Latest / Het Grote Plaatje / Werken we in Nederland écht te weinig?
Transcript
- 0:05Speaker 1: Dit is een BNR-podcast. Ik vind het eerlijk gezegd van
- 0:12Speaker 1: de zotte dat politici dit soort zaken gaan roepen. Dat
- 0:17Speaker 1: er mensen meer zouden moeten gaan werken of minder.
- 0:19Speaker 2: Dit verhaal gaat dus niet op voor mensen met een koopwoning.
- 0:22Speaker 2: En dit verhaal gaat ook niet op voor stellen die
- 0:24Speaker 2: met z'n tweeën werken.
- 0:25Speaker 3: Toch wel met minder regelgeving, minder bullshitbanen
- 0:29Speaker 1: en betere prikkels. Maar die keuze, wil je meer of
- 0:32Speaker 1: minder gaan werken? Ik zou het toch... van we moeten
- 0:37Speaker 1: meer of minder gaan werken
- 0:43Speaker 4: Nederland is een bijzonder land. Er werken ontzettend veel mensen.
- 0:46Speaker 4: In economen termen, we hebben een van de hoogste arbeidsparticipaties
- 0:50Speaker 4: van Europa... en tegelijkertijd hebben we de kortste werkweek van Europa. Oftewel,
- 0:55Speaker 4: bijna iedereen werkt, maar bijna niemand vijf dagen. En eerlijk
- 0:59Speaker 4: gezegd is dat best goed te begrijpen. De werker gaat
- 1:01Speaker 4: om half zeven, kinderen uit bed... Met broodtrommels, kids naar school,
- 1:05Speaker 4: zelf aan het werk. Aan het einde van de dag
- 1:07Speaker 4: begint dan de tweede shift. Koken, opruimen, sporten. Even nog
- 1:09Speaker 4: even kijken of je aandacht kan hebben voor je partner.
- 1:12Speaker 4: En dan zijn er nog de huisarts, de fysiotherapeut, de studiedagen...
- 1:15Speaker 4: de ouders die een dagje ouder worden. Voordat je het
- 1:17Speaker 4: weet moet je zelfs een etentje met vrienden... drie maanden
- 1:19Speaker 4: van tevoren vooruit plannen. En de oplossing lijkt logisch. Als
- 1:24Speaker 4: je het je kunt permitteren ga je geen 40, maar
- 1:26Speaker 4: 32 uur werken. Of 24. En je levert inkomen in
- 1:31Speaker 4: en je krijgt er tijd voor terug. Hoeveel je werkt,
- 1:33Speaker 4: dat lijkt op een persoonlijke keuze. Maar al die persoonlijke keuzes,
- 1:37Speaker 4: die tellen natuurlijk wel op. Want als verpleegkundige leraren, technici, militairen...
- 1:42Speaker 4: allemaal een dag minder gaan werken... dan wordt die vrije
- 1:44Speaker 4: vrijdag ineens een maatschappelijk probleem. Volgens VVD-fractievoorzitter Ruben Brekelmans... kunnen
- 1:50Speaker 4: we ons die korte werkdagen... niet langer veroorloven. Vooral de
- 1:54Speaker 4: jongeren zouden eens de handen uit de mouwen moeten steken.
- 1:57Speaker 4: Nederland moet groeien, huizen bouwen, de zorg overeind houden... en
- 2:01Speaker 4: meer investeren in defensie. En dus moet vijf dagen werken
- 2:05Speaker 4: volgens hem weer de norm worden. Maar klopt het wat
- 2:09Speaker 4: Brekelmans zegt? Zijn die jongeren allemaal deeltijdprinsesjes en prinsjes geworden?
- 2:14Speaker 4: En als we meer gaan werken, is ons probleem dan opgelost...
- 2:18Speaker 4: Waar eindigt eigenlijk onze vrijheid om minder te werken? En
- 2:20Speaker 4: waar begint het belang van de economie en de samenleving?
- 2:23Speaker 4: En moeten werkgevers ook niet gewoon de processen op ons
- 2:27Speaker 4: werk eens grondig onder de loep nemen? Kortom, werken wij
- 2:30Speaker 4: in Nederland echt te weinig. Je luistert naar het grote
- 2:37Speaker 4: plaatje waarin we een stap terug doen om te kijken
- 2:39Speaker 4: hoe de wereld in elkaar zit. En ja, dan komt
- 2:41Speaker 4: het altijd wel weer op geld uit. En daarom het
- 2:43Speaker 4: vrolijke duo bij mij in de studio, macro-econom Han de Jong.
- 2:46Speaker 4: Dag Han. Dag Ren. bij hoofdbos Edi Mojagic. Dag Edi.
- 2:50Speaker 4: Dag Rens. Fijn dat jullie weer gewoon lekker naast elkaar zitten. Heerlijk.
- 2:54Speaker 4: Het is te beter dan dat jij via Teams zit,
- 2:56Speaker 4: via Ierland. Ja, dat is niks. Nou ja, niks, maar
- 3:00Speaker 4: fysieke aanwezigheid is ook wat. Zeker
- 3:03Speaker 1: Economen zeggen dan, het is niet optimaal
- 3:06Speaker 4: Mijn naam is Rens de Jong, welkom bij het grote plaatje. Han,
- 3:09Speaker 4: hoeveel werkte jij eigenlijk gemiddeld per week toen jij hoofdeconom
- 3:13Speaker 4: van ABN Omro
- 3:14Speaker 3: was? Oei, weet je, voor een hoofdeconom van een bank...
- 3:19Speaker 3: is de scheidslijn tussen werken en niet werken heel vaag.
- 3:22Speaker 3: Want als je in het weekend economische artikelen zit te lezen...
- 3:25Speaker 3: is dat dan werk of niet? Laat ik het anders formuleren.
- 3:28Speaker 3: Ik ben bij Loba begonnen in het onderwijs. En eigenlijk
- 3:31Speaker 3: is dat heel slecht. Want dan werk je heel vaak
- 3:35Speaker 3: in het weekend of s'avonds. Omdat je anderheid hebt. Dan
- 3:37Speaker 3: ben je heel flexibel. En dat is eigenlijk nooit meer verdwenen.
- 3:41Speaker 3: Dus laat ik het anders zeggen. Ik kan mij niet
- 3:44Speaker 3: een dag herinneren dat ik mij niet met economie heb beziggehouden.
- 3:47Speaker 4: De Ede, ben jij ook zo'n workaholic als Han of niet?
- 3:50Speaker 1: Ik sluit me helemaal aan bij Han. Op het moment
- 3:53Speaker 1: dat je vak hebt zoals wij dat hebben... en je
- 3:55Speaker 1: leest veel, dat doe je vaak in de avonduren, in weekenden...
- 4:00Speaker 1: maar elke keer dat ik in het weekend een boek
- 4:04Speaker 1: ging lezen... of een wetenschappelijk paper, ik heb nooit het
- 4:07Speaker 1: gevoel gehad... dat ik aan het
- 4:08Speaker 4: werk was. Dat hebben meer beroepen, kan ik me zo voorstellen.
- 4:11Speaker 4: Toch heel even, eigenlijk is het, denk ik... maar laten
- 4:15Speaker 4: we zeggen, hoeveel je werkt, is dat een persoonlijke keuze...
- 4:18Speaker 4: of begint dat ook een maatschappelijke
- 4:20Speaker 1: keuze? van de zotte dat politici dit soort zaken gaan roepen...
- 4:29Speaker 1: dat er mensen meer zouden moeten gaan werken of minder
- 4:32Speaker 1: moeten gaan werken. Ik bedoel, what's next? Dat we dan
- 4:35Speaker 1: in de toekomst horen krijgen... hoeveel uren je maximaal moet
- 4:38Speaker 1: slash mag gaan sporten in de week. Als je echt
- 4:41Speaker 1: wil dat mensen meer willen gaan werken... dan zou ik zeggen,
- 4:45Speaker 1: hanteer geen stok, maar een wortel... Zodat ze netto meer
- 4:51Speaker 1: mee naar huis nemen. En dan kijken wat zij besluiten.
- 4:54Speaker 1: Maar
- 4:55Speaker 4: Ruben Brekeman zegt... die jongeren hebben een goede gezondheid. Geen kinderen.
- 5:02Speaker 4: Dat die in deeltijd gaan werken. Eigenlijk zegt hij het
- 5:05Speaker 4: is een schande. Want het land moet opgebouwd worden.
- 5:08Speaker 3: Ja, ik sluit me aan bij mijn goede vriend hier.
- 5:13Speaker 3: Aan mijn rechterzijde, Edin. En in voorbereiding, dat hebben we
- 5:18Speaker 3: niet besproken... maar wat wel bij mij in het achterhoofd,
- 5:22Speaker 3: eigenlijk in het middenhoofd zit... is een essay van ongeveer
- 5:27Speaker 3: 100 jaar geleden geschreven... door de briljante Britse econoom Keynes.
- 5:31Speaker 3: The Economic Possibilities for Our Grandchildren. Waarin hij voorspelt dat
- 5:35Speaker 3: 100 jaar nadat hij het schreef, dus dat is ongeveer nu...
- 5:38Speaker 3: het reële bbp per hoofd van de bevolking 4 tot
- 5:40Speaker 3: 8 keer zo hoog zou zijn... En dat is uitgekomen,
- 5:45Speaker 3: spot on. En hij voorspelde ook dat we nog maar
- 5:48Speaker 3: 15 uur per week hoeven te werken. Waarom dacht hij dat? Ja,
- 5:53Speaker 3: zoals hij dat formuleerde was... want dan hebben we het
- 5:56Speaker 3: economische probleem opgelost. En wat hij daarmee bedoelde was... dan
- 5:59Speaker 3: hebben we het schaarste probleem opgelost... Maar dat is een
- 6:03Speaker 3: totale mislukking geweest, natuurlijk die voorspelling. Dus de vraag is
- 6:08Speaker 3: voor mij... hoe is het mogelijk dat zo'n briljante econoom
- 6:12Speaker 3: er zo naast kan zitten?
- 6:13Speaker 4: Want het schaarste probleem opgelost, wat bedoelen we daar dan mee?
- 6:16Speaker 3: Nou ja, dat eigenlijk dat in al onze behoeftes kan
- 6:21Speaker 3: worden voorzien... en dat er dus geen spanning meer is tussen...
- 6:25Speaker 3: Tussen vraag en aanbod, zeg maar. Wat Keynes dus helemaal
- 6:28Speaker 3: onderschat heeft... Denk ik twee dingen. Ten eerste... Dat werken
- 6:32Speaker 3: ook een stuk zingeving aan je bestaan geeft. En ten tweede...
- 6:37Speaker 3: Dat onze behoeftes... Die hebben zich veel verder ontwikkeld... Dan
- 6:40Speaker 3: hij ooit gedacht had, kennelijk. En om... Als wij zouden
- 6:45Speaker 3: willen leven zoals mensen in 1930 leefden... dan hoefden we
- 6:49Speaker 3: waarschijnlijk inderdaad maar 15 uur per week te werken. Of
- 6:51Speaker 3: nog minder. Maar als je ook een mooie auto wil hebben,
- 6:54Speaker 3: een iPad, centrale verwarming, etc. Allemaal dat soort onzinnige luxe
- 6:58Speaker 3: dingen
- 6:59Speaker 4: Ja, dan krijg je
- 7:01Speaker 3: dit. Toch
- 7:01Speaker 4: heel even voor brekelmans. Hebben we niet gewoon een probleem
- 7:06Speaker 4: in Nederland dat we eigenlijk... De werkloosheid is toch weer
- 7:10Speaker 4: historisch laag. Ik sprak vorige week een hele rijtje ondernemers.
- 7:13Speaker 4: Ik heb de miljoenennota gelezen. Het grootste probleem in Nederland is...
- 7:17Speaker 4: we hebben te weinig mensen die aan het werk zijn.
- 7:20Speaker 4: We kunnen eigenlijk veel meer groeien, maar we hebben de
- 7:22Speaker 4: mensen gewoon niet. Nou, volgens
- 7:24Speaker 3: mij hebben de mensen wel. Inderdaad. Maar ze doen helemaal
- 7:27Speaker 3: de verkeerde dingen. We hebben veel te veel bullshit. met
- 7:31Speaker 3: veel te veel regels waar iedereen maar mee bezig is.
- 7:33Speaker 3: Nou wordt het wel een beetje borrelpraat misschien. Daar zijn
- 7:36Speaker 3: we ook voor. Daar kun jij
- 7:39Speaker 1: mooi aanvullen dan, Erik. We hebben natuurlijk in dit land
- 7:42Speaker 1: ook hele lange perioden meegemaakt... waarin relatief makkelijk ten opzichte
- 7:48Speaker 1: van andere landen... mensen arbeidsongeschikt werden verklaard. Ik weet nog
- 7:52Speaker 1: toen wij... En wij, dat zijn dan mijn vader, moeder,
- 7:56Speaker 1: zusje en ik, naar dit land zijn gekomen in 1992.
- 8:01Speaker 1: Deze maand, 34 jaar geleden trouwens. Enkele jaren daarna werd
- 8:07Speaker 1: mijn vader opgeroepen door arbeidsarts van UWV. En hem werd
- 8:12Speaker 1: meegedeeld dat hij 100% arbeidsongeschikt verklaard is. Want hij heeft
- 8:17Speaker 1: in een concentratiekamp gezeten. Even voor de luisteraars die dat
- 8:19Speaker 1: niet weten. Jij komt uit Bosnië. Uit Bosnië, inderdaad. En
- 8:24Speaker 1: mijn vader dacht... heeft een strijd moeten voeren om arbeidsongeschiktheidsverklaring
- 8:34Speaker 1: ongedaan te maken. Dat is mij altijd bijgebleven, ook later
- 8:38Speaker 1: toen ik econoom ben gaan worden. Hoe makkelijk wij mensen
- 8:43Speaker 1: afschreven in dit land. En doen we dat dan nog steeds,
- 8:46Speaker 1: want het is 34 jaar geleden? Misschien doen we dat
- 8:49Speaker 1: niet nog steeds... maar ondertussen hebben we wel honderden duizenden mensen...
- 8:53Speaker 1: Je kunt je afvragen, is dat wel allemaal terecht geweest?
- 8:58Speaker 1: Het
- 8:58Speaker 4: is 600.000 mensen in de WIA op dit moment. Ons
- 9:01Speaker 4: gast van vandaag is Leontien Treur, senior econoom bij Rabo Research.
- 9:05Speaker 4: Dag Leontien.
- 9:05Speaker 2: Goedemorgen.
- 9:06Speaker 4: We hebben het over werk. Hier wordt er gezegd, Brekelmans
- 9:14Speaker 4: heeft helemaal geen gelijk. Ik probeer toch een beetje lans
- 9:17Speaker 4: voor hem te breken. Dan moet er huizen gebouwd worden,
- 9:20Speaker 4: bedrijven moeten groeien. Dan moet het een en ander gaan gebeuren.
- 9:23Speaker 4: Dan moeten we allemaal de schouders eronder zetten. Een beetje
- 9:25Speaker 4: het wederopbouw-idee. Heeft hij niet een beetje een punt?
- 9:30Speaker 2: Je kunt zeggen, we zien dat de beroepsbevolking, de mensen
- 9:33Speaker 2: van de leeftijd waarvan je verwacht dat ze kunnen werken,
- 9:35Speaker 2: dat die groeit niet meer. Dus dan denk je, dan
- 9:37Speaker 2: moeten de mensen die er zijn maar meer uren gaan werken.
- 9:40Speaker 2: Daar kun je een hele discussie over voeren. En tegelijkertijd
- 9:43Speaker 2: is het, wat doe je nou eigenlijk in die uren?
- 9:45Speaker 2: Hoe productief ben je in die uren? En daar staan
- 9:48Speaker 2: we in Nederland vrij hoog op de ranglijstjes. En ik
- 9:51Speaker 2: denk dat dat ook is waar we het in de
- 9:53Speaker 2: toekomst vandaan moeten halen. Omdat er gewoon, naar mijn mening,
- 9:56Speaker 2: niet heel veel rek meer in het aantal uren zit.
- 9:58Speaker 4: Nee, want we zijn dus al behoorlijk productief. En je zegt,
- 10:03Speaker 4: daar moeten we het nog meer gaan uithalen.
- 10:04Speaker 2: Ja.
- 10:05Speaker 4: We zitten op de toppen van de gemiddelde in Europa.
- 10:08Speaker 4: We
- 10:08Speaker 2: zitten op een hoger niveau, maar we zien wel dat
- 10:11Speaker 2: in andere landen ze erin slagen om harder te
- 10:12Speaker 4: groeien. Even naar de feiten kijken dan eerst. Hoeveel uur
- 10:18Speaker 4: werkt een gemiddelde Nederlander eigenlijk per week?
- 10:21Speaker 2: Ja, en daar begint de ellende. Want omdat we zo
- 10:23Speaker 2: hard werken, lijkt het of we weinig werken. Gemiddeld werken
- 10:27Speaker 2: wij 32 uur in de week. Dat zijn de mensen
- 10:29Speaker 2: die werken. Maar daar zijn ontzettend veel jongeren bij. Nederlandse
- 10:34Speaker 2: scholieren en studenten werken bijna allemaal... of meer dan drie
- 10:37Speaker 2: kwart heeft een baan. En die werken allemaal in deeltijd.
- 10:40Speaker 2: En omdat ze dat met zo'n grote groep doen... sleuren
- 10:43Speaker 2: zij ons gemiddelde naar beneden. Als we nou even kijken
- 10:46Speaker 2: naar de groep 25 tot 65... dan is iedereen wel
- 10:49Speaker 2: zo'n beetje uit de schoolbanken... dan ga je naar 34,5 uur.
- 10:53Speaker 2: Dus dat scheelt echt al 2,5 uur naar welke groep
- 10:56Speaker 2: je kijkt. En 34,5 uur, dat is dan gemiddeld 39
- 11:00Speaker 2: voor de man... en ongeveer 31 voor de vrouw. Dan
- 11:03Speaker 2: hebben we het niet meer over kleine banen. Dan hebben
- 11:05Speaker 2: we het over toch wel veel deeltijd. Meer dan de
- 11:08Speaker 2: helft werkt in deeltijd, maar bijna de helft werkt voeltijd.
- 11:11Speaker 2: En ook de groep die dertig uur of meer werkt,
- 11:14Speaker 2: is ook steeds groter. Dus de kleine deeltijdbaantjes, die zijn
- 11:17Speaker 2: niet meer zo.
- 11:18Speaker 4: En Brekelmans zegt, ik kom jongeren tegen die van goede
- 11:22Speaker 4: gezondheid zijn. Die hebben nog geen kinderen en die gaan
- 11:27Speaker 4: dan toch in deeltijd werken.
- 11:29Speaker 2: Die zullen er zeker zijn.
- 11:30Speaker 4: Wordt dat gestaafd
- 11:31Speaker 2: door cijfers? Die zullen er zeker zijn, maar gemiddeld genomen...
- 11:34Speaker 2: zie ik de groep van 25 tot 35 eigenlijk meer
- 11:37Speaker 2: uren werken... dan de oudere leeftijdsgroepen.
- 11:39Speaker 4: Dus dat gemiddeld genomen klopt gewoon niet. Hij heeft een
- 11:43Speaker 4: anekdote iets aangehaald... Maar het staat nergens voor, begrijp
- 11:47Speaker 2: ik. Hij zegt dat hij die mensen kent. Nou, dat
- 11:48Speaker 2: geloof ik
- 11:49Speaker 4: Om daar nou beleid op te baseren is wat anders.
- 11:53Speaker 4: Dus daar hebben we geen probleem in.
- 12:01Speaker 2: Dat is nog steeds niet full-time natuurlijk, maar het is
- 12:03Speaker 2: wel meer dan dat we ooit gewerkt hebben. En als
- 12:06Speaker 2: je ook corrigeert voor die jongeren, want ons aandeel werkende jongeren,
- 12:12Speaker 2: dus 15 tot 25, is meer dan dubbel het EU-gemiddelde.
- 12:16Speaker 2: Dus als je daarvoor corrigeert, dan werken we eigenlijk al
- 12:18Speaker 2: behoorlijk veel. En ja, misschien kan er dan nog wat bovenop.
- 12:22Speaker 2: Maar dan moet je ook kijken, is het omdat mensen
- 12:24Speaker 2: niet meer willen werken? Of mogen ze niet meer werken?
- 12:29Speaker 2: Want ik heb gekeken, waar zitten nou eigenlijk de deeltijdbanen?
- 12:33Speaker 2: Deels zitten ze dus bij de jongeren. Ik denk niet
- 12:35Speaker 2: dat er een beleidsmaker is die zegt... die scholieren moeten
- 12:38Speaker 2: gewoon nog meer uren werken. En dan heb ik vervolgens
- 12:41Speaker 2: gekeken naar welke sectoren in deeltijd wordt gewerkt. Los van
- 12:45Speaker 2: de sectoren waar de jongeren dan werken... zit dat bijvoorbeeld
- 12:48Speaker 2: in het onderwijs en in de zorg. En daar heb
- 12:50Speaker 2: je vaak dat die roosters niet voltijds te krijgen zijn.
- 12:53Speaker 2: Of een docent Duits mag geen biologie geven en andersom.
- 12:58Speaker 2: Je kunt daar natuurlijk wel iets mee regelen. Bijvoorbeeld in
- 13:02Speaker 2: België heb ik gezien mag een economiedocent... mag ook wiskunde
- 13:05Speaker 2: geven in de onderbouw. In Nederland officieel niet. Dan denk ik, goh,
- 13:09Speaker 2: dat is jammer. Dus daar zou je misschien al iets
- 13:12Speaker 2: mee kunnen. En bijvoorbeeld in de zorg heb je dus
- 13:16Speaker 2: ook hele strenge diploma-eisen. Dat is logisch. Maar als je
- 13:19Speaker 2: dagbesteding doet met ouderen... mag je misschien niet de verzorging doen.
- 13:23Speaker 2: Het inbed-uitbed is toch een piekmoment in de zorg. Als
- 13:27Speaker 2: je daar verschillende functies hebt... dan is dat lastiger te
- 13:30Speaker 2: combineren naar een voltijdbaan. En juist in zorg en onderwijs...
- 13:33Speaker 2: zien we dus veel van die middelgrote deeltijdbanen. Dus ik
- 13:36Speaker 2: denk dat je dan ook echt... naar de sector moet
- 13:38Speaker 2: kijken van wat kun je daar aan
- 13:39Speaker 4: doen. Is het nou zo dat onze arbeidsparticipatie is ongelooflijk hoog?
- 13:46Speaker 4: Waar komt dat eigenlijk door
- 13:48Speaker 2: Misschien juist wel onder andere om dat recht op deeltijdwerk...
- 13:52Speaker 2: En als het niet mogelijk is, als het voltijds is
- 13:55Speaker 2: of niks... dan is het misschien, als een voltijdsbaan niet
- 13:58Speaker 2: haalbaar is... dan ga je misschien niet werken. Dus ik
- 14:01Speaker 2: denk juist mede dankzij de deeltijdbanen... dat de arbeidsparticipatie... Je
- 14:04Speaker 2: ziet het in ieder geval wel internationaal. In landen waar
- 14:07Speaker 2: het aantal uren hoog is, is de participatie laag. En
- 14:11Speaker 2: dat is ook logisch, want het is heel makkelijk om
- 14:12Speaker 2: voltijds te werken... als thuis alles voor je geregeld wordt.
- 14:15Speaker 2: Maar als je allebei voltijds wil werken, ja, dat is pittig.
- 14:19Speaker 3: Ja, dat begrijp ik allemaal. En ik hoorde alle getallen
- 14:23Speaker 3: die je noemt. En dat klinkt ook allemaal heel erg plausibel.
- 14:27Speaker 3: Nou heb ik pak en beet 30 jaar ervaring gehad.
- 14:32Speaker 3: Inmiddels niet meer, maar met mensen aannemen... en ook weer
- 14:37Speaker 3: mensen laten doorstromen, et cetera. Ik vind dat er in
- 14:42Speaker 3: die 30 jaar, daar ben ik dus eind jaren 80
- 14:44Speaker 3: mee begonnen... dat er in die 30 jaar wel een
- 14:47Speaker 3: verschuiving is... in de houding van mensen die je aanneemt.
- 14:53Speaker 3: Zeker de laatste... Ik heb dat gedaan tot eind 2019.
- 14:58Speaker 3: En in die laatste jaren merkte ik nog steeds meer...
- 15:01Speaker 3: dat mensen als ze kwamen solliciteren bij ons... dan waren
- 15:04Speaker 3: ze natuurlijk. Je moet jezelf verkopen, je wil die baan.
- 15:07Speaker 3: Dan ben je heel enthousiast en wil je keihard werken.
- 15:09Speaker 3: I will go the extra mile. En dat soort dingen.
- 15:15Speaker 3: En als ze dan een paar maanden aan het werk waren...
- 15:17Speaker 3: dan gingen ze de CAO lezen en dan zeiden ze... hé,
- 15:20Speaker 3: maar wacht eens even, ik heb recht op zoveel vrije dagen...
- 15:23Speaker 3: en extra vrije dagen kan ik bijkopen. En ik wil
- 15:26Speaker 3: het kopen en ik wil eigenlijk ook minder uren. En
- 15:30Speaker 3: dan als leidinggevende... nou ja, je kon eigenlijk haast niet
- 15:34Speaker 3: dat tegenhouden... als mensen minder uren wilden gaan werken. Dan
- 15:37Speaker 3: was die houding totaal omgeslagen. Nou, dat was... 30 jaar
- 15:41Speaker 3: geleden was dat toch wel heel anders. Die houding... En
- 15:45Speaker 3: een van mijn laatste sterren die ik had aangenomen... was
- 15:49Speaker 3: een buitenlandse mevrouw. En geweldig. Ze kwam heel enthousiast werken.
- 15:54Speaker 3: Na twee maanden was er een initiatief binnen ABN AMRO.
- 15:59Speaker 3: En daar werden mensen voor gevraagd, voor een leuk project.
- 16:02Speaker 3: En daar wilden ze aan meegaan doen. Ik zei, je
- 16:05Speaker 3: zit net bij ons. Ja, maar dit wil ik nu
- 16:08Speaker 3: gaan doen. En in mijn belang moet je dat goed vinden.
- 16:12Speaker 3: En dat heb ik uiteindelijk ook maar goed gevonden... nou
- 16:22Speaker 3: eigenlijk helemaal geen rekening met waar ik vandaan kom en anderen...
- 16:26Speaker 3: dat vond ik wel een teleurstelling
- 16:29Speaker 4: Dit hoor ik wel vaker. En ik weet niet of
- 16:32Speaker 4: het brolpraat is, of dat het... Nou ja, het is
- 16:35Speaker 4: sowieso geschraagd. Dit is ervaring. Kun jij dit staven met
- 16:40Speaker 4: andere cijfers? Dat wij toch op een of andere manier
- 16:43Speaker 4: de laatste jaren... iets meer op onze strepen zijn gaan
- 16:46Speaker 4: staan en zeggen... Nee, ik wil minder werken. Ik geef
- 16:49Speaker 4: mijn grens meer aan. Er staat zoveel in. Het is
- 16:52Speaker 4: goed zo.
- 16:57Speaker 2: Enerzijds en anderzijds. Ik herken het niet in de cijfers.
- 17:00Speaker 2: Want we zijn gewoon wel steeds meer uren gaan werken.
- 17:03Speaker 2: Gemiddeld weer. Dus alle variatie eromheen komt natuurlijk voor. Anderzijds
- 17:08Speaker 2: kan ik me wel voorstellen dat mensen meer wat zelfbewuster zijn.
- 17:12Speaker 2: Omdat we al voor corona waarschuwden van de arbeidsmarkt is krap.
- 17:17Speaker 2: En wordt alleen maar krapper. En op het moment dat
- 17:20Speaker 2: je dus meer mogelijkheden hebt. Als werknemer of als zelfstandige
- 17:24Speaker 2: die opdrachten aanneemt. heb je ook meer te kiezen. En
- 17:28Speaker 2: als je denkt, ik wil het anders... dan heb je
- 17:31Speaker 2: meer mogelijkheden om het naar jouw smaak in te richten.
- 17:34Speaker 2: Terwijl als je een hoge werkloosheid hebt... de jaren negentig
- 17:38Speaker 2: waren bijvoorbeeld, dan zit ik ongeveer dertig jaar terug... was
- 17:41Speaker 2: de werkloosheid een stuk hoger. En dan wil je natuurlijk
- 17:43Speaker 2: heel graag die baan. En als het privé ook niet
- 17:47Speaker 2: allemaal lekker te combineren valt... dan denk je van, ik
- 17:50Speaker 2: moet toch die baan hebben.
- 17:51Speaker 4: Zitten we dan niet in een soort neerwaartse spiraal? Dus
- 17:55Speaker 4: er is tekort aan arbeidskracht. Ik mag mijn punt nog
- 17:58Speaker 4: wel maken.
- 17:59Speaker 3: Ik zit er niet neerwaarts uit. Ik heb mijn punt
- 18:02Speaker 3: niet eens gemaakt. Kijken of Edwin dat waar kan maken.
- 18:04Speaker 3: Ik ben benieuwd
- 18:06Speaker 4: Wat is je punt? Mijn punt is als volgt. Er
- 18:08Speaker 4: is een tekort aan arbeidskrachten. De lonen gaan omhoog. Dus
- 18:12Speaker 4: mensen kunnen zich veroorloven minder te gaan werken. Dus je
- 18:16Speaker 4: kunt ook ergens anders heen. Han liet uiteindelijk dit maar toe,
- 18:19Speaker 4: terwijl hij het helemaal niet wilde. Dus wat er dan
- 18:21Speaker 4: gebeurt is, doordat er schaarste is... kunnen mensen kiezen, krijgen
- 18:24Speaker 4: ze meer loon... en kunnen ze nog minder gaan werken.
- 18:26Speaker 4: Wat we hebben gezien in het onderwijs is... de lonen
- 18:28Speaker 4: zijn omhoog gegaan en wat is er gebeurd? Onderwijzen zijn
- 18:31Speaker 4: minder gaan werken.
- 18:32Speaker 1: Dus wat jij zegt, ga de lonen... dan gaan we
- 18:35Speaker 1: meer werken. Nou ja, ik weet niet een oplossing
- 18:38Speaker 4: maar ik probeer het aan te geven... dat omdat er
- 18:40Speaker 4: krapte is, hebben mensen meer te kiezen... en kunnen ze
- 18:43Speaker 4: ook kiezen, dat staat ook in allerlei cao's... om gewoon
- 18:45Speaker 1: minder te gaan werken. Dus de vraag is,
- 18:47Speaker 4: maken we het niet heel makkelijk om minder te gaan
- 18:49Speaker 1: werken? Volgens mij hangt het ook gewoon samen met het feit...
- 18:51Speaker 1: dat wij in een zeer welvarend deel van de wereld leven.
- 18:55Speaker 1: Nederland is een van de meest welvarende landen van de wereld...
- 19:00Speaker 1: En dan is het volkomen logisch, naarmate je rijker wordt...
- 19:03Speaker 1: dan ga je meer van je nieuw verworven welvaart... ga
- 19:08Speaker 1: je uitgeven aan schaarse goederen. Dus die fiets die je
- 19:11Speaker 1: eerst niet kon kopen... of die auto die je eerst
- 19:13Speaker 1: niet kon kopen, of die verre vakantie. En een van
- 19:16Speaker 1: de meest schaarse goederen die er decennia geleden was... was
- 19:20Speaker 1: vrije tijd. Dus ik vind het volkomen logisch dat naarmate
- 19:23Speaker 1: wij welvarender zijn geworden... dat we minder zijn gaan werken.
- 19:26Speaker 1: Maar dan houden we die welvaart niet vast. Natuurlijk wel.
- 19:30Speaker 1: Hoe doe je dat dan? Als je ervoor zorgt, wat
- 19:34Speaker 1: wij in Nederland dus heel lang heel goed hebben gedaan,
- 19:37Speaker 1: het laatste deel als minder, die welvaart kun je wel
- 19:41Speaker 1: degelijk vasthouden en sterker nog, die welvaart kun je verder verhogen,
- 19:45Speaker 1: ook als je minder gaat werken, als je arbeidsproductiviteit laat stijgen.
- 19:50Speaker 1: Dat is het magische woord, denk ik. Dat is makkelijker
- 19:52Speaker 1: gezegd dan gedaan, de arbeidsproductiviteit. laten we toch wel stijgen?
- 19:56Speaker 1: Die gaan we toch niet tegenhouden? Wij macro-economen zijn van
- 19:59Speaker 1: de afdeling makkelijke dingen zeggen.
- 20:04Speaker 4: Maar dus moeten wij concluderen, het is... omdat er schaarste
- 20:12Speaker 4: is dat we veel makkelijker in deeltijd zijn gaan werken
- 20:15Speaker 2: Dat zie je dus niet terug in de cijfers. We
- 20:17Speaker 2: zijn dus niet minder gaan werken, we zijn alleen maar
- 20:19Speaker 2: meer gaan werken. Maar omdat er dus meer de arbeidsparticipatie
- 20:23Speaker 2: onder jongeren... maar ook onder AOW'ers is enorm gestegen. En
- 20:27Speaker 2: die werken overwegend in deeltijd. En dat drukt ons gemiddelde.
- 20:30Speaker 2: Dus we zijn alleen maar meer gaan
- 20:32Speaker 3: werken. Ik hoor jou nog niet praten over iets wat
- 20:35Speaker 3: Edin al eerder te sprake bracht. Er staan wel heel
- 20:38Speaker 3: veel mensen... zonder te werken langs de zijlijn.
- 20:41Speaker 2: Ja, en dat is inderdaad net wat Elin ook al aangaf.
- 20:45Speaker 2: Het aantal mensen, als je kijkt naar de niet-beroepsbevolking... dus
- 20:47Speaker 2: de mensen die wel de leeftijd hebben om te werken,
- 20:49Speaker 2: maar dat niet doen... daarvan zijn er bijna 900.000... die
- 20:53Speaker 2: niet werken vanwege ziekte of arbeidsongeschiktheid. En een deel daarvan
- 20:57Speaker 2: zou inderdaad wel willen werken. Je wordt niet meer zo
- 21:00Speaker 2: makkelijk afgekeurd als vroeger... We hadden in de jaren tachtig
- 21:03Speaker 2: ook een miljoen arbeidsongeschikten
- 21:05Speaker 1: maar toen op een veel
- 21:06Speaker 2: kleinere beroepsbevolking. Dus nu zitten we op 900.000 met een
- 21:10Speaker 2: veel grotere bevolking. Dus het is wel veranderd in die zin.
- 21:14Speaker 2: Maar daar is absoluut wel wat te
- 21:18Speaker 1: winnen. Maar hier zie je volgens mij de vloek van
- 21:20Speaker 1: het feit... dat wij in de jaren vijftig was ergens...
- 21:24Speaker 1: dat we gas ontdekt hebben onder ons land. Dat levert
- 21:27Speaker 1: ons heel veel geld op... En een deel van dat
- 21:30Speaker 1: geld is opgegaan aan... de overheid gaf een zak geld
- 21:33Speaker 1: als het ware mee aan de werkgevers en werknemers. En
- 21:37Speaker 1: op grote schaal mensen afkeuren, dat was een win-winsituatie. Want
- 21:42Speaker 1: werkgevers hoefden mensen niet te ontslaan. De vakbonden waren heel tevreden.
- 21:46Speaker 1: Dat wreekt zich in het feit dat we nu zoveel
- 21:48Speaker 1: mensen aan de seinlijn hebben staan... waarvan je kunt afvragen,
- 21:51Speaker 1: is dat wel terecht, dat aantal?
- 21:55Speaker 4: Zo meteen gaan we verder met de vraag, werken wij
- 21:57Speaker 4: in Nederland echt te weinig? Of is er iets anders
- 21:59Speaker 4: aan de hand? Maar eerst een korte commerciële boodschap. Tot zo. Ja,
- 22:10Speaker 4: we zijn er weer. Fijn dat je nog steeds luistert
- 22:12Speaker 4: naar het grote plaatje. Deze keer over de vraag, werkt
- 22:14Speaker 4: Nederland echt te weinig? De gast is senior econoom bij
- 22:17Speaker 4: Rabo Research, Leontien Treur. Leontien, jij zegt, we kunnen niet
- 22:21Speaker 4: echt enorm sleutelen aan meeruren. Dat
- 22:24Speaker 2: hoor ik jou zeggen. Behalve dan misschien in bepaalde sectoren...
- 22:26Speaker 2: waarbij echt roosters technische beperkingen het tegenhouden. Waarbij je bijvoorbeeld
- 22:30Speaker 2: functies gaat verbreden. Of inderdaad de regels wat gaat versoepelen
- 22:34Speaker 2: waar het kan
- 22:35Speaker 4: En dus moeten we het hebben van onze arbeidsproductiviteit. Die
- 22:37Speaker 4: is al, Han, ik hoorde jou dat net even een
- 22:39Speaker 4: bijzin zeggen. Dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Want volgens
- 22:43Speaker 4: mij is die al decennia vlak
- 22:46Speaker 3: Nee, nou de groei neemt heel sterk af. Maar weet je...
- 22:57Speaker 3: Maar wat betekent dat precies? Een paar jaar geleden hebben
- 23:01Speaker 3: we bijvoorbeeld de gasvelden in Groningen gesloten. Nou, daar werkte
- 23:04Speaker 3: weinig mensen, maar per werkende heel veel toegevoegde waarde. Dus
- 23:09Speaker 3: een hele hoge arbeidsproductiviteit meet je dan. En als je
- 23:11Speaker 3: die activiteit stopt, dan zagen we dat onze productiviteitscijfers in Nederland...
- 23:15Speaker 3: voor de hele economie, die zakten daardoor in. Maar dat
- 23:18Speaker 3: zegt natuurlijk helemaal niks. Dus je moet dat over een
- 23:21Speaker 3: hele lange termijn bekijken. En dan zelfs dan nog heel voorzichtig...
- 23:32Speaker 3: Hoe verbeter je de arbeidsproductiviteit
- 23:35Speaker 1: Dat weten we tot op zekere hoogte. Als je gaat
- 23:39Speaker 1: investeren in het aanleggen van betere infrastructuur... onderzoek en ontwikkeling.
- 23:44Speaker 1: Als je efficiënter geld naar de scholing brengt... op den
- 23:49Speaker 1: duur vertaalt het zich, als het goed is... in stijgende arbeidsproductiviteit.
- 23:54Speaker 1: En leesprestaties op scholen en zo?
- 23:57Speaker 4: Inderdaad ook. Leontien, het klinkt zo makkelijk uit de mond
- 24:02Speaker 4: van deze heren, deze macro-economen, maar de praktijk lijkt mij
- 24:05Speaker 4: weer barstiger. Wat zien wij?
- 24:06Speaker 2: Nou, dan moet ik zeggen, ik ben ook een macro-econoom.
- 24:08Speaker 2: Je
- 24:09Speaker 4: bent
- 24:09Speaker 2: een mindere grens. We kunnen dit programma wel de zijlijn
- 24:13Speaker 2: gaan
- 24:14Speaker 4: noemen. De zijklijn? De zijlijn. Heren en dames vanaf de zijlijn,
- 24:19Speaker 4: hoe het anders moet. Maar hoe gaan we
- 24:21Speaker 2: het doen? Investeren moet zowel het bedrijfsleven doen en de overheid.
- 24:27Speaker 2: Dus dat moet eigenlijk van alle kanten komen. Tegelijkertijd zien
- 24:31Speaker 2: we ook dat in tijden van arbeidskrapte... de loonstijgingen ook meehelpen.
- 24:36Speaker 2: In die zin dat sommig werk natuurlijk niet meer rendabel wordt...
- 24:39Speaker 2: om dus door mensen te laten doen. We kennen natuurlijk
- 24:42Speaker 2: allemaal de zelfscancassa's. Dat is natuurlijk een direct gevolg van
- 24:47Speaker 2: stijgende lonen... Jezelf je drankje ophalen bij de bar. Of
- 24:51Speaker 2: je eten ophalen bij de bar van het eetcafé. Vinden
- 24:53Speaker 2: we ook heel normaal. Dus daar zijn nog steeds wel
- 24:55Speaker 2: stappen in te zetten. En
- 24:56Speaker 4: eigenlijk zeg je dat is goed nieuws. Want doordat die
- 24:59Speaker 4: lonen stijgen worden sommige banen onrendabel.
- 25:01Speaker 2: En
- 25:01Speaker 4: zouden die mensen die die banen kunnen hebben. Hoog rendabeler
- 25:05Speaker 2: werk
- 25:06Speaker 3: kunnen gaan doen. Ik zag overigens. Dat was in de voorbereiding.
- 25:10Speaker 3: Kreeg ik dat toegestuurd. Een onderzoek van TNO. Suggesties om
- 25:18Speaker 3: de productiviteit te verhogen. Dat was een van de dingen.
- 25:23Speaker 3: Bazen investeren meer. Maar ook binnen bedrijven alsjeblieft minder bureaucratie.
- 25:29Speaker 3: Ik ben daar niet tegen. Maar ik moet wel eerlijk
- 25:31Speaker 3: zeggen dat ik wel wat moest glimlachen. Toen ik las
- 25:35Speaker 3: dat een overheidsinstelling het bedrijfsleven adviseert... om minder bureaucratisch te
- 25:40Speaker 3: werk te gaan.
- 25:41Speaker 4: Nou ja, op zich vond ik het wel interessant wat
- 25:44Speaker 4: TNO zei. Waar je nu naar kunt kijken... is dat
- 25:51Speaker 4: als je dus niet meer meer mensen kunt hebben... kijk
- 25:54Speaker 4: dan toch naar die processen. Dus de vraag is pot
- 25:56Speaker 4: verwijt ketel. Dat is eigenlijk wat jij zegt. Maar hebben
- 25:59Speaker 4: ze wel gelijk daarin?
- 26:02Speaker 2: Ja, ik denk dat dat zeker bijdraagt. En er komt
- 26:04Speaker 2: ook een vereenvoudigingswet. Dat vind ik dan ook wel weer
- 26:06Speaker 2: een mooi initiatief. Ieder jaar moeten er 500 regels geschrapt
- 26:10Speaker 2: of vereenvoudigd worden.
- 26:12Speaker 3: Ja, dat gaat nog niet zo erg van een leierdakje,
- 26:16Speaker 3: begrijp ik, dit jaar. Ik moet ook zeggen, nou ja,
- 26:19Speaker 3: jij werkt met Rabobank, Leontien. Ik heb bij ABN allemaal gewerkt.
- 26:24Speaker 3: Ik heb de legerscompliance mensen binnen zien komen. En niks
- 26:30Speaker 3: ten nadele daarvan, hoor. Maar als je ziet dat bijvoorbeeld banken...
- 26:34Speaker 3: Volgens mij met het laatste cijfer wat ik, maar dat
- 26:36Speaker 3: is alweer van een paar jaar geleden... Wat ik weet
- 26:39Speaker 3: is dat Nederlandse banken 13.000 mensen aan het werk hebben
- 26:44Speaker 3: voor Know Your Client. En lieve hemel, met alle respect,
- 26:50Speaker 3: die doen heel nuttig werk, ongetwijfeld. Maar er lijkt mij
- 26:54Speaker 3: wel wat veel. En ik denk dat je dat soort
- 26:56Speaker 3: dingen op heel veel... terreinen kunt constateren. Dus ik heb
- 26:59Speaker 3: eerder in deze uitzending al het woord bullshitbanen in de
- 27:03Speaker 3: mond genomen. Nou, dat klinkt niet erg respectvol. En ja,
- 27:08Speaker 3: dat klopt ook wel. Ik denk dat we toch wel
- 27:10Speaker 3: vrij veel banen hebben die voor de productiviteit van onze
- 27:15Speaker 1: economie niet zo veel moeten zijn. Maar onze overheid maakt
- 27:16Speaker 1: het ook erg lastig. Kijk naar de laatste miljoenennota. Het
- 27:19Speaker 1: doel is inderdaad om meer mensen te stimuleren te gaan werken.
- 27:23Speaker 1: En wat je dan krijgt is... er wordt gewerkt met
- 27:26Speaker 1: een aanpassing van voltijdsbonus... en meer urenvoordeel en arbeidskorting per
- 27:31Speaker 1: gewerkt uur... en dat weer per groep. Het is al complex.
- 27:36Speaker 1: Je maakt het alleen maar complexer. Wat complexer is, is duurder.
- 27:40Speaker 1: De overheid wordt daardoor steeds groter. Dus voor mij valt
- 27:46Speaker 1: het allemaal... Het is allemaal ingewikkeld maken. Ga nou gewoon
- 27:53Speaker 1: ervoor zorgen dat het werken netto meer gaat lonen. Maak
- 28:02Speaker 1: het simpeler en gaan we dan eens kijken hoe mensen reageren.
- 28:06Speaker 1: Maar die keuze, wil je meer of minder gaan werken?
- 28:09Speaker 1: Ik zou het toch echt aan de mensen overlaten. En
- 28:11Speaker 1: niet voorschrijven van we moeten meer of minder gaan werken
- 28:14Speaker 4: Leontien? Zou je mensen door prikkels in te voeren meer
- 28:18Speaker 4: kunnen laten werken? Waar Eden het over heeft, de miljoenennota zegt...
- 28:22Speaker 4: we zouden een voltijdsbonus moeten invoeren... of een arbeidskorting per
- 28:25Speaker 4: gewerkt uur, et cetera.
- 28:27Speaker 2: Ja, ik denk die voltijdsbonus lijkt mij lastig. Want dan
- 28:30Speaker 2: ga ik nu eerst parttime werken. En dan ga ik
- 28:31Speaker 2: volgend jaar die voltijdsbonus incasseren, denk ik. O, complex, complex, complex.
- 28:36Speaker 2: Maar er
- 28:36Speaker 1: zijn
- 28:36Speaker 2: natuurlijk wel groepen in de bevolking... als we het hebben
- 28:38Speaker 2: over belastingen en toeslagen. Met name alleenstaanden met kinderen. Of alleenverdieners.
- 28:43Speaker 2: Dus een paar waarvan een van de twee werkt en
- 28:45Speaker 2: de ander niet. Die zijn wel steeds zeldzamer, laten we
- 28:48Speaker 2: het wel wezen. Als je dan ook nog een sociale
- 28:51Speaker 2: huurwoning hebt met een hoge huurtoeslag... dan in een bepaalde inkomensrange,
- 28:57Speaker 2: en dat zit dan ergens tussen de 30.000 en 50.000 euro...
- 28:59Speaker 2: als je dan meer gaat verdienen, dan moet je daar
- 29:02Speaker 2: van ieder extra euro... een heel hoog percentage in leveren,
- 29:05Speaker 2: soms wel meer dan drie kwart. En dat is omdat
- 29:07Speaker 2: je dus niet alleen in een hoger belastingsgijf valt... maar
- 29:10Speaker 2: ook dat al die toeslagen wegvallen. En dan kan je zeggen,
- 29:13Speaker 2: heeft het zin om minder te werken? En dan kan
- 29:14Speaker 2: je dus een financiële prikkel creëren door die drempel weg
- 29:18Speaker 2: te halen.
- 29:18Speaker 1: Maar... Heb ik het nou fout als ik zeg dat
- 29:21Speaker 1: dit juist heleboel mensen die in Nederland werken raakt? Want
- 29:24Speaker 1: heleboel mensen hebben inkomen tussen 30.000 en
- 29:27Speaker 2: 50.000. Ja, maar niet allemaal zijn dan één verdiener of
- 29:29Speaker 2: alleen verdiener met kinderen en in een sociale huurwoning. Dus
- 29:33Speaker 2: dit verhaal gaat dus niet op voor mensen met een koopwoning.
- 29:35Speaker 2: En dit verhaal gaat ook niet op voor stellen die
- 29:37Speaker 2: met z'n tweeën werken.
- 29:40Speaker 4: Sterker nog, er was een onderzoek, kwam jij onder andere mee,
- 29:43Speaker 4: dat mensen vaak... verkeerd inschatten... wat hun marginale belastingdruk eigenlijk is.
- 29:48Speaker 4: En als ze dat dan wel weten... dat ze dan
- 29:51Speaker 4: meer gaan werken.
- 29:52Speaker 3: Ja, dat klopt. Dat is onderzoek van de econoom van
- 29:56Speaker 3: de Universiteit van Rotterdam... Robert Dürren, een bekende micro-econoom. En
- 30:01Speaker 3: die hebben uitgezocht en hun bevindingen... die zijn dat als
- 30:06Speaker 3: je mensen vraagt... als je meer gaat werken, wat hou
- 30:08Speaker 3: je daar nou van over? 40% van mensen schat dat
- 30:10Speaker 3: redelijk in. Een derde, dus 35%, die overschat het eigenlijk.
- 30:14Speaker 3: En 25% die denkt dat ze... En die onderzoekers zeggen
- 30:24Speaker 3: dat zijn met name mensen met lagere inkomens. En als
- 30:27Speaker 3: je ze vervolgens de goede informatie geeft... dan blijkt dat
- 30:31Speaker 3: ze na verloop van tijd toch meer uren gaan werken.
- 30:33Speaker 3: Ik moet eerlijk zeggen dat... Ik heb twee opmerkingen nog
- 30:37Speaker 3: bij dat onderzoek. De eerste opmerking is... de mensen die
- 30:40Speaker 3: overschatten hoeveel ze er aan overhouden... of die dan minder
- 30:42Speaker 3: gaan werken, dat zegt het onderzoek niet. Misschien is dat
- 30:45Speaker 3: ook helemaal niet zo. En het tweede is dat het
- 30:47Speaker 3: mij wat verbaast... omdat mijn indruk is juist, eigenlijk precies
- 30:50Speaker 3: wat Leontien ook net zegt... dat mensen met lage inkomens,
- 30:53Speaker 3: als die wat meer gaan werken... Dat is dus niet
- 30:58Speaker 3: altijd zo, begrijp ik. Nou ja, dat staat een beetje
- 31:00Speaker 3: haaks op wat Robert Deur en zijn mede-auteurs van dat
- 31:04Speaker 3: onderzoek zeggen
- 31:06Speaker 1: Maar alleen het feit dat heel veel mensen het onderschatten
- 31:09Speaker 1: en heel veel overschatten, onderstreept denk ik mijn punt dat
- 31:13Speaker 1: het allemaal heel complex
- 31:15Speaker 4: is geworden. Ik vond het wel interessant aan dat onderzoek.
- 31:17Speaker 4: is dat ze dus heel veel onderschatten. Of die overschatten
- 31:20Speaker 4: eigenlijk hoeveel de overheid van ze afpakt. En dat je
- 31:23Speaker 4: dus ook ziet, op het moment dat ze zien... oh,
- 31:25Speaker 4: dat valt reuze mee, het loont wel, of dat dan
- 31:29Speaker 4: klopt of niet... dat ze nog meer gaan werken. Dus
- 31:31Speaker 4: als we het nou hebben over wat Thijs Bouwmans heeft
- 31:34Speaker 4: in het FD... na alleen van dit onderzoek, het is...
- 31:36Speaker 4: Je hoeft niet meteen aan de belasting te rommelen. Je
- 31:39Speaker 4: moet gewoon beter communiceren
- 31:41Speaker 2: Gelukkig heeft het Nibud al jarenlang een toeltje daarvoor. Want
- 31:43Speaker 2: het is zo ontzettend ingewikkeld. Als het die werkzorgberekenaar heet,
- 31:46Speaker 2: volgens mij. En dan kun je het gewoon precies uitrekenen.
- 31:49Speaker 2: Dus misschien moeten we gewoon tegen iedereen... die zijn belastingaangifte
- 31:51Speaker 2: gaat doen... moeten we eerst even verplicht door dat toeltje
- 31:53Speaker 2: laten lopen. En dan weten we het allemaal. Wat gebeurt
- 31:56Speaker 2: er dan met hoge inkomens? Dat weet ik dan niet.
- 31:58Speaker 2: Ik
- 31:58Speaker 3: moet wel zeggen, Rens, als jij zegt... moeten we beter communiceren.
- 32:01Speaker 3: Dat doet mij toch denken aan een politieke partij... We
- 32:06Speaker 3: moeten het beter uitleggen
- 32:08Speaker 1: We moeten het beter uitleggen. Het ligt aan de mensen.
- 32:12Speaker 1: Ik wil
- 32:13Speaker 4: toch even terug naar die arbeidsproductiviteit. Want dat blijkt toch
- 32:15Speaker 4: wel het panacee te zijn. Ik wil toch ook nog
- 32:17Speaker 4: even terug naar het TNO-onderzoek. Maar zij zeggen, wij kijken
- 32:22Speaker 4: altijd naar de aanbodskant van arbeid. Wij moeten veel meer
- 32:27Speaker 4: gaan kijken naar de vraagkant van arbeid. Wat willen we
- 32:31Speaker 4: nou precies? En TNO zegt onder andere, die heeft de
- 32:33Speaker 4: metaalindustrie doorgelicht... en die zegt, joh, er zit zoveel... wij
- 32:37Speaker 4: investeren te weinig en al jaren daalt ook de investeringen...
- 32:41Speaker 4: in procesinnovatie in Nederland. Kortom, we geven daar gewoon geen
- 32:44Speaker 4: geld aan uit... Terwijl we dat wel zouden kunnen doen.
- 32:47Speaker 4: Want dan kun je namelijk mensen harder aan het werk zetten.
- 32:50Speaker 4: Dus al die bazen die zeggen ik heb meer mensen nodig.
- 32:53Speaker 4: Moeten die niet veel meer in de spiegel kijken en zeggen.
- 32:56Speaker 4: Je moet die mensen gewoon veel beter gaan inzetten.
- 32:59Speaker 2: Dat kan een conclusie zijn. Ik ben geen expert op
- 33:03Speaker 2: het gebied van de procesinnovatie. Je ziet
- 33:06Speaker 4: natuurlijk wel heel veel dat wij dus altijd... zoals Ruben Brekermans,
- 33:10Speaker 4: allemaal tegen mensen gaan zeggen... jij moet harder gaan werken,
- 33:12Speaker 4: jij moet meer uren gaan werken. Ik zie niet zo
- 33:14Speaker 4: heel vaak de discussie, bijvoorbeeld in de zorg... dat je zegt,
- 33:18Speaker 4: waarom hebben jullie allemaal van die rare deeltijdschiftjes? Waarom zorgen
- 33:22Speaker 4: we er niet voor dat de leraar Duits... ook gewoon
- 33:24Speaker 4: onderbouwwiskunde kan geven? Want als ik mijn kinderen... of andersom...
- 33:28Speaker 4: Ik heb
- 33:29Speaker 2: een serieus punt hier
- 33:31Speaker 2: Ja, absoluut. En je ziet bijvoorbeeld wel, ik weet wel
- 33:34Speaker 2: van bepaalde zorginstellingen... die meerdere vestigingen hebben bijvoorbeeld... waar ze
- 33:37Speaker 2: dus al hun werkprocessen hebben gestandardiseerd in alle vestigingen... zodat
- 33:42Speaker 2: mensen dus ook inzetbaar zijn op meerdere vestigingen... en dat
- 33:44Speaker 2: ze daarmee dus ook grotere contracten kunnen aanbieden. Dus het
- 33:47Speaker 2: gebeurt wel. Dus ik ben dan geen expert op het
- 33:49Speaker 2: gebied van de industrie... maar ik weet wel dat in
- 33:51Speaker 2: bepaalde grote zorginstellingen... wel op die manier gekeken wordt.
- 33:54Speaker 4: Ik sprak de AWVN, dat is de club van werkgevers...
- 33:56Speaker 4: die vaak de cao-onderhandelingen doet. En die hebben op het
- 34:00Speaker 4: jaarcongres dit jaar gezegd... we moeten eigenlijk geen cao meer afsluiten...
- 34:04Speaker 4: zonder dat er productiviteitsafspraken in staan.
- 34:07Speaker 3: Ja, ik lees dat ook. Ik ben een groot fan
- 34:10Speaker 3: van de informatie die de AWVN verstrekt. En maak altijd
- 34:14Speaker 3: gebruik van hun cijfers. Deze begrijp ik niet helemaal, want
- 34:18Speaker 3: ik heb niet kunnen vinden... wat ze daar dan concreet
- 34:21Speaker 3: mee bedoelen. Je moet het wel kunnen invullen. En wat
- 34:24Speaker 3: jij net ook ter sprake brengt, Rens... is dat die
- 34:28Speaker 3: bedrijven moeten aan procesinnovatie doen... Ja, de vraag is dan,
- 34:33Speaker 3: waarom doen ze dat niet? Als er een marktprikkel is
- 34:36Speaker 3: om dat eigenlijk wel te doen... waarom doen ze dat niet?
- 34:40Speaker 3: Dat lijkt mij een vraag. In dat TNO-rapport waar je
- 34:43Speaker 3: ook over spreekt... daar staat eigenlijk ook... en dan kom
- 34:46Speaker 3: ik toch wel weer een beetje bij het aanbod van arbeid,
- 34:48Speaker 3: vrees ik... maar laat mensen meedelen in het succes. En...
- 34:54Speaker 3: Daar ben ik een groot voorstander van, maar ik zie
- 34:57Speaker 3: juist in Nederland, en ik heb ook in het bankwezen
- 34:58Speaker 3: juist gezien, dat dat omgekeerd, want variabele beloningen, dat mocht
- 35:02Speaker 3: allemaal niet meer. Eerst mocht dat helemaal niet, toen werd
- 35:04Speaker 3: het gemaximeerd. Ik heb bij mijn oude werkgever ABN Amro
- 35:08Speaker 3: ook meegemaakt dat je jaarlijks met iemand een beoordelingsgesprek hield.
- 35:17Speaker 3: Kreeg die eenmalig er wat bij of niet? Maar dat
- 35:22Speaker 3: is volgens mij in grotendeels uit de CEO's daar verdwenen.
- 35:26Speaker 4: Precies
- 35:27Speaker 3: ja. Ik zou zeggen, differentiëer meer in beloningen. Nou, Leontiener.
- 35:32Speaker 2: Ja, ik herken dat eigenlijk niet. Want volgens mij in
- 35:35Speaker 2: onze CAO staat... als je voldoende goed of uitstekend presteert...
- 35:39Speaker 2: krijg je een ander percentage loonsverhoging. Dus het zit wel
- 35:41Speaker 2: zeker in de CAO's. Ik ken trouwens ook voorbeelden van
- 35:44Speaker 2: een CAO van een consultancyorganisatie... waarbij je ieder jaar opnieuw
- 35:48Speaker 2: je uren mag kiezen. Dus als je merkt van ik
- 35:50Speaker 2: wil even een stapje terug... want ouders in het ziekenhuis,
- 35:54Speaker 2: dus ik wil even terug naar 32... dan kan je
- 35:56Speaker 2: dat doen met dan de garantie. Want dat is wel
- 35:58Speaker 2: een dingetje met deeltijdwerk in ons land... Als je eenmaal
- 36:01Speaker 2: terug gaat in uren, daar heb je wettelijk recht op.
- 36:04Speaker 2: Maar je hebt geen wettelijk recht op uitbreiding van je uren.
- 36:06Speaker 2: Dus terug naar je oude niveau. Dus zij hebben een
- 36:09Speaker 2: afspraak dat je ieder jaar je uren mag kiezen... en
- 36:11Speaker 2: dus ook weer omhoog mag. Dus dat vond ik ook
- 36:13Speaker 2: wel een aardige. Maar nu ben ik weer terug af
- 36:15Speaker 2: van het pad van de investeringen, denk ik, Rens. Ja,
- 36:18Speaker 4: maakt niet uit. Ik constateer dat we het veel makkelijker vinden...
- 36:22Speaker 4: om over de aanbodkant van arbeid te praten dan over
- 36:26Speaker 4: de vraagkant. Ja
- 36:27Speaker 4: dat is waar. We lopen er elke keer omheen, omdat
- 36:29Speaker 4: iedereen zegt... ja, dat weet ik niet, en dat weten
- 36:31Speaker 4: we al twintig jaar niet. Omdat die groei er gewoon
- 36:33Speaker 4: uit
- 36:33Speaker 2: is. Omdat dat helemaal decentraal natuurlijk is, de vraag naar arbeid. En,
- 36:36Speaker 2: maar ook weer, de vraag past zich aan. Het aanbod
- 36:38Speaker 2: is wel een beetje een gegeven, hoeveel mensen er zijn...
- 36:42Speaker 2: En hoeveel ze maximaal kunnen willen werken. Maar de vraag is,
- 36:46Speaker 2: het past zich natuurlijk aan. Op het moment dat de lonen...
- 36:48Speaker 2: Ik kan me herinneren dat ik ooit op vakantie was
- 36:49Speaker 2: in een wat minder rijk land. En er waren wegwerkzaamheden.
- 36:52Speaker 2: En op iedere straat stond iemand met een vlag het
- 36:54Speaker 2: verkeer te regelen. En dan denk je, nu heb ik
- 36:57Speaker 2: dus echt live... wat er gebeurt als arbeid heel goedkoop is. Ja,
- 37:00Speaker 2: dan zet ik daar mensen voor in. Maar op het
- 37:02Speaker 2: moment dat arbeid duur is... dan ga ik dus een
- 37:04Speaker 2: tijdelijk stoplicht neerzetten.
- 37:05Speaker 1: Dat is
- 37:06Speaker 2: natuurlijk een investering in kapitaal. Dat is gewoon... Heel tastbaar.
- 37:10Speaker 2: Dus eigenlijk is er nooit tekort aan arbeid. Arbeid is
- 37:12Speaker 2: altijd schaars. De vraag past zich uiteindelijk aan
- 37:15Speaker 4: Dus denk je dus, omdat we hebben een beperkt aantal
- 37:20Speaker 4: mensen dat kan werken. We zijn ook nog de instroom
- 37:23Speaker 4: van asielzoekers, et cetera. Denk ik een druppel op een
- 37:26Speaker 4: groeiende plaat hoor. Maar daar zijn we ook nog aan
- 37:28Speaker 4: het inperken. Arbeidsmigratie vinden we ook wat van. Het vorige
- 37:31Speaker 4: kabinet vond er echt wat van. Wenning vindt daar weer
- 37:33Speaker 4: wat anders van. Die zegt, haal die mensen maar hier naartoe.
- 37:35Speaker 4: Maar laten we zeggen dat dat stabiel blijft. En we
- 37:39Speaker 4: willen wel groeien. Dan zal uiteindelijk de wal het schip
- 37:42Speaker 4: keren
- 37:43Speaker 2: Dan zal je in lage economische groei terechtkomen... tenzij je
- 37:47Speaker 2: dus die arbeidsproductiviteit kunt laten stijgen.
- 37:49Speaker 3: Maar wat Leontien daarna net zegt... dat de vraag naar
- 37:53Speaker 3: arbeid pas zich aan aan het aanbod... de logische consequentie
- 37:56Speaker 3: daarvan is... als het teruggaat naar jouw vraag... waarom investeren
- 38:00Speaker 3: we te weinig in procesinnovatie... de logische conclusie uit die
- 38:05Speaker 3: constateringen is... dat de lonen te laag zijn. Ja, want
- 38:11Speaker 3: als de lonen maar hoger zijn... dan kun je niet
- 38:13Speaker 3: meer in dat voorbeeldje van Leontien... een mannetje neerzetten om
- 38:17Speaker 3: de 100 meter of 150 meter... maar zet je een
- 38:20Speaker 3: tijdelijk stoplicht neer. Dus ja, misschien is dat de conclusie.
- 38:25Speaker 3: Wil jij die conclusie trekken, Leontien? Dat het absolute niveau
- 38:30Speaker 3: van onze lonen te laag is?
- 38:33Speaker 2: Te laag, dan moet je weer naar sectoren kijken. Want
- 38:35Speaker 2: dat is natuurlijk ook weer zo. Je hebt ook te
- 38:37Speaker 2: maken met de lonen in verhouding tot de productiviteit. En
- 38:41Speaker 2: in sommige sectoren kan er misschien best een schepje bij.
- 38:43Speaker 2: En in andere sectoren niet, als je internationaal... Want dan
- 38:45Speaker 2: hebben we ook nog de concurrentie met de buitenwereld.
- 38:48Speaker 1: Dus
- 38:48Speaker 2: dat maakt het weer complex. Dus enerzijds, ja, natuurlijk, hogere
- 38:51Speaker 2: lonen ga je mensen vervangen door automatisering
- 38:54Speaker 1: Maar je moet
- 38:54Speaker 2: ook uitkijken voor je internationale
- 38:56Speaker 1: concurrentie. We hebben het hier over lonen, maar vanuit werkgever gezien...
- 39:11Speaker 2: Dan komen we weer in de vraag van... gaan we
- 39:13Speaker 2: onze overheidsinkomsten verdienen uit de lasten op arbeid? Want dat
- 39:17Speaker 2: is nu natuurlijk de grootste inkomstenstroom. Of moeten we toch meer...
- 39:20Speaker 2: En daar is eigenlijk iedereen het over eens. De lasten
- 39:21Speaker 2: op arbeid moeten omlaag. Maar gaan we het dan halen
- 39:23Speaker 2: bij vermogen? Of gaan we het halen bij consumptie? Of
- 39:26Speaker 1: bij vervuiling? Of bij de overheid? Dat
- 39:30Speaker 2: gaat heel moeilijk te zijn.
- 39:31Speaker 4: Dat Carthago vernietigd mag worden... luister naar onze vorige uitzending...
- 39:36Speaker 4: over een kleinere overheid. We gaan naar het grote plaatje. Han,
- 39:39Speaker 4: wat is het grote plaatje?
- 39:42Speaker 3: Ja, ik... Ik ben wel door dit gesprek... is mijn
- 39:46Speaker 3: mening wel wat veranderd... maar ik blijf toch denken dat... nou,
- 39:52Speaker 3: houding is een kwestie... Ik zou zeggen, we kunnen die arbeidsschaarste...
- 39:57Speaker 3: toch wel met minder regelgeving, minder bullshitbanen... en betere prikkels
- 40:04Speaker 3: toch wel gedeeltelijk oplossen. In plaats van een soort moreel
- 40:08Speaker 3: appel wat Brekelmans kennelijk doet. En uiteindelijk vind ik toch,
- 40:12Speaker 3: en daar is Edin ook mee begonnen... hoeveel je werkt
- 40:16Speaker 3: moet uiteindelijk een persoonlijke keus zijn...
- 40:19Speaker 4: Maar of een baan een bullshitbaan is, hoeft toch ook
- 40:22Speaker 4: niet door de overheid bepaald te worden? Het moet toch
- 40:24Speaker 4: uiteindelijk ook door een markt bepaald worden?
- 40:26Speaker 3: Ja, nou ja, dat is zo. Dus als je zegt
- 40:28Speaker 3: minder bullshitbanen, ja. Nou, de bullshitbanen bij de overheid, die
- 40:35Speaker 3: zijn wel overheidsverantwoordelijkheid.
- 40:42Speaker 1: het over de vraag, werken we in Nederland echt te weinig?
- 40:44Speaker 1: En ik denk dat je dat gewoon niet kunt zeggen,
- 40:47Speaker 1: want er is geen objectieve maatschappij, wat is te veel,
- 40:51Speaker 1: wat is te weinig? Dus ik zou toch om de
- 40:54Speaker 1: loop helemaal rond te maken, willen herhalen wat ik aan
- 40:56Speaker 1: het begin zei. Ik denk dat we weg moeten blijven
- 41:00Speaker 1: van roepen vanuit Den Haag dat we meer of minder
- 41:04Speaker 1: moeten gaan werken. En dat je vooral het hanteren van
- 41:08Speaker 1: de stok achterwege moet laten... en wortel moet gebruiken. En
- 41:11Speaker 1: als je in Den Haag echt vindt dat wij in
- 41:14Speaker 1: Nederland meer zouden moeten werken... ga het dan trekkelijker maken
- 41:18Speaker 1: zodat het arbeidsaanbod zich aanpast daaraan. En ga het niet
- 41:21Speaker 1: voorschrijven of afdwingen.
- 41:23Speaker 4: Leontien, heb jij nog iets toe te voegen aan dit
- 41:25Speaker 4: grote plaatje?
- 41:25Speaker 2: Ja, kort maar krachtig. Ik denk investeren in arbeidsproductiviteit is essentieel...
- 41:30Speaker 2: want wij verwachten weinig rek in het arbeidspotentieel.
- 41:33Speaker 1: En hoe doen we dat?
- 41:43Speaker 3: Vooral van bedrijven, zou ik zeggen. En vooral van innovatieve ondernemers.
- 41:48Speaker 3: Gun die mensen hun succes
- 41:50Speaker 4: Dus op het moment dat er iets verdiend wordt, niet
- 41:52Speaker 4: meteen afromen, maar gewoon zeggen,
- 41:53Speaker 3: goed gedaan. Dat is iets wat mij irriteert. We willen
- 41:59Speaker 3: allemaal innovatief, bla bla bla. En als iemand dan heel
- 42:02Speaker 3: innovatief is en daar dus heel veel geld mee verdient,
- 42:04Speaker 3: want dat kan, dan is die meteen verdacht en dan
- 42:08Speaker 3: moet het belast worden. en dat kan allemaal niet. En ja,
- 42:13Speaker 3: dat is ook wel een houding die wel wat anders mag. Goed,
- 42:17Speaker 4: daarmee besluiten we deze uitzending. Dank je wel, Leontien Treur.
- 42:20Speaker 4: Senior econoom bij Rabo Research, ook namens Hanne en Edin.
- 42:23Speaker 4: Mijn naam is Rens de Jong. Dit was het grote
- 42:24Speaker 4: plaatje over hoeveel Nederlanders werken. Veel meer afleveringen vind je
- 42:28Speaker 4: in de BNR-app en andere podcast-apps. En mocht je je
- 42:31Speaker 4: blik nog verder willen verruimen... Ga dan eventjes naar LinkedIn,
- 42:34Speaker 4: want we hebben ook een wekelijkse LinkedIn-nieuwsbrief. Laat ook weten
- 42:37Speaker 4: wat je van het grote plaatje vindt. Een e-mailtje is voldoende.
- 42:40Speaker 4: Hetgroteplaatjeapenstaartje.bnr.nl met al je vragen, opmerkingen en ideeën. Volgende week
- 42:45Speaker 4: zijn we er weer. Dag.