Latest / Het Grote Plaatje / De homo economicus regeert Nederland, maar daar is lang niet iedereen blij mee
Transcript
- 0:05Speaker 1: Dit is een BNR-podcast.
- 0:26Speaker 2: Voor
- 0:26Speaker 3: de
- 0:26Speaker 2: eerste keer in het bestaan van de mensheid... zijn we
- 0:31Speaker 2: in staat, dankzij alle kennis en technologie die we hebben...
- 0:34Speaker 2: om voor iedereen een heel fatsoenlijk leven voor elkaar te krijgen.
- 0:42Speaker 4: Nederland behoort tot de rijkste landen ter wereld. Sterker nog,
- 0:46Speaker 4: als je dit luistert, ben je waarschijnlijk hoger opgeleid en
- 0:49Speaker 4: hoor je al snel tot de 1% rijkste ter wereld.
- 0:52Speaker 4: We hebben goed onderwijs, goede gezondheidszorg, de rechtsstaat die ons beschermt,
- 0:56Speaker 4: onze bedrijven en universiteiten behoren tot de wereldtop. En de
- 1:00Speaker 4: meeste Nederlanders zijn ook internationaal vergeleken behoorlijk gelukkig. En toch
- 1:05Speaker 4: is er veel onvrede. Volgens het Sociaal Culture Planbureau is
- 1:09Speaker 4: 18 procent van de Nederlanders bereid om het politieke systeem
- 1:13Speaker 4: op te blazen. Omdat het niet voor ze werkt. Omdat
- 1:16Speaker 4: Nederland wel rijk is, maar het niet voor iedereen zo voelt.
- 1:20Speaker 4: In vermogen, in kansen en in de zekerheid waarmee we
- 1:23Speaker 4: naar de toekomst kijken. Waarom dat zo is? Nou, volgens
- 1:26Speaker 4: de schrijver van het boek Alles voor Elkaar... is de
- 1:28Speaker 4: boosdoener de homo economicus. Nederlands beleid is gebaseerd op deze fictieve, calculerende...
- 1:38Speaker 4: En dit moet ons dan weer prikkelen om harder te werken...
- 1:40Speaker 4: beter te concurreren en meer te verdienen. En uiteindelijk worden
- 1:43Speaker 4: we daar allemaal beter van. Tenminste, dat is het idee.
- 1:47Speaker 4: Maar willen we eigenlijk wel zo leven? Uit onderzoek blijkt
- 1:50Speaker 4: dat de meeste mensen juist een samenleving willen... met meer zekerheid,
- 1:54Speaker 4: meer samenwerking, meer aandacht voor elkaar. Ook als hun inkomen
- 1:58Speaker 4: daardoor minder hard groeit. Is dat nou een verstandige koers
- 2:02Speaker 4: of ook een beetje naïef... onze welvaart eerlijker verdelen? Hoe
- 2:06Speaker 4: vertaal je dat dan naar economisch beleven... En als we
- 2:09Speaker 4: minder competitief willen zijn, worden we dan niet massaal voorbijgelopen
- 2:14Speaker 4: door de rest van de wereld. Je luistert naar het
- 2:19Speaker 4: grote plaatje, waarin we een stap terug doen om te
- 2:21Speaker 4: kijken hoe de wereld in elkaar zit. En dan komt
- 2:22Speaker 4: het altijd wel weer op geld uit. En daarom met
- 2:24Speaker 4: mij hier in de studio, macro-econoom Han de Jong. Dag Han.
- 2:27Speaker 4: Dag Rens. En macro-econoom en belegger bij Hoofdbosch, Edin Moerjakies.
- 2:30Speaker 4: Dag Edin. Dag Rens. Mijn naam is Rens de Jong. Edin,
- 2:33Speaker 4: zie jij jezelf als homo economicus?
- 2:37Speaker 3: Homo economicus is een rationeel wezen. Streeft vooral eigen belang
- 2:44Speaker 3: na en probeert nut te maximaliseren.
- 2:47Speaker 4: En
- 2:47Speaker 3: nu de vraag, zie jij jezelf als homo economicus? Als
- 2:51Speaker 3: ik dan nut definieer als welvaart... dan denk ik dat
- 2:56Speaker 3: ik aan geen van die kenmerken voldoen. Dus ik zie
- 2:58Speaker 3: mezelf niet als homo economicus
- 3:00Speaker 4: Hans, zie jij jezelf als homo economicus? Absoluut. Waar blijkt
- 3:05Speaker 4: dat allemaal uit?
- 3:07Speaker 1: Eigenlijk de dingen die Edim beschrijft. Ik probeer de dingen
- 3:14Speaker 1: te doen die mijzelf, de mensen om mij heen... en
- 3:18Speaker 1: in hele brede zin... in brede kring vooruit zouden kunnen helpen.
- 3:23Speaker 1: En als je dat onder... Het is maar hoe je
- 3:25Speaker 1: het interpreteert. Het is een beetje hoe je het interpreteert.
- 3:28Speaker 1: Je vindt het nu al niks. Ik schaam mij daar
- 3:33Speaker 1: niet voor, maar ik merk eigenlijk... dat uit de vraagstellingen
- 3:35Speaker 1: en de manier waarop Eden... die ik dus wel als
- 3:37Speaker 1: homo economicus beschouw... dat het politiek correcte antwoord is dat
- 3:43Speaker 1: je het niet moet
- 3:44Speaker 3: zijn. Ik weet van mezelf... Ik bedoel, laten we gewoon
- 3:48Speaker 3: eerlijk zijn. Ben ik altijd rationeel? Nee. Ja, oké. Wij
- 3:55Speaker 4: gaan dan bespreken een boek. Dat zei ik net al.
- 4:00Speaker 4: Daar worden onder andere economen ook wel een beetje onder
- 4:04Speaker 4: de loep genomen. Jij bent econoom natuurlijk, ooit in jouw
- 4:08Speaker 4: baan als hoofdeconom... van een van de grootste banken van Nederland.
- 4:12Speaker 4: Val je ook wel op denk een beetje onder de elite...
- 4:14Speaker 4: waarin dit boek ook wel over geschreven wordt. Wat vind
- 4:17Speaker 4: je daarvan
- 4:18Speaker 1: Nou, dat vind ik prima. Het komt ook niet als
- 4:21Speaker 1: een verrassing... Ik ken Rens. We hebben in het verleden
- 4:29Speaker 1: wel eens... Ik geloof dat we een keertje bij BNR
- 4:32Speaker 1: in een discussieprogramma hebben gezeten. Maar voor de rest ken
- 4:35Speaker 1: ik hem niet. Maar ik ken zijn werk natuurlijk wel.
- 4:38Speaker 1: Daar kwam ik mee in contact rond de financiële crisis.
- 4:40Speaker 1: Toen die heel erg uitgesproken was. En ik op heel
- 4:43Speaker 1: veel punten die hij naar voren bracht... tegengestelde visies had.
- 4:49Speaker 1: Dus het verbaast me niks. Het verbaast me niet dat
- 4:52Speaker 1: er wat kritiek in het boek staat. Nee, dat verbaast
- 4:55Speaker 1: me niks. En ik moet ook zeggen... toen de redactie
- 5:00Speaker 1: besloot om dit boek te gaan bespreken... toen dacht ik
- 5:03Speaker 1: wel in eerste instantie... jongen, moet dat nou? Maar toen
- 5:07Speaker 1: dacht ik ook direct... ja, maar luister eens, meneer de Jong...
- 5:10Speaker 1: en dat bedoel ik mezelf... jij predikt altijd, ik predik altijd...
- 5:15Speaker 1: dat een van de verstandigste dingen die je in je
- 5:16Speaker 1: leven kan doen... dat is kennis nemen van divisies en
- 5:21Speaker 1: argumenten en meningen... Dus dan is dit juist een kans.
- 5:27Speaker 1: En ik denk dat Rens en ik, we hebben zo'n
- 5:30Speaker 1: verschillend wereldbeeld... dat ik hoop daar opheldering over te krijgen
- 5:36Speaker 4: Wij zijn daar heel benieuwd naar. Te gast is Rens
- 5:38Speaker 4: van Tilburg. Welkom Rens. Dankjewel. Oud-directeur van het Sustainable Finance Lab.
- 5:43Speaker 4: Hoofdeconom energie- en materialentransitie bij TNO nu. En auteur van
- 5:48Speaker 4: het boek Alles voor Elkaar. Rens, hoe kwam je op
- 5:52Speaker 4: het idee om dit boek te schrijven?
- 5:54Speaker 2: Nou, dat was eigenlijk... Ik hou me al dertig jaar
- 5:58Speaker 2: bezig met de verduurzaming van de economie. Toen ik daarmee
- 6:02Speaker 2: begon in de jaren negentig... was dat echt nog een
- 6:04Speaker 2: soort van niche-onderwerp. En ik heb dat een soort van
- 6:06Speaker 2: groot zien worden... tot en met de Green Deal-plannen van
- 6:11Speaker 2: Frans Timmermans in Brussel aan toe... En ik heb vooral
- 6:15Speaker 2: ook gezien in die tijd... dat terwijl het alsmaar belangrijker
- 6:18Speaker 2: werd voor beleidsmakers... dat er ook steeds minder enthousiasme in
- 6:23Speaker 2: de samenleving was... voor dat soort ideeën. En dat eigenlijk
- 6:26Speaker 2: die weerstand zo massief werd... dat die, en dat zien
- 6:29Speaker 2: we tot op de dag van vandaag... eigenlijk een enorme
- 6:31Speaker 2: rem zet op die transitie van de economie. En dat
- 6:37Speaker 2: was eigenlijk de vraag waarmee ik op... is van hoe
- 6:40Speaker 2: kan het toch dat iets waarvan de wetenschappers allemaal zeggen... klimaatverandering,
- 6:44Speaker 2: dat is gewoon heel reëel, dat heeft een hele grote impact...
- 6:47Speaker 2: waarvan economen al zeker twintig jaar geleden hebben berekend... dat
- 6:51Speaker 2: het voorkomen van die klimaatverandering goedkoper is... dan de schade
- 6:55Speaker 2: daarvan ondervinden. dat dat toch maar op zo'n brede weerstand terechtkomt.
- 7:03Speaker 2: Dus daar ben ik eigenlijk ingedoken. En toen is eigenlijk
- 7:06Speaker 2: dat hele sociale verhaal voor mij opengegaan
- 7:08Speaker 4: Het is veel breder dan, laten we zeggen, de hele duurzaamheidstransitie.
- 7:11Speaker 4: Je beschrijft een Nederland wat aan de ene kant ongelooflijk
- 7:16Speaker 4: rijk is... en aan de andere kant notoor ongelukkig. Of tenminste,
- 7:19Speaker 4: een gedeelte daarvan... zeer ontevreden is met de huidige situatie
- 7:24Speaker 2: Een land waarin je ziet, net als overigens in bijna
- 7:26Speaker 2: alle westerse landen... waar nu al ruim twintig jaar een
- 7:30Speaker 2: groot en groeiend deel van de bevolking... stemt op alsmaar
- 7:34Speaker 2: radicalere populisten. Dus dat is natuurlijk ook een soort paradox
- 7:39Speaker 2: die ik daar zag... En deze beide fenomenen, dus die
- 7:44Speaker 2: weerstand tegen die transitie... en die groeiende steun voor die
- 7:47Speaker 2: radicale populisten... waarvan we ook zien in andere landen dat
- 7:50Speaker 2: die gewoon de economie ten gronde richten... dat kwam eigenlijk
- 7:55Speaker 2: bij elkaar in een beeld van Nederland... wat eigenlijk veel
- 7:58Speaker 2: minder gelijk is, veel minder een meritocratie is... dan we
- 8:01Speaker 2: zelf denken. En je noemde het handenlid van de elite.
- 8:04Speaker 2: Ik beschouw mezelf daar in zekere zin ook toe... En
- 8:09Speaker 2: ik ben toch allerlei feiten op gaan duikelen en gaan zien.
- 8:14Speaker 2: Die toch dat beeld van Nederland wel heel erg kantelen.
- 8:16Speaker 2: De kern voor mij is dat er een hele grote
- 8:18Speaker 2: groep Nederlanders is. Ongeveer drie miljoen. Als je de onderzoeken
- 8:22Speaker 2: van het Sociaal en Cultureel Planbureau volgt. die eigenlijk bij
- 8:25Speaker 2: geboorte al kunnen uittekenen... dat ze best wel een ellendig
- 8:30Speaker 2: leven tegemoet gaan.
- 8:31Speaker 4: Je omschrijft een klassemaatschappij, toch? Dat doet het Sociaal-Cultureel Planbureau ook.
- 8:35Speaker 4: Kun je daar iets die klassen
- 8:37Speaker 2: is omschrijven? Ja, wat het Sociaal-Cultureel Planbureau heeft gedaan... is
- 8:41Speaker 2: eigenlijk van de Nederlanders in kaart brengen hoe zij ervoor staan...
- 8:46Speaker 2: op een viertal kapitalen. Dus we hebben het economisch kapitaal,
- 8:50Speaker 2: financieel-economisch kapitaal... Daar wordt bij BNR veel over gesproken. Maar
- 8:54Speaker 2: je hebt ook nog het sociaal kapitaal. Dus wie ken
- 8:56Speaker 2: je allemaal? Je hebt het culturele kapitaal. Weet je hoe
- 9:00Speaker 2: de dingen horen te gaan? En je hebt het persoonlijke kapitaal...
- 9:03Speaker 2: waar gezondheid een hele belangrijke is. En wat het Sociaal
- 9:06Speaker 2: en Cultureel Planbureau eigenlijk ontdekt heeft... is dat je de
- 9:09Speaker 2: Nederlanders kan indelen in zeven klassen... En dat eigenlijk op
- 9:14Speaker 2: al die vier kapitalen... de verhouding tussen die klassen min
- 9:18Speaker 2: of meer gelijk is. Dat betekent dat we een soort
- 9:21Speaker 2: van bovenklasse hebben. Die scoort het best op al die kapitalen.
- 9:26Speaker 2: En je hebt met name twee groepen die echt aan
- 9:28Speaker 2: de onderkant zitten. Dat zijn de mensen zonder werk, de arbeidsongeschikte...
- 9:35Speaker 2: de mensen met een heel laag pensioen. Een deel zijn
- 9:38Speaker 2: het ook gewoon mensen wel met werk... maar wat heel
- 9:40Speaker 2: slecht betaalde arbeid is... En die scoren ze op al
- 9:43Speaker 2: die kapitalen eigenlijk heel erg slecht. En dan zie je
- 9:46Speaker 2: ook dat dat de groepen zijn... die op partijen als
- 9:49Speaker 2: de PVV en Forum voor Democratie gaan stemmen. En dat
- 9:53Speaker 2: zijn dus mensen die ook gewoon hun eigen leven... een
- 9:55Speaker 2: veel lager cijfer geven. Of het dan gaat over hun
- 9:57Speaker 2: eigen geluk. En misschien wel het belangrijkste cijfer is hoe
- 10:01Speaker 2: zien ze nou hun eigen plek in de samenleving? En
- 10:04Speaker 2: die geven ze een onvoldoende. En ja, dat is heel
- 10:07Speaker 2: erg lastig voor mensen. Om te zien van, ik ben
- 10:11Speaker 2: onvoldoende waard in deze samenleving. En dat zijn drie
- 10:13Speaker 4: miljoen mensen in Nederland, zeg
- 10:15Speaker 2: jij? Ja, die twee klassen van het Sociaal en Cultureel Planbureau...
- 10:20Speaker 2: dat noemen ze dan het precariaat en de onzekere werkende...
- 10:23Speaker 2: Dat is bij elkaar opgeteld zo'n ongeveer 3 miljoen mensen. Han,
- 10:27Speaker 2: Edin
- 10:28Speaker 1: Ja, weet je, ik ben wat ouder dan jij bent.
- 10:32Speaker 1: 17 jaar, om precies te zijn. In zijn boek schrijft
- 10:38Speaker 1: hij wanneer hij geboren is. Ik weet hoe oud ik
- 10:41Speaker 1: in dat jaar was. Dat er belangrijke dingen in mijn
- 10:43Speaker 1: leven toen gebeurden. Maar dat geeft niet. Toen ik naar
- 10:47Speaker 1: de lagere school ging. Ik ging naar een jongensschool. Van
- 10:51Speaker 1: alle jongens in mijn klas op de lagere school. Dat
- 10:59Speaker 1: is nu totaal ondenkbaar. Dus het kan zo zijn dat
- 11:04Speaker 1: die klasses nu behoorlijk dicht gemetseld zijn... zoals je dat beschrijft.
- 11:09Speaker 1: Maar dat was toen ik jong was eigenlijk nog veel erger.
- 11:12Speaker 1: En er is dus een enorme verandering gekomen. In eerste
- 11:15Speaker 1: instantie ten goede. Ja, dan moet je dus afvragen... waarom
- 11:19Speaker 1: werkt dat dan op het ogenblik in omgekeerde richting? Maar
- 11:22Speaker 1: je kunt niet ontkennen dat er wat dat betreft... een
- 11:25Speaker 1: enorme vooruitgang, een enorme democratisering is geweest.
- 11:29Speaker 2: Rens? Ja, nee, dat klopt. Er is een meritocratische golf
- 11:35Speaker 2: geweest na de Tweede Wereldoorlog. Heel veel mensen hebben een
- 11:39Speaker 2: sprong kunnen maken. Ik bedoel, in mijn eigen familie waren
- 11:42Speaker 2: ook bouwvakkers... en dat zijn accountants geworden, zullen we maar zeggen.
- 11:47Speaker 2: Maar die sprong is nu steeds minder mogelijk. Dus wat
- 11:51Speaker 2: de cijfers nu laten zien... is dat die opwaartse sociale
- 11:56Speaker 2: mobiliteit stokt. En wat denk ik heel belangrijk is... voor
- 12:01Speaker 2: de mensen aan de onderkant van de samenleving... is vroeger
- 12:04Speaker 2: zaten ze daar gewoon met heel veel. Dat is precies
- 12:07Speaker 2: wat je beschrijft. Er waren maar heel weinig mensen die
- 12:09Speaker 2: een academische graad hadden. Inmiddels gaat ongeveer de helft van
- 12:13Speaker 2: de jeugd naar het hoger onderwijs toe. Dat betekent dat
- 12:17Speaker 2: de mensen die dat niet hebben... die waren altijd de meerderheid...
- 12:20Speaker 2: en die beginnen nu steeds meer de minderheid te worden.
- 12:23Speaker 2: En dat doen ze in een samenleving... waar ook steeds
- 12:25Speaker 2: meer juist de nadruk erop ligt... en dat is denk
- 12:27Speaker 2: ik een hele belangrijke... dat we heel meritocratisch zijn. Dat
- 12:30Speaker 2: als je maar hard genoeg werkt... kan bereiken. En die
- 12:34Speaker 2: mensen hebben het idee... ik werk wel hard, maar ik
- 12:36Speaker 2: kom helemaal nergens. Precies, dus dat zien ze. En het
- 12:39Speaker 2: is natuurlijk nooit leuk... om aan de onderkant van de
- 12:42Speaker 2: samenleving te zitten. Maar het is helemaal pijnlijk... en eigenlijk onacceptabel...
- 12:46Speaker 2: om aan die onderkant te zitten. Als je de hele
- 12:49Speaker 2: tijd wordt ingewreven... dat het je eigen schuld is. Dat
- 12:52Speaker 2: je juist in een samenleving
- 12:54Speaker 1: leeft... waarvoor iedereen alle kansen zijn. Is dat nou zo?
- 12:58Speaker 1: Ik heb een beetje het gevoel, maar misschien is dat
- 13:01Speaker 1: door mijn wereldbeeld zo... dat die ontevredenheid, in jouw boek
- 13:06Speaker 1: constateer je die ontevredenheid... en dan vervolgens ga je dat interpreteren.
- 13:09Speaker 1: Waar komt dat dan door? Dat is jouw verklaring. Ja,
- 13:12Speaker 1: ik zou zeggen dat ook heel veel mensen die ontevreden zijn...
- 13:15Speaker 1: die hebben het gevoel dat de politiek eigenlijk niet meer
- 13:19Speaker 1: bezig is... met hun belangen en met hun noden, maar
- 13:23Speaker 1: met allerlei andere zaken. Een van de dingen die je
- 13:27Speaker 1: ook beschrijft in je boek is... het gezin waar je uitkomt.
- 13:32Speaker 1: En toen ik dat las, dacht ik, dat is toch
- 13:34Speaker 1: wel buitengewoon interessant, hè? Jouw vader was een accountant en
- 13:38Speaker 1: een van de bazen van een groot accountantskantoor. Weet je,
- 13:42Speaker 1: mijn vader is op zijn veertiende gaan werken... omdat hij
- 13:46Speaker 1: boerenzoon was en er waren drie jongens. En die boerderij
- 13:49Speaker 1: was te klein om in drieën te gaan. Dus hij
- 13:51Speaker 1: moest wel een vak leren. En mijn grootvader geloofde niet
- 13:54Speaker 1: in onderwijs. Dus mijn vader werd bakker. Die werd naar
- 13:57Speaker 1: de bakker gestuurd... Vervolgens heeft hij zijn vakdiploma's gehaald, zijn middenstandsdiploma's.
- 14:03Speaker 1: En is hij een eigen zaak begonnen in Amsterdam. En
- 14:07Speaker 1: ik ben opgegroeid in wat je zou noemen een arbeiderswijk
- 14:10Speaker 1: in Amsterdam-Oost. En dat was allemaal prima en prachtig en
- 14:16Speaker 1: een heel gelukkige jeugd. Maar wat wil je zeggen hiermee?
- 14:19Speaker 1: Ik vraag mij af of ons verschillende wereldbeeld misschien daardoor komt.
- 14:22Speaker 1: En wat ik dus eigenlijk zou willen poneren... Heel provocatief.
- 14:28Speaker 1: Dat is dat de verklaring die Rens geeft voor waarom
- 14:32Speaker 1: mensen ontevreden zijn... dat die voorbij gaat aan het feit
- 14:35Speaker 1: dat mensen het idee hebben... Rens praat over extreme populisten
- 14:39Speaker 1: en dat bedoelt hij rechts. Maar er is ook elitair links.
- 14:44Speaker 1: Mensen aan de linkerkant die gewoon de connectie met de
- 14:48Speaker 1: gewone mensen verloren zijn. Dat is een beetje mijn punt.
- 14:52Speaker 2: Elk mens heeft een wereldbeeld. En ik denk dat wij
- 14:54Speaker 2: twee verschillende wereldbeelden hebben. Dus daar kunnen we het over hebben.
- 14:58Speaker 2: Maar bij de vraag waarom stemmen mensen nou op die
- 15:01Speaker 2: radicale populisten...
- 15:03Speaker 1: Wat bedoel je rechtspopulisten?
- 15:05Speaker 2: Nee, dat is een interessante. Wat ik ook wel in
- 15:08Speaker 2: mijn boek beschrijf is dat de radicale populisten zoals een
- 15:12Speaker 2: Geert Wilders zijn niet zo makkelijk in rechts-links in te delen.
- 15:15Speaker 2: In zekere zin kun je zeggen ze zijn cultureel rechts,
- 15:19Speaker 2: waar het gaat om migratie, waar het gaat om behoud
- 15:21Speaker 2: van de eigen cultuur. Maar economisch gezien zijn ze juist
- 15:25Speaker 2: best heel links. Als je kijkt hoe Geert Wilders altijd
- 15:30Speaker 2: pal heeft gestaan... tegen het verhogen van de pensioenleeftijd. En
- 15:33Speaker 2: dat geldt voor Geert Wilders, dat geldt ook voor Orbán
- 15:37Speaker 2: in Hongarije. Dus je ziet eigenlijk het verschil. Want je
- 15:40Speaker 2: hebt ook echt wel populistische partijen... die zowel cultureel
- 15:45Speaker 3: als economisch
- 15:46Speaker 2: zijn
- 15:47Speaker 3: Ja, het is wel zo dat heel veel mensen hun
- 15:49Speaker 3: heil zoeken... populisme, links of rechts, maakt even niet uit...
- 15:54Speaker 3: dat komt niet uit de lucht vallen. Dat heeft een reden.
- 15:57Speaker 3: En in mijn optiek is de reden... dit zijn dezelfde
- 16:00Speaker 3: mensen die veertig jaar lang te horen hebben gekregen... globalisering,
- 16:05Speaker 3: dat gaat gouden bergen opleveren. Voor alles en iedereen. En
- 16:09Speaker 3: die zijn er de laatste tien, vijftien jaar erachter gekomen...
- 16:12Speaker 3: dat kan misschien wel gebeurd zijn, maar het heeft mij overgeslagen.
- 16:16Speaker 3: Ik heb daar heel weinig van gezien. En dan irriteert het,
- 16:20Speaker 3: kan ik me heel goed voorstellen... dat je dan een groep,
- 16:23Speaker 3: laten we die dan de elitaire groep noemen... dat die
- 16:26Speaker 3: dat eigenlijk niet ziet. En dat zien we in ons
- 16:28Speaker 3: eigen land, dat zien we ook op een wereldniveau... als
- 16:33Speaker 3: we het over klimaat hebben, vraagt eigenlijk het Westen aan
- 16:37Speaker 3: de arme landen om die ontwikkelingsfase naar hogere welvaart over
- 16:41Speaker 3: te slaan. Laat dat links liggen. Ja, dat gaat hem
- 16:44Speaker 3: niet worden. Wij zijn rijk geworden op een zekere manier.
- 16:48Speaker 3: En nu zeggen we tegen de rest van de wereld,
- 16:50Speaker 3: dat moet jij niet gaan doen. Dat landt daar niet,
- 16:53Speaker 3: dat zie je overal. Maar
- 16:54Speaker 4: eigenlijk hoor ik bij Rens van Tilburg zeggen... de middenpartijen
- 16:59Speaker 4: verliezen die olde groepen uit het oog. Edin, ik hoor
- 17:04Speaker 4: jou zeggen, eens. Han, jij zegt, ik vraag me af
- 17:08Speaker 4: of ze alleen maar extreem rechts stemmen. Ze stemmen ook
- 17:10Speaker 4: extreem links. En jouw punt is, de Nederlandse politiek lijkt
- 17:14Speaker 4: een beetje op een hemaworst. Aan de uiteinden komen ze
- 17:17Speaker 4: toch weer bij elkaar, met dat kleine touwtje. Is er
- 17:19Speaker 4: dan eenheid hier aan tafel over het feit... dat er
- 17:23Speaker 4: gewoon een hele grote groep niet gezien wordt... en dat
- 17:25Speaker 4: daar die ontevenheid vandaan komt?
- 17:28Speaker 1: Ja, dat denk ik wel.
- 17:29Speaker 2: Er lag nog een vraag van Han eigenlijk... in de
- 17:33Speaker 2: verklaring van waarom mensen nou op die radicale populisten stemmen.
- 17:37Speaker 2: Of wij daar een verschillend beeld bij hebben op basis
- 17:40Speaker 2: van ons wereldbeeld. Ik zei van ons, we hebben allebei
- 17:42Speaker 2: een ander wereldbeeld. Maar wat ik juist heb proberen te
- 17:44Speaker 2: doen in mijn boek... is om het zoveel mogelijk op
- 17:46Speaker 2: onderzoek te baseren... van wat weten we nou van de
- 17:49Speaker 2: achtergronden van de mensen... die stemmen op die radicale populisten.
- 17:53Speaker 2: En dan zie je dus, dat is dat onderzoek van
- 17:55Speaker 2: het Sociaal en Cultureel Planbureau, dat dus de mensen die
- 17:58Speaker 2: behoren tot die onderklasse in Nederland, dat die in de
- 18:02Speaker 2: eerste plaats heel veel niet meer gaan stemmen. Maar als
- 18:04Speaker 2: ze gaan stemmen, dan stemmen ze op die radicale populisten.
- 18:08Speaker 2: Dus daar ligt in mijn ogen wel, en het is
- 18:11Speaker 2: niet alleen het Sociaal en Cultureel Planbureau, er zijn een
- 18:13Speaker 2: heleboel politicologische
- 18:14Speaker 1: onderzoeken. Onderzoek, toen ik het boek las, kreeg ik toch
- 18:17Speaker 1: het gevoel van... dit doet me toch een beetje denken
- 18:19Speaker 1: aan Sigrid Kaag... die zich afvroeg wie zijn die mensen
- 18:23Speaker 1: die op deze partijen stemmen. Hillary Clinton had het over
- 18:26Speaker 1: de deplorables. dan ben je de connectie met de gewone
- 18:32Speaker 1: mensen gewoon. Maar volgens mij is
- 18:34Speaker 4: Rens het daar niet mee oneens, toch? Dat dat fout
- 18:37Speaker 4: was van Sigrid Kaag en van...
- 18:39Speaker 2: Ja, ik snap die vergelijking eigenlijk niet. Sigrid Kaag vroeg
- 18:41Speaker 2: zich af, wie zijn die mensen? Ik ben het onderzoek
- 18:45Speaker 2: ingedoken om te kijken wie die mensen zijn. En ik
- 18:47Speaker 2: haal daar allerlei onderzoeken in aan... Dus daar kun je
- 18:52Speaker 2: het mee eens of oneens zijn. Maar dan moeten we
- 18:55Speaker 2: eigenlijk gewoon een gesprek gaan hebben... over de onderzoeksmethodologie van
- 18:58Speaker 2: SCP en al die politicologen. Want er ligt gewoon ontzettend
- 19:01Speaker 2: veel onderzoek. Dit is natuurlijk al sinds 2015, 2016, de brexit, Trump...
- 19:06Speaker 2: hebben politicologen zich hier mazaal op gestort. Dus er ligt
- 19:09Speaker 2: enorm veel onderzoek uit het Verenigd Koninkrijk... uit de Verenigde Staten,
- 19:13Speaker 2: van wat heeft deze mensen hiertoe bewogen. En een van
- 19:16Speaker 2: de stellingen die jij
- 19:17Speaker 4: neerzet is... Waarom voelen mensen zich niet aangesproken op dit moment?
- 19:23Speaker 4: Dat heeft ermee te maken dat wij in bestuurlijk Nederland...
- 19:27Speaker 4: vooral sturen op de homo economicus. Ik had daar net
- 19:30Speaker 4: al even met de heren een gesprek over. Jij noemt
- 19:34Speaker 4: het een gezamenlijke obsessie die in Nederlandse bestuurders zit. Kun
- 19:37Speaker 4: je daar iets meer over
- 19:38Speaker 2: zeggen, Rens? Ja, dus heel kort gezegd... is het dat
- 19:42Speaker 2: de Nederlandse bestuurders hun succes afmeten... aan de vraag, wordt
- 19:47Speaker 2: iedereen in Nederland... er elk jaar weer materieel een beetje
- 19:51Speaker 2: beter op? Dat is die obsessie met de koopkracht... Die
- 19:56Speaker 2: moeten voor iedereen een beetje in de plus staan. En
- 19:58Speaker 2: daarachter zit dus een wereldbeeld, inderdaad, alsof Nederland bestaat uit
- 20:03Speaker 2: allemaal homo economicussen... Die inderdaad enkel geïnteresseerd zijn om er
- 20:10Speaker 2: materieel op vooruit te gaan. Ik denk dat Edin net
- 20:13Speaker 2: heel mooi de tekstboekdefinitie van die homo economicus gaf. En...
- 20:20Speaker 2: En dat noem ik het westerse wereldbeeld. Dat is eigenlijk
- 20:23Speaker 2: waar je als econoom... aan de universiteit mee wordt opgevoed.
- 20:30Speaker 2: Maar dat komt dus niet overeen... met hoe eigenlijk iedereen
- 20:34Speaker 2: hier in elkaar zit.
- 20:35Speaker 3: Ik durf dus te stellen
- 20:37Speaker 2: dat ook Han de Jong... eigenlijk helemaal geen homo economicus is.
- 20:41Speaker 2: Want die homo economicus is alleen maar bezig... met zichzelf
- 20:44Speaker 2: en om het voor zichzelf beter te krijgen. En Han
- 20:47Speaker 1: is een
- 20:49Speaker 2: liefdevol mens... die
- 20:51Speaker 1: vast heel
- 20:52Speaker 2: erg het beste wil voor al zijn familie... en nog
- 20:54Speaker 2: wel wat grotere
- 20:55Speaker 1: goede mensen. Dat andere mensen dus ook liefdevol zijn... en
- 21:00Speaker 1: altijd hulpvaardig zijn... En dat probeer ik ook te zijn.
- 21:06Speaker 1: Jij haalt
- 21:07Speaker 4: het aan in jouw boek. Een onderzoek volgens mij van
- 21:10Speaker 4: de voorloper van een planbureau.
- 21:12Speaker 1: Ik
- 21:12Speaker 4: weet niet meer welke. Het Natuur- en Milieuplanbureau.
- 21:14Speaker 2: En jij zegt, daar is ooit
- 21:15Speaker 4: een keer onderzoek geweest. 2004. Op twee assen. Namelijk wil
- 21:19Speaker 4: je samenwerken of concurreren. En wil je lokaal of globaal.
- 21:23Speaker 4: En daar komen dus vier vlakken uit. Kun je iets
- 21:25Speaker 4: zeggen over wat Nederlanders dan eigenlijk willen voor een maatschappij? Ja, ja.
- 21:30Speaker 2: Nee, dus dat haakt eigenlijk aan bij wat Edin net
- 21:32Speaker 2: ook zei. De Nederlanders, en dit is veel breder, dit
- 21:36Speaker 2: speelt eigenlijk in de hele westerse samenleving... willen niet meer
- 21:40Speaker 2: van die globalisering. Maar dat is niet alleen maar omdat
- 21:42Speaker 2: ze teleurgesteld zijn over de afgelopen twintig jaar. Daarom haal
- 21:46Speaker 2: ik dat rapport ook aan, want het komt uit 2004.
- 21:47Speaker 2: Dus dat was in die tijd van Pim Fortuyn dat
- 21:50Speaker 2: heel Nederland zich afroef van... wat is hier aan de hand?
- 21:53Speaker 2: En toen heeft het Milieu- en Natuurplanbureau... een voorloper van
- 21:56Speaker 2: het Planbureau voor de Leefomgeving... een onderzoek gedaan onder Nederlanders...
- 22:00Speaker 2: waarbij ze mochten kiezen uit vier toekomstbeelden. Inderdaad, langs de
- 22:04Speaker 2: assen wil je dat we het met elkaar doen... of
- 22:08Speaker 2: wil je juist voor dat individualisme en efficiëntie gaan. Dus
- 22:11Speaker 2: dat was ook het wereldbeeld, de prestatiemaatschappij heette dat... waarin
- 22:15Speaker 2: mensen ook aanzienlijk rijker werden. Dus dat werd ook gezegd,
- 22:17Speaker 2: hier word je veel rijker in... maar moet je wel
- 22:19Speaker 2: concurreren met allerlei andere mensen... en over heel de wereld.
- 22:23Speaker 2: Of kies je voor een samenleving die veel meer... dat
- 22:25Speaker 2: noemen ze de zorgzame samenleving... waar het allemaal veel meer
- 22:28Speaker 2: lokaal georganiseerd was... waar er vooral veel bestaanszekerheid was... en
- 22:32Speaker 2: waar iedereen dan wel een stuk armer in was. En
- 22:35Speaker 2: het interessante was dat toen, 20 jaar geleden... koos al
- 22:40Speaker 2: de helft voor die zorgzame samenleving... en maar 6% van
- 22:44Speaker 2: de Nederlanders koos voor die prestatiesamenleving. Zelfs onder de VVD-stemmers
- 22:48Speaker 2: was dat maar 16% die zei... nou, doe mij die
- 22:50Speaker 2: prestatiesamenleving maar. En wat is er sindsdien eigenlijk gebeurd? Ja,
- 22:55Speaker 2: we zijn nog 20 jaar verder doorgegaan in die globalisering.
- 22:59Speaker 2: Straks
- 23:00Speaker 4: praten we verder over hoe onze welvaart iedereen gelukkig kan maken...
- 23:03Speaker 4: maar eerst even een korte commerciële boodschap. Nou, we zijn
- 23:12Speaker 4: er weer. Fijn dat je luistert naar het grote plaatje.
- 23:14Speaker 4: Deze keer over hoe onze welvaart iedereen gelukkig kan maken.
- 23:18Speaker 4: De gast is Rens van Tilburg. Hij is hoofdeconom energie-
- 23:21Speaker 4: en materialentransitie bij TNO. Hij was oud-directeur van de Sustainable
- 23:26Speaker 4: Finance Lab... en heeft een boek geschreven, Alles voor Mekaar.
- 23:29Speaker 4: Er is
- 23:29Speaker 1: natuurlijk een verschil tussen antwoorden geven in een enquête... en
- 23:33Speaker 1: je feitelijk gedrag. En wat ik constateer om mij heen...
- 23:37Speaker 1: is dat eigenlijk iedereen die ik ken... die probeert elke
- 23:42Speaker 1: dag een beetje beter te worden. En je hebt ook...
- 23:48Speaker 1: dat doet er ook niet toe... maar je hebt de degrowth-beweging.
- 23:52Speaker 1: We moeten niet meer economische groei nastreven. Ik zou denken
- 23:57Speaker 1: dat is bijna tegennatuurlijk. Want iedereen probeert altijd het efficiënter
- 24:02Speaker 1: te doen. En ja, dat... Dat impliceert gewoon economisch groei.
- 24:07Speaker 1: En als je daar dan een heel negatieve klank aan
- 24:11Speaker 1: wil geven, dan kan dat natuurlijk. Maar het zit gewoon
- 24:14Speaker 1: in de ambitie van mensen. Maar we hebben het
- 24:17Speaker 3: steeds over, dat woord is nu al heel vaak gevallen, homo-economisch.
- 24:34Speaker 3: dat als je je tv aanzet en je politici uit
- 24:38Speaker 3: Den Haag hoort zeggen... dat we vooral de stroom- en
- 24:41Speaker 3: gasprijzen hoger moeten laten worden... omdat dat gedragsverandering teweeg zal brengen.
- 24:48Speaker 3: En dat je daarop moet reageren... door hele dure installaties
- 24:52Speaker 3: aan te leggen in je eigen huis... waar je geen
- 24:55Speaker 3: geld voor hebt, maar je kunt wel gaan lenen... Dat
- 25:00Speaker 3: die mensen zich afvragen, leven wij wel in hetzelfde land?
- 25:04Speaker 3: Weten die mensen in Den Haag waar ik elke dag
- 25:06Speaker 3: mee te maken heb? En dat gevoel overheerst steeds meer.
- 25:10Speaker 2: Mag ik op allebei de punten reageren? Het is misschien
- 25:12Speaker 2: eerst Han. Mensen willen het elke dag beter doen. Zeker.
- 25:17Speaker 2: Dat is iets wat in de mensen zit. En wat
- 25:20Speaker 2: we vooral ook ruimte moeten geven. En mensen daar toe
- 25:23Speaker 2: in staat stellen. De vraag is wel of dat per
- 25:27Speaker 2: definitie dan altijd beter moet leiden tot een grotere economie.
- 25:32Speaker 2: Dus dat dat altijd zich vertaalt in economische groei. Ook
- 25:36Speaker 2: die mensen die antwoorden van we willen die zorgzame samenleving...
- 25:39Speaker 2: die willen het beter krijgen. Maar alleen die definiëren dat
- 25:42Speaker 2: beter in een andere termen. Die definiëren dat als van,
- 25:46Speaker 2: ik wil dat ik... Nou, punt van Edin, dat ik
- 25:50Speaker 2: gewoon mijn rekeningen kan betalen... maar dat mijn buren dat
- 25:53Speaker 2: ook kunnen. Dat we een gezondere omgeving hebben waar we
- 25:56Speaker 2: in leven... En of dat nou leidt tot meer of
- 26:01Speaker 2: minder economische groei... dat maakt daar dan eigenlijk niet zoveel
- 26:03Speaker 2: in uit. Dus dat is ook meteen jouw antwoord over
- 26:05Speaker 2: mij en de growth. Ik heb mezelf altijd een groei-agnost genoemd.
- 26:11Speaker 2: Al in de jaren negentig had ik discussies met mensen
- 26:14Speaker 2: die voor nul groei waren. En ik zei altijd van, joh,
- 26:17Speaker 2: je maakt eigenlijk dezelfde fout... als de mensen die zeggen
- 26:19Speaker 2: we moeten de economie verdubbelen of... Economische groei is een
- 26:23Speaker 2: soort van resultaat.
- 26:24Speaker 3: En het
- 26:25Speaker 2: is relevant voor allerlei dingen hoe we dat georganiseerd hebben.
- 26:27Speaker 2: Dus je moet dat nummer in de gaten houden. Maar
- 26:30Speaker 2: uiteindelijk is dat niet waar het in het leven om draait.
- 26:32Speaker 2: Dus laten we ons nou richten in ons persoonlijk leven...
- 26:35Speaker 2: maar ook in de politiek op de dingen die er
- 26:37Speaker 2: wel echt toe doen. En met een schuin oog op
- 26:40Speaker 2: die economische groei. Want daar moeten wel allemaal sommetjes mee
- 26:43Speaker 2: kloppen uiteindelijk. Maar het is geen doel op zich. Helemaal eens.
- 26:48Speaker 2: Maar wat
- 26:49Speaker 4: ik me dan wel afvraag is... stel je voor, we
- 26:53Speaker 4: kijken er alleen al als een resultaat... en niet als
- 26:56Speaker 4: iets wat we proberen te beïnvloeden. Gaan we dan niet
- 27:00Speaker 4: heel snel het kaartenhuis... dat ons sociale zekerheidsstelsel is, heel
- 27:05Speaker 4: snel onderuit trekken? Als we oog op de bal verliezen,
- 27:09Speaker 4: wat je eigenlijk suggereert... onze verzorging staat hartstikke leuk, maar
- 27:12Speaker 4: dat hebben we zo ingericht... dan moeten we wel 2%
- 27:15Speaker 4: per jaar groeien... Ga je dat niet onder haar halen?
- 27:19Speaker 4: Ik citeer Wenning. Die zegt, willen wij onze gezamenlijke welvaart vasthouden...
- 27:25Speaker 4: zoals wij het nu hebben, dan zullen wij tenminste 2%
- 27:29Speaker 4: moeten groeien.
- 27:30Speaker 2: Ja, en daar ben ik in mijn boek ook redelijk
- 27:33Speaker 2: kritisch over... over die manier van denken. Omdat er ook
- 27:37Speaker 2: van allerlei dingen in de economie zitten... die juist leiden
- 27:41Speaker 2: tot bijvoorbeeld ongezondheid. Dus ik denk als we wat meer
- 27:45Speaker 2: naar die zorgzame, ontspannen samenleving toe gaan... dan zal het
- 27:50Speaker 2: een enorm positief effect hebben... bijvoorbeeld op de preventie in
- 27:53Speaker 2: de gezondheidszorg. Dus we hebben nu een samenleving waar we
- 27:56Speaker 2: heel erg... Veel geld stoppen in het weer oplappen van
- 28:00Speaker 2: mensen nadat ze ziek zijn geworden. Terwijl we heel weinig
- 28:03Speaker 2: doen aan preventie. Aan mensen die gewoon een gezonder leven leiden.
- 28:08Speaker 2: En dat zijn de echt belangrijke mechanismen die gaan werken...
- 28:12Speaker 2: op het moment dat je naar die meer zorgzame samenleving
- 28:14Speaker 2: toe gaat. Ja, Rens, jij wilde nog reageren op Ede. Ja,
- 28:17Speaker 2: want ik denk dat Ede, die maakt het punt over
- 28:20Speaker 2: de energietransitie... waarvan ik eerder heb gezegd, economisch gezien is
- 28:24Speaker 2: het wel een no-brainer... dat je die wilt doormaken als samenleving.
- 28:29Speaker 2: Maar inderdaad, op het niveau van heel veel individuen in
- 28:33Speaker 2: het land... die vragen zich af van, jongens, in mijn
- 28:37Speaker 2: situatie kan dit gewoon helemaal niet. En daar hebben ze
- 28:40Speaker 2: ook absoluut helemaal gelijk in. En dat is ook iets
- 28:43Speaker 2: wat je ziet in het Nederlandse energiebeleid. Het transitiebeleid. Dat
- 28:50Speaker 2: begon heel sterk vanuit... we moeten gewoon die transitie ingaan.
- 28:53Speaker 2: En dan kwam die homo economicus natuurlijk ook om de
- 28:55Speaker 2: hoek kijken. Dus een bestuurder denkt... moeten mensen in beweging krijgen.
- 28:58Speaker 2: En hoe doen we dat? Financiële prikkels. Dus we gaan
- 29:01Speaker 2: gewoon zorgen dat de prijzen gaan stijgen... van de fossiele energie.
- 29:04Speaker 2: En dan moeten de mensen wel omgaan. Oh ja, we
- 29:07Speaker 2: doen ook wat subsidies. Maar ook weer de homo economicus
- 29:10Speaker 2: in de bestuurder. Die had zoiets van, ik wil zoveel
- 29:12Speaker 2: mogelijk privaat geld uitlokken... met mijn ene publieke euro. Dus ja,
- 29:16Speaker 2: wat doe je dan? Dan ga je subsidies zetten op dingen...
- 29:19Speaker 2: waar rijke mensen eigenlijk mee aan de slag kunnen. Bijvoorbeeld
- 29:21Speaker 2: een elektrische auto kopen... Want dan krijg je een grote
- 29:26Speaker 2: bang voor je buk. Maar het gevolg is wel dat
- 29:30Speaker 2: je eigenlijk al je subsidies naar de rijkste Nederlanders brengt.
- 29:33Speaker 2: Die kunnen zonnepanelen neerleggen, elektrische auto. Dus die zijn vervolgens
- 29:37Speaker 2: voor een schok van de fossiele energie geïsoleerd. Daar hebben
- 29:41Speaker 2: ze geen last van. Maar inderdaad, we hebben een hele grote...
- 29:45Speaker 2: groep Nederlanders enorm in de problemen gebracht. En op zich
- 29:48Speaker 2: is dat denken wel echt aan het omslaan. Er is
- 29:50Speaker 2: een rapport geweest van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid...
- 29:53Speaker 2: over de verdelende rechtvaardigheid van de energietransitie. Op basis daarvan
- 29:58Speaker 2: heeft het ministerie ook gezegd... we waren tot nu toe
- 30:01Speaker 2: altijd aan het kijken op effectiviteit en efficiëntie van de energietransitie...
- 30:06Speaker 2: maar we moeten rechtvaardigheid daar ook een plek in gaan geven.
- 30:09Speaker 2: Er zijn een aantal principes voorgeformuleerd... waarvan er eentje is
- 30:14Speaker 2: dat niemand door het ijs mag zakken door de energietransitie...
- 30:18Speaker 2: Maar goed, dat is allemaal vrij recent. Dat is denk
- 30:20Speaker 2: ik twee jaar geleden dat dat is neergezet. En je
- 30:23Speaker 2: ziet dat de politiek tot op de dag van vandaag...
- 30:25Speaker 2: wel aan het struggelen is om dat echt goed handen
- 30:27Speaker 3: en voeten te geven. Maar je moet je wel realiseren,
- 30:29Speaker 3: als je in Den Haag rondloopt... zodra je gaat beginnen
- 30:32Speaker 3: over dat wij als land of samenleving... in 2050 energie-neutraal
- 30:37Speaker 3: moeten zijn of wat dan ook... dan denken gewoon miljoenen
- 30:40Speaker 3: mensen in Nederland... dat is zo'n 25 jaar. Ik ben
- 30:44Speaker 3: bezig met hier en nu. Ik kan nu al...
- 30:50Speaker 2: Nee, maar daarom zie je ook wel dat in het
- 30:52Speaker 2: transitiebeleid nu... er steeds meer aandacht is, en nog te weinig.
- 30:56Speaker 2: Dat lukt de eerste om dat te zeggen. Maar er
- 30:58Speaker 2: is wel steeds meer aandacht van, kan iedereen dit meemaken?
- 31:02Speaker 2: En ik denk, in de situatie waarin we nu zitten...
- 31:04Speaker 2: zie je natuurlijk dat de mensen echt in financiële problemen komen...
- 31:07Speaker 2: door de hoge fossiele energieprijzen. En dus de beste manier
- 31:11Speaker 2: om ze daarin te helpen... is juist om die transitie
- 31:15Speaker 2: te versnellen. Even
- 31:18Speaker 4: jij stelt voor in jouw boek... laten we nou iets
- 31:20Speaker 4: minder dat globalistische model aanjagen... en laten we iets meer
- 31:25Speaker 4: kijken naar... misschien samen in plaats van tegen elkaar. En
- 31:30Speaker 4: wat inclusiever daarin. Ondertussen is de wereld een totaal andere
- 31:34Speaker 4: plek geworden... waar de geopolitie-machtsblokken totaal uit elkaar gevallen zijn...
- 31:39Speaker 4: waar ze ronduit vijandig tegenover Europa en Nederland zijn... en
- 31:45Speaker 4: waar we met elkaar nu, ik haalde net Wenning al aan...
- 31:47Speaker 4: aan het debatteren zijn, oké, hoe komen we nog wel
- 31:50Speaker 4: even mee... in de vaart der volgen, waarin we dus zeggen...
- 31:53Speaker 4: we moeten de concurrentie aan met Amerika, we moeten de
- 31:55Speaker 4: concurrentie aan met China... we moeten iets meer protectionistisch zijn,
- 31:58Speaker 4: et cetera... Kortom, we hebben het de hele tijd over...
- 32:02Speaker 4: hoe gaan we ons concurrentievermogen omhoog krijgen? En ik vind
- 32:05Speaker 4: dat eigenlijk best wel een logisch verhaal in de hele wereld.
- 32:11Speaker 4: Is jouw verhaal over... we moeten niet kijken naar de
- 32:13Speaker 4: groei als metric, maar als uitkomst... komt het dan toch
- 32:20Speaker 4: in zo'n vijandige wereld niet een beetje naïef over?
- 32:24Speaker 2: Misschien twee dingen daarover. De eerste is dat Europa, want
- 32:28Speaker 2: het is zeker een hele vijandige wereld geworden, Rusland, China, Amerika,
- 32:34Speaker 2: en tegelijkertijd Europa heeft eigenlijk alles in handen om zich
- 32:38Speaker 2: daar prima tegen te kunnen verdedigen en daar prima in
- 32:41Speaker 2: overeind te blijven. Als je de Europese Unie uitbreidt met
- 32:47Speaker 2: het Verenigd Koninkrijk... misschien Turkije, Oekraïne, het is maar een
- 32:50Speaker 2: beetje hoe je het definieert. Maar dan is Europa echt
- 32:53Speaker 2: wel van het niveau van de omvang... van een VS
- 32:57Speaker 2: en van een China. Dat is gewoon als je kijkt
- 32:59Speaker 2: naar de economische cijfers... maar ook als je kijkt naar
- 33:02Speaker 2: het aantal mensen wat er woont. Ook als je kijkt
- 33:04Speaker 2: naar hoeveel geld we uitgeven aan defensie. Dus Europa geeft
- 33:08Speaker 2: op dit moment twee keer zoveel geld uit aan defensie...
- 33:10Speaker 2: dan China en Rusland. Dus we zitten daar en we
- 33:16Speaker 2: hebben allerlei bedrijven... of dan gaat het van vliegtuigbouwers tot
- 33:20Speaker 2: ASML hier in Nederland. Dus dat hebben we allemaal. De
- 33:26Speaker 2: vraag is, hoe kun je dat nou behouden? Wordt dat
- 33:29Speaker 2: door mijn verhaal ondergraven? Dan haal ik hier toch even
- 33:37Speaker 2: de winnaars van de Nobelprijs voor de economie in 2024 erbij.
- 33:43Speaker 2: die de term inclusieve instituties gemunt hebben. En die eigenlijk zeggen,
- 33:48Speaker 2: als je kijkt... wat maakt een economie nou succesvol... dan
- 33:52Speaker 2: is dat niet van wat voor grondstoffen zijn er... is
- 33:54Speaker 2: dat zelfs niet van ligt het nou aan de zee
- 33:56Speaker 2: of in de bergen... of verder is die geografie. Nee,
- 33:59Speaker 2: uiteindelijk de kern is, wat echt het onderscheid maakt... heb
- 34:03Speaker 2: je het zo georganiseerd in je samenleving... dat iedereen mee
- 34:07Speaker 2: kan doen. Dat er geen corruptie is, dat er niet
- 34:10Speaker 2: recht staat... wat je allemaal prachtig noemde in de inleiding.
- 34:13Speaker 2: Dat is de echte kracht van de economie. En dat
- 34:16Speaker 2: is dus ook wat Europa juist sterker maakt... denk ik,
- 34:19Speaker 2: dan een autocratie als China... of laten we het over
- 34:23Speaker 2: Amerika maar eventjes niet eens hebben. Dat is onze echte kracht.
- 34:28Speaker 2: Mijn angst is juist, waar we nu zitten... is dat
- 34:31Speaker 2: we die kracht aan het ondergraven zijn... doordat we die
- 34:33Speaker 2: ongelijkheid zo groot hebben laten oplopen. Want we zijn nog
- 34:36Speaker 2: steeds een democratie. Maar dat betekent wel dat via de
- 34:39Speaker 2: stembus de mensen... ook wat je noemde in het begin,
- 34:42Speaker 2: een grote groep mensen... die zeggen van nou, van mij
- 34:44Speaker 2: mag dit systeem opgeblazen worden. Dat is dus de kip
- 34:47Speaker 2: met de gouden eieren die we dan gaan slachten met
- 34:49Speaker 2: elkaar
- 34:50Speaker 1: Ja, ik wil eigenlijk ook... Het is nog niet aan
- 34:55Speaker 1: de orde geweest, maar je besteedt er in je boek
- 34:57Speaker 1: wel aandacht aan. Geluk. En er is de laatste decennia
- 35:01Speaker 1: behoorlijk wat onderzoek gedaan naar geluk. En ja, weet je,
- 35:03Speaker 1: laten we wel wezen. Uiteindelijk gaat het daarom in het leven. Toch?
- 35:07Speaker 1: We willen gelukkig zijn. Ik vind het wel mooi dat
- 35:09Speaker 1: jij dat zegt, Han. Als econoom. Nou ja, ik vind
- 35:13Speaker 1: dat pure homo economicus. Dat is mijn nutsfunctie. Ik wil
- 35:17Speaker 1: gelukkig zijn. Ik wil ook de mensen om mij heen
- 35:20Speaker 1: gelukkig zien. Wat ik van dat gelukonderzoek begrepen heb... is
- 35:26Speaker 1: dat het toch eigenlijk om drie dingen gaat. Ten eerste,
- 35:32Speaker 1: mensen moeten wel een bepaalde basis... in hun levensonderhoud kunnen voorzien.
- 35:37Speaker 1: Dat minimum moet er zijn. Anders ben je heel erg ongelukkig,
- 35:41Speaker 1: ongeacht wat er verder nog is. Ten tweede moeten, en
- 35:45Speaker 1: dat is eigenlijk wel precies wat Rens zegt en schrijft...
- 35:49Speaker 1: de verschillen tussen mensen moeten ook niet te groot zijn...
- 35:52Speaker 1: Er mogen best verschillen zijn, maar dat moet niet te
- 35:54Speaker 1: groot zijn. En de instituties moeten goed werken. En daarom
- 35:58Speaker 1: scoren landen als de Scandinavische landen... en ook Nederland, of
- 36:02Speaker 1: je dat leuk vindt of niet... maar we scoren vrij hoog,
- 36:05Speaker 1: eigenlijk over het algemeen... onder landen als Finland en zo.
- 36:08Speaker 1: Ik moet ook wel zeggen, ik heb wel eens aan
- 36:10Speaker 1: een publiek gevraagd... waarvoor ik mocht optreden, toen was zo'n
- 36:13Speaker 1: lijstje uitgekomen... en dan blijkt Finland het meest... gelukkige land
- 36:16Speaker 1: in de wereld te zijn. En dan vraag je... wie
- 36:21Speaker 1: overweegt er dan om... te verplaatsen naar Finland? Helemaal niemand.
- 36:26Speaker 1: Dus het kan verkeren. Wat mij ook wel fascineert... en
- 36:30Speaker 1: wat ik mij altijd afvraag is... Ik zei eerder, in
- 36:37Speaker 1: wat voor gezin ik ben opgegroeid. De eerste tien jaar
- 36:40Speaker 1: van mijn leven hadden wij een woning boven de winkel
- 36:43Speaker 1: van mijn ouders. Dat was een twee kamer woning. Mijn
- 36:46Speaker 1: ouders die sliepen in de voorkamer op een opklapbed. De
- 36:49Speaker 1: kinderen sliepen in de achterkamer op een opklapbed. We hadden
- 36:52Speaker 1: geen badkamer. Het toilet was in de keuken. Daar kon
- 36:56Speaker 1: de deur niet dicht als iemand gebruik maakte van het toilet.
- 37:00Speaker 1: En we waren hartstikke gelukkig. En nu leef ik in
- 37:04Speaker 1: een huis dat is comfortabeler dan dat. En ben ik
- 37:09Speaker 1: daar nou veel gelukkiger mee dan ik toen was? Ik
- 37:13Speaker 1: weet het eigenlijk niet. En wat zegt jou dat dan,
- 37:15Speaker 1: deze conclusie? Dat ik moet blijven nadenken en blijven studeren.
- 37:20Speaker 1: Maar het geeft dan toch ook wel aan
- 37:23Speaker 4: dat wij streven... als je zegt, het geluk is het
- 37:26Speaker 4: grootste goed... Je zegt, materiële welvaart is niet enorm een
- 37:30Speaker 4: correlatie met geluk. Dat haal je
- 37:33Speaker 1: uit je jeugd
- 37:34Speaker 4: Terwijl wij wel, denk ik, allemaal in de schoolbankjes... dat
- 37:38Speaker 4: nastreven naar groei wel in onze hoofden hebben gepleut.
- 37:42Speaker 3: Dus eigenlijk onderschrijf je het verhaal maar eens. Daar moet
- 37:46Speaker 3: je eerst voor zorgen, als je het over materiële welvaart hebt...
- 37:50Speaker 3: dat kunnen wij heel makkelijk zeggen... Maar je moet er
- 37:52Speaker 3: eerst voor zorgen dat mensen zich daar geen zorgen over
- 37:55Speaker 3: hoeven te maken. En van daaruit, geloof ik, ben ik overtuigd...
- 38:00Speaker 3: dat men meer nadruk op welzijn zal leggen dan welvaart.
- 38:03Speaker 3: Maar dan moet je eerst op dat niveau komen. Dat
- 38:06Speaker 3: is die
- 38:06Speaker 2: bestaanszekerheid die een ontzettend belangrijke rol speelt. Maar inderdaad, ik
- 38:11Speaker 2: denk dat Han illustreert prachtig, ook met zijn persoonlijke voorbeeld...
- 38:15Speaker 2: Wat hij daarvoor ook mooi samenvat. Wat die theoretische inzichten
- 38:19Speaker 2: uit dat geluksonderzoek zijn. Het enige wat je niet daarin noemde,
- 38:25Speaker 2: maar daarna wel mooi illustreerde... is waar we echt gelukkig
- 38:27Speaker 2: van worden. Dat zijn die relaties die we hebben met
- 38:30Speaker 2: de mensen om ons heen. Dat is key. En natuurlijk,
- 38:34Speaker 2: er moet een niet al te hard lekkend dak boven
- 38:37Speaker 2: het hoofd zijn... En om er één ding aan toe
- 38:39Speaker 2: te voegen, wat dus ook heel belangrijk is... wat je
- 38:41Speaker 2: wel noemde in de theoretische zin... de verschillen moeten niet
- 38:44Speaker 2: al te groot zijn. En dat is inderdaad wat je ziet.
- 38:47Speaker 2: Mensen vergelijken zich continu met de mensen om zich heen.
- 38:50Speaker 2: En waar die bestuurders in Nederland dan zeggen... hoe kunnen
- 38:52Speaker 2: Nederlanders nou zo ontevreden zijn? Want ze behoren toch tot de... 10%
- 38:56Speaker 2: rijkste mensen van de wereld. Dus hoe gelukkig kun je zijn.
- 38:58Speaker 2: Maar die Nederlanders zelf... die vergelijken zich niet met arme
- 39:02Speaker 2: kinderen in Afrika of Azië. Maar die vergelijken zich met
- 39:05Speaker 2: de Nederlandse buren. En als ze daar
- 39:07Speaker 3: zien dat daar
- 39:08Speaker 2: grote verschillen ontstaan... dan gaat dat wel knagen. Zeker op
- 39:12Speaker 2: het moment dat je zelf... eigenlijk voelt dat jouw bestaanszekerheid
- 39:16Speaker 2: in het geding is. Dan gaat het wel heel erg
- 39:18Speaker 2: steken dat je ziet dat iemand anders... het eigenlijk allemaal
- 39:21Speaker 2: in zijn schoot geworpen krijgt. Mag ik er even
- 39:23Speaker 3: op wijzen dat nastreven naar zo'n klein mogelijke ongelijkheid... even
- 39:28Speaker 3: afgezien van de vraag of dat goed is voor de
- 39:30Speaker 3: economie of niet... Ik zeg niet zo klein mogelijk. Er
- 39:35Speaker 3: zijn landen die het geprobeerd hebben. Ik ben geboren in
- 39:37Speaker 3: zo'n land, Joegoslavië. En geloof me, daarvan kun je zeggen...
- 39:41Speaker 3: iedereen is gelijk, maar ook in de Sovjet-Unie... er is
- 39:45Speaker 3: altijd ongelijkheid. Dat roei je nooit uit. En op het
- 39:48Speaker 3: moment dat je vooral gaat bezighouden... met hoe maak je
- 39:52Speaker 3: die ongelijkheid kleiner... dan richt dat denk ik heel veel
- 39:56Speaker 3: economische schade op.
- 39:58Speaker 2: Ik denk wel heel belangrijk om even het onderscheid te maken.
- 40:00Speaker 2: Ik zeg niet, er moet zo min mogelijk ongelijkheid zijn.
- 40:05Speaker 2: Maar er is wel een maximum aan de ongelijkheid... wat
- 40:08Speaker 2: mensen gewoon acceptabel vinden. Dit is een beroemd experiment, dat
- 40:13Speaker 2: heet het ultimatum-experiment... Over heel de wereld, alle culturen, leeftijden
- 40:18Speaker 2: is dat gedaan. Waarbij dus één persoon een aanbod mag
- 40:21Speaker 2: doen aan een tweede persoon... en die tweede persoon mag
- 40:23Speaker 2: het aanbod alleen maar weigeren of aannemen. De homo economicus
- 40:28Speaker 2: zou dus zeggen... wat je mij ook biedt als tweede speler...
- 40:31Speaker 2: Wat was het experiment? Als je dit doet met twee kinderen,
- 40:35Speaker 2: er zijn honderd knikkers. Het eerste kind mag een aanbod doen...
- 40:39Speaker 2: voor de verdeling van die honderd knikkers aan het tweede kind.
- 40:41Speaker 2: En dat tweede kind mag alleen maar zeggen... ik accepteer
- 40:43Speaker 2: het of ik accepteer het niet. De homo economicus zou zeggen,
- 40:46Speaker 2: geef mij één knikker en ik accepteer het. Want één
- 40:49Speaker 2: knikker is altijd beter dan nul knikkers. Maar wat zien
- 40:52Speaker 2: we nou eigenlijk als een vrij constante... door al die
- 40:56Speaker 2: onderzoeken heen... is dat vanaf een verdeling van ongeveer 80-20...
- 41:00Speaker 2: is het ongeveer de helft van de mensen die zegt... nou,
- 41:02Speaker 2: weet je wat, als het zo moet, dan maar niet.
- 41:05Speaker 2: En dan krijgen we allebei niks, dat is dan de
- 41:06Speaker 2: uitkomst ervan. Dus dan zijn mensen, blijkbaar kinderen ook... bereid
- 41:11Speaker 2: om 20 snoepjes of knikkers op te geven. Want je mag,
- 41:14Speaker 2: als je zegt, ik wil die knikker niet... dan krijgt
- 41:16Speaker 2: die andere die knikkers ook niet. Precies. Als een soort straf.
- 41:19Speaker 2: Dus dat is bij die 80-20... dan heb je bij 90, 10,
- 41:23Speaker 2: dan is het eigenlijk de overgrote meerderheid die weigert dat.
- 41:27Speaker 2: En wat ik dus een belangrijk getal vind... is als
- 41:29Speaker 2: je kijkt naar de vermogensongelijkheid in Nederland... dan is de
- 41:34Speaker 2: rijkste helft, dus zeg maar speler 1... die heeft 98
- 41:37Speaker 2: procent van het vermogen in Nederland. Als je de pensioenen
- 41:41Speaker 2: erbij telt, dan heeft die nog altijd 90 procent van
- 41:44Speaker 2: het vermogen. Dus dan zit je in een ongelijkheid... waarvan
- 41:47Speaker 2: we in ieder geval vanuit dat ultimatum-experiment weten... dat de
- 41:50Speaker 2: overgrote deel van de mensheid zegt... dan hoeft het niet
- 41:54Speaker 2: op die manier voor
- 41:54Speaker 4: mij. Ik had een punt over die ongelijkheid. Jij zegt,
- 42:01Speaker 4: je zou een maatschappelijke diensttijd moeten instellen. En als je
- 42:04Speaker 4: die afgerond hebt, dan krijg je ook een basiserfenis van
- 42:08Speaker 4: een ton. Dan krijg je op je rekening gestort. Een
- 42:11Speaker 4: beetje waar Edith zegt, zorg ervoor dat je een soort
- 42:14Speaker 4: startbasiszekerheid hebt. Kun je dat plan wat meer uitwerken?
- 42:18Speaker 2: Ja, dus dat idee van die maatschappelijke diensttijd... is vooral
- 42:23Speaker 2: ook bedoeld. Want ik denk dat we in Nederland een
- 42:25Speaker 2: probleem hebben... dat iedereen in zijn eigen bubbel zit. En
- 42:29Speaker 2: ik hoor vaak van mensen die wat ouder zijn dan ik...
- 42:31Speaker 2: die nog wel de diensttijd gedaan hebben van... enerzijds, ik
- 42:34Speaker 2: heb me best behoorlijk verveeld toen... maar het goede was
- 42:37Speaker 2: wel dat ik echt heel Nederland daar tegenkwam. En dat
- 42:39Speaker 2: we daar met z'n allen rond het kampvuur zaten. Zo'n
- 42:42Speaker 2: soort van jaar zou ik heel goed vinden... als we
- 42:45Speaker 2: de jongeren dat weer meegeven... Nog los van al het
- 42:48Speaker 2: nuttige werk wat ze dan in Nederland kunnen doen. En
- 42:51Speaker 2: daarnaast heb ik inderdaad, en dat heb ik van de
- 42:54Speaker 2: Franse econoom Piketty gepikt... het idee van een soort van basiservenis.
- 43:00Speaker 2: Juist omdat mensen begin twintig, dan staan ze eigenlijk voor
- 43:05Speaker 2: de grote keuzes... ga ik doorstuderen, ga ik een eigen
- 43:07Speaker 2: bedrijfje beginnen, ga ik iets anders doen... En dan krijg
- 43:12Speaker 2: je de studiefinanciering niet meer,
- 43:14Speaker 4: begrijp ik?
- 43:17Speaker 2: Die details van de uitwerking, mocht dat nodig zijn voor
- 43:22Speaker 2: de dekking... dan zou je dat zeker kunnen overwegen. Ik
- 43:25Speaker 2: hang ook helemaal niet aan die 100.000 euro. Dat is
- 43:28Speaker 2: waar Piketty op uit was gekomen... Ik denk dat het
- 43:32Speaker 2: vooral belangrijk is dat je mensen begin twintig veel meer
- 43:35Speaker 2: een gelijk startpositie geeft. Zodat ze gewoon echt op basis
- 43:40Speaker 2: van wat ze leuk vinden, van waar hun talenten zitten,
- 43:43Speaker 2: keuzes kunnen maken. In plaats van, zoals het nu toch
- 43:46Speaker 2: vaak is, wat kunnen mijn ouders voor mij mee financieren
- 43:52Speaker 1: Iemand die nu geboren wordt, die wordt natuurlijk al met
- 43:54Speaker 1: een enorme hoeveelheid economisch kapitaal in het land waar hij
- 43:58Speaker 1: geboren wordt geboren. Ik denk dat dat voorstel van Rens,
- 44:06Speaker 1: gebaseerd op Piketty... Ik zie dat niet snel gebeuren. Ik
- 44:13Speaker 1: zou het wel interessant vinden om dat eens op een
- 44:15Speaker 1: kleine schaal te proberen. Ik zie het ook vrij gemakkelijk ontsporen.
- 44:19Speaker 1: Ik moet eerlijk zeggen, ik heb ook in het onderwijs gewerkt...
- 44:23Speaker 1: En als er nou één manier is om in het
- 44:26Speaker 1: leven vooruit te komen... dan is het om onderwijs te volgen.
- 44:31Speaker 1: Alle statistieken laten dat zien. Elk jaar, ook al rond
- 44:34Speaker 1: je een studie niet af... maar elk jaar dat je
- 44:36Speaker 1: wel een opleiding volgt... heeft uiteindelijk invloed op je levensstandaard
- 44:42Speaker 1: de rest van je leven. Als je ziet hoe scholieren
- 44:48Speaker 1: toch de boel lopen te verstieren heel vaak. Het is
- 44:51Speaker 1: soms net alsof ze tegenwerken. Dat zijn pubers en daar
- 44:58Speaker 1: moet je mee om kunnen gaan. En dat was een
- 45:00Speaker 1: leuke uitdaging en ik heb het een aantal jaar gedaan.
- 45:02Speaker 1: En dat ging mij redelijk goed af. Maar goed, ik dacht,
- 45:05Speaker 1: dit blijf ik niet de rest van mijn leven doen.
- 45:07Speaker 1: Weet je, daar zit iets heel ergs... Ja, tegen draads in.
- 45:12Speaker 1: En ik ben heel erg bang dat als je dus
- 45:15Speaker 1: jonge mensen gaat zeggen... Nou, hier heb je zeker 100.000 euro.
- 45:18Speaker 1: Moet je naar mij niet helemaal niet doen. Maar hier
- 45:20Speaker 1: heb je 10.000 euro of zo. Ik denk dat je
- 45:23Speaker 1: dan al enorme problemen gaat krijgen. Maar om het eens
- 45:26Speaker 1: te proberen, ja, waarom niet? Er zijn ook experimenten gedaan
- 45:32Speaker 1: met basisinkomens. Overigens... zijn die over het algemeen niet zo
- 45:37Speaker 1: heel goed afgelopen. En dat was ook een van de
- 45:40Speaker 1: dingen die bij mij ook wel opkwam in jouw boek.
- 45:44Speaker 1: Je beschrijft uiteindelijk van, hoe moeten we nou gaan leven
- 45:47Speaker 1: en zo. Nou overdrijf ik het, maar we moeten bijna
- 45:51Speaker 1: een soort communus leven... met elkaar en zo. En er
- 45:55Speaker 1: zijn natuurlijk van die utopische gemeenschappen geweest... en die zijn
- 45:59Speaker 1: eigenlijk allemaal toch een beetje mislukt.
- 46:02Speaker 2: Ja, maar ik wil wel afstand nemen van het idee
- 46:06Speaker 2: dat mijn aanbeveling is... dat we allemaal in een commune
- 46:08Speaker 2: moeten gaan wonen. Dus mijn stelling is wel, de Nederlanders
- 46:14Speaker 2: hebben veel meer behoefte... om inderdaad meer met elkaar bezig
- 46:17Speaker 2: te zijn dan alleen maar met geld verdienen. Maar dat
- 46:21Speaker 2: met elkaar, dat is in eerste instantie gewoon met je
- 46:24Speaker 2: eigen familie... je eigen vrienden, laten we beginnen om daar
- 46:26Speaker 2: meer tijd voor te maken. Vrijwilligers werken, dat is overigens
- 46:29Speaker 2: ook iets waar... ook uit het geluksonderzoek blijkt dat mensen daar...
- 46:32Speaker 2: enorm gelukkig van worden om vrijwilligerswerk te doen. Nederland is
- 46:35Speaker 2: overigens ook al wereldkampioen vrijwilligerswerk. Dus er gaat in Nederland
- 46:39Speaker 2: wat dat betreft ook wel heel veel... goed lopen we
- 46:42Speaker 2: de
- 46:43Speaker 1: goede kant op. Maar kan dat niet, zoals jij dat beschrijft, prestatiemaatschappij?
- 46:46Speaker 1: Ik zou dat een andere naam geven. Ik zou dat
- 46:48Speaker 1: noemen een maatschappij... waarin mensen hun eigen verantwoordelijkheid vooral nemen.
- 46:52Speaker 1: Daar de nadruk op ligt. Maar de dingen die je aanbeveelt...
- 46:57Speaker 1: dan denk ik, daar hoeven we niet het hele economische
- 47:00Speaker 1: systeem voor te veranderen.
- 47:01Speaker 2: Nee, maar misschien is mijn boek ook minder radicaal dan
- 47:04Speaker 2: jij het nu voorstelt. Als het bij jou die smaak opriep. Kijk,
- 47:09Speaker 2: ik denk het verschil tussen de prestatiemaatschappij... en die zorgzame
- 47:12Speaker 2: samenleving is wel... van waar besteed je nou uiteindelijk je
- 47:15Speaker 2: tijd aan? En dan denk ik, die prestatiemaatschappij... dat is,
- 47:18Speaker 2: we moeten allemaal 40 uur minimaal gaan werken... liefst nog
- 47:21Speaker 2: een beetje meer dan dat... In die zorgzame samenleving zal
- 47:24Speaker 2: het eerder... de hoeveelheid tijd die het nu is... en
- 47:28Speaker 2: dan misschien elke keer een beetje minder worden. Dus dan
- 47:30Speaker 2: kom je eerder aan de vier dagen werken. En dat
- 47:33Speaker 2: geeft wel die dag extra... om dus wat meer met
- 47:37Speaker 2: de kinderen te doen
- 47:38Speaker 1: Dat doen heel veel mensen. Het zou wel interessant zijn
- 47:40Speaker 1: om eens uit te zoeken... of die dan ook heel
- 47:42Speaker 1: veel gelukkiger zijn. Misschien wel hoor, ik weet het niet.
- 47:45Speaker 1: Iets wat in mijn brein ook opkwam toen ik jouw
- 47:48Speaker 1: boek las... en nu... Nu praat je over de zorgzame samenleving, prima.
- 47:54Speaker 1: Waaraan meet je dat af? Nou ja, bijvoorbeeld zou je
- 47:58Speaker 1: dat misschien kunnen afmeten... aan de omvang van de overheid.
- 48:01Speaker 1: Want je zegt, we zijn allemaal maar bezig voor onszelf. Nou,
- 48:07Speaker 1: ik betaal de helft van mijn inkomen aan belasting. Hoe
- 48:12Speaker 1: groot is de
- 48:12Speaker 4: overheid in zo'n zorgzame samenleving
- 48:14Speaker 1: En de overheid is natuurlijk ook in de afgelopen decennia
- 48:17Speaker 1: steeds groter geworden... Hoe komt het dat we desondanks toch
- 48:22Speaker 1: niet in die zorgzame samenleving... kennelijk terecht zijn gekomen
- 48:26Speaker 2: Ik denk dus ook dat als je Nederland vergelijkt... met
- 48:29Speaker 2: bijna elk ander land in de wereld... is Nederland een
- 48:32Speaker 2: van de meest zorgzame samenlevingen die er zijn. Misschien dat
- 48:36Speaker 2: we iets in Scandinavië nog voor ons moeten laten gaan. Overigens,
- 48:41Speaker 2: op het niveau van hoe mensen met elkaar omgaan, denk
- 48:44Speaker 2: ik wel... dat er weer heel veel andere landen zijn,
- 48:46Speaker 2: bijvoorbeeld in Zuid-Amerika... waar mensen weer veel meer relatiegericht zijn.
- 48:50Speaker 2: En dat zie je dus ook in die gelukscijfers... dat
- 48:51Speaker 2: ze daar met een veel lager inkomen wel veel gelukkiger
- 48:54Speaker 2: weten te zijn. Maar er gaat heel veel goed in Nederland.
- 48:58Speaker 2: Ik kreeg allemaal weer warme gevoelens toen Rens... in de
- 49:00Speaker 2: intro dat allemaal weer eventjes opzonden. Dus er gaat heel
- 49:03Speaker 2: veel goed, maar er gaat niet genoeg goed... zou mijn
- 49:07Speaker 2: stelling zijn, om het goed te laten blijven gaan. Want
- 49:11Speaker 2: we zitten gewoon met die alsmaar groeiende... alsmaar meer radicale populisten.
- 49:16Speaker 2: En die dreigen echt die basis onder de zorgzame samenleving...
- 49:21Speaker 2: die we als Nederland best wel zijn, onderuit te halen.
- 49:24Speaker 2: Dus
- 49:24Speaker 3: daarom... zullen we toch moeten gaan bewegen. Maar we zitten
- 49:27Speaker 3: ook met een al maar groeiende... en al maar radicaliserende overheidssector.
- 49:32Speaker 3: Dat is in mijn optiek het grote probleem. Want steeds
- 49:36Speaker 3: grotere overheid die zich... Dat zorgt ervoor dat je die
- 49:43Speaker 3: welvaartsgroei of welzijnsgroei... of groei van de economie, hoe je
- 49:47Speaker 3: het ook wil noemen... dat wordt steeds moeilijker gemaakt
- 49:50Speaker 2: Ik denk dat de omvang van de overheid niet de
- 49:54Speaker 2: indicator is... waarvan je kan zeggen dat moet het groter,
- 49:57Speaker 2: moet het kleiner. Dat is toch een discussie die meer
- 50:00Speaker 2: gaat over wat doet die overheid nou. En dan zullen
- 50:03Speaker 2: er absoluut dingen zijn waar we het over eens zijn...
- 50:04Speaker 2: dat die dat niet meer moet doen... Er zullen ook
- 50:07Speaker 2: dingen zijn waarvan ik denk... dat zou de overheid wat
- 50:08Speaker 2: meer moeten doen... waarvan jullie misschien zeggen, nou, daar ben
- 50:10Speaker 2: ik het niet mee eens. Maar dat is een meer
- 50:14Speaker 2: genuanceerde discussie... dan alleen maar meer of minder.
- 50:17Speaker 4: De tijd zit er bijna op. We kunnen deze wereld
- 50:20Speaker 4: niet in 50 minuten bespreken, merk ik al
- 50:23Speaker 1: Nee, we kunnen een hele serie hiervan maken, eigenlijk. Dat
- 50:27Speaker 1: is helemaal geen gek idee.
- 50:28Speaker 4: Nou ja, ik denk dat we nog het grote plaatje
- 50:32Speaker 4: moeten schetsen... met Han en Ede en daarna naar jou, Rens.
- 50:35Speaker 4: Wat is... Edin, wat is wat jou bijblijft? Wat is
- 50:40Speaker 4: wat jou betreft hier het
- 50:40Speaker 3: grote plaatje? Ik weet het niet, Rens. Waarom weet je
- 50:43Speaker 3: het niet? Meestal heb ik hier wel een omschrijving, maar
- 50:45Speaker 3: ik kan er nu gewoon niks over zeggen. Dus ik
- 50:48Speaker 3: sluit me nu aan bij
- 50:50Speaker 1: wat je aan gaat zeggen. Mijn voorbaat. Ik kan je
- 50:55Speaker 1: vertellen wat het grote plaatje volgens Edin dan is. Nee,
- 50:57Speaker 1: dat is flauw. Het grote plaatje. Wat mij betreft een
- 51:01Speaker 1: aantal dingen. Ten eerste... ja, uiteindelijk gaat het er in
- 51:06Speaker 1: het leven om om gelukkig te zijn... en mensen om
- 51:08Speaker 1: je heen gelukkig te zien zijn. Het tweede, ja, we
- 51:12Speaker 1: hebben hier aan tafel toch wel... een vrij behoorlijk verschillend wereldbeeld.
- 51:17Speaker 1: Daar ben ik al mee begonnen. Wat mij betreft blijft
- 51:20Speaker 1: toch het grote plaatje dat... als je te ver weg
- 51:23Speaker 1: beweegt van de markteconomie... dat dat uiteindelijk het welvaartsniveau gaat aantasten...
- 51:32Speaker 1: en dat mensen daar uiteindelijk ongelukkig van worden. Het is
- 51:36Speaker 1: naar mijn idee ook geen toeval dat in een tijd...
- 51:39Speaker 1: dat de economische groei is teruggevallen... dat er dan allerlei
- 51:42Speaker 1: maatschappelijke tegenstellingen zijn ontstaan. Rens,
- 51:49Speaker 4: wat is voor jou het grote plaatje...
- 51:51Speaker 2: Ik denk dat het interessant is wat Han zegt. Hij
- 51:54Speaker 2: heeft het helemaal mee eens. Op het moment dat die
- 51:56Speaker 2: economische groei tegenvalt, werkloosheid oploopt... dat zijn natuurlijk momenten dat
- 52:02Speaker 2: je ook ziet... dat er radicale elementen in de politiek opkomen.
- 52:07Speaker 2: Het interessante is natuurlijk wel dat de beweging waar wij
- 52:10Speaker 2: het vandaag over hebben gehad... die is al veel langer
- 52:14Speaker 2: bezig dan dat soort economische, conjucturele cycliën. Dus Pim Fortuyn
- 52:21Speaker 2: kwam op in Nederland in 2002. Nadat in 2001 het
- 52:26Speaker 2: Sociaal en Cultureel Planbureau had geconcludeerd... dat dat het beste
- 52:29Speaker 2: jaar was wat Nederland ooit had gehad. Nederland stond bovenaan
- 52:33Speaker 2: alle internationale lijstjes. En dat is voor mij wel een
- 52:37Speaker 2: mooie illustratie... dat we het niet alleen maar hebben over economie.
- 52:42Speaker 2: Ik ga mijn hele analyse niet weer herhalen hier. Voor
- 52:48Speaker 2: mij is het grote plaatje dat we in Nederland echt
- 52:51Speaker 2: goud in handen hebben. En eigenlijk niet alleen in Nederland,
- 52:53Speaker 2: dat hebben we ook in Europa. En sterker nog, als
- 52:55Speaker 2: we het zouden willen, zouden we dat gewoon wereldwijd hebben.
- 52:59Speaker 2: Ik denk dat we voor de eerste keer in het
- 53:03Speaker 2: bestaan van de mensheid... zijn we in staat dankzij alle kennis,
- 53:06Speaker 2: dankzij alle technologie die we hebben... om voor iedereen gewoon
- 53:09Speaker 2: een heel fatsoenlijk leven... met eigenlijk alle materiële behoeften vervuld
- 53:15Speaker 2: voor elkaar te krijgen. Dat is ook allemaal doorgerekend. Daar
- 53:18Speaker 2: haal ik in mijn boek die onderzoeken aan. En het
- 53:20Speaker 2: is gewoon zo'n gouden kans. Ja, die mogen we niet
- 53:24Speaker 2: laten schieten. En tegelijkertijd zie je dat het fundament daarvan
- 53:29Speaker 2: ook enorm wordt bedreigd. Dus vandaar ook dat ik als
- 53:31Speaker 2: motto in mijn boek Dickens aanhaal. Die zegt van het
- 53:35Speaker 2: zijn de beste tijden en de slechtste tijden. Toen hij
- 53:38Speaker 2: dat zei in 1850, toen werden het uiteindelijk de beste tijden.
- 53:42Speaker 2: En dat had alles te maken met juist een toename
- 53:45Speaker 2: van de samenwerking. Dus toestaan dat er grondwetten kwamen, parlementen,
- 53:52Speaker 2: wetten tegen kinderarbeid. Het zijn juist dat soort sociale ontwikkelingen
- 53:57Speaker 2: geweest die uiteindelijk ook die economische groei hebben aangejaagd.
- 54:00Speaker 4: Dankjewel Rens van Tilburg, hoofdeconom energie en materialen transitie bij
- 54:04Speaker 4: TNO en auteur dus van het boek Alles voor Elkaar.
- 54:07Speaker 4: Mijn naam is Rens de Jong. Dit was het grote
- 54:08Speaker 4: plaatje over het nieuwe boek van Rens van Tilburg. Meer
- 54:11Speaker 4: afleveringen vind je in de BNR-app en in andere podcast-apps.
- 54:14Speaker 4: Mocht je je blik nog verder willen verbreden... dan kun
- 54:16Speaker 4: je je ook abonneren op onze wekelijkse nieuwsbrief. Dan kun
- 54:19Speaker 4: je via Instagram... Mocht je je blik nog verder willen verbreden...
- 54:22Speaker 4: dan kan je je ook abonneren op onze wekelijkse nieuwsbrief.
- 54:25Speaker 4: En daar moet je je even inschrijven in de BNR-app.
- 54:28Speaker 4: Dan lees je alles over de nieuwste aflevering. We horen
- 54:30Speaker 4: graag natuurlijk wat je allemaal vindt van deze aflevering. Ga
- 54:33Speaker 4: even een mailtje sturen, dan vinden we het leuker. Het
- 54:35Speaker 4: grote plaatje, apenstaartje, BNR.nl. Tot volgende week. Dag.