Latest / 8. Gün 25. Saat / Yolsuzluğu bir gecede bitiren o radikal Singapur devrimi - Singapur

Transcript

Yolsuzluğu bir gecede bitiren o radikal Singapur devrimi - Singapur · 8. Gün 25. Saat

0:10
Sekizinci gün 25 saatten hepinize selamlar.
0:13
Ben Fırat umarım iyisinizdir. Bu bölümde biraz hani hepimizin
0:18
aklında böyle pırıl pırıl. Ultra modern sakız, çiğnemenin
0:23
bile yasak olduğu yer diye kodlanan bir şehirden bir
0:26
ülkeden bahsedeceğiz daha doğrusu.
0:28
Singapur ama durun hemen o cam gökdelenlere o sonsuzluk
0:32
havuzlarına o kusursuzca planlanmış şehir manzaralarına
0:36
gitmeyelim. Oraya nasıl gelindi?
0:39
Asıl hikaye orada. Çünkü bu parlak bir başarı
0:44
hikayesinden çok bir yok olmama hikayesi.
0:47
Bir hayatta kalma mücadelesi. Çoğu kişinin hatta korucusunun
0:52
bile büyük ihtimalle birkaç yıl içinde batarız diye baktı.
0:55
Bir deneyin nasıl olup da küresel bir deve dönüştüğün
1:01
hikayesi bu? Şimdi şöyle düşünün, 1.965
1:05
yılındayız. Bırakın ekonomik mucizeyi ortada
1:08
bir ulus bile yok. Singapur malezyadan yeni
1:12
atılmış. Bakın bağımsızlığını kazanmış
1:14
demiyorum. Bildiğiniz atılmış istenmeyen
1:17
bir çocuk gibi federasyondan dışlanmış.
1:21
Doğal kaynağı yok. Ordusu yok, hatta içecek bir
1:26
suyu bile yok. Temiz suyu bile yok.
1:28
Sokaklarda ırk, sal, çatışmalar, isyanlar var.
1:32
Çinliler, malaylar, hintliler birbirine girmiş tam bir kaos
1:36
lequan yer o meşhur basın toplantısında kameraların önünde
1:41
gözyaşlarını tutamamış. Çünkü bu bir bağımsızlık
1:44
kutlaması değil. Bu bir cenaze töreni gibi.
1:47
Bu bölümde işte o göz yaşından. Bugünkü o pırıl pırıl silüete
1:51
giden yolculuğa bakacağız ama istatistiklere, ekonomik
1:54
verilere falan bu olmayacağız. O kararların arkasındaki insan
1:58
psikolojisine o çaresizliğin doğurduğu o acımasız pragmatizme
2:03
odaklanacağız. Nasıl oluyor da bir avuç insan
2:06
etrafı düşmanlarla çevrili 5 parasız bir adada?
2:09
Dünyanın en başarılı ülkelerinden birini kurabiliyor.
2:14
Israilli askeri danışmanları meksikalı kılığına sokmaktan,
2:18
farklı ırklardan gençleri kışla da aynı ranzaya yatırmaya
2:23
zorlamaya ya da diğer ülkelerin sömürgeci diye korktuğu çok
2:27
uluslu şirketlere kırmızı halı sermeye.
2:31
Liquan yevin idam ettirdiği düşmanlarının mezarlarına neden
2:35
çiçek bıraktığına ve kendi ülkesinin eğitimli erkeklerine
2:39
evlilik seçimleri yüzünden neden aptallar dediğine kadar o rahat
2:44
bozucu detaylara gireceğiz. Bu aslında başarısızlığın
2:48
kelimenin tam anlamıyla yok olmak anlamına geldiği bir yerde
2:52
bir ulusun nasıl inşa edildiğini hikayesi ve belki de en önemlisi
2:57
her şeyi inşa ettikten sonra konfor dediğimiz o şeyin o
3:00
yarattığımız her şey için nasıl en büyük tehdit haline
3:04
gelebildiğinin de bir dersi. Hazırsanız o 1.960 beşteki nemli
3:10
gergin Singapur gecesine doğru bir yürüyüşe çıkalım.
3:31
9 Ağustos 1965 lequan yemin yüzünden akan gözyaşları aslında
3:36
her şeyi anlatıyor. Singapur bağımsızlık için
3:39
savaşmamıştı. Malezya'dan istenmeyen bir evlat
3:42
gibi atılıyor liye bu yeni ulusu tanımlarken çok çarpıcı bir
3:46
metafor kullanır. Bedeninden koparılmış bir kalbi
3:50
yani ana karadan, malezya'dan kopmuş tek başına atmaya çalışan
3:55
ama ne kadar süre daha atabileceği belli olmayan.
3:58
Küçük bir organ durum tam olarak buydu. 2.000.000 nüfuslu küçücük
4:02
bir adası sıfır doğal kaynak. Hani bizde derler ya taşı sıksa
4:07
suyunu çıkarır. Burada sıkacak taş bile yok.
4:10
Yani öyle düşünün komşuları yani Malezya ve Endonezya singapur'u
4:14
tamamen bypass edip kendi limanlarını kurma planları
4:18
yapıyorlar. Yani o eski ingiliz sömürge
4:21
döneminden kalma aktarma limanı ekonomisi de ölmek üzere hayatta
4:26
kalmak tek öncelik ve bu 2 büyük tehdit kapıda fiziksel güvenlik
4:31
ve ekonomik çöküş önce güvenlik çünkü ne kadar zengin olursanız
4:36
olun. Eğer bir gece ansızın işgal
4:38
edilebiliyorsanız. O zenginliğin hiçbir anlamı
4:41
kalmaz. Singapur'un ordusu yok, yani
4:44
kağıt üstüne vardı ama 2 tabur asker Malezya komutasına bağlı.
4:48
Başlarında da bir malezyalı Tuğgeneral vardı ve hani
4:51
tavırları istediğim an şu adayı geri alırım havasında düşünün
4:55
kendi ülkenizin sokaklarında başka bir ülkenin komutasındaki
4:59
askerler dolaşıyor. Ne kadar büyük bir adziyet?
5:02
Li yardım için tabii ki önce sağa sola koşturuyor.
5:05
Hindistan'a gidiyor, o mısıra gidiyor, ikisi de hani 2 varca
5:09
işimiz var kardeş deyip görmezden geliyor.
5:12
Geriye tek bir seçenek kalıyor. Yine kendisi gibi etrafı pek de
5:17
dost olmayan komşularla çevrili küçük bir ülke ama güçlü bir
5:22
ülke. Bugün hepimizin ismini oldukça
5:25
olumsuz olarak andığımız israil. Ama burada bir sorun var.
5:30
Singapur'un komşuları Müslüman Malezya ve Endonezya.
5:34
Israil'den askeri yardım aldıklarının duyulması, daha
5:38
orduyu kuramadan savaşı başlatır.
5:40
Çözümle tam bir soğuk savaş filmi sahnesi gibi.
5:43
Israilli askeri danışmanlar, singapur'a gizlice meksikalı
5:47
kılığında Meksika pasaportlarıyla geliyorlar.
5:51
Ve meksikalı olarak tarım uzmanı falan gibi sıfatlarla
5:55
bulunuyorlar. Bu meksikalılar, Singapur
5:57
ordusunun temelini atıyorlar. Yani singapur'un bugünkü
6:01
ordusunun temelini atan kişiler israilli ajanlar ama onların en
6:06
büyük katkısı, askeri teçhizat ya da taktik değil.
6:09
Ulusal hizmet, yani national servis yani zorunlu askerlik
6:13
sistemi. Şimdi bu bizim bildiğimiz
6:15
askerlikten biraz farklı bir anlama sahip.
6:18
O dönemde sokaklar ırksal isyanlarla yanıyor.
6:21
Çinliler, malaylar, hintliler başla dediğim gibi.
6:24
Hepsi kendi mahallelerinde birbirlerine şüpheyle bakarak
6:27
yaşıyorlar işte bu ulusal hizmet bu 3 farklı ırktan genç
6:31
erkekleri alıyor. Aynı kışlaya aynı koğuşa aynı
6:36
ranzaya koyuyor. Birbirlerinden nefret etseler
6:39
bile birlikte yaşamak, birlikte eğitilmek ve en önemlisi hayatta
6:43
kalmak için birbirlerine güvenmek zorundalar.
6:46
Yani burada aslında bizim bildiğimiz askerlik ama
6:49
birbirinden öylesi nefret eden 3 grubun bir araya geldiğini
6:52
düşünün. Hani o eski.
6:55
Muğla apartmanlarında komşumuzda belki siyasi olarak hiç
6:58
anlaşamazsınız. Belki yaşam tarzınız taban
7:01
tabana zıttır ama bir gece apartmanda duman kokusu alsanız
7:05
önce onun kapısını çalarsınız ya işte ulusal hizmet tam olarak
7:09
buydu. O duman kokusuydu.
7:11
Irksal bariyerler o kışla kapısından girdiği an erimeye
7:15
başladı. Çünkü eğitimde çamurun içinde
7:18
sürünürken kimse kimseye sen çinlisin, sen malaysın
7:21
demiyordu, omuz ver kardeş diyordu.
7:24
Ortak bir kimlik doğmaya başladı ve 1.960 dokuzda singapur'un ilk
7:29
askeri geçip töreninde o Fransız yapımı tanklar şehir
7:33
sokaklarından geçerken dünyaya net bir mesaj verildi.
7:36
Biz buradayız ve kendimizi savunacağız.
7:39
Artık kimse bu adaya kolay lokma diye bakamazdın ordu kurulmuş.
7:43
Peki ya mide yani ekonomide en az ordu kadar acil bir
7:47
durumdaydı. Tabii eski liman ekonomisi
7:50
bitmişti çünkü komşuları kendilerine limanlarını hazır
7:53
hale getiriyordu. Yeni bir amaç lazımdı.
7:56
O dönemin kalkınma uzmanları, hani o meşhur bağımlılık teorisi
7:59
var ya? Bu teoriyi vaaz edip
8:02
duruyorlardı. Neydi bu özetle şu çok uluslu
8:05
şirketler. Bir anlamda yeni
8:08
sömürgecilerdir. Ve fakir ülkelerin ucuz iş
8:12
gücünü, ucuz toprağını sömürmek için gelirler.
8:14
Onlardan uzak durun. Kendi yerel sanayinizi koruyun.
8:18
Liquan yev ve onun ekonomi danışmanı Hollandalı
8:22
albertwinsemius, bunun tam bir saçmalık olduğunu düşündü ve
8:26
dediler ki ya kardeş bir dakika bizim sömürecek neyimiz var ki
8:31
bizim petrolümüz yok. Madenimiz de yok.
8:34
Çok uluslu şirketlerin bizden çalabileceği tek şey çalışkan
8:39
insanlarımız ve dürüst yetkin bir hükümet vaadimiz.
8:44
Gerçekten de haklılardı. Yani şimdi çok uluslu
8:46
şirketlerin türkiye'ye girmesi. Evet, türkiye'yi ekonomik
8:50
anlamda büyütür ama türkiye'den alabilecekleri çıkarabilecekleri
8:53
çok fazla da şey vardır mesela. Çünkü Türkiye derin bir yeraltı.
8:58
Madeni rezervine sahip Türkiye yer üstünde de çok fazla.
9:03
Insani ve kaynak rezervine sahip, dolayısıyla türkiye'den
9:08
alabilecekleri çok şey var ki zaten asırlar boyunca binlerce
9:12
yıl Anadolu toprakları çok gözde yerler olmuştur ama Singapur
9:16
öyle değildi. Adamlar harbiden de şunu
9:19
dediler, bizden alabilecekleri bir şey yok ki bu biraz şeye
9:22
benziyor. Hani harabeye dönmüş bir evde
9:25
hiçbir mal varlığı bulunmayan bir evde kapını kilitlemeden
9:28
uyursun niye? Gelsin kanka hırsız ne çalabilir
9:32
ki? Mantı burada da geçerliydi.
9:35
Stratejileri o dönemin tüm kalkınma kurallarını yıktı
9:37
aslında komşularıyla rekabet etmeyi bıraktılar, yüzlerini
9:41
doğrudan dünyaya. Amerika'ya, avrupa'ya ve
9:44
japonya'ya döndüler. Çok uluslu şirketlere o korkulan
9:49
emenzileri. Ülkeye çekmek için her şeyi
9:52
yapacaklardı. Neden teknoloji için, yönetim
9:56
becerisi için ve küresel pazar erişimi için?
9:59
Ekonomik kalkınma kurulu idb diye bir yapı kurdular.
10:03
Bu bir nevi tek durak dükkandı. Yatırımcının önündeki tüm
10:07
bürokrasi kaldırdılar. Lequew kendini singapur'un baş
10:11
satış temsilcisi. Ilan ediyor bizzat Amerikan
10:14
şirketlerinin ceo'larına gidip bu savunmasız küçük adaya
10:18
yatırım yapmanın neden mantıklı olduğunu tek tek anlatıyordu.
10:21
Düşünün. Yani etraftaki herkes
10:23
korumacılık derken sen tamamen açılıyorum diyorsun.
10:26
Bu bir nevi herkesin kalesine sığındığı bir savaşta kalenin
10:29
kapılarını böyle sonuna kadar açıp buyurun kardeş demek gibi
10:33
ama yok olmakla karşı karşıya olduğunuzda o konvansiyonel
10:38
bilgelik dediğimiz şey artık kaldıramayacağınız bir yükse
10:41
dönüşüyor. Yine de ordular ve ekonomik
10:44
planlar tek başına yetmez. O küresel şirketlerin bir kanıta
10:47
ihtiyacı var. Singapur'un tüm Güneydoğu
10:50
asya'da eşi benzeri görülmemiş bir şey yaratabileceğine dair
10:54
bir kanıt. Kaya gibi sağlam bir istikrar ve
10:58
demir bir disiplin. Yani işte bu kısaca hayatta
11:03
kalma mücadelesinin bir sonraki perdesi olacak.
11:06
Tabi bu istikrar vadi. Eğer o vadi yerine getirmezseniz
11:10
boş bir gürültüden ibarettir. Liquanew orduların işgalcileri
11:14
caydırdığını, ekonomik planların iş yarattığını biliyordu ama
11:18
ikisi de bir ulus inşa etmeye yetmiyor.
11:21
Yeni bir sosyalist sözleşmeye ihtiyaç var.
11:24
Göçmen toplulukları. Birbirine ve o yeni vatan
11:28
bildikleri toprağa bağlayacak bir tutkal lazım.
11:31
Yani çinlileri, malayları, hintlileri artık biz
11:34
singapurluyuz. Simgapur ne ya singapur'luyuz
11:37
diyebilecek bir. Tutkla bir yapıştırıcıya ihtiyaç
11:42
var. Li ingiltere'de okumuş bir adam.
11:45
Bu arada savaş sonrası işçi partisi hükümetinin kurduğu o
11:49
refah devleti modelini yakından görmüştü.
11:53
Ve çok asil bir sistemdi ama aynı zamanda linin gözünde bir
11:56
bağımlılık kültürü yaratan bir sistem, insanların başarılı
11:59
olma, daha çok çalışma dürtüsünü de öldürüyor.
12:03
Singapur gibi sıfır kaynağı olan bir ülkenin böyle bir lüksü yok.
12:06
Yani bu benim gözümden ne biliyor musunuz arkadaşlar?
12:08
Adamlar diyor ki. Şöyle bir felsefedeler bence.
12:13
Size balık vermeyeceğiz. Size balık tutmayı da
12:16
öğretmeyeceğiz. Sizi o oltayı alıp denize gitmek
12:20
zorunda bırakacağız felsefesiydi bu.
12:23
Onun vizyonu farklı çünkü hükümetin insanların kendilerine
12:27
yardım etmelerine yardım ettiği adil bir toplumdu.
12:31
Bu bu vizyon ve bu vizyonun kalbinde 3 şey varlık yaratma
12:35
oluşturma, kişisel sorumluluk ve kendine yeterli.
12:39
Bunun için kullandığı ana araç merkezi ihtiyat fonu oldu.
12:43
Bu sistem aslında sömürge döneminden kalma basit bir
12:46
emeklilik sandığı sistemi ama linnin elinde Singapur
12:49
toplumunun temel taşı haline gelecek bir sistem yaptığı şey
12:53
şu, zorunlu tasarruf oranlarını her yıl artırdı.
12:57
Çalışanlar maaş bordrolarını görmeden maaşlarının giderek
13:01
daha büyük bir kısmını bu fona aktığını gördüler. %10 %20 %30
13:06
yüzde kırklara kadar çıktı bu oran.
13:09
E bu halk için can yakıcı bir durumu kesinlikle öyle.
13:13
Hepimiz ay sonunu nasıl getireceğimizi düşünüyoruz değil
13:16
mi? Şimdi bir de maaşınızın
13:17
neredeyse yarısına daha elinize geçmeden devletin el koyduğunu
13:21
düşünün ama bu hamle dünyanın en yüksek tasarruf oranlarından
13:25
birini yarattı. Enflasyonu kontrol altında tuttu
13:29
ve en önemlisi devlete muazzam bir iç sermaye sağladı.
13:33
Singapur otoyollarını, limanlarını, havalimanlarını
13:36
inşa etmek için yabancı kredilere dünya bankasına
13:40
yalvarmak zorunda kalmadı. Kendi vatandaşının.
13:43
Parasıyla yaptı. Yani bir nevi yüksek oranda
13:45
vergi topladı. Tabii buna bu vaziyetteki bir
13:50
ülke için normal bakmak ve bunu bir deha olarak kanıksamak
13:54
gerekiyor. Ama ikinci kısmı bu deha'nın
13:57
ikinci kısmı buradaydı le siyasi istikrarın vatandaşların o
14:01
ülkeden bir parça sahip olmalarına bağlı olduğuna
14:04
inanıyordu. Hani kiracı gibi değil ev sahibi
14:06
gibi yaşamak 1.968 ol c fonun da biriken paraların toplu konut
14:13
alımı için peşinat ve mortgage ödemesi olarak kullanılmasına
14:17
izin verdi. Bu tek hamle her şeyi
14:20
değiştirecekti. Artık en mütevazı işçi bile o
14:23
fonda biriken parasıyla bir ev sahibi olabilme yoluna girmişti.
14:28
Bir aile kendi evine sahip olduğunda o evi korur.
14:32
Duvarını boyar kapısının önünü temizler ve o evi almasını
14:36
sağlayan ülkeyi de korur. Mantık buydu ve çok doğru bir
14:40
mantık li. 1.900 altmışların ortasındaki o ırksal isyanlar
14:45
sırasına bir şeyi fark ediyor. Gençler isyanlar sırasında
14:48
dükkanları yağmalarken, o kargaşa da kendi küçük
14:52
scooterlarını korumak için apartman merdivenlerinden yukarı
14:56
evlerine taşıyorlarmış. 1.900 ellilerdeki isyanlarda böyle bir
15:00
mülkiyet duygusu yoktu. Insanların koruyacak bir şey yok
15:03
ama şimdi koruyacak şeyleri var. Bu c pf bir emeklilik fonundan
15:08
çok daha fazlası oldu. Bir hissedarlar ulus yarattı.
15:12
Artık Singapur sadece bir yer değil, insanların yatırım
15:15
yaptığı bir hissesinin olduğu bir şirket gibiydi ama şöyle bir
15:20
şey var, vatandaşlar maaşlarından bu kadar büyük
15:22
kesintilerin yapılmasını ancak tek bir şartla izin verirler.
15:26
Paralarının çalınmayacağına güvenirlerse le diğer yeni
15:30
bağımsız olmuş ülkelere bakıyordu.
15:31
Dün özgürlük savaşçısı olanlar bugün saraylarda oturan devletin
15:35
kasasını boşaltan yağmacılara dönüşmüş durumdaydı.
15:39
Singapur farklı olacak bakanlarına o meşhur basit beyaz
15:43
gömlekleri giydirdi. Bu saflığın dürüstlüğün bir
15:47
sembolüydü. Biz halktan biriyiz kardeşim,
15:49
lüks peşinde değiliz mesajıydı. Tabi sembolizm tek başına yeten
15:53
bir şey değil. Yolsuzlukla mücadele soruşturma
15:56
birosuna gerçek dişler verdi bu büro.
15:59
Herhangi bir bakanı, herhangi bir yüksek rütbeli memuru,
16:04
soruşturma yetkisine sahipti ve doğrudan başbakana yani liye
16:08
bağlıydı. Kimseye hesap vermek zorunda
16:10
değildi. Sonra o meşhur katil yasa geldi.
16:15
Eğer bir memur ya da bakan maaşının açıklayamayacağı bir
16:19
zenginlik içinde yaşıyorsa. Kaynağını açıklayamadığı
16:23
mülkleri varsa bu mahkemede rüşvet aldığının kanıtı olarak
16:28
kabul edilecekti. Yani sen bir mal varlığına mı
16:30
sahip oldun? Devlette bir yöneticisin yahut
16:33
bir yüksek rütbeli memursun yahut normal memursun.
16:37
Varlığının kanıtını kaynağını açıklayamıyorsan,
16:41
kanıtlayamıyorsan sen otomatikman çaldın demekti.
16:44
Yolsuzluk yaptın demekti. Ya da rüşvet aldın demekti.
16:48
Bu Singapur için böyle oldu. Yani ispat yükü tersine
16:51
dönmüştü. Rüşvet almadığını sen kanıtla
16:54
devlet olarak ben senin rüşvet alıp almadığının peşine
16:58
düşmeyin. Ben sadece sana tek bir soru
17:00
soracağım. Singapur hükumet ve yargı
17:03
organları olarak bu para nereden geliyor kardeşim?
17:07
Rüşvet almadığını sen kanıtla vurgusu.
17:10
Neredeyse yolsuzlukla elde edilen kazancı saklamayı
17:14
imkansız hale getirdi. Ve singapur'da kimsenin de
17:18
dokunulmazlığı yoktu. 1.980 altıda uzun yıllar ulusal
17:22
Kalkınma Bakanlığı yapmış olan. Tehcangwan 800.000 Singapur
17:26
doları rüşvet almakla suçlandı. Soruşturma başlıyor tehçengan bu
17:31
kamuoyu önündeki rezalete katlanmak yerine intihar etmeyi
17:36
seçiyor. Tabi bu kişisel bir trajedi ama
17:38
aynı zamanda tüm ülkeye demir gibi bir mesaj veriyor.
17:43
Sistem mutlaka abi. En tepedekiler bile güvende
17:47
değil. Yani bu sıfır tolerans durumu
17:50
hükümete o ahlaki otoriteyi veriyor.
17:53
Halktan fedakârlık isteyebilirlerdi.
17:55
Çünkü halk onlara güveniyordu. Siz bugün bir arkadaşınıza karşı
17:59
bir fedakarlık yapacak olsanız kendi içinizde 10'a çıkart dair
18:03
soracağınız şey şu olur. Ben bu adama güveniyor muyum?
18:08
Olay buydu. Paralarının OCPF yatırdıkları
18:12
her kuruşun kendi gelecekleri için harcandığını biliyorlardı.
18:15
Artık iç disiplin kilitlenmişti. Singapur dünyaya çaresiz bir
18:20
deney olarak değil daha fazlası olarak bakabilirdi.
18:23
Temel atıldı ama şimdi Singapur için asıl sınav başlayacak.
18:29
Tabii burada pek sevgili dinleyenler evinizi ne kadar iyi
18:33
yönetirseniz yönetin. Eğer mahalle yanıyorsa o ateş er
18:37
ya da geç sizin kapınıza da sıçrıyor.
18:40
Singapur iş disiplini ve ekonomik ivmeyi sağlamıştı ama
18:44
hayatta kalmak süper güçlerin rekabet alanı olan ve bölgesel
18:48
kaosun kol gezdiği bir dünyada stratejik bir nefes alma alanı
18:52
yaratmayı gerektiren bir şeydi. Liquan yerin dış politikası iç
18:57
politikasının bir aynasıydı. Duygusallıktan uzak net,
19:01
soğukkanlı ve sadece singapur'un gelişmesi için alan yaratmaya
19:06
odaklı. Peki ilk meydan okuma hemen yan
19:09
kapıdaki devleri yönetmek, Malezya o ebediyi, baş ağrısı le
19:14
bu ilişkiyi abi küçük kardeş ilişkisi olarak tanımlamış.
19:18
Asla eşit değiller ve her zaman sürtüşme var.
19:21
Temel sorun çok derinde Malezya önce malay diyen bir ulus inşa
19:26
etmeye çalışıyordu. Singapur ise çok ırklı
19:30
meritokrasi, liyakat konusunda ısrarcıydı.
19:34
Bu 2 zıt vizyon kalıcı bir gerilim yaratıyordu.
19:37
Sürekli malezyalı liderler suyu bir silah gibi kullanıyorlardı.
19:42
Singapur'un su kaynağı. Malezya'nın johor eyaletindeydi.
19:47
Anlaşmazlıklar çıktığında muslukları kapatırız.
19:49
Tehdidi hep havada Malezya singapur'u ekonomik olarak
19:53
bypass etmek için kendi limanlarını başladı.
19:56
Dediğim gibi kendi finansal sistemlerini kurmaya çalışıyordu
20:00
ve açık bir çatışma düşünülemez. Ama gerçek bir dostlukta
20:03
imkansız bu ilişki hani her gün nabız yoklamayı her gün ince
20:08
ayar yapmayı gerektiren bir ilişkiydi.
20:10
Endonezya ise bambaşka bir alem, dramatik bir ters köşe hikayesi.
20:15
1.960 üçten 1.960 altıya kadar başkan sukarno.
20:19
Konforun tase yani cepheleşme adını verdiği ilan edilmemiş bir
20:24
savaş yürütmüştü. Amacı içinde singapur'un da
20:27
bulundu. Malezya federasyonunu ezmek.
20:31
Endonezyalı komandolar adaya sızmış binalarda bombalar
20:34
patlatmış işgal tehdidi her an hissedilmişti.
20:38
Her şey 1.960 beşte. General suhar tonunun yönetimi
20:43
devralmasıyla değişiyordu. Suhar to pragmatik bir adam
20:46
antikomünist ve endonezyanın yerlerde sürünen ekonomisine
20:51
odaklanmıştı. Kontrontasyiyi bitirdi ama güven
20:54
hani o gecenin bir yarısı yürüdüğünüz ıssız bir sokakta.
20:58
Duyduğunuz bir çıtırtı gibidir. Yani bir kez sarsıldı mı?
21:02
Geri gelmesi çok uzun sürer. 1.960 sekizde Singapur o
21:05
kontrata döneminde bir binayı bombalayan 2 endonezyalı
21:09
denizciyi idam etti. Endonezci ayağa kalktı Singapur
21:14
elçiliği yağmalandı, ilişkiler buz kesti.
21:18
Bu buzulların çözülmesi için 5 yıl geçmesi gerekecek. 1.970
21:25
üçte lee cakartaya ilk resmi ziyaretini yaptı.
21:31
Bu ziyaret aslında hesaplanmış bir jest içeriyordu.
21:34
Kalibata kahramanlar mezarlığına gitti.
21:37
Önce 1.960 beşteki darbede öldürülen generallere saygısını
21:39
sundu. Sonra kimsenin beklemediği bir
21:43
şey yaptı. O idam edilen 2 endonezyalı
21:45
denizcinin mezarına yürüdü ve üzerlerine çiçekler sertti.
21:50
Bu tek bir hareket java kültüründe çok derin bir anlamı
21:55
olan bu jest, ulusal bir yarayı iyileştirdi.
21:57
Su karnonun asla göstermediği bir saygıyı gösterdi.
22:00
Bu adam işte o an lew ve suharto arasında.
22:05
Şimdi su karto pardon su karno, eski endonezyalı lider suardo
22:10
yenisi. Darbeyle gelen general
22:13
karışmasın, ben de az önce karıştırıyordum, az kalsın.
22:16
Bu live suharto arasına çeyrek asır sürecek bir ortaklığın
22:20
kilidini açtı. Bakın küçücük bir jest ama
22:22
bölgesel yönetim ancak daha büyük bir güvenlik şemsiyesi
22:25
altında işe yarayabilirdi ve bu şemsiyenin adı amerika'ydı.
22:31
Li başlangıçta amerikalılara pek güvenmeyen bir adam onları naif
22:35
ve kaba buluyordu. Ikisi bir arada 1.960 bir'de c ı
22:39
a in bir Singapur istihbarat görevlisine rüşvet vermeye
22:43
çalıştığı o beceriksiz girişimde pek yardımcı olmamıştı ama
22:47
pragmatizm galip geldi. Güneydoğu asya'nın anti komünist
22:51
çipası olarak görev yapabilecek tek güç Amerika Birleşik
22:55
devletleri'ydi. Vietnam savaşı burada kilit rol
22:58
oynadı. Li Amerikan müdahalesinin yerel
23:01
olarak başarısız olduğuna inanıyordu.
23:03
Evet, ama bu savaşın. Bölgeye yani Asiye hanın.
23:07
Komünist olmayan ülkelerine kimler bunlar Tayland, Malezya,
23:12
Endonezya, Singapur bunlara paha biçilmez bir zaman satın
23:16
aldığını da biliyordu. O 10 yıl bu ülkelerin istikrar
23:20
kazanmasına ve büyümesine izin verdi ve lly o Amerikan kalkanı
23:25
olmasaydı komünizmin tüm yarımadayı slip süpüreceğine
23:28
emin bir adamdı. Tabii bu ortaklık 1.900 doksanda
23:32
li görevden ayrılmadan hemen önce kristalize oldu.
23:36
Singapur, Amerika Birleşik Devletleri kuvvetlerine askeri
23:40
tesislerine erişim izni veren bir memur andum imzaladı.
23:45
Amerika, filipinlerdeki üstlerini kaybettiğinde Singapur
23:48
bölgesel çıpa haline geldi ve o nihai sigorta poliçesi artık
23:52
yürürlükte dış politika devasa hırsları olan küçücük bir ulus
23:57
için dikkatli kullanılan bir başka hayatta kalma aracına
24:01
dönüşmüştü. Amerika'ya sen askeri
24:03
tesislerine erişim izni veriyorsun ve o bölgede Amerika
24:06
artık filipinlerdeki üstlerini kaybettiği için.
24:09
Seni daha fazla korumak niyetinde ve sen bir anlamda
24:13
orada amerika'nın temsiliyetindesin.
24:16
Bu. Prestij açısından oldukça
24:18
olumsuz ama güvenlik açısından oldukça önemli bir şey.
24:23
Ve diğer yandan. Dış politika sadece tehditleri
24:27
ve ittifakları yönetmekten ibaret değil.
24:30
Liquan yev için hayatta kalmak başkalarını takıntılı bir
24:33
şekilde incelemek demek, başarılarından öğrenmek
24:36
başarısızlıklarından kaçınmak ve batı teknolojiyi ve pazarları
24:41
sağlıyordu. Evet ama.
24:43
Bölgenin geleceğini asya'nın 2 devi şekillendirecekti.
24:46
Bunlar Japonya ve çin. Japonya meselesi, kişisel ikinci
24:50
Dünya Savaşı sırasındaki o acımasız işgal dininin neslini
24:54
yaralamış bir durumda ama savaş sonrası japonya'nın küllerinden
24:58
doğuşunu da görmezden gelemezdik.
25:00
Kimse gelemezdi, o da gelemedi. Orada gördüğü şey Singapur için
25:04
bir nevi plan taslağı oldu. Japonlar her işe bir sanat eseri
25:09
muamelesi yapıyordu. Bir ziyareti sırasına li bir
25:12
taşra otelindeki şefin bir meyveyi nasıl soyduğunu izliyor.
25:16
Bir usta zanaatkarın hassasiyetiyle soyuyordu.
25:19
Meyveyi yılların pratiği, mükemmel hareketlere damatılmış,
25:24
fabrika işçileri ve yöneticiler aynı üniformaları giyiyorlar.
25:27
Aynı koridorlarda yürüyorlar, ingiliz yöneticiler ise halı
25:31
kaplı ofislerinde oturup şoförlerinin ayakkabılarındaki
25:35
çamuru silmesini bekleyen kişiler.
25:38
Işte işe dair bu kültürel yaklaşım sıfır.
25:41
Hataya yakın bir üretim ve. Aslında şiddetli bir ulusal amaç
25:46
yaratmıştı. Lee, bu dersleri doğrudan
25:49
singapur'a taşıdı, otomatikman aldı.
25:52
Kalite kontrol çemberleri, yönetim ve sendikalar arasında
25:55
yeni ilişkiler Japonya disiplinle nelerin inşa
25:59
edilebileceğini gösteriyordu. Çinse bambaşka bir hikaye
26:03
singapur'un etnik Çinli çoğunluğu komşuları sürekli
26:06
tedirgin eden bir durum. Singapur bu bölge için pekin'in
26:10
yani çin'in pruva atım olacak. Bu korkuların.
26:14
Bir temeli vardı. Çin, Güneydoğu asya'daki
26:16
komünist ayaklanmaları destekliyordu.
26:19
Pekin'den yapılan radyo yayınları, Singapur liderlerini
26:24
Amerika Birleşik Devletleri ve ingiliz emperyalizminin koşan
26:27
köpekleri olarak adlandırıyor. Bir yandan her şey ama her şey
26:32
Kasım 1.970 sekizde denk. Shawping'in natapura gelmesiyle
26:38
değişti. Kısa süre önce yeniden gücünü
26:41
kazanan denk, Güneydoğu asya'nın Sovyetler Birliği ve vietnam'a
26:45
karşı çin'le birleşmesini istiyordu.
26:48
Linin ise başka fikirleri var. O uzun toplantıda lee hiç eğip
26:53
bükmeden o bilindik pragmatizm ile konuşuyor.
26:56
Sorun Rusya değil kardeşim sorunumuz çin, o radyo
27:00
yayınları, o deniz aşırı Çinli vatanseverliğine yapılan
27:04
çağrılar. Bunlar bölgeyi istikrar.
27:06
Ulaştıran şeyler ve yerel hükümetlerin altını oyuyor.
27:11
Malayo komünist partinin Malezya ve singapur'u devirme
27:15
girişimlerini hala desteklerken, vietnama karşı bizden nasıl
27:19
destek bekleyebilirsiniz? Diyecekti bu adam.
27:23
Li dengin yüzünün değişimini izlediğini söylüyor.
27:26
Bazı röportajlarında ideolojik bir azar bekliyordu.
27:29
Çünkü çin çok inanılmaz bir güç ama tabi ki çin'in de çok büyük
27:34
sorunları var. Bu ideolojik azar hani maun
27:37
halefinden bekleyeceği türden bir şey.
27:40
Ama denk sadece dinledi. Vücut dili aslında gerçekten bir
27:44
endişeyi gösteren vaziyetteydi ve sonra.
27:47
O ana kadar hiçbir komünist liderin sormadığı o soruyu
27:50
sordu. Napmamı istersin?
27:53
Bir an için o anı düşünün küçücük singapur'un lideri
27:57
çin'in devasa liderine yayınları durdur.
28:00
Bu akrabalık çağrılarını bitir diyor.
28:03
Denk her şeyi bir sünger gibi çekiyor ve düşüneceğim sözü
28:06
veriyor. 2 yıl sonra o radyo yayınları tamamen duruyor işte o
28:12
toplantı bir anlamda lee'yi gerçekle yüzleştiğinde onlarca
28:17
yıllık dogmayı terk edebilecek bir pragmatistle karşı karşıya
28:21
olduğuna ikna etti. Ama denk de bir şey görmüştü.
28:25
Güney Çinli köylülerin torunları tarafından inşa edilmiş temiz,
28:30
disiplinli, refah içinde bir toplum.
28:33
Tam 14 yıl sonra çin'in ekonomik patlamasını başlatan o meşhur
28:37
güney turu sırasında denk singapur'u model olarak
28:41
gösterdi. Halkına singapur'un deneyiminden
28:43
öğrenin ve daha iyisini yapın diyecekti.
28:47
Ilişki, ideolojik düşmanlıktan pragmatik ortaklığa evrilmişti
28:52
bile. Singapur'un nasıl başladığını
28:54
hatırlayın. Kovulmuş savunmasız hayatta
28:57
kalmayı öğrenen bir yer. Şimdi ise devlere ders veren bir
29:01
konumda öğrenci artık incelenmeye değer bir vakaya
29:05
dönüşmüştü. Ama bulunduğu konum öyle güzel
29:08
ki bir yandan bir dünya devi Amerika Birleşik Devletleri.
29:13
Öncesinde askeri tesislere girme izni bulunduğu için ve orayı
29:16
askeri anlamda bir üst konumunda kullanabildiği için singapur'un
29:20
güvenliğini sağlıyor. Diğer yanda çin ise bir anlamda
29:25
10'a çıkart hayran olmuş ve stratejik iş birlikleri yürütme
29:28
noktasında 2 karşıt devi bir arada buluşturan bir noktada bir
29:33
konumda mükemmel bir konu ve sonuç olarak öğrenci, öğretmen
29:37
olmuştu ama lequanew. Sadece irade gücüyle inşa edilen
29:41
ulusların kurucularından daha uzun yaşayamadığını bilen
29:44
birisi. Singapur'un refahı beraberinde
29:48
yeni bir tür tehlike getirmişti. Konforun doğurabileceği
29:52
kayıtsızlık. Bildiğimiz insan yeteneği onun
29:55
takıntısı haline geldi. Çünkü singapur'un başka hiçbir
29:58
şey yok. 1.980 üçte li nüfus sayımı verilerini inceliyor ve
30:02
bir sorun görüyor. Eğitimli üniversiteli mezunu
30:06
kadınlar çocuk yapmıyorlar. Daha az eğitimli kadınlar ise
30:10
çok sayıda çocuk yapıyor. Bu evrensel bir.
30:14
Gerçek sadece orasına özel bir şey değil.
30:18
Li ulusal televizyona çıkıyor ve o meşhur kabahat sabah
30:22
pragmatizmi ile her dikti veriyor.
30:25
Bu eğilim singapur'un gelecekteki yetenek havuzunu
30:28
kuracak eğitimli erkeklerin daha az eğitimli kadınlarla
30:32
evlenmesini aptalca olarak niteliyor.
30:36
Tabii bunun arkasındaki fikri hemen hemen anladığınızı
30:39
düşünüyorum. Tepki ne oluyor?
30:41
Kıyamet kopuyor. Her eğitim seviyesinden kadınlar
30:45
öfkeli partisi bir sonraki seçimde oy kaybediyor ama linnin
30:48
umurunda değil. Başkalarının görmezden gelmek
30:51
istediği rahatsız edici bir gerçeği görmüş durumda.
30:55
Hemen ardından kurulan üniversite mezunlarına yönelik
30:58
hükümet destekleyip çöpçatanlık ajansı herkesin alay konusu
31:01
olacaktı. Ama bu onun inancını gösteriyor.
31:05
Yeteneğini boşa harcayan ülkeler ölmeye mahkum ama tek başına
31:09
yetenek de singapur'u kurtaramaz.
31:12
Ortak bir kimliğe de ihtiyaç var. 2 dillilik politikası var.
31:16
Bu da saf bir pragmatizmin ürünü ingilizce çalışma dili.
31:21
Olacaktı ırklar arasında tarafsız ve singapur'u küresel
31:25
ticarete bağlıyor ama sadece ingilizce köksüz kültürsüz
31:29
mirasına yabancılaşmış vatandaşlar yaratırdı.
31:33
Dilini kaybeden kimliğini kaybeder.
31:35
Bu yüzden her öğrenci kendi ana dilini de mandarin malayca veya
31:40
tamirci mükemmel bir şekilde öğrenmek zorundaydı.
31:45
Bu küresel bir beyin ile asyalı bir kalp yaratma stratejisiydi.
31:49
Bugün aslında bizim de okullarımıza verilmeye çalışılan
31:52
şey bu. Ama tabi ki sistemsel
31:55
eksikliklerimiz çok fazla var. Bu zorlu seçimler demekti.
31:59
Çin eğitiminin gururlu kalesi olan yang Üniversitesi,
32:03
ingilizce eğitim veren ulusal üniversite ile birleşmek zorunda
32:07
kaldı. Çünkü mezunları ingilizcenin
32:09
hakim olduğu bir ekonomide iş bulamıyordu.
32:12
Çinli topluluk kendini ihanete uğramış hissediyor li yine de
32:16
bildiği yolda ilerledi. Ve sonra.
32:19
Her kurucunun karşılaştığı o soru geldi, peki ya benden sonra
32:22
ne olacak? Daha 1.900 yetmişlerde lise onun
32:27
yönetim ekibini kurması gibi haleflerini avlamaya başlıyor.
32:30
Kamu hizmeti orduğu özel sektör her yere bakıyor.
32:34
Siyasi süreçler tek başına singapur'un ihtiyaç duyduğu
32:37
liderleri üretmiyordu. Eski dava arkadaşları genç
32:41
yeteneklere yer açmak için kabineden düşürüldü.
32:45
Acı vericiydi. Evet ama gerekli bir şeydi.
32:48
1.988 seçiminden sonra genç bakanlardan kendi liderlerini
32:53
seçmelerini istiyor. Onlarda gogh çok tongu
32:57
seçiyorlar. Dinin kendi oğlu liyen long o
33:02
pozisyonu. Ancak daha sonra kendi liyakati
33:05
ile gelecekti. Hanedanlık yoktu.
33:07
Ve Kasım 1.990 geldi. Tam 31 yıl sonra leiquan'ı
33:13
başbakanlıktan istifa etti. Kabinede kıdemli bakan olarak
33:18
kaldı tavsiyeler verdi, istikrarı sağladı.
33:21
Devir teslim pürüzsüz, kasıtlı hatta kurumsal bir şekilde
33:25
gerçekleşti. Adam istifa etmiş ya hiçbir
33:27
neden yokken düşünün, hiçbir şeyden bir ulus inşa etmiş bir
33:31
adam. Tüm tahminlerin aksine Singapur
33:34
üçüncü dünyadan birinci dünyaya yolculuğunu tek bir nesilde
33:39
tamamlamıştı bile. Ama lee onu eleştirenlerin
33:42
genellikle kaçırdığı bir şeyi biliyordu.
33:45
Hayatta kalmak asla garanti değil.
33:47
Her nesil aynı testle yüzleşiyor.
33:50
Bu imkansız başarıyı yaratan, disiplini, pragmatizmi ve
33:54
bütünlüğü sürdürebilecekler mi? Kuruluş hikayesi tamam sonraki
33:58
bölümler başkaları tarafından yazılacaktı li, onlara araçları
34:03
vermişti. Duygusallık yerine liyakat,
34:05
ideoloji yerine pragmatizm. Bölünme yerine bütünlük bu
34:10
araçları akıllıca kullanıp kullanamayacakları ise işte o
34:14
her zaman açık bir soru olarak kalacak ve böylece 1.960 beşin.
34:20
O nemli ve umutsuz gecesinden bugünün pırıl pırıl metropolüne
34:24
uzanan bir yolculuğu tamamlamış oluyoruz.
34:27
Singapur'un hikayesi hani o klasik ve sonsuza dek mutlu
34:30
yaşadılar. Masallarından değil de daha çok
34:34
sürekli tetikte olmayı gerektiren bir sonraki kriz ne
34:37
zaman patlayacak diye beklenen bir gerçeklik hikayesi.
34:40
Liquan evin mirası o gökdelenler ya da kusursuz yollar değil,
34:45
onun mirası yok oluşun kıyısındayken bile rasyonel
34:50
kalabilme bir anlamda duygusallığı bir kenara bırakıp
34:54
acı da olsa doğru olanı yapabilme iradesi bu bir nevi en
34:58
konforlu anımızda bile o ilk günkü çaresizliği.
35:02
Unutmama dersi çünkü bilirsiniz. Arkadaşlar insanı en çok
35:07
geliştiren şey acı ve korku oluyor.
35:09
Refah ve konfor ise genellikle o keskinliği, o hayatta kalma
35:13
içgüdüsünü inanılmaz derecede köreltiyor.
35:16
Belki de bu yüzden gecenin bu saatinde 25 saatte bu hikayeleri
35:21
konuşmak daha anlamlı çünkü günün gürültüsü bittiğinde o
35:25
parlak ışıkla söndüğünde geriye sadece aldığımız kararlar.
35:30
Ve o kararların sonuçları kalıyor.
35:32
Singapur bir ulusun iradesiyle neler yapabileceğini kanıtladı
35:37
ama asıl sınav şimdi başlıyor. O ilk neslin fedakarlıkları
35:40
üzerine inşa edilen bu konforun içinde yeni nesiller o iradeyi
35:45
canlı tutabilecek mi? En büyük tehlike tehlikenin
35:49
artık var olmadığını düşündüğümüz andır diye bir söz
35:51
var. Bu hikayeden bir ülkenin
35:54
gelişiminden kendinize kişisel bir hikaye oluşturup bunun
36:00
üzerine hayatınızı bir anlamda kurgularken buradan da
36:03
yararlanabilirsiniz diye söyleyebilirim.
36:06
Kendinize iyi bakın. Bir sonraki bölümde bambaşka bir
36:09
hikayenin sokaklarında aynı saatte buluşmak üzere hoşça
36:14
kalın.