung isang kumpletong facile scal ng isang stegodon.
- 1:46So ano ba yung stegodon stegodon yung isang extinct na genous na
- 1:51may relasyon sa modern elephants?
- 1:54So hindi sila direktang ancestors pero parang pinsan
- 2:00sila ng mga modernong elepante at nung place to scene, nasa
- 2:06iba't ibang lugar sila sa asya so nakita ng mga scientist yung
- 2:11scale facile ah. Last year lang sa cagayan
- 2:15province sa northern luzon. Tapos interesante kasi yung
- 2:20features ng bungo ng skull ng stegodon.
- 2:24Halos parang katulad sa populasyon ng stegodon sa
- 2:29indonesia pero yung interesante nung place scene walang land
- 2:35bridge na nagkokonekta sa pilipinas.
- 2:38Tsaka sa parte ng indonesia na sulawesi, flores sanhe so merong
- 2:46deep ocean sa pagitan ng mga isla?
- 2:49So pano nakarating yung stegodon mula indonesia papuntang
- 2:54pilipinas o. Pilipinas papuntang indonesia so
- 2:59may teorya na lumangoy sila na kaya daw ng mga elepanteng ito
- 3:04na lumangoy sa dagat at mag island hopping pumunta sa iba't
- 3:10ibang isla pero hindi lang stegodon yung nakita dito sa
- 3:15pilipinas. Meron din yung elephas isang
- 3:19genus na na kasama rin yung modern asian elephant.
- 3:24So yung l f s kamukha talaga ng modern na asian elephants tapos
- 3:30nakita to sa pangasinan sa iloilo.
- 3:33Sa cagayan valley so yun yung dalawang parang fossils na.
- 3:39Nung dinate nila nakita nila during place scene yung tanda ng
- 3:46mga faucets na yon. Pero kahit pagkatapos ng place
- 3:49sa scene meron pa ring mga elepante.
- 3:53So may mga buto na nakita ng asian elephants noong thirteenth
- 3:59at sixteenth century sa sulu at maguindanao.
- 4:03So sa timog yun ng pilipinas. Pwedeng regalo daw ng ibang
- 4:09ruler ng galing sa saba sa borneo.
- 4:13Regalo sa mga sultan sa sulu at maguindanao pero na extinct din
- 4:19yung mga elepanteng yun kasi hindi sila sanay sa habitat doon
- 4:25sa sulu at maguindanao or baka daw namatay lang sila dahil
- 4:31hindi naalagaan. Isa pang naging extinct na yung
- 4:35mga rin nose. So noong twenty fourteen,
- 4:39nakahahanap yung mga researcher sa kalinga sa luzon ng
- 4:44kumpletong o halos kumpletong skeleton.
- 4:48Ng nestorius philippinensis o yun yung parang rinos.
- 4:53At yung interesanteng nakita nila.
- 4:56Yung skeleton ng renew na to merong mga hiwa.
- 5:02May mga marks ng hiwa na senyales daw ng butchery.
- 5:08Ibig sabihin yung reyno na to hindi siya namatay ng natural
- 5:14ibig sabihin. Pinatay siya ng mga tao at nung
- 5:18dinate nila yung buto matagal na lumang luma na yung mga buto
- 5:24nakita nila seven hundred nine thousand years ago.
- 5:27Mga ganun yung estimate ibig sabihin.
- 5:31Seven hundred nine thousand years ago pa yung reyno na yun
- 5:35na merong senyales ng battery. So anong ibig sabihin nun may
- 5:41relasyon yon sa human migration kasi seven hundred nine thousand
- 5:45years ago wala pa yung mga modernong tao.
- 5:49Meron palang yung mga homo erectus.
- 5:53At ibig sabihin meron ng homoerectus dito nung taon na
- 5:56yun. At yun nga nung taon na yun
- 6:00hindi pa konektado yung mga isla so mataas yung lebel ng tubig.
- 6:05Ibig sabihin yung mga homoerectus dati yung mga tao
- 6:09dati. Kinaya nila na bumiyahe na sa
- 6:14dagat so kung lumangoy man sila o kung meron silang bangka.
- 6:20Ganun kaya na nila kasi yun yung nakita ng mga researcher dun sa
- 6:25facile sa skeleton ng reyno. So bukod sa elepante at sa reyno
- 6:32meron din yung cebu buffalo interesante sa sa evolutionary
- 6:38biology. Merong tinatawag na island rule
- 6:42so yung island rule ibig sabihin lang na yung mga malalaking
- 6:47animal malalaking hayop na isolated sa isla nagiging mas
- 6:53maliit tapos yung mga maliliit na hayop na nagiging isolated sa
- 6:58isang isla. Nagiging malaki so parang
- 7:02baliktad lang yung malaki. Nagiging maliit yung maliit.
- 7:06Nagiging malaki yun ang island rule.
- 7:09Bakit kasi yung isla merong limitadong resources di ba?
- 7:14So yung malaking hayop kailangan ng maraming pagkain pero sa
- 7:19isang isla limitado yung pagkain so merong evolutionary pressure
- 7:25na lumiit ka na mas konti yung kainin mo.
- 7:31Eh kung maliit ka naman yung isla din konti din ang
- 7:35predators. So walang parang advantage na
- 7:40maging maliit at mabilis. So yung mga maliliit na hayop
- 7:45lumalaki kaya nagkaroon ng cebu dwarf buffalo so ito yung mga
- 7:52buffalo na. Maliit maliit sila kung makikita
- 7:55niyo yung larawan mas maliit pa sila sa mga tamaraw.
- 8:00Yung mga tamaraw galing sa mindoro island.
- 8:03So yung isla ng cebu mas maliit sa isla ng mindoro.
- 8:08So yung nakitang pattern na mas maliit yung isla.
- 8:12Mas. May pressure na lumiit yung
- 8:16malaking hayop yung island rule bukod sa cebu dwarf buffalo
- 8:21meron din yung tinatawag na giant pig o yung celeb oo kuya
- 8:26ross kagayanen sis so baboy siya na matangkad one meter tol daw
- 8:34so ganoon siya kataas. At isa pa yung giant tortoises.
- 8:39Na seventy hanggang ninety centimeters yung haba ng shell
- 8:44niya at isa pa yung giant cloud rats.
- 8:48Parang rodents na malaki at mabigat lampas isang kilo.
- 8:54At nag survive sila hanggang two thousand years ago so mas
- 8:58resilient sila kumpara dun sa ibang mga hayop na nabanggit
- 9:02natin. So pag usapan natin yung mga
- 9:05posibleng dahilan bakit sila nawala?
- 9:08Bakit sila naging extinct? Anong dahilan?
- 9:12Komplikado kasi hindi naman isa lang yung dahilan pero yung
- 9:18pinaghalong pagbabago ng klima at mga.
- 9:22Entry projec na dahilan yung tao muna yung klima nung klase scene
- 9:28maraming iba ibang klase ng klima so merong ice age tapos
- 9:35natapos yung ice age, tumaas yung sea level at bumaba ng daan
- 9:41daang metro. So yung geography ng pilipinas
- 9:45nagbabago at nagbabago nung glacial periods mababa yung c
- 9:49level so mas maraming lupa sa pilipinas mas malaki yung mga
- 9:54isla mas konektado. Pero nung tumaas na yung level
- 10:00syempre baha na. So lumiit yung mga isla?
- 10:04At yan nasa ilalim na ng tubig yung mga low lands.
- 10:09Ibig sabihin para sa stegodon yung pinsan ng elephants at yung
- 10:14netso rinos yung mga rinos. Malaking problema yon kasi
- 10:19mahilig sila sa mga damo na grasslands at musée
- 10:24environments. So mga herbivore.
- 10:27Di biglang nagbago yung habitat nila noong tumaas yung c level
- 10:32so naging mga close ka nopi tropical rainforest na.
- 10:37Konti na lang yung damo na pwede nilang kainin so dahil doon
- 10:42lumiit yung populasyon nila. At mas naging vulnerable sila sa
- 10:47ibat ibang mga events. Pwedeng sakit mga outbreak ng
- 10:52disease di ba? Nagtuyo mga droughts at mga
- 10:57natural disaster so madaling maging extinct pero bukod sa
- 11:02klima. Meron din yung human factor mga
- 11:05tao tulad ng sinabi ko kanina meron ngang ebidensya na
- 11:11butchered yung earn now cyrus. Pero meron din namang argumento
- 11:17na yung mga homo erectus limitado lang yung impact nila
- 11:21kasi wala silang advanced na mga weapon.
- 11:24Maliit lang ang populasyon nila. Pero nung dumating na yung mga
- 11:28homo sapiens nag iba na. Kasi yung mga modernong tao
- 11:33meron ng teknolohiya na mas. Mas magaling sa pag ha hunt sa
- 11:38pagpatay ng mga hayop meron ng mga spears, mga boss, mga traps
- 11:43at mas malaki yung populasyon. Ng mga homo sapiens, meron na
- 11:50ring agrikultura ibig sabihin pinuputol na yung mga gubat at
- 11:54nagkakaroon ng parang fragmentation ng mga habitats.
- 11:59So para sa mga mabagal na with mag reproduce na elepante o
- 12:05reynolds, hindi iyon sustainable.
- 12:08Kasi mahaba yung just station period ng elepante.
- 12:12So meron lang isang craft kada ilang taon.
- 12:16So kung hina hunt sila. Talagang ma extinct sila di ba?
- 12:21Actually ganun din yung kwento ng palawan tiger so sa palawan
- 12:26may akong dating tiger. Eh lumiit din yung populasyon.
- 12:31Ng mga dear kasi nagbago yung habitat nila dahil sa pagtaas ng
- 12:37sea level. So wala ng konti na lang yung
- 12:41pray yung kinakain ng mga tiger so lumiit yung populasyon nila.
- 12:47At ng tumagal. Yun na extinct yung palawan
- 12:51tiger so yun ano ba yung mga key takeaways dito?
- 12:55So una. Ibig sabihin yung mga isla yung
- 12:59mga species sa isla talagang vulnerable kasi isolated sila at
- 13:04nag iiba yung defensive behavior nila pag walang predator.
- 13:09So mas vulnerable sila lalo na kung may invasive species o
- 13:14biglang may human activity. Kailangan nila ng panahon para
- 13:19mag adopt. So kung walang panahon para mag
- 13:21adopt pwede silang ma extinct. Pangalawa pinapakita din na yung
- 13:26extinction hindi basta basta hindi mabilis hindi agad agad so
- 13:33mabagal na proseso to. Ng halo halong habitat laws
- 13:38fragmentation. Pag introduce ng iba't ibang
- 13:42species na may epekto dun sa sa nakatira doon.
- 13:46At yung mga ginagawa ng tao human activity so ibig sabihin
- 13:52kailangan holistic yung pagtingin sa conservation?
- 13:56Hindi lang kailangan mag ban ng hunting.
- 13:59Kailangan mo ring tingnan yung ibang factors ng habitat at yung
- 14:04invasive species at iba pang mga aspeto at pangatlo.
- 14:10Kahit yung mga resilient na species pwedeng maging extinct
- 14:14tulad ng sabi ko kanina yung mga giant cloud rats na nag survive
- 14:18ng milyong milyong taon hanggang two thousand years ago.
- 14:22Kahit resilient sila hindi sila nagtagal nung meron ng
- 14:27agriculture at mga invasive species.
- 14:30Ibig sabihin kahit gaano ka resilient yung isang specie
- 14:35meron pa ding limit so pwede pa ring mawala yun.
- 14:41Ilang salamat sa pakikinig. Meron tayong transcript kung
- 14:44kailangan nyo at merong picture yan.
- 14:46Kung gusto nyo suportahan nitong podcast.
- 14:49Maraming salamat at paalam. N.