Latest / Stüdyo recap / “ABD Kongresi’ndeki değişim Türk-Amerikan ilişkilerini zorlaştırabilir”

Transcript

“ABD Kongresi’ndeki değişim Türk-Amerikan ilişkilerini zorlaştırabilir” · Stüdyo recap

0:00
SPEAKER_01: Ankara'dan merhaba.
0:01
SPEAKER_01: Stüdyo recap YouTube kanalısındasınız.
0:03
SPEAKER_01: Türkiye siyasetinin yakından ilgilendirdiği yorumlanan bir seçim yaşandı.
0:09
SPEAKER_01: Amerika Birleşik Devletleri'nde Amerikan Kongresi'nde yeni sandalye dağılımı şekillendi.
0:15
SPEAKER_01: Hem senato kanadında hem de temsilciler meclisi kanadında Demokratlar
0:21
SPEAKER_01: Cumhuriyetçilerin önüne geçti.
0:23
SPEAKER_01: Böylece Amerikan Kongresi'nde her iki kanatta demokratların üstünlüğü ortaya çıktı
0:30
SPEAKER_01: aritmetik olarak.
0:31
SPEAKER_01: Şimdi tüm bu detayları konuşmak için uluslararası ilişkiler alanında ama özellikle
0:36
SPEAKER_01: de Türk-Amerikan ilişkileri alanında uzun yıllardır çalışmalar yürüten uzman bir
0:41
SPEAKER_01: isim konuğumuz Prof. Dr. Mustafa Aydın.
0:44
SPEAKER_01: Hoş geldiniz hocam.
0:45
SPEAKER_00: Hoş bulduk merhaba.
0:47
SPEAKER_01: Hocam hemen şu soruyla bir ABC sorusuyla başlamak isterim.
0:53
SPEAKER_01: Amerikan Kongresi'nde biz bunu ara seçimler olarak da tarif ediyoruz.
0:57
SPEAKER_01: Tüm sandalyeler değişmiyor, kısmi bir değişim yaşanıyor.
1:01
SPEAKER_01: Bu kısmi değişim Bundan iki yıl önce
1:06
SPEAKER_01: seçilen ve Ocak ayında yemin ederek iki yıldır
1:09
SPEAKER_01: görev yapan Amerikan Başkanı Donald Trump açısından ne anlama geliyor?
1:14
SPEAKER_01: Amerikan sistemindeki karşılığı nedir bu seçimin?
1:18
SPEAKER_00: Şimdi bir kere tabii genel olarak siyaset anlamında baktığınızda bir ülkeyi yöneten
1:25
SPEAKER_00: herhangi bir kişinin döneminin ortasında yapılan bir seçim kaç kişi seçilirse
1:31
SPEAKER_00: seçilsin aslına bakarsanız bir onun politikalarıyla ilgili bir referandum anlamına
1:37
SPEAKER_00: gelir her halükarda gelir.
1:39
SPEAKER_00: Amerika açısından baktığınızda Trump yönetimi iki yılını geride doldurmuş durumda.
1:45
SPEAKER_00: Trump'ın desteği kamuoyu nezdinde oldukça düşmüştü.
1:50
SPEAKER_00: Bu seçimden önce yüzde otuzlar civarında olduğu ifade ediliyor.
1:54
SPEAKER_00: Bu seçimde de hem kongrede hem de temsilciler meclisinde seçim yapılan yerlerde
2:01
SPEAKER_00: önemli kayıplar yaşadı Cumhuriyetçi Parti.
2:04
SPEAKER_00: Bu başkan Trump'ın bütün çabasına rağmen oldu.
2:07
SPEAKER_00: Gerçi kendisi hem Seçimde yoktum,
2:10
SPEAKER_00: sandıkta ben olsaydım farklı soruş çıkardı dedi ama bu öyle değil.
2:15
SPEAKER_00: Tabii seçime giden süreçte kendisi de ciddi miktarda sahadaydı ve farklı kişilere
2:22
SPEAKER_00: Cumhuriyetçi Parti'den destek aradı.
2:24
SPEAKER_00: Ama sonuç bulamadı.
2:25
SPEAKER_00: Dolayısıyla bir genel olarak siyasi anlamda bir referandum ve halkın desteğinin
2:30
SPEAKER_00: kaybedilmesi söz konusu.
2:31
SPEAKER_00: Tabii Amerika Birleşik Devletleri özelinde baktığımızda kongre açısından bu seçim
2:37
SPEAKER_00: sonucunda hem İki kanatla hem sepsizciler meclisinde hem sanatıda cumhuriyetçiler
2:43
SPEAKER_00: çoğunluğu kaybetmiş olması Amerikan
2:46
SPEAKER_00: sistemi açısından başkanı çok zor bir sürecin
2:50
SPEAKER_00: beklediğine işaret ediyor.
2:51
SPEAKER_00: Evet özellikle dış politika alanı Amerika'da başkanın kontrolünde olan bir alandır
2:57
SPEAKER_00: ama Orada dahi bir takım sıkıntılar olabilir ama onun dışında baktığınızda çok genel
3:02
SPEAKER_00: anlamda kongrenin geniş yetkileri var.
3:05
SPEAKER_00: Bir kere parayı kontrol ediyor olması önemli.
3:08
SPEAKER_00: Geçmişte de Trump döneminde de bunun örnekleri görüldü.
3:11
SPEAKER_00: Başka başkanlar döneminde de görüldü.
3:14
SPEAKER_00: İşte bütçe üzerinde anlaşılamadığı zaman Amerika Birleşik Devletleri'nde yılbaşı
3:19
SPEAKER_00: geldiğinde hükümet kapanıyor.
3:21
SPEAKER_00: Farklı ülkeler açısından bu çok garip gözükebilir bir unsur ama Amerika sisteminde
3:27
SPEAKER_00: bu mümkün oluyor.
3:29
SPEAKER_00: Ve hükümetteki hükümete çalışan insanların bir kısmı evlerine gidiyorlar ve
3:33
SPEAKER_00: çalışmadıkları sürede de maaş almıyor.
3:36
SPEAKER_00: Şimdi böyle bir durum gündeme gelebilir.
3:38
SPEAKER_00: Bunun dışında tabii atamalar, üst düzey atamalar, işte yargıç atamaları,
3:43
SPEAKER_00: büyükelçi atamaları, üst düzey bürokrasi atamalarının tamamı Kongreden geçiyor.
3:49
SPEAKER_00: Onayında sunuluyor senato da özellikle.
3:51
SPEAKER_00: Bunlarda ilerleme sağlaması çok zor gözüküyor başkanın ve yönetiminin.
3:58
SPEAKER_00: Dolayısıyla zaten pek çok alanda da boşluk olduğunu biliyoruz.
4:03
SPEAKER_00: Bu süreçte daha da bu yaşanabilir.
4:05
SPEAKER_00: Onun dışında tabii kongrenin ABD'nin
4:09
SPEAKER_00: güçlü bir denetleme mekanizması ve yapısı var.
4:12
SPEAKER_00: Ve iki tarafı da kongrenin iki ayağı da Aynı partinin kontrolünde olursa bu
4:17
SPEAKER_00: mekanizmayı çok daha etkin bir şekilde kullanılabilir.
4:20
SPEAKER_00: Muhalefetin eline geçmiş olması demek hükümetin pek çok adımını engel olabileceği ya
4:25
SPEAKER_00: da en azından kontrol edeceği anlamına geliyor.
4:27
SPEAKER_00: Özellikle başkana rağmen bir takım yasalar çıkartma imkanı ve başkanı belli
4:33
SPEAKER_00: politikalara zorlama imkanı da var.
4:35
SPEAKER_00: Bunlarda da Trump biliyorsunuz başkan Trump iki gün önce şafka taktı veto diye
4:41
SPEAKER_00: bunları da hepsini veto edeceğini söyledi.
4:44
SPEAKER_00: O nedenle ben önümüzdeki iki yılın Amerika iç siyaseti açısından büyük bir
4:49
SPEAKER_00: mücadeleyle iki parti arasında ve başkanlıkla kongre arasında büyük bir mücadeleyle
4:55
SPEAKER_00: geçeceğini öngörüyorum şimdiden.
4:57
SPEAKER_01: Tam ben de bu veto şapkasını soracaktım.
5:00
SPEAKER_01: Veto kartını soracaktım.
5:03
SPEAKER_01: Amerikan kongre sistemi itibariyle oradaki başkanlık rejiminin inşa edilme biçimi
5:08
SPEAKER_01: itibariyle siz de işaret ettiniz.
5:10
SPEAKER_01: Bütçe başta olmak üzere zorluk.
5:12
SPEAKER_01: Zorlayıcı bir sistem var orada.
5:15
SPEAKER_01: Bu veto kartını sıkça çıkarması durumunda
5:19
SPEAKER_01: benzeri görülmemiş bir süreç mi yaşarız?
5:22
SPEAKER_01: Yani Trump'ın bu ikinci başkanlık dönemi zaten Amerikan tarih açısından da pek çok
5:28
SPEAKER_01: benzersizlikler içeriyor.
5:30
SPEAKER_01: Yeni benzersizlikler mi görürüz?
5:33
SPEAKER_00: Yani sistemin tamamen kilitlenmesi söz konusu olabilir.
5:37
SPEAKER_00: Demokratlar kongreyi yönetime karşı yönetimde başkan da betoyla yasamayı
5:44
SPEAKER_00: kilitleyebilir açıkçası.
5:46
SPEAKER_00: Bu tabi Amerika Birleşik Devletleri.
5:47
SPEAKER_00: İzlediğiniz için teşekkür ederim.
5:50
SPEAKER_00: İzlediğiniz için teşekkür ederim.
6:08
SPEAKER_00: İtiraz etmiyorum ve demokratlarla işbirliği yapacağım kongrede.
6:14
SPEAKER_00: Şimdiden görüştük, aralarında iyi insanlar var dedi.
6:17
SPEAKER_00: Tabii Başkan Trump'ın şu ana kadar ki pratiğine
6:21
SPEAKER_00: ve uygulamalarına bakarsak uzlaşmacı
6:24
SPEAKER_00: bir siyasetçi değil.
6:25
SPEAKER_00: Dolayısıyla bu konumunu muhtemelen devam ettirecektir bu konum.
6:30
SPEAKER_00: Söylemine rağmen yani demokratlarla çalışacağım demesine rağmen muhtemelen kısa
6:36
SPEAKER_00: sürede bir iki taraf arasında bir çatışmanın ortaya çıkma ihtimali daha yüksek
6:41
SPEAKER_00: gözüküyor.
6:42
SPEAKER_00: Bu tabii Amerikan sisteminde yakın dönemde yani son yıllarda belki görmediğimiz bir
6:49
SPEAKER_00: gerginliğe ve krize yol açabilir ama hani görmediğimiz için de bunu test etmek
6:55
SPEAKER_00: şimdiden öngörmek çok kolay değil.
6:56
SPEAKER_00: Biraz başkanın Biraz da aslında
7:01
SPEAKER_00: demokrat partili liderlerin nasıl analiz yapacaklarına bağlı.
7:04
SPEAKER_00: Çünkü şimdi kongrenin iki kanadını da güçlü bir şekilde ele geçirdiğiniz zaman olan
7:10
SPEAKER_00: bitenden biraz da siz sorumlu oluyorsunuz.
7:12
SPEAKER_00: Yani sadece hükümet şu ana kadar...
7:15
SPEAKER_00: Yani her olan bir tane de hükümet sorumluydu ve bunun maliyeti işte seçimlerde de
7:19
SPEAKER_00: ona çıkartıldı.
7:21
SPEAKER_00: Ama şimdi yasama organını tamamen muhalefet kontrol ediyorsa ve bazı mecburi yasalar
7:27
SPEAKER_00: şimdi bilmiyorum hangi yasalar böyle bir kategoride görülebilir ama bazı olması
7:32
SPEAKER_00: gereken şeyler olmazsa bu sefer halk bunun hesabını alabilir.
7:36
SPEAKER_00: Muhalefetten de sorabilir.
7:37
SPEAKER_00: Örneğin yılbaşına hükümet kilitlenirse,
7:40
SPEAKER_00: geçmezse bütçe ve hükümet kilitlenirse bunun maliyetini sadece yönetime değil
7:45
SPEAKER_00: mutlaka muhalefete de çıkartacaktır Amerikan halkı diye tahmin ediyorum.
7:50
SPEAKER_00: Ama biraz bekleyip görmemiz lazım uygulamanın ne olacağını.
7:53
SPEAKER_01: Şimdi hocam tabii Türkiye'ye asıl etkilerini konuşmak istiyoruz.
7:58
SPEAKER_01: Bu yayının başlığını da öyle açtık ama öncesinde şunu da sormak isterim Amerikan
8:03
SPEAKER_01: sisteminin kendi işleyişi açısından.
8:06
SPEAKER_01: Trump anayasal olarak mümkün.
8:10
SPEAKER_01: Üçüncü dönem formülasyonu da üretmeye çalıştı.
8:14
SPEAKER_01: Yani başkan yardımcısını aday gösterip kendisini başkan yardımcısı olarak
8:18
SPEAKER_01: adaylaştırıp daha sonra eğer seçilirlerse de
8:23
SPEAKER_01: başkan yardımcısı olan yeni başkanı
8:26
SPEAKER_01: istifa ettirip başkan yardımcısı olarak başkan olmayı hedefliyor.
8:31
SPEAKER_01: Anlatması bile epeyce uzun oluyor.
8:36
SPEAKER_01: Ama neticede aslında bu bir Putin yöntemi.
8:39
SPEAKER_01: O başbakanlıkla dönüşümlü bir sistem kurmuştu.
8:43
SPEAKER_01: Burada da dönüşümlü değil, doğrudan bir seçim hilesi sistemi olarak,
8:48
SPEAKER_01: başkan yardımcısı olarak seçilip başkan olmayı hedefliyor.
8:52
SPEAKER_01: Buna niyetlenebilir mi?
8:53
SPEAKER_01: Bu ne kadar gerçekçi olur?
8:56
SPEAKER_01: Yaşatabilir mi bunu?
8:58
SPEAKER_01: Bunu yürütebilir mi?
8:59
SPEAKER_01: Siz bu konuda ne düşünüyorsunuz?
9:01
SPEAKER_00: Şimdi bu konuda tabii üçüncü defa aday olabilmesi için bir takım alternatif
9:06
SPEAKER_00: fikirler, farklı alternatif fikirler gündeme geldi.
9:09
SPEAKER_00: Gelmeye de devam ediyor tahmin ediyorum ama şu seçim sonuçları tabii buna çok umut vermiyor.
9:18
SPEAKER_00: Hem kongrenin iki kanadını hem de valiliklerin önemli bir kısmını kaybetmiş olmak
9:25
SPEAKER_00: bir başkan için çok iyi bir yansıma değil.
9:28
SPEAKER_00: Tabi arada iki yıl var.
9:30
SPEAKER_00: İki yılda her şey ve pek çok şey elbette değişebilir ama gidişatı değiştirebilecek,
9:36
SPEAKER_00: adımları atabilecek mi ondan çok emin değiliz.
9:39
SPEAKER_00: Yani mesela İran Savaşı ABD açısından çok da gerekli olmayan bir savaştı.
9:46
SPEAKER_00: Amerikalıların tercih savaşı dedikleri türden bir yapı.
9:50
SPEAKER_00: Bu savaşı kendisi tercih etti.
9:53
SPEAKER_00: Hatta bütün seçim öncesindeki iktidara gelmeden öncesindeki bütün söylemleri ben
9:59
SPEAKER_00: savaşları durduracağım, savaş başlatmayacağım derken böyle bir savaş başlattı.
10:04
SPEAKER_00: Ve bu savaşı nasıl bitireceğini bilmiyor.
10:06
SPEAKER_00: Savaşın nereye gideceğini kestiremedi.
10:09
SPEAKER_00: Ve savaşın başında olmayan bir petrol
10:13
SPEAKER_00: krizini de Hürmüz Boğazı nedeniyle herkesin
10:17
SPEAKER_00: gündemine ve Amerika'nın gündemine taşıdı.
10:19
SPEAKER_00: Tabi bu da seçim sonuçlarında yansıyor.
10:21
SPEAKER_00: Amerika Birleşik Devletleri'nde petrol fiyatlarının artması enflasyonu tetikliyor.
10:25
SPEAKER_00: O da vatandaşın direkt hükümet karşısında yer alması neden oluyor.
10:29
SPEAKER_00: Bunun gibi başka şeyler de var.
10:30
SPEAKER_00: Yani yolsuzluklar çok konuşuluyor ABD'de şu anda.
10:35
SPEAKER_00: Başkanın ailesi, yakın çevresi,
10:38
SPEAKER_00: arkadaşlarının hiç de gizlemeye gerek kalmadan bir takım yatırımlar devlet
10:44
SPEAKER_00: güçlerinin de arkasını alarak faydalanıyor.
10:46
SPEAKER_00: Dünyanın farklı ülkelerinde, sadece Amerika değil,
10:49
SPEAKER_00: dünyanın farklı ülkelerinde yatırımlar,
10:51
SPEAKER_00: iş bağlantıları yaparak para kazanmış olmaları,
10:53
SPEAKER_00: zenginleşmeleri halkı ciddi miktarda rahatsız ediyor.
10:56
SPEAKER_00: Yine bu yapay zeka ile ilgili gelişmeler, tekno oligansı.
11:01
SPEAKER_00: Garklar denen başkanın çok desteğine sahip olan teknoloji şirketleri bunlarla ilgili
11:08
SPEAKER_00: bütün endişelere Amerika Birleşik Devletleri'nde gündeme gelen endişelere başkanın
11:14
SPEAKER_00: ciddiye almaması bunların herhangi
11:19
SPEAKER_00: Bütün bunlar üst üste bindiğinde Başkan Trump'ın
11:24
SPEAKER_00: onaylanma oranının %30'lara indiğini görüyoruz.
11:26
SPEAKER_00: Bu çok düşük bir oran.
11:28
SPEAKER_00: Yani bu şeyden beri çok uzun zamandır karşımıza çıkmamış düzeyde düşük bir oran.
11:35
SPEAKER_00: 1946'da Truman Buna benzer düşük oranlarla,
11:40
SPEAKER_00: onaylanma oranlarıyla seçime girmişti ve tabii ki kaybetmişti.
11:44
SPEAKER_00: Şimdi aynı şey Trump için geçerli.
11:46
SPEAKER_00: O nedenle bu kadar iki yıl içerisinde bunu yükseltemezse ve bir değişiklik olmazsa
11:52
SPEAKER_00: zaten nasıl bir manevra yaparak aday olursa
11:56
SPEAKER_00: olsun Seçimi kazanamayacaktır ve şu anda
12:00
SPEAKER_00: da zaten kongrenin iki kanadı muhalefetin kontrolündeyken artık bu tür manevralar
12:06
SPEAKER_00: yapmak da pek öyle düşündükleri kadar da kolay olmayacaktır diye tahmin ediyorum.
12:11
SPEAKER_00: Yani Amerikan sistemi için böyle bir manevra Rusya'da olduğu kadar kabul
12:15
SPEAKER_00: edilebilecek siyasi anlamda kabul edilebilecek bir manevra olmayacaktır.
12:19
SPEAKER_00: Yani bir deprem etkisi yaratır.
12:21
SPEAKER_00: İran savaşı için ne dersiniz?
12:23
SPEAKER_00: Bu noktada isra faktörü için ne dersiniz?
12:46
SPEAKER_00: Şimdi bir kere İran'a yeniden saldırmak için yönetimin hazırlık yaptığı seçimden
12:53
SPEAKER_00: önce ortaya döküldü.
12:55
SPEAKER_00: Bunu aslında kendileri de sızdırdılar, açıkladılar,
12:59
SPEAKER_00: hazırlıklar gözüktü hepimiz tarafından görüldü.
13:03
SPEAKER_00: Tabii bu seçimden sonraki durumu muhtemelen hükümet yeniden değerlendirecek ve bir
13:09
SPEAKER_00: saldırı gerçekleşip gerçekleştirmeyeceğini
13:14
SPEAKER_00: Bu seçim sonuçlarıyla bağlantılı olarak şunu söylemek belki önemli.
13:19
SPEAKER_00: İsrail ilişkisi,
13:21
SPEAKER_00: Başkan Trump'ın özellikle İsrail Başbakanı Netanyahu ile olan ilişkisi bu seçimde
13:28
SPEAKER_00: aleyhine çalıştı.
13:29
SPEAKER_00: Yani şu anda Amerika Birleşik Devletleri'nde yakın tarihte hiç görmediğimiz kadar
13:34
SPEAKER_00: İsrail ve Netanyahu toksik bir bağlantı haline gelmiş durumda.
13:40
SPEAKER_00: O kadar ki pek çok aday
13:42
SPEAKER_00: Yahudi lobilerinin toparladığı paraları almayı kullanmayı reddetti.
13:47
SPEAKER_00: Onlardan uzak durmaya çalıştı.
13:50
SPEAKER_00: Hatta durumun gidişatını gören Trump seçim günü bir açıklama yaptı.
13:55
SPEAKER_00: Şimdi Amerika Birleşik Devletleri'nin İsrail ve Mısır Daha önce Camp David anlaşması
14:00
SPEAKER_00: yapmış olmalarından dolayı o günden bugüne kadar iki ülkeye verdiği bir ekonomik
14:05
SPEAKER_00: yardım var.
14:06
SPEAKER_00: İsrail'e 4 milyar dolar, Mısır'a 3 milyar dolar veriyor her yıl.
14:10
SPEAKER_00: Bu yanlış hatırlamıyorsam 2028 yılı sonunda İsrail açısından sona erecekti bu ödemeler.
14:17
SPEAKER_00: Trump seçimin hemen öncesinde bunu bu yıl sonunda sona erdireceğini açıkladı.
14:22
SPEAKER_00: Ve yani oradan da prim yapmaya çalıştı ama işte sonuç ortada.
14:27
SPEAKER_00: Dolayısıyla Amerika Birleşik Devletleri'nde Trump yönetimi açısından İsrail
14:31
SPEAKER_00: bağlantısı ve özellikle Netanyahu bağlantısı tabi Bunun da esas unsuru İran Savaşı.
14:37
SPEAKER_00: Bu bağlantılar bir maliyet oluşturmaya başladı.
14:41
SPEAKER_00: O nedenle İran konusunda nasıl davranacağını şu andan kestirmek mümkün değil.
14:47
SPEAKER_00: Bu savaşın maliyetini kime çıkartacak Trump?
14:51
SPEAKER_00: Onu görmemiz gerekiyor.
14:53
SPEAKER_00: Yani sonuçta bugün, yarın,
14:55
SPEAKER_00: önümüzdeki hafta değerlendirmeler yapacaklar ve bu savaşın maliyetini birine
15:02
SPEAKER_00: çıkartacaklar.
15:03
SPEAKER_00: Çünkü Pardon bu bu yenilginin o seçimin maliyetini birine çıkartacaklar.
15:09
SPEAKER_00: Eğer o maliyeti İsrail'e ve Netanyahu'ya çıkartırsa Trump İran'a saldırmaktan vazgeçebilir.
15:15
SPEAKER_00: Aksi halde orada bir yeni adım atma ihtimali var.
15:19
SPEAKER_00: Oradaki tabii esas sorun artık.
15:22
SPEAKER_00: Nükleer silahlar bir kenara o konuyu kimse tartışmıyor neredeyse şu anda.
15:27
SPEAKER_00: Esas iş Hürmüz Boğazı'nın açılıp kapalı olması ve petrol fiyatlarının dengesiz bir
15:33
SPEAKER_00: şekilde artıyor olması.
15:34
SPEAKER_00: Amerika'da bu seçimi kaybettiren de büyük ölçüde bu oldu.
15:38
SPEAKER_00: Yani önemli bir unsur da bu oldu diyeyim.
15:40
SPEAKER_00: Tek olarak onu söylememek lazım.
15:41
SPEAKER_00: Bunların yeniden bir değerlendirilmesi ve hesaplanması gerekiyor.
15:46
SPEAKER_00: Bakalım başkan ne karar verecek?
15:48
SPEAKER_01: Örneğin bu seçimin kaybedenleri, yapay zekayda yatırım yapan teknoloji şirketleri,
15:55
SPEAKER_01: İsrail, Rusya diyebilir miyiz?
15:59
SPEAKER_01: Trump'la birlikte kaybedenler kimler sizce bu seçimde?
16:04
SPEAKER_00: Yani burada büyük kaybeden Trump.
16:06
SPEAKER_00: Bence yani diğerleriyle arası çok açık.
16:11
SPEAKER_00: Esas kaybeden başkan.
16:12
SPEAKER_00: Yani Amerika sistemi açısında bu topal ördek dedikleri başkana tamamen dönüşmüş durumda.
16:18
SPEAKER_00: Zaten hani İkinci dönem başkanlık yapanlar bunları da özellikle kongrede de bir
16:24
SPEAKER_00: kayıp yaşarlarsa ciddi topal ördeğe dönüşüyorlar.
16:27
SPEAKER_00: Trump bu aşamada buna dönüşmüş durumda.
16:30
SPEAKER_00: Şimdi onun dışında tabii Cumhuriyetçi Parti açısından ciddi bir sorun.
16:35
SPEAKER_00: Çünkü burada sadece Trump kaybetmiyor.
16:37
SPEAKER_00: Cumhuriyetçi Parti de bir mesafe kaybediyor ve onun bir dahaki seçimde aday olmayı
16:43
SPEAKER_00: düşünen başkanlık adayları var.
16:46
SPEAKER_00: Sadece Trump yeni dönemde aday olmaya düşünmüyor.
16:49
SPEAKER_00: Cumhuriyet Parti için de yönetim içerisinde dahi başkan yardımcısı Benz,
16:55
SPEAKER_00: Dışişleri Bakanı Rubio'nun şimdiden biliniyor aday olmak istedikleri.
16:59
SPEAKER_00: Dolayısıyla onlar da Netanyahu orada en çok oyu almasına rağmen hükümet kuramayacak
17:04
SPEAKER_00: gibi gözüküyor.
17:06
SPEAKER_00: Orada başbakan değişirse belki dinamikler değişir, dengeler ve hesaplar değişir ama şu anda
17:24
SPEAKER_00: Netanyahu'nun da Amerika'da çok fazla birlikte fotoğraf verilmek istenen bir kişi
17:29
SPEAKER_00: olduğunu sanmıyorum Amerikan siyasetçileri arasında.
17:33
SPEAKER_00: Bu da önemli.
17:34
SPEAKER_00: Belki bu durum Ukrayna'ya bir nefes aldırabilir çünkü Başkan Son birkaç haftadır
17:39
SPEAKER_00: Ukrayna üzerinde çok yoğun baskı uyguluyor.
17:42
SPEAKER_00: Üçlü görüşmeler yoluyla yani Rusya,
17:44
SPEAKER_00: Amerika ve Ukrayna görüşmeleri yoluyla ve muhtemelen büyük ölçüde Ukrayna'nın
17:50
SPEAKER_00: %25'inin aşağı yukarı Rusya'ya verilecek bir çözüm üzerinde,
17:56
SPEAKER_00: çözüm modeli üzerinde bastırıyordu.
17:58
SPEAKER_00: Fakat bu seçimi bu şekilde kaybetmesi belki bu konudaki girişimlerinde bir
18:04
SPEAKER_00: yumuşamaya neden olabilir.
18:06
SPEAKER_00: O da...
18:07
SPEAKER_00: Ukrayna için olumlu bir yaklaşım olur diye tahmin ediyorum.
18:12
SPEAKER_01: Evet bu soru meslektaşım ve stüdyo recap ekibinden Hilmi Acaloğlu'ndan gelmişti.
18:17
SPEAKER_01: Hocam artık bu noktada Türkiye'ye gelelim.
18:21
SPEAKER_01: Türk-Amerikan ilişkilerinde kişisel dostum
18:25
SPEAKER_01: Erdoğan dostum Trump dönemi esasen gündemde.
18:30
SPEAKER_01: Her ne kadar bu dostluk ilişkisi Trump'ın Birinci döneminde Türkiye'ye CAFSA
18:35
SPEAKER_01: yaptırımları şeklinde yaptırımlar uygulanmasına ve Türk savunma sanayisi açısından,
18:41
SPEAKER_01: Türkiye'nin savunma sistemleri açısından bir ciddi arayışa yol açmıştı ve bu bizi
18:47
SPEAKER_01: Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi almaya götürdü.
18:52
SPEAKER_01: Onlar da tekrar yaptırımlar ve farklı tartışmaları birbirini tetikleyen süreçler yaşattı.
19:02
SPEAKER_01: Bu iki yıllık süreçte bu dostluk ilişkisi üzerinden yürüyen bir Türk-Amerikan
19:06
SPEAKER_01: ilişkileri görüyoruz.
19:07
SPEAKER_01: Şimdi Trump'ın kaybettiği tabloda Türk-Amerikan ilişkileri nasıl ilerleyecek?
19:15
SPEAKER_01: Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın dış politikası açısından etkisi nasıl olacak diye sormak isterim.
19:21
SPEAKER_00: Şimdi Türkiye son yıllarda demokrat iktidarlarla ciddi sıkıntı yaşadı ABD'de.
19:28
SPEAKER_00: Yani aslında Obama iktidarının ilk döneminde gayet yakın ve yapıcı bir anlayış
19:34
SPEAKER_00: varken Obama'nın ikinci döneminde...
19:37
SPEAKER_00: Biden döneminde de devam eden sıkıntılı bir süreç yaşandı.
19:42
SPEAKER_00: Özellikle Biden'ın iktidarda olduğu dönemde Türk-Amerika ilişkileri neredeyse
19:47
SPEAKER_00: tamamen kilitlendi.
19:49
SPEAKER_00: Pek çok konuda ilerleme sağlamaktadır.
19:53
SPEAKER_00: Bu tabi sadece demokratlarla alakalı bir şey de değil.
19:56
SPEAKER_00: Türkiye son yıllarda Amerika Birleşik Devletleri'nde,
19:58
SPEAKER_00: Kongre'de özellikle ama onun yanı sıra Dışişleri Bakanlığı'nda,
20:03
SPEAKER_00: State Department'a ve Savunma Bakanlığı'nda da konuştuğu,
20:08
SPEAKER_00: destek aldığı bağlantıları kaybetti.
20:10
SPEAKER_00: Şimdi bütün bunlara karşılık Trump'ın iktidara gelmesiyle birlikte oluşmuş olan bir
20:16
SPEAKER_00: liderden lidere bağlantı dinamiği var.
20:20
SPEAKER_00: Yani kongrede ve dışişleri bakanlığı ve işte savunma bakanlığında bağlantıları
20:27
SPEAKER_00: yokken Türkiye'nin ve kazanan bunları geliştiremezken bir türlü başkandan başlı
20:32
SPEAKER_00: cumhurbaşkanına o bağlantı sağlandı ve bir şekilde burada tutundu Türkiye ve o bazı
20:37
SPEAKER_00: şeyler de değiştirdi açıkçası.
20:39
SPEAKER_00: Trump döneminde biliyorsunuz özellikle iki ülke arasındaki bence en önemli mesele
20:45
SPEAKER_00: olan onun çerçevesini belirleyen Suriye'de önemli bir ilerleme sağlandı.
20:51
SPEAKER_00: İki ülke arasında ABD Suriye'den çekildi.
20:56
SPEAKER_00: Suriye'nin kuzeyindeki Kürt gruplarla olan ilişkisini belirledi.
21:01
SPEAKER_00: Büyük ölçüde bitirdi ve o sorun Türkiye'nin istediğine yakın bir şekilde çözüme
21:06
SPEAKER_00: doğru ilerliyor.
21:06
SPEAKER_00: Dolayısıyla bu iki ülke arasındaki ilişkileri rahatlatan bir süreci başlattı.
21:12
SPEAKER_00: Buna karşılık yani özellikle Türk kamuoyunda gündemini meşgul eden S-400 katsa
21:19
SPEAKER_00: yaptırımları,
21:20
SPEAKER_00: F-16 alımı ve başka silah sistemleri alımı gibi konularda bazı ilerlemeler sağlansa
21:26
SPEAKER_00: da istenen sonuç henüz elde edilebilmiş değil.
21:30
SPEAKER_00: Yani şimdi Türkiye Kağan uçaklarını yapıyor.
21:33
SPEAKER_00: İşte onlar için motor gerekti.
21:34
SPEAKER_00: Onun motorunun kendi yerli motorunu yapana kadar Amerika Birleşik Devletleri'nden alınacak.
21:39
SPEAKER_00: Bununla ilgili bir anlaşma yapıldı.
21:42
SPEAKER_00: Kongreden de geçti.
21:43
SPEAKER_00: Ama henüz bunlar Türkiye'ye gelmedi.
21:45
SPEAKER_00: Benzer şekilde F-16 ile ilgili bir İlerleme söz konusu ama bunlar da henüz Türkiye'ye gelmedi.
21:52
SPEAKER_00: Amerikan sistemini biliyorsunuz her şey tamamdır onaylandı her şey ilerliyor güllük
21:58
SPEAKER_00: gülistanlık dersiniz bir gün kongrede birisi çıkar bir yasa tasarısı verir konu
22:04
SPEAKER_00: gündeme alınır pat diye aleyhte bir şey çıkabilir.
22:06
SPEAKER_00: O nedenle bunlar Türkiye'ye gelmeden önce bu konularda ilerleme sağlandı diyemeyiz.
22:12
SPEAKER_00: Kongre'nin zaten Türkiye'ye sempatiyle bakmayan bir yapısı vardı.
22:17
SPEAKER_00: Şimdi cumhuriyetçilerin çoğunluğu kaybetmesiyle birlikte demokrat çoğunlukta daha da
22:23
SPEAKER_00: Türkiye'ye karşı olumsuz bir yapı olacağını tahmin edebiliriz.
22:27
SPEAKER_00: Bu özellikle S-400 konusunda ve
22:31
SPEAKER_00: F-35 konusunda herhangi bir ilerlemenin artık
22:35
SPEAKER_00: beklenmemesi gerektiğini bana söylüyor.
22:37
SPEAKER_00: Yani F-35'leri Dönme düşüncesi Türkiye'de hep vardı, var.
22:43
SPEAKER_00: Orada sıkıntı olacağını tahmin ediyorum.
22:45
SPEAKER_00: F-16'lar konusunda bir sıkıntı çıkartılır mı bundan sonra emin değilim ama yapma
22:51
SPEAKER_00: ihtimalleri var.
22:52
SPEAKER_00: Yani yeni seçilen senatörlere ve temsilcilere bir dönüp bakmak lazım.
22:57
SPEAKER_00: Ayrıntısına bakmadık.
22:58
SPEAKER_00: Mesela bunların içerisinde kaç tane Yunan asıllı var, kaç tane Yunan asıllı var.
23:04
SPEAKER_00: İsrail veya bağlantılı veya Yahudi lobisi destekli kişiler var.
23:09
SPEAKER_00: Bunlara bir dönüp bakmak lazım.
23:10
SPEAKER_00: Çünkü bu grupların net bir şekilde bu konularda Türkiye aleyhinde bir duruşları olduğu açık.
23:17
SPEAKER_00: Dolayısıyla bir kişi bile olsa bir sürü süreci dondurabiliyor Amerika'da.
23:23
SPEAKER_00: O nedenle bu açıdan Trump'ın son iki yılı
23:27
SPEAKER_00: beklendiği kadar Türk-Amerikan ilişkileri
23:30
SPEAKER_00: açısından ilerleme sağlayacak.
23:34
SPEAKER_01: Son olarak şunu
23:38
SPEAKER_01: sormak istiyorum Ankara Washington hattında esasen Trump
23:42
SPEAKER_01: öngörülebilir bir lider olmadığı için yine tam olarak öngöremediğimiz gelecekte
23:48
SPEAKER_01: gelişmeler olabileceğini konuşmuş olduk sizinle.
23:52
SPEAKER_01: Bu ilişkiler hattında kongre ihmal
23:56
SPEAKER_01: edilmiş miydi sizce Türkiye tarafından uzunca bir süredir?
24:00
SPEAKER_01: Şimdi Türkiye'nin kongre ile ilişkilerini düzenleme noktasında hamle yapması gerekli
24:06
SPEAKER_01: midir, gerekiyor mu? Ama Amerikan Kongresi'ne geçmişte daha mı ilgiliydik?
24:09
SPEAKER_01: Biraz bu ilgimizi kaybetmiş miydik?
24:11
SPEAKER_01: Ne dersiniz?
24:30
SPEAKER_00: İlgide bir kayıp olduğunu sanmıyorum ama temas noktası anlamında ciddi bir kaybımız
24:34
SPEAKER_00: olduğu kesin. Bu yeni değil.
24:38
SPEAKER_00: Biraz önce konuşurken Obama'nın ikinci dönemini işaret etmiştim.
24:43
SPEAKER_00: O tarihten itibaren başlayan süreçte Türk-Amerikan ilişkilerinde ciddi sıkıntılar
24:48
SPEAKER_00: baş gösterdi biliyorsunuz.
24:49
SPEAKER_00: Aslında ben bu sıkıntıların başlangıcını Soğuk Savaş'ın sonuna kadar götürüyorum.
24:53
SPEAKER_00: Yani oradan itibaren başlayan bir ayrışma var.
24:56
SPEAKER_00: Tehdit algılamalarımız ayrışıyor, bölgesel politikalardaki duruşlarımız ayrışıyor,
25:03
SPEAKER_00: ortak geleceğe bakış konusundaki çıkarlarımızda bir ayrışma oluyor vs. Ama bunlar...
25:09
SPEAKER_00: İlk bir şekilde kontrol altında tutulabiliyordu ama Obama'nın ikinci döneminden
25:14
SPEAKER_00: itibaren başlayınca üst üste gelen bir takım sıkıntılar işte bir sürü sayabiliriz
25:20
SPEAKER_00: listesini çözülmedikçe biriken sorunlar oluşmaya başladı.
25:26
SPEAKER_00: Bu süreçte işte Türkiye mesela Pentagon'da özellikle Amerika Birleşik Devletleri'nin
25:32
SPEAKER_00: Merkez Kuvvetler Komutanlığı'nın desteğini kaybetti.
25:39
SPEAKER_00: Orada Merkez Komutanlığı'yla ters tarafta kaldık.
25:43
SPEAKER_00: Merkez Komutanlığı Amerikan Savunma Bakanlığı'nda güçlü hale gelince bir anda
25:47
SPEAKER_00: Savunma Bakanlığı'nda ters tarafta kaldı Türkiye.
25:50
SPEAKER_00: İşte benzer şekilde Dışişleri Bakanlığı'ndaki bağlantılar yavaş yavaş kaybedildi ve
25:55
SPEAKER_00: Kongre'de de işte sizin sorduğunuz soruya gelince aslında Kongre'de de Türkiye
26:00
SPEAKER_00: hiçbir zaman rahat etmiş bir ülke değil Kongre ile ilgili olarak.
26:04
SPEAKER_00: Yani 1970'lerden itibaren biliyorsunuz 74 Barış Harekatı'ndan sonra Kıbrıs'tan sonra
26:10
SPEAKER_00: ambargo uyguladı kongre Türkiye'ye.
26:13
SPEAKER_00: Farklı kerelerde Türkiye'ye silah satışlarını yavaşlatan,
26:16
SPEAKER_00: durduran Bir takım şartlara bağlayan da Amerikan organıydı.
26:21
SPEAKER_00: Burada yakın döneme kadar Türkiye kongreyi bir şekilde Savunma Bakanlığı ve
26:26
SPEAKER_00: Dışişleri Bakanlığı ile dengeleyebiliyordu.
26:28
SPEAKER_00: Son 20 yılda belki bu denge de kayboldu.
26:32
SPEAKER_00: O yüzden kongrede bir desteğimizin, arka planımızın olmaması büyük bir sıkıntı haline dönüştü.
26:39
SPEAKER_00: Yeni dönemde ne yapmalıdır?
26:41
SPEAKER_00: Uzun zamandır hep söylediğimiz şey Türkiye Amerika Birleşik Devletleri'ne kendini
26:45
SPEAKER_00: daha fazla anlatmak için daha çok gayret sarf etmelidir.
26:48
SPEAKER_00: Hem yönetim organları, iktidar partisiyle bağlantılar, muhalefetle bağlantılar,
26:56
SPEAKER_00: bakanlıklar ve kongre ve başkanlık bunların hepsini ayrı ayrı peşinde koşmalı,
27:02
SPEAKER_00: kendini izah etmeli ve onları Türkiye'ye müzahir haline getirmeye çalışmalı.
27:07
SPEAKER_00: Şimdi bunları söyleyince Türkiye'de bazen tepkiyle de karşılanıyor.
27:11
SPEAKER_00: Biz haklıysak kendimizi niye Amerikalara anlatmaya çalışalım ki gibi bir şey var.
27:16
SPEAKER_00: Evet Amerika'dan bir beklentiniz yoksa hiç anlatmaya da ihtiyacımız yoktur.
27:20
SPEAKER_00: Ama Amerika'dan o silahı alalım, bu silahı alalım, şu teknoloji gelsin,
27:24
SPEAKER_00: Amerika şurada bizim politikamıza yakın dursun vesaire diyorsanız bunu anlatmak
27:29
SPEAKER_00: zorundasınız. Bu bütün ülkeler için geçerli.
27:33
SPEAKER_00: Başka ülkeler de Türkiye'den bir şey istiyorlarsa gelip kendilerini Türkiye'ye
27:36
SPEAKER_00: anlatmak durumundalar.
27:38
SPEAKER_00: Aynı şey Türkiye için de geçerli.
27:40
SPEAKER_00: Amerika hala Küresel anlamda en büyük güç.
27:43
SPEAKER_00: Türkiye'nin pek çok bağlantısı var ve Amerika'dan pek çok talebi var.
27:47
SPEAKER_00: Yani alt alta sıraladığınızda işte F-35, F-16,
27:51
SPEAKER_00: Kaan motorları şudur budur falan diye böyle gidiyor sıraladığınızda.
27:55
SPEAKER_00: Dolayısıyla bizim kendimizi daha çok Amerika'ya anlatabiliyor ve Amerika'daki,
28:01
SPEAKER_00: daha doğrusu Washington'daki dostlarımızı artırabiliyor olmamız gerekiyor.
28:05
SPEAKER_00: Bunun için de sivil toplumdan hükümete kadar Pek çok farklı düzeyde Amerika ile
28:12
SPEAKER_00: bağlantı ve ilişkilerimizi geliştirmemiz lazım.
28:14
SPEAKER_01: Sıcağı sıcağına Amerika'daki seçimler sonuçlanmışken Türkiye etkileriyle birlikte,
28:20
SPEAKER_01: bölgesel etkileriyle birlikte bu sonuçları yorumlamaya çalışıyoruz.
28:24
SPEAKER_01: Teşekkürler ben de herkese iyi akşamlar diliyorum.
28:45
[music]