Latest / De Technoloog | BNR / Wat er van de 3D-printhype over is

Transcript

Wat er van de 3D-printhype over is · De Technoloog | BNR

• 0:05
  Speaker 1: Dit is een BNR-podcast
• 0:10
  Speaker 2: De Technoloog wordt mede mogelijk gemaakt door Liesweb. Liesweb. Digital
• 0:14
  Speaker 2: Independence sinds 1997. De Technoloog. Mark
• 0:23
  Speaker 3: Blijkhuis. M.P. van der
• 0:24
  Speaker 4: Burg. En? Is dit afleveren? 518. 518. Dan heb ik
• 0:34
  Speaker 4: dat ook goed geteld. Dat is hartstikke goed
• 0:36
  Speaker 5: 3D-printing. Het is al... Jaren geleden. Echt decennia is het
• 0:42
  Speaker 5: al een belofte. Alles wordt gedreedd. 3D-print. Ja. En ja,
• 0:46
  Speaker 5: ik zie het. Ik weet in de business wordt het gebruikt.
• 0:50
  Speaker 4: Maar ik zie het weinig. De belofte was ook dat
• 0:52
  Speaker 4: mensen het thuis allemaal zouden gaan doen. Juist.
• 0:54
  Speaker 3: Wij hadden nog zo'n klein apparaatje. Dat naam ben ik
• 0:56
  Speaker 3: alweer kwijt. Ik heb er ook een.
• 0:58
  Speaker 4: En die raakte altijd verstopt. En dan deed hij het niet.
• 1:01
  Speaker 4: En dan staat hij nu verstopt.
• 1:03
  Speaker 3: Heb je hem zelf
• 1:03
  Speaker 4: gekocht toen? Ja. Oh, ik heb zo'n schuifwand in mijn douche.
• 1:11
  Speaker 4: Dat is het laatste wat ik ermee gemaakt heb. Aan
• 1:15
  Speaker 4: de bovenkant zit er een soort haakje waardoor hij erop
• 1:17
  Speaker 4: blijft hangen. En aan de onderkant zit een haakje waardoor
• 1:19
  Speaker 4: hij niet uit de rails loopt. En dat haakje was afgebroken.
• 1:23
  Speaker 4: Dat kan je nergens vinden. Niemand heeft dat. Het is
• 1:25
  Speaker 4: een douchewand van 15 jaar geleden. Misschien wel 20 jaar geleden.
• 1:29
  Speaker 4: Dus dat heb ik nagemaakt en dat is ongeveer goed.
• 1:33
  Speaker 4: Maar nog niet precies. Maar
• 1:35
  Speaker 5: dus dat soort dingen, daar gebruikte ik het voor. Ja,
• 1:36
  Speaker 5: dus dat is lokaal. Daarna zeiden ze van, er komen 3D-workshops.
• 1:41
  Speaker 5: Dus dan ga je ergens naartoe om dat kleine nippeltje
• 1:43
  Speaker 5: te maken. Dat is een winkeltje en dan ga je
• 1:45
  Speaker 5: naartoe om dat te maken. Ook niet gebeurd. Maar wat
• 1:47
  Speaker 5: er nu wel aan de hand is, daarvoor hebben we
• 1:49
  Speaker 5: Marleen Vogelaar. In de studio. Hallo. Goedemiddag. Jij bent internationaal,
• 1:55
  Speaker 5: dat hebben ze mij verteld, de goeroe op 3D-printing.
• 2:00
  Speaker 1: In 2014 was je al mee begonnen. Ja, dat klopt. Ja,
• 2:04
  Speaker 1: ik ben al heel lang internationaal actief. Of ik nou
• 2:06
  Speaker 1: de goeroe ben. Een van de bekendere gezichten, omdat ik
• 2:12
  Speaker 1: vrij vroeg met 3D-printen ben begonnen. Toen de markt nog
• 2:15
  Speaker 1: heel erg onvolwassen was. En het bedrijf dat ik nu
• 2:18
  Speaker 1: heb en toen ook begonnen ben... toen de tijd heel
• 2:21
  Speaker 1: veel succes had, heel snel... en daardoor heel erg bekend werd.
• 2:23
  Speaker 1: En omdat wij als bedrijf heel bekend werden... werden de
• 2:28
  Speaker 1: mensen die erachter waren ook gezien als mensen... die er
• 2:32
  Speaker 1: misschien wel licht verstand van zouden kunnen hebben. Het
• 2:34
  Speaker 4: was 2014
• 2:39
  Speaker 4: Toen begon je.
• 2:39
  Speaker 1: Na 2008. 2007, 2008. In 2014 kregen jullie
• 2:41
  Speaker 4: volgens mij failliet. Ik ben in 2014 vertrokken. Dat
• 2:43
  Speaker 1: was het. Er is iets met 2014, absoluut. In 2008
• 2:45
  Speaker 1: begon
• 2:45
  Speaker 4: je met shapewaves.
• 2:55
  Speaker 1: Ja, iets eerder, maar in 2008 zijn we live gegaan
• 2:58
  Speaker 1: met de allereerste upload- en printservice van de wereld. Dus
• 3:01
  Speaker 1: Shapebase was toen een consumentenbedrijf. En wij zijn toen als
• 3:06
  Speaker 1: eerste live gegaan waar als je zelf een 3D-tekening op
• 3:09
  Speaker 1: je computer had staan, dan kun je die uploaden. En
• 3:12
  Speaker 1: dan konden wij met software die wij hadden ontwikkeld, konden
• 3:14
  Speaker 1: we kijken van oké, als je dit wil hebben in
• 3:16
  Speaker 1: dit materiaal, dan gaat het je zoveel euro of dollar kosten.
• 3:19
  Speaker 5: Dat was het
• 3:20
  Speaker 1: ja. En dat stuurde ik dan
• 3:21
  Speaker 5: op en dan gingen jullie het printen en dan kwam
• 3:23
  Speaker 5: het terug.
• 3:23
  Speaker 1: Ja, en dan gingen wij het printen en dan kwam
• 3:25
  Speaker 1: het naar jouw huis of waar je het ook naartoe
• 3:27
  Speaker 1: wilde sturen, et cetera. En dat deden we meteen wereldwijd.
• 3:30
  Speaker 1: Dat zijn we in Eindhoven begonnen. Maar we zijn meteen
• 3:32
  Speaker 1: begonnen met een Engelse website, dollars aannemen en wereldwijd schippen.
• 3:36
  Speaker 1: En toen zijn we in 2010 naar Amerika verhuisd, naar
• 3:39
  Speaker 1: New York. Ik ben in 2014 bij het bedrijf vertrokken.
• 3:42
  Speaker 1: Toen het inmiddels een mannetje van 150 had. En ik
• 3:45
  Speaker 1: ben sinds twee jaar weer terug
• 3:47
  Speaker 5: Ja, maar er zit heel veel tussen.
• 3:49
  Speaker 1: Tien jaar ben ik weggeleest. Uit de industrie.
• 3:51
  Speaker 4: Maar ook in het eerste tien jaar dat je daar werkte.
• 3:54
  Speaker 4: Of acht jaar, wat was het
• 3:55
  Speaker 1: Ja, er is heel veel gebeurd. Rekenen
• 3:59
  Speaker 4: moet je ook niet proberen op het raam. Dat is
• 4:01
  Speaker 4: echt een wijze les
• 4:03
  Speaker 5: Nu kunnen we ook
• 4:07
  Speaker 1: de
• 4:07
  Speaker 5: geschiedenis van 3D-printing met jou
• 4:09
  Speaker 1: bespreken. Wat Shapebase heeft meegemaakt is een heel keurige reflectie...
• 4:15
  Speaker 1: van wat er in het geheel in de industrie wel
• 4:17
  Speaker 1: zo'n beetje is gebeurd. Shapebase is wel mee op en
• 4:20
  Speaker 1: af gegaan met wat daar is gebeurd.
• 4:21
  Speaker 5: Dus de eerste 3D-printer die jullie in Eindhoven... in een
• 4:26
  Speaker 5: kamer hadden staan. Waardoor al die designs kwamen bij jullie.
• 4:30
  Speaker 5: Je print het uit. Hoe hebben jullie die gemaakt? Wie
• 4:32
  Speaker 5: maakte het
• 4:33
  Speaker 1: Wij hadden een leverancier in Ede zitten op dat moment.
• 4:35
  Speaker 1: We hadden niet eens zelf de 3D printer. Dus we
• 4:37
  Speaker 1: hadden alleen de website ontwikkeld. En we hadden het payment portal.
• 4:41
  Speaker 1: En we hadden die software om automatisch te kunnen quoten.
• 4:45
  Speaker 1: Hadden we ontwikkeld. En we hadden marktonderzoek gedaan. Van alles
• 4:48
  Speaker 1: en nog wat. En toen zijn we in Ede begonnen
• 4:51
  Speaker 1: met printen. En die pakjes kwamen naar ons toe. En
• 4:54
  Speaker 1: die verstorven. Die verschreepten we zelf. Ik weet nog heel
• 4:56
  Speaker 1: goed dat de allereerste order op Paypal binnenkwam. Het was
• 4:59
  Speaker 1: een klein poppetje. En dat was een mannetje van iemand,
• 5:02
  Speaker 1: ik denk op Delft of Den Haag, een designer. En ja,
• 5:06
  Speaker 1: dat was, ik weet niet, 30 euro of zo
• 5:10
  Speaker 5: Ja, en dat waren in het begin, waren het inderdaad
• 5:12
  Speaker 5: voornamelijk poppetjes in heel slecht plastic. Want zo'n plastic rol
• 5:16
  Speaker 5: ging er natuurlijk doorheen
• 5:17
  Speaker 1: Ja. Nou, niet een rol. Wij deden voornamelijk SLS-printen, op
• 5:21
  Speaker 1: dat moment een polyjetting. En niet de FDM-printen wat jij geeft. Oeh,
• 5:24
  Speaker 1: ik hou van jargon, maar we
• 5:25
  Speaker 4: moeten deze afkorting allemaal doen
• 5:28
  Speaker 1: SLS
• 5:28
  Speaker 4: en
• 5:28
  Speaker 1: polyjetting. SLS-printen is een 3D-techniek. Dat doe je eigenlijk met poeder.
• 5:35
  Speaker 1: Dan heb je een bak met poeder. En dan ga
• 5:37
  Speaker 1: je met een laser de stukjes die je aan elkaar
• 5:40
  Speaker 1: wil hebben, die wordt met een laser aan elkaar gesmeerd.
• 5:42
  Speaker 1: En dan doe je een nieuw laagje poeder erop. En
• 5:44
  Speaker 1: dan smelt je het nieuwe laagje. En dan doe je
• 5:46
  Speaker 1: laagje voor laagje. Dat is Selective Laser Sintering. Dat doen
• 5:49
  Speaker 1: we over het algemeen met nylon 12. Dat is een
• 5:51
  Speaker 1: wit plastic. Je kunt er van alles mee doen. Je
• 5:54
  Speaker 1: kunt het smoothen, je kunt het spraypainten. Ga ze maar door. Nou,
• 5:58
  Speaker 1: wat wij toen de tijd hadden, was de SLS. En
• 6:02
  Speaker 1: ook een resinprint. Dat was eigenlijk meer een soort doorzichtige print.
• 6:06
  Speaker 1: Voor hele gedetailleerde... Het was fragiel, maar heel gedetailleerd. Daar
• 6:09
  Speaker 1: kon je hele kleine dingetjes voor maken. Zoals mensen gebruikten
• 6:12
  Speaker 1: dat bijvoorbeeld om... We hadden namelijk consumenten. We richten ons
• 6:18
  Speaker 1: volledig op de consumentenmarkt. En democratisering van het toegang. Dat
• 6:21
  Speaker 1: was wat we toen deden. Dat was echt van democratizing.
• 6:24
  Speaker 1: Dat was wat we deden. Gewoon toegang. Want het was
• 6:27
  Speaker 1: heel duur toen om te printen. Als je iets wilde hebben,
• 6:30
  Speaker 1: als je een iPhone case wilde... kostte het je duizend
• 6:32
  Speaker 1: dollar als je naar een servicebureau ging. En bij ons
• 6:34
  Speaker 1: was die zeventig. Omdat er gewoon
• 6:36
  Speaker 4: 24
• 6:41
  Speaker 4: Nog even
• 6:41
  Speaker 1: op gang te houden.
• 6:42
  Speaker 4: Olieprinting? Wat zei je? Polyjettic?
• 6:44
  Speaker 1: Ja, dat is ook een resin. Polyjettic is dus met
• 6:48
  Speaker 1: een resin. En FDM is eigenlijk met de rol waar
• 6:53
  Speaker 1: je het over had. Spoel met plastic erop. Denk aan een...
• 6:56
  Speaker 1: Ik weet niet wat een nozzle is in het Nederlands.
• 6:58
  Speaker 1: Maar denk aan als je gewoon... Spuitmoentje. Spuitmoentje, dankjewel. Ja,
• 7:03
  Speaker 1: net als de tandpasta, zeg maar, maar dan wat anders.
• 7:05
  Speaker 1: En dan maak je een laagje voor laagje. En dan
• 7:07
  Speaker 1: ga je gewoon van laagje voor laagje gewoon opspuiten. En ja,
• 7:11
  Speaker 1: dat zijn een paar, er zijn heel veel verschillende 3D-primtechnieken...
• 7:14
  Speaker 1: maar wat ze allemaal samen hetzelfde hebben... is dat ze
• 7:17
  Speaker 1: dus laag voor laag iets opbouwen. En daar kan support
• 7:21
  Speaker 1: voor worden gebruikt, dus wel poeder... zoals je met dat
• 7:23
  Speaker 1: SLS hebt, waar we het net over hadden. Of het
• 7:26
  Speaker 1: kan supportmateriaal zijn, dat je twee spoidmondjes hebt... Eentje met
• 7:30
  Speaker 1: het echte materiaal en eentje met het supportmateriaal. Zodat als
• 7:32
  Speaker 1: je dingen wil hebben die gaan overhangen of iets dergelijks...
• 7:35
  Speaker 1: dat dat niet in elkaar gesport
• 7:37
  Speaker 4: Want dat plastic wordt natuurlijk ook halfgesmolten. Dus dat is
• 7:42
  Speaker 4: nog niet zo stevig in de eerste minuut. En dan
• 7:44
  Speaker 4: zou het zomaar in kunnen zakken tijdens het printen.
• 7:47
  Speaker 1: Ja, zeker als je flinke overhangen hebt en zo. Ja, dus...
• 7:51
  Speaker 1: En ja, mensen maken hele creatieve dingen. Ja, om
• 7:53
  Speaker 4: de een of andere reden wil je altijd dingen printen
• 7:55
  Speaker 4: met een enorme overhanging. Dat heb jij ook toch, Ben?
• 7:57
  Speaker 4: Helemaal niet.
• 7:59
  Speaker 5: Terug, ja, de geschiedenis. Nee, terug. Maar het werd dus
• 8:03
  Speaker 5: gemaakt bij jouw leverancier
• 8:05
  Speaker 4: Dat deed je niet eens zelf. Je ging aan de
• 8:07
  Speaker 4: USB op de fiets richting...
• 8:09
  Speaker 1: Weg richting Ede, ja. Nee, maar dat is best
• 8:10
  Speaker 5: wel apart. Want dan ben je eigenlijk alleen maar een
• 8:12
  Speaker 5: beetje frontend zijn maken. Ja,
• 8:14
  Speaker 1: maar uiteindelijk zijn we... Dus ik ben in Eindhoven een
• 8:16
  Speaker 1: fabriek gaan bouwen. Dus we hebben een fabriek in Eindhoven
• 8:19
  Speaker 1: gebouwd
• 8:19
  Speaker 4: Betekent dit dat jullie een stukje Philips waren helemaal in
• 8:21
  Speaker 4: het begin
• 8:22
  Speaker 1: Ja,
• 8:22
  Speaker 4: klopt. Het kan niet anders, maar het moet genoemd worden.
• 8:26
  Speaker 4: Nou
• 8:26
  Speaker 1: ik ben ze altijd dankbaar, hoor. Natuurlijk, ik begrijp het.
• 8:29
  Speaker 1: En
• 8:29
  Speaker 5: wij missen een type Philips bedrijf op dit moment. ASML misschien,
• 8:33
  Speaker 5: maar dat missen we in Nederland. Dus daarom zijn we
• 8:35
  Speaker 1: blij. Philips had toen de tijd een lifestyle incubator. Die
• 8:38
  Speaker 1: hadden verschillende incubator programma's. En daar gingen ze kleine start-ups financieren.
• 8:44
  Speaker 1: En ze hadden een soort programma waar als je met stages... alpha, beta, seed,
• 8:49
  Speaker 1: de hele dingen. En als je dan iedere keer maar
• 8:51
  Speaker 1: vooruit bleef gaan... en keurig die stages volgde, dan bleven
• 8:56
  Speaker 1: ze jou financieren. Eerlijk gezegd sprak ik met mijn co-founders
• 8:59
  Speaker 1: toen de tijd. Ik zei jongens, ik wil helemaal niet
• 9:00
  Speaker 1: met Philips werken. Sorry Philips. Maar ik ben geen grote bedrijvenmens.
• 9:05
  Speaker 1: Philips is een B2B2 medische bedrijf. Maar meestal niet. En
• 9:14
  Speaker 1: wij worden gewoon B2C. Maar die lifestyle incubator heeft ons
• 9:20
  Speaker 1: financieel ondersteund... en het mogelijk gemaakt dat we dit bedrijf
• 9:22
  Speaker 1: zijn gestart. We hebben toen uiteindelijk extern geld opgehaald... bij
• 9:27
  Speaker 1: Amerikaanse en Engelse venture capitalists. En toen heb ik een
• 9:34
  Speaker 1: spin-out gedaan. We hebben een aparte bv opgericht. En daar
• 9:38
  Speaker 1: is Philips in verwaterd. Philips blij. Philips blij. Nou, ik
• 9:43
  Speaker 1: weet het niet. Shapers heeft nog een soort bullshit-spak gedaan.
• 9:50
  Speaker 1: Goed woord. In 2024. Snapt iedereen, een bullshit-spak
• 9:53
  Speaker 5: is een erg goed woord
• 9:55
  Speaker 1: En waarom is het een bullshit? En ik hoop dat
• 9:58
  Speaker 1: Philips daar meteen is verkocht. Dat hoop ik echt voor,
• 10:01
  Speaker 1: En dat ze daar goed geld in hebben verdiend. Dat
• 10:03
  Speaker 1: is natuurlijk een
• 10:04
  Speaker 5: hele mooie term. Waarom bullshit-spak?
• 10:07
  Speaker 1: Nou ja, Philips was wel dat shape-based als op dat
• 10:09
  Speaker 1: moment een bedrijf... dat eigenlijk nog een fundraise moest doen.
• 10:14
  Speaker 1: Wat er gebeurt is... Ik wil niet te lang op
• 10:16
  Speaker 1: de geschiedenis... Ik weet niet of dat zin heeft om
• 10:17
  Speaker 1: te lang op Shapebase te gaan. Nee, maar dit is
• 10:19
  Speaker 5: heel interessant. Dus heel even nog, alsjeblieft
• 10:22
  Speaker 5: Daar gaan we door
• 10:23
  Speaker 1: Shapebase is natuurlijk gefund door VCs. En dat waren VCs
• 10:26
  Speaker 1: die normaal software investeren. Dus wat er dan gebeurt, is
• 10:30
  Speaker 1: die software VCs zijn gewend... en ze hebben in Shapebase
• 10:33
  Speaker 1: geïnvesteerd vanwege de community. Omdat wij er met die democratisering
• 10:36
  Speaker 1: bezig waren. En al die community modellen, of het nou
• 10:38
  Speaker 1: Etsy was of Facebook... die groeiden allemaal als mushroom. En
• 10:42
  Speaker 1: biggest winner takes all. Dus wij zouden dat gaan doen
• 10:46
  Speaker 1: voor 3D-printen. Dus die investeerders blijven dan investeren in hypergrowth.
• 10:50
  Speaker 1: Maar we kunnen niet zo snel schalen als een softwarebedrijf.
• 10:54
  Speaker 1: Dus niet even een paar service erbij gooien en hoppa,
• 10:56
  Speaker 1: daar gaan we weer. We hebben jarenlang 10% per maand gegroeid...
• 11:00
  Speaker 1: waardoor we 10% per maand iedere keer meer moesten uitleveren.
• 11:04
  Speaker 1: Daarom heb ik een fabriek gebouwd in Nederland, in Amerika.
• 11:07
  Speaker 1: Een hele rits met vendors aangesloten, ga ze maar door.
• 11:10
  Speaker 1: Terug naar de SPAC, waarom dat... Shapeways had gewoon... Als
• 11:15
  Speaker 1: het gewoon niet gepusht was geweest door de VCs... om
• 11:19
  Speaker 1: hypergrowth te realiseren... had het gewoon een winstgevende bedrijf kunnen worden...
• 11:23
  Speaker 1: tien jaar geleden zonder probleem. Maar dat heeft het niet gedaan.
• 11:26
  Speaker 1: En daardoor had het extra investeringsgeld nodig. En dat hebben
• 11:30
  Speaker 1: ze gedaan door middel van die SPAC. En dat was
• 11:33
  Speaker 1: eigenlijk niks anders dan een hele gecompliceerde financieringsronde. Met hele
• 11:37
  Speaker 1: mooie bells
• 11:38
  Speaker 4: en whistles. Maar wat leuk dat je jezelf eigenlijk op
• 11:41
  Speaker 4: één lijn zet met Etsy. Toen in elk geval dat
• 11:44
  Speaker 4: wilde worden.
• 11:45
  Speaker 1: Dat is een
• 11:45
  Speaker 4: heel ander soort, maar ook wel een soort creatieve makerscommunity
• 11:50
  Speaker 1: Ja, dat was ook begin van het jaar 2010. Twitter
• 11:53
  Speaker 1: was er net. Iedereen dacht nog dat het internet alleen
• 11:57
  Speaker 1: maar goed ging opleveren. Dat iedereen aardig voor elkaar ging zijn.
• 12:00
  Speaker 1: Dat alles open source zou zijn. Iedereen alles zou delen.
• 12:03
  Speaker 1: In het begin van het jaar 2010 was het nog
• 12:06
  Speaker 1: best wel idealistisch.
• 12:08
  Speaker 5: Ja, dat heeft allemaal mee te maken. Als ik toch
• 12:11
  Speaker 5: nog heel even daarover mag... want jij vindt het vervelend,
• 12:15
  Speaker 5: dat merk ik aan je... dat ik nog steeds
• 12:16
  Speaker 1: daarin ben. Ik weet niet of dat het meest interessant is,
• 12:20
  Speaker 1: maar jij... Ik
• 12:21
  Speaker 5: volg
• 12:22
  Speaker 1: je
• 12:22
  Speaker 5: wel, hoor. Maar even, dus het was een bullshit-spak. Want
• 12:27
  Speaker 5: wat jij zegt, je zet een server erbij en daar
• 12:30
  Speaker 5: kan je schalen. Jullie niet, want je hebt een fabriek nodig.
• 12:33
  Speaker 5: Komt het ook... Omdat de marginale kosten van een 3D
• 12:38
  Speaker 5: is nog altijd... Het is natuurlijk niet zoveel, maar je
• 12:40
  Speaker 5: hebt altijd nog die materialen nodig.
• 12:43
  Speaker 1: Op een software kun je makkelijk 95 procent bruto marge maken.
• 12:48
  Speaker 1: En dat is natuurlijk anders. En op een 3D-print niet.
• 12:52
  Speaker 1: Wat voor soort marge hebben jullie?
• 12:56
  Speaker 4: Mag je dat zeggen?
• 12:57
  Speaker 1: Nee, ik
• 12:58
  Speaker 4: mag zeggen wat ik wil. Ik ben de baas. Wat
• 13:00
  Speaker 4: ga ik nu doen? Moet je denken aan een kwart
• 13:04
  Speaker 4: of aan de helft of aan drie kwart?
• 13:05
  Speaker 1: Nee, je moet alles denken. Het kan alles zijn tussen
• 13:08
  Speaker 1: de 20 en de 60 procent. Afhankelijk van de type markt,
• 13:11
  Speaker 1: de type product. Technologie, et cetera. Maar het is niet
• 13:15
  Speaker 1: een 90 procent. Je hebt natuurlijk uiteindelijk wel gewoon materiaalkosten.
• 13:21
  Speaker 1: Je hebt personeelskosten. Je hebt een gebouw nodig. Je moet
• 13:24
  Speaker 1: je afschrijving betalen. Dat is echt gewoon heel anders dan
• 13:26
  Speaker 1: een softwarebedrijf. En als je dus ook wil groeien, dan
• 13:29
  Speaker 1: heb je dus werkkapitaal nodig. Dan had ik daar minder
• 13:32
  Speaker 1: voor nodig. Want ik had in dat consumentenbedrijf betaalde klanten
• 13:34
  Speaker 1: mij vooraf
• 13:36
  Speaker 1: En ik heb mijn kosten natuurlijk na dertig dagen. Dus
• 13:39
  Speaker 1: dat voorfinancieren ze zich toen de tijd wel vanzelf. Maar
• 13:44
  Speaker 1: over het algemeen... je hebt wel om te groeien meer
• 13:48
  Speaker 1: machines nodig... en daar moet je in
• 13:50
  Speaker 4: investeren. En dan heb je meer mensen. Is dat anders
• 13:53
  Speaker 4: geworden toen je de eerste keer Shapeways begon... en toen
• 13:56
  Speaker 4: je er voor de tweede keer weer begon? dat de
• 13:58
  Speaker 4: eerste keer er gewoon heel veel personeel... met de handen
• 14:01
  Speaker 4: dingen zaten te doen.
• 14:02
  Speaker 1: En dat dat allemaal
• 14:03
  Speaker 4: gerobotiseerd is nu
• 14:05
  Speaker 1: Nog niet alles is gerobotiseerd. Er is nog steeds een
• 14:08
  Speaker 1: gedeelte best handmatig. Maar we hebben veel meer gerobotiseerd dan toen.
• 14:11
  Speaker 1: En in de tien jaar dat ik bij Shape heeft
• 14:13
  Speaker 1: zijn weg geweest... heeft mijn team uit Eindhoven... onder leiding
• 14:18
  Speaker 1: van onze COO... die hebben daar echt grote stappen in gemaakt...
• 14:23
  Speaker 1: waar je denkt dat je gewoon acht keer minder mensen
• 14:25
  Speaker 1: nodig hebt... voor post-proces. dan toen ik er nog was.
• 14:29
  Speaker 4: Dat zijn
• 14:30
  Speaker 1: echt wel grote stappen die gemaakt zijn. En dat zie
• 14:32
  Speaker 1: je ook in 3D-printen als geheel. Wij hebben best wel
• 14:36
  Speaker 1: wat patenten in die richting. Maar je ziet gewoon als
• 14:40
  Speaker 1: geheel dat er qua ontwikkeling... in 3D-printgebieden zijn niet zo
• 14:43
  Speaker 1: heel veel technologieën bijgekomen. Er zijn wel nieuwe 3D-printtechnologieën gekomen.
• 14:47
  Speaker 1: Maar de meeste zijn vooral beter geworden of sneller of
• 14:50
  Speaker 1: iets nauwkeuriger... Maar vooral in de postprocessing en ook vooraf,
• 14:54
  Speaker 1: hoe je met de planning dingen doet. Dat is waar
• 14:57
  Speaker 1: best wel veel innovatie is geweest.
• 15:01
  Speaker 4: Maar waar hou je nou altijd nog mensen voor nodig?
• 15:03
  Speaker 4: Welke stapjes in het proces
• 15:06
  Speaker 4: Je print het en dan moet iemand het uit de
• 15:07
  Speaker 4: doos pakken. Hoe
• 15:08
  Speaker 1: gaat de machine aan? Gaat die vanzelf printen? Loopt die
• 15:11
  Speaker 1: nooit vast? Nee, dat doet die dus wel.
• 15:13
  Speaker 4: Hij loopt altijd vast. GELACH
• 15:16
  Speaker 1: Nee, een agent zorgt dat... Ja, maar welke printer heb je?
• 15:18
  Speaker 1: Heb je een Ultimaker of een
• 15:22
  Speaker 4: Ultimaker? Ik ben het merk vergeten
• 15:25
  Speaker 1: Het maakt niet uit of het een Ultimaker of een
• 15:26
  Speaker 1: MakerBot is. Er zijn allebei best wel hele gave bedrijven geweest. Maar... Ja,
• 15:31
  Speaker 1: die technologie is echt veranderd. Als je er nu eentje koopt,
• 15:34
  Speaker 1: dan zet je hem aan... en dan doet hij het.
• 15:36
  Speaker 1: En dat deed
• 15:37
  Speaker 4: hij in het begin ook. Dus wat dat betreft...
• 15:38
  Speaker 1: Ja, maar het is echt nu wel anders.
• 15:40
  Speaker 4: Misschien dat ik er weer eens eentje aan ga schaffen
• 15:43
  Speaker 5: Ja, ik word ook zo enthousiast. Maar, 2040 hier weg, waarom?
• 15:47
  Speaker 1: Nou ja, omdat ik... Dat
• 15:49
  Speaker 5: jas
• 15:51
  Speaker 1: zat. Het kwam er eigenlijk op neer dat er was...
• 15:56
  Speaker 1: Je ziet gewoon dat spanningsveld ontstaan. We kregen Andries Horowitz
• 16:00
  Speaker 1: erbij op de cap table
• 16:02
  Speaker 5: Nou, dan weet je genoeg. Ik was... Heel veel luisteraars
• 16:08
  Speaker 5: weten niet genoeg
• 16:08
  Speaker 1: Wat is jouw mening over Anderson Horowitz? Dat
• 16:11
  Speaker 5: zit helemaal in de hoek op dit moment. Van Peter Thiel.
• 16:14
  Speaker 5: It's time to build A16Z. Dus dat is best wel...
• 16:20
  Speaker 5: een eindtijd-fascistisch gedachtegoed... dat alles geoptimaliseerd wordt, dat mensen robots worden...
• 16:27
  Speaker 5: en dat we alles wat menselijk is uit de samenleving halen...
• 16:33
  Speaker 5: waardoor technologie de oplossing is voor alles. Ik zit nu
• 16:37
  Speaker 5: in wat termen bij elkaar, maar dat is het beeld
• 16:40
  Speaker 1: En jij? Echte techbrood.
• 16:42
  Speaker 5: Hij
• 16:42
  Speaker 4: kwam binnen en dacht, dit is mijn tijd om te gaan. Vertel,
• 16:45
  Speaker 4: want dit bent niemand in
• 16:47
  Speaker 1: Nederland. Ja, het was... Weet je, het is allemaal nooit
• 16:51
  Speaker 1: zo zwart-wit. Maar wat er gewoon gebeurde is... je ziet
• 16:54
  Speaker 1: gewoon dat we hadden van Shapeways op dat moment... gewoon
• 16:56
  Speaker 1: een goed lopend... we groeiden gewoon heel hard. We waren
• 17:00
  Speaker 1: heel populair. We hadden binnen de eerste doelgroep... want we
• 17:04
  Speaker 1: waren basically mannelijke nerds... tussen de twintig en de vijfenvijftig.
• 17:08
  Speaker 1: Die werden helemaal wild van Shapeways. Die konden alles maken.
• 17:11
  Speaker 1: En dan hadden we ook nog kunstenaars, dat soort dingen... Jewelry, puzzels.
• 17:15
  Speaker 1: Echt van alles. Tot aan de bronies aan toe. Er
• 17:18
  Speaker 1: zijn mannen die My Little Ponies verzamelen. Ik
• 17:21
  Speaker 6: weet niet
• 17:21
  Speaker 1: hoeveel
• 17:22
  Speaker 6: ponies er zijn. Echt waar
• 17:25
  Speaker 1: En die verkleden zich ook. En die gaan naar bronieconventions. Leuk. Mark.
• 17:29
  Speaker 1: Daar moeten we een
• 17:30
  Speaker 4: aflevering van maken. Mijn
• 17:32
  Speaker 1: community team heeft echt heel veel lol gehad met die mensen.
• 17:36
  Speaker 1: Maar even terug, waarom ik daar weg ben gegaan. Je
• 17:38
  Speaker 1: ziet dan gewoon discussies ontstaan in de board. Ze willen
• 17:41
  Speaker 1: gewoon niet naar profitability. Want ze willen die maximale exit
• 17:44
  Speaker 1: van een miljard dollar. Terwijl ik als founder, ik wil
• 17:47
  Speaker 1: gewoon een mooi bedrijf hebben. Wat ook nog van mij blijft,
• 17:50
  Speaker 1: op een bepaalde manier. En wat gewoon goed functioneert en
• 17:54
  Speaker 1: wat het gewoon mooi doet. En dat het gewoon goed,
• 17:56
  Speaker 1: gezond groeit. Leuke, gave medewerkers heeft. En dat we aan
• 18:00
  Speaker 1: iets moois bouwen. En ja, dan zit je in zo'n wordmeeting...
• 18:04
  Speaker 1: En dan wordt er gezegd van ja, laten we nog
• 18:05
  Speaker 1: dertig minuten ophalen... want dan gaan we de markt verhogen.
• 18:07
  Speaker 1: Ik denk, ja, met wat? Met wit SLS-printen? Weet je,
• 18:10
  Speaker 1: de gemiddelde consument. Wat is wit SLS? Ja, dat nylon.
• 18:13
  Speaker 1: Dat SLS, zeg maar, dat is gewoon nylon. Dat zijn
• 18:16
  Speaker 1: witte modelletjes die we maakten. Nou, als jij een puzzelverzameler bent...
• 18:19
  Speaker 1: en je kunt eindelijk je 12x12x12 Rubik's Cube krijgen... dan
• 18:23
  Speaker 1: ga je dat witte stukje plastic wel lekker verven. Maar
• 18:26
  Speaker 1: als jij aan een random... Stel, je vraagt uit mijn
• 18:30
  Speaker 1: zus van... wil je iets voor 3D-printen hebben? Nee, zei ja.
• 18:32
  Speaker 1: Ik wil gewoon hebben wat ik wil hebben. I don't
• 18:34
  Speaker 1: care hoe het gemaakt is. Dat is de gemiddelde consument.
• 18:38
  Speaker 1: Dus we hadden echt de markt flink veroverd... op het
• 18:41
  Speaker 1: gebied van de 3D-mensen. Die vonden shapeways heel tof. En
• 18:45
  Speaker 1: die waren business rondom ons heen aan het bouwen... met
• 18:48
  Speaker 1: de marktplaats. Die waren geld aan het verdienen op shapeways...
• 18:50
  Speaker 1: door het verkopen van hun 3D-prints. Dat ging als een dolle.
• 18:53
  Speaker 1: Maar de algemene consumentenmarkt... Die wilde Andreessen wel eventjes gaan kopen.
• 18:58
  Speaker 1: Die ga je niet kopen, want daar heb je andere
• 18:59
  Speaker 1: materialen voor nodig. Je moet echte producten maken en niet
• 19:03
  Speaker 1: alleen maar prints. En ik denk, ja, wat zijn we
• 19:06
  Speaker 1: aan het doen
• 19:06
  Speaker 4: Je wilde niet producten
• 19:07
  Speaker 1: maken. Dan ga ik nog meer verwateren en nog 30
• 19:09
  Speaker 1: miljoen hier. Het was een
• 19:10
  Speaker 4: verschil van strategisch
• 19:12
  Speaker 5: inzicht.
• 19:12
  Speaker 1: Ja, en toen dacht ik dan... Met heel veel woorden,
• 19:16
  Speaker 1: verschil van strategisch inzicht
• 19:17
  Speaker 5: Juist, je geeft kleur nu daaraan. Dat is natuurlijk veel
• 19:19
  Speaker 5: belangrijker dan dat ik nu deze PR... Ik denk dat
• 19:21
  Speaker 1: het ook gaat failliet. Maar ik wist alleen niet dat
• 19:24
  Speaker 1: dat tien jaar zou duren
• 19:27
  Speaker 4: Ze hebben eigenlijk nog best lang volgehouden
• 19:29
  Speaker 1: Ja.
• 19:30
  Speaker 4: Ja, want uiteindelijk is het failliet en nu zit het
• 19:33
  Speaker 4: weer terug.
• 19:34
  Speaker 1: Ja
• 19:35
  Speaker 4: Het shape is ook weer terug,
• 19:36
  Speaker 1: sinds een jaar of twee. Twee jaar, ja.
• 19:38
  Speaker 4: Is de wereld nu helemaal anders? Nee.
• 19:40
  Speaker 1: Want
• 19:40
  Speaker 4: niemand heeft het meer over 3D-print.
• 19:43
  Speaker 1: Nee, het was een gigantische hype in 2011 en 2012.
• 19:47
  Speaker 1: Alles zou 3D-print worden. Alle andere productietechnieken zouden niet meer
• 19:51
  Speaker 1: nuttig zijn. Dan krijg je van die interviews met journalisten.
• 19:56
  Speaker 1: No offense, heren. En dan denk je, ja, maar nee.
• 20:00
  Speaker 1: We gaan niet alles 3D printen. Het is gewoon een techniek.
• 20:04
  Speaker 1: Om iets mee te maken. In Eindhoven hebben ze een
• 20:06
  Speaker 4: hele brug over een rivier gedreepte print.
• 20:09
  Speaker 1: We
• 20:09
  Speaker 4: gaan letterlijk alles, botten, als die gerepareerd moeten worden... dan
• 20:13
  Speaker 4: maken ze een printje. Ik ga je niks nieuws vertellen,
• 20:18
  Speaker 4: maar letterlijk alles wordt tegenwoordig gedreepte. Het moet groter, denk
• 20:22
  Speaker 4: ik
• 20:22
  Speaker 1: Ja, maar het is gewoon één van de vele technieken
• 20:25
  Speaker 1: om iets te maken. Is
• 20:26
  Speaker 4: er een sector waarin 3D-printen eigenlijk gewoon de ene... norm
• 20:30
  Speaker 4: is die overgebleven is. Want natuurlijk, als je massa plastic maakt,
• 20:34
  Speaker 4: dan doe je nog steeds dat met, hoe heet dat,
• 20:38
  Speaker 4: spuitgieten of zo. Ja, spuitgieten. Whatever. Met een mol. Maar
• 20:42
  Speaker 4: zijn er misschien plekken waar je gewoon alleen maar kan printen? Oeh,
• 20:46
  Speaker 1: dat weet ik eigenlijk niet. Er zijn wel hele specifieke toekomstverpassingen.
• 20:50
  Speaker 1: Zoals nozzels, zeg maar, voor jet engines. Die kun je
• 20:54
  Speaker 1: heel goed printen.
• 20:56
  Speaker 5: Dus die worden
• 20:57
  Speaker 1: niet meer met... Die worden opgeprint. En ik denk dat
• 20:58
  Speaker 1: die ook niet meer echt gemaakt worden. Maar dat durf
• 21:00
  Speaker 1: ik niet met zekerheid te zeggen. Niet meer echt, niet
• 21:02
  Speaker 1: meer zeg maar gegoten worden. Omdat je ze dan veel
• 21:05
  Speaker 1: gedetailleerder kan maken. En je kunt veel meer complexere geometrie maken.
• 21:08
  Speaker 1: Met al die overhang... Ja, precies. Ik weet het Nederlandse
• 21:13
  Speaker 1: woord niet. Dus overhangs. Ik zeg geen Engels, maar ja
• 21:17
  Speaker 4: Ja, overhangsels. Ja, overhangsels. Of wel stukken die Thijs de
• 21:22
  Speaker 4: Print moet ondersteunen. Oh, we
• 21:24
  Speaker 5: hebben wel een brief.
• 21:25
  Speaker 4: Ja, Hielke, die moeten we wel tevreden houden. Ja, Hielke
• 21:27
  Speaker 4: vindt het
• 21:28
  Speaker 5: heel vervelend als we Engelse termen gebruiken.
• 21:30
  Speaker 4: Ja,
• 21:30
  Speaker 5: afkorting ook niet. Oké,
• 21:32
  Speaker 1: sorry Hielke, maar ik woon al 16 jaar in Nederland...
• 21:35
  Speaker 1: en ik praat al niet zo dat ik in New
• 21:38
  Speaker 1: York woon. Dat
• 21:39
  Speaker 4: is
• 21:39
  Speaker 2: ook
• 21:39
  Speaker 4: leuk,
• 21:39
  Speaker 3: want
• 21:40
  Speaker 4: jij zit nu hier in onze studio... en dan denkt
• 21:41
  Speaker 4: iedereen dat is vanzelfsprekend.
• 21:43
  Speaker 1: Maar
• 21:43
  Speaker 4: dat is helemaal niet makkelijk om jou in een Nederlandse
• 21:45
  Speaker 4: studio te krijgen. Want je woont in Amerika en
• 21:47
  Speaker 1: af en toe
• 21:47
  Speaker 4: ben je even hier... En nu konden we dat even
• 21:50
  Speaker 4: met elkaar samenvoegen.
• 21:51
  Speaker 1: Ja, nu kwam het toevallig even uit, hè
• 21:52
  Speaker 4: Ja, want je hebt niet meer de gedachte... als je
• 21:54
  Speaker 4: dan denkt, Shapeways, ik begin het weer gewoon in Eindhoven.
• 21:57
  Speaker 1: Nou, we zijn het ook weer in Eindhoven begonnen. Maar
• 21:59
  Speaker 1: ik woon natuurlijk al bijna 16 jaar in Amerika. En
• 22:02
  Speaker 1: we hebben ook een bedrijf in Amerika. Dus ik manage
• 22:06
  Speaker 1: zowel het bedrijf in Amerika als in Nederland. En het
• 22:10
  Speaker 1: Nederlandse team is gewoon super ervaren. Daar staat ook een
• 22:12
  Speaker 1: hele sterke COO bovenaan. En die weten gewoon heel goed...
• 22:17
  Speaker 1: die kunnen die fabriek gewoon hartstikke goed runnen. En ik
• 22:19
  Speaker 1: hoef me echt niet te bemoeien op dagdagelijkse gang van zaken...
• 22:22
  Speaker 1: met of die printer wel loopt of niet, hoor. Dat
• 22:24
  Speaker 1: gaat allemaal wel goed.
• 22:25
  Speaker 4: Ja. En in Amerika hebben ze wat meer... Nou,
• 22:27
  Speaker 1: in Amerika hebben we een andere business. Daar hebben we
• 22:29
  Speaker 1: een consumentenmarktplaats. Dat heet Thanks. Dingen, op z'n Engels, maar
• 22:34
  Speaker 1: dan met een A. T-H-N-G-S. Sorry voor het Engels, Hielke.
• 22:43
  Speaker 1: En dat is een marktplaats voor consumenten die zelf een
• 22:46
  Speaker 1: 3D-printer thuis hebben. En daar kunnen ze downloads maken. Dus
• 22:51
  Speaker 1: designers die zetten daar modellen live. En dan kun je
• 22:54
  Speaker 1: lid worden en een abonnement nemen bij een designer. En
• 22:57
  Speaker 1: dan kun je iedere maand een aantal designs van hun downloaden.
• 22:59
  Speaker 1: En dan kun je dan zelf printen. Of je kunt
• 23:02
  Speaker 1: het later printen bij Shapebase.
• 23:04
  Speaker 4: Dat laatste natuurlijk. Wel zo makkelijk.
• 23:06
  Speaker 5: Ik wil eerst even nog iets meer naar de vraag.
• 23:07
  Speaker 5: Je zei de nozzels van vliegtuigmotoren. Ja. Even wat voorbeelden.
• 23:12
  Speaker 5: Dat vind ik even belangrijk. Dus mensen die... My Little Ponies.
• 23:17
  Speaker 5: Dat speelveld.
• 23:18
  Speaker 4: En hoe snel... Bestaat dat nog, die My Little Pony
• 23:20
  Speaker 4: community
• 23:20
  Speaker 1: Ik heb er niks meer van gehoord.
• 23:22
  Speaker 4: Want jullie waren een tijdje weg. Maar ongetwijfeld
• 23:24
  Speaker 1: Ik weet niet waar ze gebleven zijn. Ik denk dat
• 23:26
  Speaker 1: ze vervangen zijn door een nieuwe community... van mensen die
• 23:28
  Speaker 1: exceptiek zijn
• 23:29
  Speaker 4: Ja.
• 23:31
  Speaker 5: die 3D-printen, hoe snel dat groeit. Dus de vraag kan.
• 23:35
  Speaker 5: Ik wil straks over de fabriek en zo
• 23:36
  Speaker 1: hebben. 3D-printen groeit op dit moment zo, en echt al
• 23:39
  Speaker 1: de laatste jaren, met zo'n gemiddeld 20% per jaar. Dus
• 23:43
  Speaker 1: dat is echt veel sneller dan de wereldeconomie. Even terug
• 23:48
  Speaker 1: naar die fasering. In 2010, 11, 12 was het echt
• 23:51
  Speaker 1: een enorme hype. In 16, 17, 18 is het toen
• 23:55
  Speaker 1: in zo'n downfall gegaan. De realiteit is dat thuisprinten nog
• 24:02
  Speaker 1: best wel lastig is. Want je moet echt wel handig
• 24:04
  Speaker 1: zijn als je die dingen aan de gang wil houden.
• 24:06
  Speaker 1: Dat heb je zelf meegemaakt. Ik ga
• 24:09
  Speaker 4: het weer proberen
• 24:11
  Speaker 1: En 3D-printen voor de industrie... of het nou een medische
• 24:15
  Speaker 1: toepassing is... of een defensietoepassing... of een automotive toepassing... daar
• 24:21
  Speaker 1: heb je gewoon een aantal plekken... waar het heel veel
• 24:23
  Speaker 1: zin heeft. Maar andere plekken ook niet. En dan moet
• 24:26
  Speaker 1: je gewoon nog verspanende technieken... of vervormende technieken gaan gebruiken.
• 24:29
  Speaker 1: Je moet gewoon een combo doen. Dus... Weet je, alles
• 24:32
  Speaker 1: is een beetje bij zinnen gekomen. Het investeringsgeld is daar
• 24:35
  Speaker 1: een beetje teruggetrokken. En nu heb je gewoon bedrijven die gewoon...
• 24:39
  Speaker 1: weet je wat, ik heb gewoon een mooi bedrijf... en
• 24:40
  Speaker 1: we gaan dit verder uitbouwen en we gaan blijven pushen
• 24:42
  Speaker 1: op de innovatie. En materialen worden verder ontwikkeld, et cetera.
• 24:46
  Speaker 4: Totale
• 24:46
  Speaker 5: werelddominantie hoeft niet meer.
• 24:48
  Speaker 1: En de
• 24:49
  Speaker 5: democratisering is ook weg.
• 24:51
  Speaker 1: Want
• 24:51
  Speaker 5: thuis gebeurt minder
• 24:53
  Speaker 1: Dat is veel groter geworden. Dus toen ik bij Shapeways
• 24:56
  Speaker 1: wegging in 2014... hadden wij de marktplaats nog. En daar
• 25:01
  Speaker 1: werden dus zoveel bedrijfjes... dat is echt wel iets waar
• 25:04
  Speaker 1: ik trots op ben... mensen die naar me toe komen
• 25:06
  Speaker 1: die hun eigen bedrijf zijn gestart... omdat ze op de
• 25:08
  Speaker 1: marktplaats van Shapeways zijn begonnen... met verkopen, daarmee geld hebben verdiend...
• 25:12
  Speaker 1: en hun bedrijf hebben opgebouwd. Echt heel leuk. Er is
• 25:15
  Speaker 1: heel veel ondernemerschap daarmee gestimuleerd... En de marktplaats is met
• 25:21
  Speaker 1: het visument van Shapeways verdwenen. Want alle modellen zijn toen
• 25:25
  Speaker 1: gedeleteerd door de curator in Amerika. Dus er was 42
• 25:27
  Speaker 1: terabyte en de data was weg. Waarom
• 25:30
  Speaker 5: deed
• 25:31
  Speaker 1: u dat? Omdat de modellen in eigendom waren van de designers.
• 25:33
  Speaker 1: Dus dat kun je niet kopen. Dat was niet te koop.
• 25:38
  Speaker 1: Dus daarom hebben we ook tanks gekocht. Om
• 25:40
  Speaker 4: weer opnieuw
• 25:42
  Speaker 1: te beginnen. Dat was een marktplaats voor alleen maar digitale modellen.
• 25:47
  Speaker 1: En daar hebben we het fysieke aan toegevoegd. En wat
• 25:49
  Speaker 1: je nu ziet is dat die democratiseringswens... die is doorgegaan
• 25:54
  Speaker 1: voor ons. Wij willen nog steeds dat die mensen die
• 25:57
  Speaker 1: vroeger bij ons geld verdienden... hebben nu een nieuw thuis
• 25:59
  Speaker 1: gekregen bij tanks. Ondertussen zijn er... Nou ja, misschien 150
• 26:06
  Speaker 1: keer meer mensen in de wereld... dan in 2014 die
• 26:08
  Speaker 1: thuis een 3D-printer hebben. Die dingen die werken tegenwoordig ook
• 26:13
  Speaker 1: En je hebt heel veel verschillende materialen... en glanzend en
• 26:15
  Speaker 1: hologrammen en allerlei kleurtjes. En van alles en nog wat.
• 26:19
  Speaker 1: Dus dat is echt een leuke hobby geworden. Waar ook
• 26:21
  Speaker 1: veel meer vrouwen aan meedoen. Omdat het veel meer plug-and-play
• 26:24
  Speaker 1: is geworden. Er zijn veel meer kinderen en vrouwen die
• 26:27
  Speaker 1: daar ook in meegaan nu. En mensen die er echt
• 26:30
  Speaker 1: leuk hun bedrijf mee beginnen... Dus dat is echt heel
• 26:35
  Speaker 1: groot geworden nu. Omdat die FDM-printers voor thuisprinten... die zijn
• 26:40
  Speaker 1: echt zoveel betrouwbaarder dan tien jaar geleden. Dat is echt
• 26:44
  Speaker 1: een gigantische ontwikkeling geweest. Dus dat groeit echt gigantisch hard.
• 26:48
  Speaker 1: En dat zie je ook, want ik weet niet of
• 26:50
  Speaker 1: jij het herkent... maar als je iets van 3D-printen kent...
• 26:57
  Speaker 1: En allerlei dingetjes die met een desktop-FDM-printer zijn gemaakt. Ja,
• 27:01
  Speaker 1: ik noem
• 27:02
  Speaker 4: het... Een beetje rafelig is het. Een
• 27:05
  Speaker 1: beetje zo'n step-ratje. Je
• 27:07
  Speaker 4: voelt dat er laagjes gemaakt zijn, ja. En nu is
• 27:16
  Speaker 4: de wereld echt helemaal anders... met wat er aan materialen
• 27:19
  Speaker 4: in elk geval beschikbaar is. Je hoort steeds meer metaal
• 27:22
  Speaker 4: waarmee geprint wordt. Ik kan me herinneren dat er bijvoorbeeld
• 27:26
  Speaker 4: keramiek erbij kan. Dat soort dingen. Ik heb een pakketje
• 27:31
  Speaker 4: geprint en toen achteraf zei iemand... ja, maar dat mag
• 27:33
  Speaker 4: je niet gebruiken, want dat is niet veilig voor voedsel.
• 27:36
  Speaker 4: O ja... Maar daar zijn weer materialen voor die dat
• 27:39
  Speaker 2: jammer wel
• 27:40
  Speaker 4: weer wel zijn. En er was ook wel met dat
• 27:41
  Speaker 4: oude plastic, dat ABS, kon je wel weer... als je
• 27:44
  Speaker 4: daar dan chemicaliën eromheen vernevelde, kon je het glad maken.
• 27:48
  Speaker 4: En dan was het misschien toch wel, maar misschien is
• 27:51
  Speaker 4: een
• 27:51
  Speaker 1: belangrijk
• 27:52
  Speaker 4: woord... Het gaat erom dat er allemaal kleine gaatjes in zitten...
• 27:55
  Speaker 4: waar allemaal bacteriën in kunnen
• 27:56
  Speaker 1: gaan zitten. Dat kan je
• 27:57
  Speaker 4: heel moeilijk schoonmaken. Maar is er daar... Als ik dan
• 28:03
  Speaker 4: een kopje wil maken wat voedselveilig moet zijn... Heb je
• 28:07
  Speaker 4: daar nu gewoon standaard een materiaal voor liggen?
• 28:09
  Speaker 1: We hebben wel biocompatible materialen, maar we doen geen keramiek meer.
• 28:12
  Speaker 1: Dat hebben we wel een aantal jaren gedaan. Maar de
• 28:14
  Speaker 1: printers waarop we dat deden, die zijn uitgefaseerd... door die
• 28:17
  Speaker 1: specifieke leverancier. En die werden zo oud als niet meer
• 28:22
  Speaker 1: te handhaven. Dat hele proces bestaat ook niet meer. Dus
• 28:26
  Speaker 1: niemand
• 28:26
  Speaker 4: verkoopt dat meer
• 28:27
  Speaker 1: Niet voor dat specifieke proces waar je net zoals dat vakketje...
• 28:31
  Speaker 1: dat jullie daarop staan, kan doen. Dat bestaat niet meer.
• 28:35
  Speaker 1: Maar keramiek dat hele fijn keramiek is. Voor industriele toepassingen.
• 28:39
  Speaker 1: Die hele kleine dingetjes. Van een paar centimeter groot. Met
• 28:42
  Speaker 1: hele kleine kanaaltjes. Om dingen doorheen te spoelen. Dat bestaat wel.
• 28:46
  Speaker 1: Maar dat is echt voor hele specifieke industriele toepassingen. Maar
• 28:50
  Speaker 1: consumenten keramiek is er niet meer. Zou ik heel graag
• 28:52
  Speaker 1: terug willen. Dan zouden we er enorm veel van kunnen verkopen.
• 28:56
  Speaker 1: Maar dat is er gewoon nog niet. We houden de
• 28:59
  Speaker 1: markt in de gaten. Of er printers komen. Waarmee we
• 29:03
  Speaker 1: dat zouden kunnen doen. kunnen doen, maar dat is gewoon...
• 29:10
  Speaker 1: En andere materialen
• 29:10
  Speaker 4: waren allemaal problematisch met voedsel
• 29:13
  Speaker 1: Ja, je hebt wel biocompatible materialen tegenwoordig. Ja, van dat
• 29:18
  Speaker 5: papierachtige materiaal
• 29:20
  Speaker 1: Dus die kun je in je lijf hebben als implantaat
• 29:24
  Speaker 1: of dat soort dingen. Daar
• 29:26
  Speaker 4: zou je iets van kunnen maken dan.
• 29:27
  Speaker 1: Met eten zou ik het nog steeds niet echt doen.
• 29:29
  Speaker 1: Vanwege het feit dat met 3D-printer het toch altijd een
• 29:32
  Speaker 1: beetje poreus is hier en daar. Het is niet 100% glad.
• 29:35
  Speaker 1: Zelfs als je het gevepersmoed hebt... Dat was
• 29:38
  Speaker 4: het woord dat ik in tien jaar vergeten was. Gevapersmooth.
• 29:42
  Speaker 1: Vapersmoothing.
• 29:44
  Speaker 4: Jawel. Echt waar? Ja. Maar eerst print je het. En
• 29:48
  Speaker 4: daarna doe je het in een waas. In de damp
• 29:51
  Speaker 4: van een... Waar het allemaal een klein beetje in oplost.
• 29:56
  Speaker 4: Waardoor de wand die je geprint hebt... iets gladder wordt.
• 30:01
  Speaker 4: Maar is toch niet glad? Ik dacht namelijk aan
• 30:03
  Speaker 1: die papieren. Dat wordt echt wel glad. Maar het is
• 30:05
  Speaker 1: niet zo glad als die glazing die je daar op
• 30:07
  Speaker 1: het pakketje ziet. Maar goed, ik denk aan die
• 30:10
  Speaker 5: papieren... die harde kopjes die van papier zijn gemaakt. Ik dacht,
• 30:15
  Speaker 5: dan kan je het ook printen. Kun je die 3D printen?
• 30:17
  Speaker 5: Je kan toch geen papier 3D printen
• 30:18
  Speaker 4: Nee, maar
• 30:18
  Speaker 5: dat harde papier. Ik heb nog
• 30:20
  Speaker 1: nooit van harde kopjes bevraagd.
• 30:22
  Speaker 5: Ja, dat is standaard duurzaam. Maar goed, dat kan je weggooien,
• 30:25
  Speaker 5: dat is bio-afbreekbaar
• 30:28
  Speaker 1: De materiaalontwikkeling zit er vooral in... dat er veel meer
• 30:31
  Speaker 1: foamachtige toepassingen zijn. Zodat je TPE, thermoplastic elastomers, meer mee
• 30:39
  Speaker 1: kan printen. Dus dan kun je schoenzolen gaan maken of schoenen.
• 30:45
  Speaker 1: Waardoor je allerlei dampingachtige effecten kan gaan krijgen... Er zit
• 30:49
  Speaker 1: ook echt wel materiaalontwikkeling, vooral in die FDM, in het
• 30:54
  Speaker 1: aantal kleuren wat ik net al zei. Aan de metalen
• 30:57
  Speaker 1: kant heb je gewoon dat er gewoon een aantal technieken
• 31:00
  Speaker 1: zijn gekomen waarmee je heel precies, vrij precies kunt gaan printen.
• 31:05
  Speaker 1: Niet precies genoeg voor een ASML, maar preciezer dan
• 31:08
  Speaker 1: De meeste
• 31:08
  Speaker 4: mensen maken ook geen chipmachines.
• 31:10
  Speaker 1: Nee, precies. Maar Maar wel veel preciezer dan een jaar
• 31:14
  Speaker 1: of tien geleden. Maar zelfs DMLS... Oh, ga ik weer
• 31:18
  Speaker 1: met de afronding. Direct Metal Laser Sintering. Goed. Nog een keer?
• 31:24
  Speaker 1: Direct Metal Laser Sintering. Zelfs dat is nog best wel behoorlijk... projectproces,
• 31:30
  Speaker 1: zal ik maar zeggen. Dat is niet zeg maar... een
• 31:34
  Speaker 1: knopje aan...
• 31:35
  Speaker 5: En een huisprinten wat je dan nu ziet... in Eindhoven
• 31:37
  Speaker 1: hebben ze
• 31:37
  Speaker 5: geloof ik gedaan
• 31:38
  Speaker 1: In Os zit een heel leuk bedrijf, Siebe. En die...
• 31:43
  Speaker 1: Die printen inderdaad huizen. En die hebben dus een printer.
• 31:46
  Speaker 1: En er zitten wel over de hele wereld dat soort bedrijven.
• 31:49
  Speaker 1: Maar ik vind die mensen in Oswink een leuk bedrijf.
• 31:51
  Speaker 1: En die printen dus huizen. En die hebben dus een
• 31:56
  Speaker 1: printer gemaakt. Waarmee je dus snel een huis kan printen.
• 32:01
  Speaker 1: Het is steviger. Het is economischer. Het is meer
• 32:04
  Speaker 5: eco-vriendelijk. Ik heb namelijk een filmpje gezien. Hij gaat heen
• 32:10
  Speaker 5: en weer en dan zie je een muur
• 32:10
  Speaker 1: verschijnen
• 32:11
  Speaker 5: omdat dan beton
• 32:12
  Speaker 1: wordt laagje opgebouwd.
• 32:15
  Speaker 4: En print hij dan meteen ook de stopcontacten in de muren?
• 32:17
  Speaker 1: Ja. Nee. Maar die kan ik wel leveren, hoor
• 32:21
  Speaker 4: Ja, natuurlijk.
• 32:22
  Speaker 1: Of lever jij weer die stopcontacten? Ik hoop het. Nee,
• 32:26
  Speaker 1: ik weet het niet. Maar als dit zo... Wat leuke
• 32:31
  Speaker 1: aan die printtechniek is... en daarom vind ik dat het
• 32:32
  Speaker 1: zo'n leuk bedrijf is... je kunt dus al die leidingen...
• 32:36
  Speaker 1: Dus voor je water, voor je elektriciteit en dat soort dingen.
• 32:39
  Speaker 1: Die kun je plaatsen terwijl je zo'n beetje aan het
• 32:41
  Speaker 1: printen bent. Waardoor de hoeveelheid nawerk aan labor dus veel
• 32:44
  Speaker 1: lager wordt. En dus het bouwen van een huis veel
• 32:46
  Speaker 1: economischer
• 32:46
  Speaker 5: wordt. Ja, we moeten honderdduizend huizen bouwen.
• 32:48
  Speaker 1: Ja,
• 32:48
  Speaker 5: precies. Maar waarom gebeurt dat dan niet? Ja, daar kijk
• 32:52
  Speaker 5: ik jou nu op aan,
• 32:53
  Speaker 1: dat we geen
• 32:53
  Speaker 5: honderdduizend huizen bouwen.
• 32:56
  Speaker 1: Ik weet niet zo heel veel van de stuksopproblematiek in Nederland.
• 32:59
  Speaker 1: Maar waarom
• 33:01
  Speaker 5: niet meer schaal? Wat houdt
• 33:05
  Speaker 1: dat tegen? Oh, je hebt incumbent gedrag. Ik weet niet
• 33:09
  Speaker 1: wat het Nederlandse woord daarvoor is. Als een aannemersbedrijf, als
• 33:13
  Speaker 1: jij huizen bouwt... en je legt steen voor steentje neer
• 33:16
  Speaker 1: en je bent gewend dat te doen... Er zijn dus
• 33:19
  Speaker 1: nu bedrijven die zijn zich aan het ontwikkelen. En die
• 33:21
  Speaker 1: zeggen van ja, maar wij kunnen je helpen die steentjes
• 33:23
  Speaker 1: sneller neer te leggen. Zo van iets als een sneller
• 33:25
  Speaker 1: paard in plaats van een auto. Dat
• 33:28
  Speaker 4: idee.
• 33:30
  Speaker 1: En nu Ford
• 33:31
  Speaker 4: zal trots op je zijn. We moeten heel even geld verdienen.
• 33:34
  Speaker 4: Gaan wij een 3D printer kopen? Ik hoop dat het
• 33:36
  Speaker 4: genoeg oplevert
• 33:37
  Speaker 4: Zeker wel.
• 33:43
  Speaker 6: Wij zijn nu rijk.
• 33:44
  Speaker 5: Ja, dat had jij niet verwacht. Maar wij zijn nu echt...
• 33:46
  Speaker 5: Maar ik wil nu ook wel een industriële...
• 33:51
  Speaker 4: Ja, industriële. Oh, industriële wil jij hebben? Ja, ik wil
• 33:54
  Speaker 4: niet gewoon weer zo'n consumentending. Nee, dan wil je wel
• 33:58
  Speaker 4: een echte. Wat voor soort klassificatie heb je erin? Ik
• 34:00
  Speaker 4: zeg nu, ik wil een industriële. En ik denk dat
• 34:03
  Speaker 4: er waarschijnlijk fabrieken zijn... waar speciale printers in staan... die
• 34:07
  Speaker 4: groter of meer op weten zijn. We
• 34:09
  Speaker 5: hebben de vraag gehad. Denk ik dat we voldoende over
• 34:11
  Speaker 5: de vraag hebben gehad. Die komt anders vanzelf alweer
• 34:14
  Speaker 5: Nu aanbod, de fabrieken die
• 34:15
  Speaker 3: je hebt staan
• 34:16
  Speaker 5: Waarom maak je die? Je koopt ze nu nog steeds in.
• 34:18
  Speaker 5: Waar koop je die? Waar maak je ze niet zelf?
• 34:20
  Speaker 5: Bepaal je zelf welke features die 3D-printer... die jij gebruikt
• 34:25
  Speaker 5: moet hebben. Hoe zit dat in elkaar
• 34:28
  Speaker 1: Heel veel vragen, maar ik ben heel benieuwd. Onderbreek maar.
• 34:31
  Speaker 1: Ik zal gewoon beginnen met praten. Bij Shapebase zijn we
• 34:36
  Speaker 1: nu echt een puur B2B-bedrijf. Dus wij leveren alleen maar
• 34:39
  Speaker 1: aan businesses. We zijn geen consumentenbedrijf, want consumenten zijn allemaal
• 34:42
  Speaker 1: net ergens gegaan. Onze klanten zijn vooral next-gen hardwarebedrijven. Dus
• 34:46
  Speaker 1: bedrijven die robots maken, appliances, automatisering. Waarom is dat? Heel simpel.
• 34:51
  Speaker 1: Die hebben low-volume production nodig. Want als jij een robot
• 34:54
  Speaker 1: maakt die door een ziekenhuis rondrijdt... dan heb je er
• 34:57
  Speaker 1: geen 10 miljoen nodig. Dus dan heeft het geen zin
• 34:59
  Speaker 1: om een mal te maken om te gaan spuitgieten... maar
• 35:02
  Speaker 1: je hebt 100, 200, 300 per maand nodig... dan kun
• 35:05
  Speaker 1: je het beter bij ons doen. En dan kunnen we
• 35:07
  Speaker 1: ook mooie complexe vormen maken. Je kunt je product iedere
• 35:10
  Speaker 1: maand veranderen. We don't care, wij printen het. Dus voor
• 35:13
  Speaker 1: dat soort bedrijven die heel snel die robotisering aan het
• 35:17
  Speaker 1: doen zijn... of het nou een drone is voor pestcontrol
• 35:22
  Speaker 1: voor de landbouw... of dat het nou zo'n robot is
• 35:25
  Speaker 1: die ronddraait in een ziekenhuis... Of een gaming console die
• 35:31
  Speaker 1: gepersonaliseerd wordt. Dat zijn de type klanten waar wij mee werken.
• 35:36
  Speaker 1: In zowel de medische industrie, de fancy, als in de industrie.
• 35:42
  Speaker 1: De machines die ik heb, zijn natuurlijk degene die ik
• 35:45
  Speaker 1: nodig heb... om te zorgen dat zij krijgen wat zij willen.
• 35:47
  Speaker 1: Dus wij werken met MJF. Dat is een soortgelijke techniek
• 35:52
  Speaker 1: als dat SLS waar ik het net over had. Maar
• 35:55
  Speaker 1: dan vindt de curing plaats met infrarood licht... in plaats
• 36:00
  Speaker 1: van met UV. We gebruiken die polyjetting. Dat is dat
• 36:05
  Speaker 1: hele nauwkeurige materiaal. We doen heel veel nabewerkingen. Dus we doen...
• 36:11
  Speaker 1: We zetten heat inserts in. Ik weet echt niet wat
• 36:13
  Speaker 1: het is in het Nederlands. Een soort schroefje. Een soort
• 36:17
  Speaker 1: schroefje daarna in doen. Dus je steekt een soort ijzeren
• 36:20
  Speaker 1: dingetje met aan de binnenkant schroefdraad. Ik weet echt niet
• 36:24
  Speaker 1: wat het Nederlandse woord is. En als je het een
• 36:25
  Speaker 1: beetje warm maakt, dan kun je dat in doen. En
• 36:27
  Speaker 1: dan blijft het vastzitten. Precies. We spraypainten, we doen vapersmoothing.
• 36:34
  Speaker 1: We kunnen het verven. We verpakken het. We doen van alles.
• 36:38
  Speaker 1: Dat is voor
• 36:39
  Speaker 5: mij
• 36:39
  Speaker 1: de
• 36:39
  Speaker 5: vraag die je doet. Maar hoe je dat maakt, dus
• 36:42
  Speaker 5: de fabriek.
• 36:43
  Speaker 1: Daar
• 36:43
  Speaker 5: ben ik nieuwsgierig
• 36:45
  Speaker 1: naar. Wij krijgen een vraag binnen, zeg maar. Ja? Maar
• 36:48
  Speaker 1: waar
• 36:48
  Speaker 5: heb je die machine gekocht? Of heb je die zelf ontwikkeld?
• 36:51
  Speaker 1: Nee, die kopen we niet zelf. Die kopen we bij
• 36:54
  Speaker 1: zowel Europese als Amerikaanse... als ook wel Chinese bedrijven, maar
• 37:00
  Speaker 1: dat laatste minder. En daar hebben wij gewoon... Dat zijn
• 37:03
  Speaker 1: gewoon standaardmachines
• 37:06
  Speaker 1: En die kopen wij. Het enige is wel dat... Ons
• 37:09
  Speaker 1: team in Eindhoven heeft nu gewoon echt al heel veel ervaring.
• 37:12
  Speaker 1: En we hebben... een groep machine-engineers zitten. Ja, die zijn
• 37:16
  Speaker 1: gewoon echt supergoed in het onderhoud. En die doen gewoon
• 37:19
  Speaker 1: dingen met die machines. Zo optimaliseren die machines? Ja, die
• 37:22
  Speaker 1: zijn niet standaard opgeleverd. Dat wilde ik weten. Die passen
• 37:25
  Speaker 1: ze een beetje aan, ze zetten daar camera's op, ze
• 37:28
  Speaker 1: doen er van alles mee. En ook als er dus
• 37:30
  Speaker 1: zeg maar downtime is, als het dus een probleem is...
• 37:33
  Speaker 1: dan kunnen zij vaak dingen sneller oplossen, en dat doen
• 37:35
  Speaker 1: we ook... dan als je een service-engineer belt, want dat
• 37:37
  Speaker 1: duurt ook drie dagen... Vaak, ons team is nou zo
• 37:40
  Speaker 1: ervaren dat ze dat echt heel goed kunnen. Maar het
• 37:42
  Speaker 4: zijn een soort opgevoerde brommers, zou je kunnen
• 37:44
  Speaker 1: zeggen. Ja, maar dat is wel hoe die mannen begonnen zijn.
• 37:48
  Speaker 1: En als je in de tijd van de AI, als
• 37:51
  Speaker 1: je zegt... als jij langetermijn een goede baan wil hebben...
• 37:53
  Speaker 1: als jij weet hoe je een machine kan ontwerpen... aan
• 37:56
  Speaker 1: de gang kan slinnen of aan de gang kan houden...
• 37:58
  Speaker 1: dan heb je voorlopig al werk, hoor. Want in de
• 38:00
  Speaker 1: werkelijke wereld, wat wel leuk met de AI en zo...
• 38:02
  Speaker 1: dan moeten wel gewoon dingen worden gemaakt, gegeten worden... verplaatst worden,
• 38:06
  Speaker 1: vervoerd worden, et cetera. Maar jullie zullen toch
• 38:08
  Speaker 4: ook met AI werken, of niet? Tuurlijk. Als je er
• 38:11
  Speaker 4: een camera op doet, dan zit er vast een AI-systeem achter...
• 38:14
  Speaker 1: Ja, zoveel plekken gebruiken wij AI om ons proces te optimaliseren.
• 38:19
  Speaker 1: Het begint al met het aanleveren van de modellen en
• 38:23
  Speaker 1: een stukje van de planning daarin. De 3D model processing. Ja,
• 38:26
  Speaker 1: sorry Heike, het is echt heel erg. Ik moet steeds
• 38:29
  Speaker 1: aan hem denken
• 38:30
  Speaker 4: Ik kan het niet eens. Je woont in Amerika.
• 38:33
  Speaker 1: Voor jou maakt het niet op een uitzondering. Ik weet
• 38:35
  Speaker 1: het zeker. Het is toch Hielke?
• 38:39
  Speaker 3: Hielke
• 38:41
  Speaker 1: ja. Het begint al in de 3D-modelprocessing. Dus het verwerken
• 38:44
  Speaker 1: van de files die we krijgen van klanten. En het
• 38:47
  Speaker 1: analyseren daarvan om te kijken of ze printbaar zijn. Het
• 38:51
  Speaker 1: gaat zelfs tot aan spamcontrole op de website. Gewoon met
• 38:55
  Speaker 1: behulp van een LLM. Tuurlijk, dat kan allemaal. En zo
• 38:58
  Speaker 1: gaat het door tot in de productie aan toe. Dus
• 39:01
  Speaker 1: het plannen van de artikelen.
• 39:02
  Speaker 4: Maar in de printer zelf
• 39:04
  Speaker 1: Nee, nog niet. Niet dat ik weet. Niet dat ik weet.
• 39:08
  Speaker 1: Het zou zomaar kunnen komen. Maar printers zijn best wel
• 39:12
  Speaker 1: heel erg dom hoor.
• 39:13
  Speaker 4: Ja, maar ik kan me voorstellen dat je daar misschien
• 39:15
  Speaker 4: met AI kwaliteitscontrole op kan doen. Dat je in de
• 39:18
  Speaker 4: gaten houdt of
• 39:19
  Speaker 1: de
• 39:19
  Speaker 4: productie goed is.
• 39:20
  Speaker 1: We hebben wel zeg maar in de kwaliteit. Kijk, een
• 39:25
  Speaker 1: printer is heel dom. Die krijgt gewoon instructie van ga
• 39:29
  Speaker 1: hier en smelt het daar. En doe hier en dan
• 39:32
  Speaker 1: ga links naar boven, rechts naar achter. Het is echt
• 39:34
  Speaker 1: gewoon volgt gewoon een pad. Dat heet G-code in het
• 39:37
  Speaker 1: geval van een FDM-printer... wat jij thuis had. Die nozzle
• 39:40
  Speaker 1: wordt gewoon op pad gestuurd. That's it. En zo'n grote
• 39:45
  Speaker 1: industriele printer die wij hebben... die zegt, flash een foto
• 39:48
  Speaker 1: hier voor zo lang... Weet je? That's it. Een UV-licht. Boom. Echt.
• 39:54
  Speaker 1: Ik hoorde laatst ergens iets gemiddeld. Zo'n FDM-printer, daar zit
• 39:58
  Speaker 1: minder geheugen in dan de Apollo 11 of zo. Oh,
• 40:01
  Speaker 1: dat is wel best. Zoiets. Ze zijn echt heel dom.
• 40:06
  Speaker 1: Maar dan in de kwaliteitscontrole waar je het over hebt...
• 40:08
  Speaker 1: daar gebruiken wij wel dat het inderdaad door camera's heen gaat...
• 40:13
  Speaker 1: en dat we kunnen meten of de afmetingen en toleranties
• 40:17
  Speaker 1: goed zijn... en dan kunnen we het sorteren, dat soort
• 40:20
  Speaker 4: dingen. Maar eigenlijk, dat vind ik eigenlijk verrassend... werken jullie
• 40:27
  Speaker 4: gewoon met standaard machines die iedereen kan hebben
• 40:30
  Speaker 5: Dus ik koop nu een machine... Ik maak een site, joh,
• 40:33
  Speaker 5: je kan hier met je modellen komen. En ik zet
• 40:35
  Speaker 5: een schuur neer, daar zet ik die machine in
• 40:37
  Speaker 1: Nou, dat gebeurt ook. Dat heet, vooral met FDM, zeg
• 40:41
  Speaker 1: maar die desktopprinters... die zo makkelijk aan de gang te
• 40:43
  Speaker 1: krijgen zijn... dat noemen ze ook gewoon FDM-farming. Letterlijk. Ik bedoel,
• 40:47
  Speaker 1: jouw woord schuur is nog niet slecht. Ja, dat is waar.
• 40:49
  Speaker 4: Er was een website
• 40:50
  Speaker 1: waar je kon zeggen... Er waren honderd of vijf van
• 40:52
  Speaker 1: die dingen op een rij. En die printen de hele
• 40:55
  Speaker 1: dag niks anders. Meestal met PLA, Polylactic Assets. En dat
• 40:59
  Speaker 1: is een plastic, een polymeer dat gemaakt is uit korn.
• 41:03
  Speaker 1: Maar het is niet recyclable hoor. Dus de source is
• 41:05
  Speaker 1: niet zo erg, maar het is nog steeds...
• 41:10
  Speaker 5: Want het is gewoon... Alles? Ook weer alles. Gewoon... Dragons
• 41:17
  Speaker 1: Weet je, dragon toys voor kinderen. Alle Pokémon dingen. Speeltjes, spelletjes. Ja,
• 41:24
  Speaker 1: dingetjes voor in je huis die leuk gezellig staan. Ja,
• 41:26
  Speaker 1: home decor. Ik weet echt niet wat het is in
• 41:28
  Speaker 1: het Nederlands. Ik begreep het allemaal. Ja. En wat? Maakt
• 41:31
  Speaker 1: niet uit. Een dingetje. Van alles wordt erop gemaakt. Van
• 41:35
  Speaker 1: alles
• 41:36
  Speaker 5: Daarom vinden wij het interessant dat je die machine optimaliseert.
• 41:40
  Speaker 5: Dat
• 41:40
  Speaker 1: je hem
• 41:40
  Speaker 5: beter maakt. Maar
• 41:41
  Speaker 1: dat is die ATM-farming kant. En dan aan de industriële kant,
• 41:45
  Speaker 1: waar je die grote machines hebt. En dan heb je
• 41:46
  Speaker 1: gewoon een half miljoen nodig. Of een miljoen nodig. Of
• 41:49
  Speaker 1: soms al meer. Die printers zijn echt...
• 41:51
  Speaker 5: Maar Horowitz kan daarvoor zorgen, voor
• 41:53
  Speaker 1: dat geld. Ja, zij wel. Maar de meeste mensen hebben
• 41:56
  Speaker 1: thuis dat geld niet liggen. Dus dan ga je niet
• 41:59
  Speaker 1: zomaar starten. En dan heb je ook echt wel van
• 42:02
  Speaker 1: alles omheen nodig. Dus je hebt een mixingstation nodig. Je
• 42:07
  Speaker 1: hebt geautomatiseerde poederaanvoer nodig. Er zit echt wel een hoop
• 42:12
  Speaker 1: rommel omheen... om te zorgen dat dat ding ook werkt.
• 42:16
  Speaker 4: Hebben jullie concurrenten eigenlijk? Tuurlijk. Hartstikke
• 42:21
  Speaker 1: veel. Dat weet ik niet. Dat zijn
• 42:24
  Speaker 5: concurrenten die wel die miljoenen hebben geïnvesteerd... in zo'n apparaat neerzetten...
• 42:29
  Speaker 5: en al die poeders allemaal bij elkaar hebben gezet. Want
• 42:34
  Speaker 5: de barrier of entrance...
• 42:38
  Speaker 1: de
• 42:38
  Speaker 5: toegang tot deze onderneming te beginnen... is dus helemaal niet
• 42:42
  Speaker 5: zo hoog. Het kapitaal is een dingetje, maar voor de rest...
• 42:46
  Speaker 1: Het kapitaal is een dingetje. We hebben ook best wel
• 42:50
  Speaker 1: leergeld betaald bij Shapebase. Dat team dat wij nou hebben,
• 42:54
  Speaker 1: dat goed kan 3D-printen... daar hebben we echt moeten leren
• 42:57
  Speaker 1: om dat zo goed te doen als we nu doen.
• 42:59
  Speaker 1: En wat zijn dan de moeilijkheden? Printers hebben gewoon allemaal
• 43:03
  Speaker 1: hun eigen persoonlijkheid. Ze zijn heel dom en ze
• 43:06
  Speaker 5: hebben een persoonlijkheid. Domme persoonlijkheden. Mooi
• 43:09
  Speaker 1: Noem
• 43:11
  Speaker 5: eens voorbeelden
• 43:14
  Speaker 1: Je hebt een swiper... en die gaat bijvoorbeeld over het
• 43:18
  Speaker 1: poederbed heen... bij een SLS-machine. Als je poeder net even
• 43:22
  Speaker 1: een beetje... een stukje heeft waar het hard is... omdat
• 43:24
  Speaker 1: de mixer het niet goed heeft gedaan... dan blijft die
• 43:26
  Speaker 1: swiper hangen. En dan trekt hij een hoopje poeder mee...
• 43:31
  Speaker 1: en dan is het niet eens meer mooi glad. En
• 43:33
  Speaker 1: dan heb je een hoop... Dan heb je een hoop
• 43:35
  Speaker 1: met troep. Of de laser vergeet uit te gaan en
• 43:39
  Speaker 1: dan brandt hij gewoon alles weg. Ik kan van alles verzinnen.
• 43:43
  Speaker 5: Ja, maar dat is dus heel erg van de maakkant.
• 43:46
  Speaker 1: Want de
• 43:46
  Speaker 5: machine is dom en die maakt fouten.
• 43:49
  Speaker 1: Ja, daarom hebben we ook een laser opgestaan. Daarom hebben
• 43:52
  Speaker 1: we ook kamers opgestaan om het in de gaten te houden...
• 43:54
  Speaker 1: dat als er iets misgaat, dat we meteen ingrijpen
• 43:57
  Speaker 5: Er moeten ook 24-27 mensen bij zijn...
• 43:59
  Speaker 1: Nee, we hebben 24-7 camera's erbij. Maar als de machine stopt... Ja,
• 44:04
  Speaker 5: maar als die dus misgaat om twee uur s'nachts... dan
• 44:06
  Speaker 5: stopt die gewoon en dan heb je geen productie tussen
• 44:09
  Speaker 5: twee en acht,
• 44:10
  Speaker 1: negen. Het hangt ervan af hoe druk we het hebben
• 44:13
  Speaker 1: Dus in het hoogseizoen dan stapt er iemand op de
• 44:16
  Speaker 1: fiets
• 44:16
  Speaker 3: Is dit seizoensarbeid?
• 44:19
  Speaker 1: Nee. Ik dacht
• 44:20
  Speaker 3: Sinterklaas en kerst gaan ze allemaal proep
• 44:21
  Speaker 1: maken. Het hangt natuurlijk een beetje af. Want kijk, in
• 44:25
  Speaker 1: de zomer is de industrie een stuk rustiger. Zeker in Europa,
• 44:28
  Speaker 1: want dan ligt iedereen... Er
• 44:30
  Speaker 4: zijn
• 44:30
  Speaker 1: heel veel vakantiesmerken tegenwoordig.
• 44:32
  Speaker 4: Oh ja, in Amerika heb je daar natuurlijk helemaal
• 44:35
  Speaker 1: geen last van. Vier dagen klaar. Drie dagen? Vijf dagen
• 44:37
  Speaker 1: een weekje weg geweest. Ja, nee, dus... Dus de industrielicht
• 44:43
  Speaker 1: is vrij rustig in de zomer. De consumentenmarkt gaat heel
• 44:46
  Speaker 1: hard natuurlijk in het najaar. Dus het wisselt zich allemaal
• 44:50
  Speaker 1: een beetje af hoe zich dat verhoudt. Bepaalde markten gaan
• 44:55
  Speaker 1: op bepaalde momenten harder en op andere momenten zachter. En
• 44:58
  Speaker 1: als je genoeg markten bedient dan event zich dat wel
• 45:00
  Speaker 1: een beetje uit
• 45:00
  Speaker 5: China? China? China. Ja, wij moeten altijd China noemen in
• 45:05
  Speaker 5: de technoloog. Is dat zo? Nee, dat moet niet, maar
• 45:08
  Speaker 5: dat komt altijd. Met
• 45:10
  Speaker 4: machines, met maken. Je noemde het al even. Je zei,
• 45:12
  Speaker 4: we kopen soms wel, maar liever niet of minder Chinese
• 45:16
  Speaker 4: printers
• 45:18
  Speaker 1: Ja, met Chinese printers is het... 3D-printer is in Amerika uitgevonden. Nou,
• 45:25
  Speaker 1: het is eigenlijk een Engelsman geweest, geloof ik. Moet ik
• 45:27
  Speaker 1: het goed zeggen? De Westerse wereld. De Westerse wereld. En
• 45:32
  Speaker 1: toen is vooral in Amerika... Ja, het is ook Amerikaans-Israelisch
• 45:37
  Speaker 1: bedrijf geweest. Dus semi-Westerse wereld. Ik denk dat het wel meetelt.
• 45:42
  Speaker 1: Maar die hebben 3D-printen verder ontwikkeld. En toen zijn er
• 45:47
  Speaker 1: een aantal Amerikaanse bedrijven bijgekomen... en Europese bedrijven. En die
• 45:50
  Speaker 1: zijn groot geworden. En in de laatste tien jaar heeft
• 45:53
  Speaker 1: China echt veel geïnvesteerd. Vooral in die desktopmarkt. Hebben ze
• 45:56
  Speaker 1: de hele desktopmarkt overgenomen... MakerBot, Ultimaker. Die zijn allemaal weggeconquereerd. MakerBot.
• 46:05
  Speaker 1: Ik sprak laatst de founder nog. Die is er goed weggekomen.
• 46:09
  Speaker 1: Want die heeft zijn bedrijf op tijd verkocht. Maar die
• 46:11
  Speaker 1: zegt ook van. Alle patenten en ideeën die we hadden.
• 46:14
  Speaker 1: Die zijn stil komen te liggen. Op het moment dat
• 46:16
  Speaker 1: ik mijn bedrijf heb verkocht. En Stratus is. En by
• 46:19
  Speaker 1: the way. In China hebben ze alle dingen gedaan. Die
• 46:23
  Speaker 1: ik in die patenten had. En by the way. Dat
• 46:26
  Speaker 1: Chinese bedrijf die al die patenten heeft gebruikt... moet nu
• 46:28
  Speaker 1: flink lappen. De week daarvoor is er een Amerikaanse rechter.
• 46:34
  Speaker 1: Dus die Chinezen hebben inderdaad gezegd betalen. Want jullie hebben
• 46:38
  Speaker 1: intellectueel eigendom gejat. En
• 46:41
  Speaker 5: die Chinezen gaan ook betalen? Of denken ze van...
• 46:44
  Speaker 1: Het zal wel, want het is een Amerikaans rechter. Ik
• 46:48
  Speaker 1: ken dat bedrijf om te weten of ze dat gaan doen.
• 46:50
  Speaker 1: Maar ze zijn in ieder geval veroordeeld. Dus ja, de
• 46:54
  Speaker 1: Chinese markt is vooral aan de FDM kant... volledig richting
• 46:58
  Speaker 1: China gegaan. Maar nu ook op gebied van SLS en
• 47:01
  Speaker 1: andere technieken... beginnen ze toch echt wel betaalbare printers te maken...
• 47:06
  Speaker 1: die goed functioneren. En dat is wel interessant. Alleen er
• 47:11
  Speaker 1: is wel ook een zorg. Een van de grotere partijen daar... Ja,
• 47:15
  Speaker 1: weet je, daar... Leuk, dat heet Bamboo. Die maakt een
• 47:18
  Speaker 1: hele populaire 3D-printer. En als jij... Er zijn echt wel mensen...
• 47:23
  Speaker 1: in de thanks-community... die echt zeggen van... Ik vind Bamboo
• 47:28
  Speaker 1: heel erg fijn... maar ik draai hem alleen maar offline.
• 47:31
  Speaker 1: Dus gewoon met een sticky... in je printer steken... en
• 47:35
  Speaker 1: alleen maar offline draaien. Want... Zodra ik het via de
• 47:38
  Speaker 1: service van Bamboo doe, dan gaan ze leuke database trainen
• 47:46
  Speaker 1: en wat doen ze met mijn data. Dus daar zijn
• 47:48
  Speaker 1: wel zorgen over. Over Chinese bedrijven, hoe ze daarmee omgaan
• 47:52
  Speaker 1: met die
• 47:52
  Speaker 4: data. Hoe gaan jullie daarmee om? Want dan laat ik
• 47:56
  Speaker 4: jullie iets printen en
• 47:57
  Speaker 1: dan weet ik
• 47:58
  Speaker 4: natuurlijk niet dat dat in China ligt.
• 48:00
  Speaker 1: Nee, nee. Dus jullie hebben
• 48:01
  Speaker 4: waarschijnlijk geen bamboeprinters, maar wel Chinese?
• 48:03
  Speaker 1: Wij printen alles offline
• 48:06
  Speaker 1: Dus bij ons gaat het alleen maar binnen onze eigen netwerk.
• 48:09
  Speaker 1: Dus dat offline is en niet connected is met de buitenwereld.
• 48:14
  Speaker 1: En we hebben wel voor een aantal van onze technieken
• 48:17
  Speaker 1: leveranciers in het buitenland. Niet in China. En daar hebben
• 48:20
  Speaker 1: we hele sterke contracten mee. Want ja, je kunt gewoon
• 48:24
  Speaker 1: niet hebben dat... Wij werken met kunstenaars, we werken met
• 48:28
  Speaker 1: medische bedrijven. We maken gespecialiseerde medische hulpmiddelen. Dus we weten
• 48:34
  Speaker 1: ook afmetingen van mensen. Ja. Wil je niet dat het
• 48:39
  Speaker 1: op straat komt te liggen? Nee, dat wil je sowieso
• 48:41
  Speaker 4: niet. Maar niet elk bedrijf gaat er op hetzelfde manier
• 48:44
  Speaker 4: mee om
• 48:45
  Speaker 1: Nee, het is... Maar jullie
• 48:46
  Speaker 4: zijn er heel netjes mee, dat hoor ik
• 48:48
  Speaker 1: Ja, dat proberen we wel te doen, ja
• 48:52
  Speaker 5: Ja, en dan denk ik, dan popt bij mij in
• 48:53
  Speaker 5: mijn hoofd gelijk Horovic op. Want als hij erin zou zitten,
• 48:57
  Speaker 5: dan moest hij natuurlijk alleen maar weer rendement maken... Dat
• 49:00
  Speaker 5: popt op, maar je hebt andere doelstellingen.
• 49:02
  Speaker 1: Nou, toen wij Thanks kochten... toen was wel de zorg
• 49:06
  Speaker 1: van de Thanks community... van wat gaan ze met die
• 49:13
  Speaker 1: data doen van Thanks. En dat het dus niet was
• 49:16
  Speaker 1: opgekocht door een Chinese partij... maar door Shapeways, waren wel
• 49:19
  Speaker 1: mensen opgelucht van... oh, fijn, mijn modellen gaan niet... verdwijnen.
• 49:27
  Speaker 5: Kiezen mensen, want het is natuurlijk altijd moeilijk mensen krijgen...
• 49:29
  Speaker 5: of heb jij niet van die hele dure AI-specialisten nodig...
• 49:33
  Speaker 5: maar toch ook wel om jouw bedrijf te optimaliseren? Of
• 49:36
  Speaker 5: heb je die wel of niet nodig? Of heb je
• 49:38
  Speaker 5: middelmatige mensen voldoende aan? Of heb je echt toppers uit
• 49:42
  Speaker 5: de industrie nodig?
• 49:43
  Speaker 4: Hoe is het
• 49:43
  Speaker 5: met
• 49:43
  Speaker 1: je haarbeleid
• 49:44
  Speaker 4: Ik neem
• 49:44
  Speaker 5: alleen
• 49:44
  Speaker 1: maar middelmatige mensen aan.
• 49:50
  Speaker 4: Als het waar was
• 49:51
  Speaker 1: zou ik het toch nog steeds niet
• 49:52
  Speaker 4: zeggen. Hoe deed jij dat bij jouw
• 49:56
  Speaker 5: bedrijf? Alleen maar middelmatig
• 50:00
  Speaker 1: Maar
• 50:01
  Speaker 5: wij kregen niet de toppers, want die moet je betalen.
• 50:04
  Speaker 5: Maar heb je ze nodig? Dat is natuurlijk ook in
• 50:07
  Speaker 5: je positionair. Heb je ze nodig? Dus daarom dacht ik,
• 50:09
  Speaker 5: heb jij ze echt nodig?
• 50:11
  Speaker 1: Ja, weet je wat het is? Je kunt... Kijk, qua
• 50:15
  Speaker 1: geld of zo kan ik niet concurreren met een pakket...
• 50:17
  Speaker 1: dat een Google of een Apple kan bieden aan mensen.
• 50:20
  Speaker 1: Dat gaat niet. Maar dat hoef ik ook niet. Want
• 50:23
  Speaker 1: je hebt gewoon mensen... Wij nemen letterlijk mensen uit onze
• 50:27
  Speaker 1: community aan. Een van onze software engineers die in Amerika
• 50:29
  Speaker 1: bij Thanks werkt... die is bij ons gekomen omdat we
• 50:31
  Speaker 1: op Shapeways in de newsletter hadden gezegd... dat we een
• 50:35
  Speaker 1: hele goede senior DevOps-engineer nodig hadden. En die heeft zich gemeld.
• 50:41
  Speaker 1: Hij zegt, ik ken Jaren al als shape-based. Zo'n topbedrijf.
• 50:44
  Speaker 1: Jullie hebben fantastische technologie. Ik wil... Weet je, die is
• 50:48
  Speaker 1: zo gek op wat... Dat is ook zijn eigen hobby,
• 50:51
  Speaker 1: zeg maar. Dat doet hij thuis. Hij heeft ook een
• 50:53
  Speaker 1: printertje staan. Die is zo gek op die technologie. Die
• 50:56
  Speaker 1: kent shape-based al jaren. Die zegt... Jullie hebben het bedrijf gered.
• 51:00
  Speaker 1: Omdat die jojo's het hebben verknald met z'n allen. Jullie
• 51:04
  Speaker 1: zijn teruggekomen. You guys must be good people. En dit
• 51:08
  Speaker 1: is een tof bedrijf. En ik wil voor deze mensen werken.
• 51:10
  Speaker 1: Ik ben een
• 51:10
  Speaker 4: groot fan van deze manier van
• 51:11
  Speaker 1: denken. Ik ben superblij met die man. Hij is hartstikke slim.
• 51:17
  Speaker 1: Hij doet supergoed werk. En weet je, hij doet echt
• 51:24
  Speaker 1: wat we nodig hebben. En daarbij is hij ook nog
• 51:28
  Speaker 1: actief in de community. Dus mensen zien hem ook actief
• 51:30
  Speaker 1: zijn op de website. Dingetjes downloaden of kopen. Dat deed
• 51:33
  Speaker 1: hij toch al waarschijnlijk. En is hij op Discord met
• 51:35
  Speaker 1: de leden, omdat hij dat ook leuk vindt. Dus je
• 51:37
  Speaker 1: hebt gewoon... Dan hoef ik niet iemand... Dat is wat
• 51:41
  Speaker 1: ik bij Shapeways heel erg had gemerkt. Toen Shapeways zo
• 51:43
  Speaker 1: ontzettend hip was. En je maakt sowieso fouten als je
• 51:46
  Speaker 1: naar een ander land verhuist. Je moet aan een nieuwe
• 51:48
  Speaker 1: cultuur wennen. En ik moest echt wel leren dat Amerikanen
• 51:50
  Speaker 1: echt heel anders zijn dan Nederlanders. Dus je maakt in
• 51:53
  Speaker 1: het begin gewoon echt wel een aantal fouten. En een
• 51:56
  Speaker 1: daarvan is ook gewoon dat je de verkeerde mensen aanneemt.
• 51:58
  Speaker 1: Maar je hebt gewoon van die start-up hoppers. Die gaan
• 52:01
  Speaker 1: van de ene start-up... Naar de Unisquare-startup. En dan zitten
• 52:06
  Speaker 1: ze twee of drie jaar. En dan gaan ze weer
• 52:08
  Speaker 1: dezelfde marketingcampagne doen... met hetzelfde dure marketingbedrijf uit New York.
• 52:12
  Speaker 1: En ze gaan gewoon... Je hebt gewoon mensen die hoppen
• 52:15
  Speaker 1: van de een naar de andere start-up. En die komen bij...
• 52:18
  Speaker 1: Als je er drie of vier hebt gezien, dan denk je...
• 52:20
  Speaker 1: Ik wil jou helemaal niet. Ga weg.
• 52:22
  Speaker 5: Die gladjakkers.
• 52:23
  Speaker 1: Ik hoef het niet. Het zijn niet altijd gladjakkers. Ja,
• 52:25
  Speaker 1: vaak wel. Maar ze wachten gewoon op die IPO, op
• 52:29
  Speaker 1: die beursgang. Maar neem je
• 52:31
  Speaker 5: geen liefde voor 3D? Nee,
• 52:33
  Speaker 1: je wil gewoon die mensen aannemen die echt van dat
• 52:35
  Speaker 1: 3D-printen houden. Of heel erg bij het oude Shapeways een
• 52:38
  Speaker 1: minuutje houden. Of iemand nu bij Shapeways die echt... robots
• 52:42
  Speaker 1: gaaf vindt. Van ja, ik wil die robotbedrijven helpen... om
• 52:45
  Speaker 1: te zorgen dat niet alleen hun prototype werkt... maar dat
• 52:48
  Speaker 1: hun projectie als een dollar loopt. En dat ze helpen
• 52:51
  Speaker 1: in een stukje design, et cetera. Dat soort mensen. Leuk. Ja,
• 52:55
  Speaker 1: dat is leuk. Ik heb nog ook vragen
• 52:57
  Speaker 5: Ik heb ook nog wel een paar, maar ga je gang.
• 53:00
  Speaker 5: Het printen van wapens.
• 53:02
  Speaker 1: Ja.
• 53:02
  Speaker 5: Ja, wat vind jij daarvan?
• 53:05
  Speaker 1: Ja, ik... Nee, maar het is democratisering, hè? Ja, nou,
• 53:09
  Speaker 1: wij printen ze niet. Dus wij printen niet... Catapults? Ik
• 53:16
  Speaker 1: weet het niet, ik denk het niet.
• 53:18
  Speaker 5: Ga maar door, sorry
• 53:19
  Speaker 1: De edge case, ik weet het niet zeker. Maar zowel
• 53:23
  Speaker 1: op Things als op Shapeways... onze mensen in Eindhoven zijn getraind...
• 53:27
  Speaker 1: om herkennen van onderdelen van schietwapens. En dat doen we niet.
• 53:33
  Speaker 1: Want ik weet niet waar dat voor gebruikt wordt. Als
• 53:36
  Speaker 1: je het wilt 3D-printen ben je ook echt een idioot.
• 53:38
  Speaker 1: Want als je het thuis print met PLA-plastic... dan blaas
• 53:41
  Speaker 1: je alleen je eigen hand op. Dus je bent ook
• 53:42
  Speaker 1: gewoon niet goed snik. Oh,
• 53:43
  Speaker 5: dan moeten ze het vooral doen.
• 53:44
  Speaker 1: Ja, dus... Maar wij doen het niet. Ik wil daar
• 53:50
  Speaker 1: niet verantwoordelijk voor zijn. We helpen wel met droonproductie
• 53:55
  Speaker 6: Voor
• 53:56
  Speaker 1: Oekraïne. Maar dan zijn het gevetten klanten... die door de
• 54:02
  Speaker 1: overheid opgeroepen zijn om te helpen.
• 54:08
  Speaker 4: Die zegt, het is voor ons toch wel heel handig
• 54:09
  Speaker 4: om een replica te hebben van een Glock uit 1953.
• 54:13
  Speaker 4: Kan je niet meer krijgen. Ik weet niet, ik verzin
• 54:14
  Speaker 4: nu
• 54:15
  Speaker 1: iets
• 54:15
  Speaker 4: Help je ze dan?
• 54:17
  Speaker 1: Ik vind een replica, zolang het niet kan schieten, maakt
• 54:19
  Speaker 1: het helemaal uit. Als het gewoon aan de binnenkant dicht is,
• 54:21
  Speaker 1: is het oké, ja. Weet je, je kunt niet... Maar ja,
• 54:24
  Speaker 1: maar het is in Nederland ook verboden om iets te
• 54:26
  Speaker 1: hebben
• 54:26
  Speaker 4: Je mag ook geen dingen... Wij hebben die lijken op wapens.
• 54:29
  Speaker 1: In Nederland niet, nee. Nee
• 54:31
  Speaker 4: in Amerika is het sowieso geen probleem.
• 54:32
  Speaker 1: In Amerika kun je doen wat je wil.
• 54:34
  Speaker 5: Heb jij een gun? Want je woont in Amerika. Die
• 54:37
  Speaker 4: blik zegt genoeg
• 54:38
  Speaker 5: Die blik zegt genoeg. Waarom? Ja
• 54:42
  Speaker 1: ik ben een Nederlander. Dus ik denk dat je vrij
• 54:45
  Speaker 1: makkelijk kan afleiden wat ik denk over wapens.
• 54:47
  Speaker 5: Oké. Maar ook New York is ook een beetje...
• 54:50
  Speaker 1: New York hebben heel weinig mensen. Het laagste van Amerika
• 54:56
  Speaker 5: Ik wil ook nog naar patenten. Wat voor type patenten
• 54:59
  Speaker 5: heb je
• 55:00
  Speaker 1: Hoe moet dat zien? Ja, idiote dingetjes zoals...
• 55:04
  Speaker 5: We houden van
• 55:05
  Speaker 1: details. Terug naar de 12x12 Rubik's Cube. Soms heb je
• 55:08
  Speaker 1: dus producten die je moet printen... maar die bestaan uit
• 55:11
  Speaker 1: heel veel kleine stukjes. Als je zo'n printbed hebt vol
• 55:15
  Speaker 1: met poeder en je moet gaan graven... dat doen we
• 55:17
  Speaker 1: niet meer, dat hebben we tegenwoordig geautomatiseerd... maar dan komt
• 55:20
  Speaker 1: daar honderd van die stukjes uit. Dat
• 55:24
  Speaker 6: is een
• 55:24
  Speaker 1: puzzel. En hoe weet je nou welk stukje bij welke
• 55:28
  Speaker 1: puzzel hoort... als je tien puzzels tegelijk print? Of tien
• 55:31
  Speaker 1: van die automotive parts? Hoe weet je nou als het
• 55:36
  Speaker 1: zo klein is? Dus we hebben toen een tijd een
• 55:40
  Speaker 1: kooi gemaakt. En dat kooi hebben we gepatenteerd. Dus de
• 55:43
  Speaker 1: kooi zit er dan gaatjes in. Dus dan print je
• 55:45
  Speaker 1: tegelijkertijd een kooi mee om het product heen. En dan
• 55:49
  Speaker 1: schiet je alles schoon om de kooi heen. Dat is
• 55:52
  Speaker 1: een soort zeefje, zal ik het maar zeggen. Ja. En
• 55:55
  Speaker 1: dan is dat je product. En dan zitten die honderd
• 55:57
  Speaker 1: stukjes in dat kooitje dat je hebt meegeprint.
• 55:59
  Speaker 4: Een beetje zoals je met van die oude plastic modelletjes...
• 56:02
  Speaker 4: die in elkaar zetten, die allemaal dan in een framepje
• 56:04
  Speaker 1: vastzitten. In zo'n uitdrukdingetje zitten. Ja, maar nu zit het
• 56:06
  Speaker 1: zeg maar in een kooitje geprint. Maar dan in 3D natuurlijk,
• 56:08
  Speaker 1: want
• 56:08
  Speaker 4: die gaan dan weer 3D printen.
• 56:09
  Speaker 1: Ja, dat is bijvoorbeeld een patent dat we hebben. Ik
• 56:11
  Speaker 4: weet niet zolang dit patent gaat... maar patenten hebben een
• 56:14
  Speaker 4: neiging te verlopen na verloop van tijd. Ik denk dat
• 56:17
  Speaker 4: we langzaamaan in de tijd komen... dat patente her en
• 56:21
  Speaker 4: der belangrijke patenten beginnen te verlopen. Ja, klopt. Hebben jullie
• 56:25
  Speaker 4: daar al last van? Of is het misschien juist het
• 56:26
  Speaker 4: voordeel dat je nu dingen mag die eerst heel duur
• 56:29
  Speaker 4: bleken
• 56:30
  Speaker 1: Nee, we hebben er geen last van. Bij ons hebben
• 56:34
  Speaker 1: we best wel een goed tech-team. Zowel aan de machine-zijde
• 56:38
  Speaker 1: als aan de software-zijde investeren we daar flink. En die
• 56:42
  Speaker 1: mensen hebben geen last van de IP dat hun in
• 56:45
  Speaker 1: de weg zet om creatief te zijn.
• 56:50
  Speaker 5: Dus jouw patent, de andere bedrijven, dus de concurrenten gebruiken
• 56:53
  Speaker 5: ook dat nu. We hebben
• 56:56
  Speaker 1: zelfs een leverancier van ons die ons helpt met de
• 56:59
  Speaker 1: machine voor het herkennen van de parts. Die gebruikt IP
• 57:03
  Speaker 1: van ons
• 57:04
  Speaker 5: En dat is ook weer een inkomstenbron. Ja. Leuk. Top.
• 57:08
  Speaker 5: Even de komende jaren. Jij zegt 20% groei, toch? Ja,
• 57:11
  Speaker 5: per jaar. Waar zit die groei?
• 57:16
  Speaker 1: Heel veel in defensie. Niet alleen van Oekraïne, maar gewoon
• 57:19
  Speaker 1: als geheel. Want de oorlogsvoering is gewoon gigantisch aan het veranderen.
• 57:22
  Speaker 1: Dus niet zozeer mensen aan de front, maar drones aan
• 57:25
  Speaker 1: de front. Daar groeit 3D-print heel erg hard. Robots? Noem
• 57:31
  Speaker 1: maar wat robots. Robots. Wij richten ons voornamelijk daarop. Vanwege
• 57:35
  Speaker 1: het feit dat wat je daar ziet komen... is dat
• 57:39
  Speaker 1: vanwege AI zijn het aantal robots... en industriële automatiseringstoepassingen en appliances...
• 57:47
  Speaker 1: dat je kunt maken, gaat heel groot vooruit. Je kunt
• 57:52
  Speaker 1: veel specifieke oplossingen ontwikkelen... Omdat het veel goedkoper is om
• 57:57
  Speaker 1: de software te bouwen. Omdat het veel goedkoper is om
• 57:59
  Speaker 1: het design te maken. En het gaat dus veel sneller.
• 58:01
  Speaker 1: Dus de markt kan kleiner zijn. En dan kun je
• 58:05
  Speaker 1: toch nog iets in de markt zetten. En het winstgevend maken.
• 58:08
  Speaker 1: Maar die producten gaan dus nooit zo groot worden. Dat
• 58:11
  Speaker 1: we 10 miljoen stuks nodig hebben. Of 100.000 stuks. Dus
• 58:15
  Speaker 1: die mensen hebben ons altijd continu nodig. In dat soort bedrijven.
• 58:18
  Speaker 4: Je noemt al een hele aantal keren. Defensie is een
• 58:21
  Speaker 4: tak van jullie bedrijf.
• 58:22
  Speaker 1: Voel
• 58:22
  Speaker 4: je je dan ook als een defensiebedrijf? Ga je naar
• 58:24
  Speaker 4: defensiebeurzen om daar je producten aan de mand te brengen
• 58:27
  Speaker 1: Ja, wij zijn lid van het NIDV
• 58:30
  Speaker 4: Ja, dan ben je eigenlijk al een halve defensiebedrijf, denk
• 58:33
  Speaker 1: ik
• 58:34
  Speaker 4: Ook dual use.
• 58:38
  Speaker 1: Ja, dus dat is wel... Maar het meeste wat we
• 58:41
  Speaker 1: doen is in consumer goods. En het meeste wat we
• 58:44
  Speaker 1: doen is in de industriele automatiserings toepassingen. En vooral al
• 58:49
  Speaker 1: die robots. Al die robots
• 58:51
  Speaker 5: Ja
• 58:51
  Speaker 1: dat is echt heel leuk. Dat is ook cute.
• 58:53
  Speaker 5: Ja, dat is heel cute. Ik moet even noemen, twee
• 58:56
  Speaker 5: weken terug of drie weken terug, vanaf wanneer we deze uitzenden,
• 58:58
  Speaker 5: hadden we Pollen Robotics, onderdeel van Hugging Face natuurlijk. Weer
• 59:03
  Speaker 5: onderdeel waarschijnlijk van Nvidia straks, want Nvidia heeft daar een
• 59:07
  Speaker 5: bot op gedaan op Hugging Face. En Polar Robotics was
• 59:10
  Speaker 5: bij de OpenAI Dev Days. En daar lieten ze de
• 59:14
  Speaker 5: micro-duck zien. Dus je ziet die robotjes. Leuk hè? Dus
• 59:18
  Speaker 5: al die robotjes. En dat hadden ze gedreed. En hij
• 59:21
  Speaker 5: zei tijdens het interview. Mensen terugluisteren. Echt gaaf. Ze vertelde van, ja,
• 59:25
  Speaker 5: maar nu moeten we in massa gaan produceren... en er
• 59:29
  Speaker 5: moet gewoon een mal komen, in China wordt
• 59:30
  Speaker 1: het gemaakt. Ja, maar dat is zo'n product wat wel
• 59:33
  Speaker 1: naar die massaproductie gaat. Maar de meeste industriele toepassingen gaan
• 59:37
  Speaker 1: nooit zo groot worden.
• 59:38
  Speaker 5: Iets maar een
• 59:39
  Speaker 1: paar, wat je zegt, 200. En dan gaat de productontwikkeling
• 59:41
  Speaker 1: zo snel... dat drie maanden later weer eens een nieuwe
• 59:43
  Speaker 1: variant hebben. En dan kun je dus ook met de
• 59:46
  Speaker 1: reserveonderdelen dingen gaande houden. Dus aan het repair en maintenance kant.
• 59:52
  Speaker 1: Dus onderhoud
• 59:53
  Speaker 1: Dus dingen gaande houden. Kun je ook gewoon reserveonderdelen blijven printen.
• 59:58
  Speaker 4: Ja, want dat was ook zo'n belofte. Dat Defensie 3D
• 1:00:01
  Speaker 4: printers mee naar het front zou nemen. Want dan
• 1:00:03
  Speaker 1: was er iets kapot. En dan ga je
• 1:00:04
  Speaker 4: het meteen repareren
• 1:00:05
  Speaker 1: ter
• 1:00:05
  Speaker 4: plekke. Dat gebeurt.
• 1:00:06
  Speaker 1: Dat gebeurt ook.
• 1:00:08
  Speaker 4: Een voorbeeld? Leveren jullie dat als dienst? Dat je dan zegt, nou,
• 1:00:12
  Speaker 4: dan rijden we er
• 1:00:13
  Speaker 1: in een karretje. Nee, wij niet. Ik ga niet mijn
• 1:00:17
  Speaker 1: medewerkers aan de front neerzetten. Dat is één. Maar wat
• 1:00:20
  Speaker 1: bijvoorbeeld in Oekraïne gebeurt... is dat ze daar dus heel
• 1:00:23
  Speaker 1: dichtbij het front drones produceren. Maar die worden dan wel
• 1:00:25
  Speaker 1: weer kapotgebombardeerd door Rusland. En dat is een continu kat-en-muis spel,
• 1:00:29
  Speaker 1: wat ik begrijp. Dat is plaatsvindt.
• 1:00:31
  Speaker 4: Ja, in Oekraïne. Die zijn aan elkaar gewaagd
• 1:00:36
  Speaker 4: En dat blijft ook zo... En wat maakt het nu
• 1:00:40
  Speaker 4: zo leuk voor jou
• 1:00:42
  Speaker 1: Wat het leuk is? Om te ondernemen?
• 1:00:44
  Speaker 4: Maar je bent niet alleen ondernemer. Je bent ondernemer in 3D-printing. Ja,
• 1:00:48
  Speaker 4: dat vind ik te
• 1:00:48
  Speaker 1: breed. Wat het leuk maakt? Oh, ik vind het... Ik
• 1:00:55
  Speaker 1: vind het ontzettend leuk om met klanten bezig te zijn.
• 1:00:58
  Speaker 1: Er zijn de shape-based zijden. Dus om met klanten te
• 1:01:02
  Speaker 1: spreken en te zien wat zij nou aan... Er zijn
• 1:01:04
  Speaker 1: vaak hele innovatieve bedrijven waar wij mee werken. Dus wat
• 1:01:06
  Speaker 1: zij ontwikkelen is gewoon superleuk om te zien. En als
• 1:01:09
  Speaker 1: je daar dus een bijdrage in levert... dat zij hun
• 1:01:12
  Speaker 1: product succesvol in de markt kunnen zetten... vind ik gewoon
• 1:01:15
  Speaker 1: hartstikke leuk. Vind ik gewoon echt heel erg leuk. En
• 1:01:18
  Speaker 1: daarbij gewoon het uitgroeien van het bedrijf. Alle dingen die
• 1:01:23
  Speaker 1: wij het ondernemen horen vind ik gewoon hartstikke tof. Een
• 1:01:26
  Speaker 1: team opbouwen vind ik super gaaf. Maar ook aan de thankszijde.
• 1:01:29
  Speaker 1: Weet je, nadenken over zowel de strategie van Shapeways als
• 1:01:33
  Speaker 1: van thanks. Het is gewoon hartstikke tof. hartstikke leuk om
• 1:01:34
  Speaker 1: na te denken van, oké, waar moeten we heen? Wat
• 1:01:36
  Speaker 1: moeten we gaan doen? Hoe kunnen we dat het beste
• 1:01:38
  Speaker 1: gaan aanpakken? Etcetera. Ja, ik hou er wel van. Maar vooral,
• 1:01:42
  Speaker 1: zeg maar, die relaties bouwen. Zowel met klanten als leveranciers. Ja,
• 1:01:47
  Speaker 1: maar
• 1:01:47
  Speaker 5: dat is algemeen. Weet je, want dat zou ik bij
• 1:01:49
  Speaker 5: een ander bedrijf... maar het is 3D-printing.
• 1:01:51
  Speaker 1: Jij hebt dat groot gemaakt. Weet je, wat leuk is
• 1:01:55
  Speaker 1: bij die klanten... en bij Thijs is het zo, want
• 1:01:58
  Speaker 1: de consument... daar zie je een kind gewoon zo... dat
• 1:02:00
  Speaker 1: heb ik hier in mijn handen, dat heb ik zelf gemaakt.
• 1:02:02
  Speaker 1: Dat blijft gewoon enorm cute en leuk. Dat blijft gewoon
• 1:02:05
  Speaker 1: echt heel leuk. Dat is ook een van de redenen
• 1:02:07
  Speaker 1: waarom dat gevoel van magiek... Is ook iets wat de community.
• 1:02:13
  Speaker 1: Dat mijn mensen bij Thanks. Heel erg drijft om bij
• 1:02:15
  Speaker 1: Thanks te werken. Omdat mensen het zo creatief zijn. En
• 1:02:17
  Speaker 1: zulke leuke dingen ermee doen. Aan de shape-based zijde. Ik
• 1:02:20
  Speaker 1: vind het echt heel tof. Als ik zie wat er
• 1:02:22
  Speaker 1: uit de machine komt.
• 1:02:23
  Speaker 5: Dus ook kunstenaars maken ook gebruik.
• 1:02:26
  Speaker 1: Ja. We hebben bijvoorbeeld een kunstenaar. Die maakt in SLS.
• 1:02:32
  Speaker 1: Wel dingen die gewoon bijna een halve meter breed zijn.
• 1:02:34
  Speaker 1: 30 centimeter lang
• 1:02:36
  Speaker 5: En die werkt hij dan
• 1:02:36
  Speaker 1: af? En die werkt hij af. Wij lijmen die in
• 1:02:40
  Speaker 1: elkaar voor hem. En dan wordt het echt heel groot.
• 1:02:42
  Speaker 1: Het zijn bloemstukken. En engelen. Ik kan er weinig over zeggen.
• 1:02:49
  Speaker 1: Maar het is zo mooi als je het ziet. En
• 1:02:51
  Speaker 1: mijn mensen in de fabriek worden echt super blij. Als
• 1:02:53
  Speaker 1: ze dat zien. Ja.
• 1:02:55
  Speaker 4: Snap ik. Jullie
• 1:02:56
  Speaker 1: hebben
• 1:02:56
  Speaker 4: lievelingsklanten. Echte knuffelklanten. Als daar iets van binnenkomt
• 1:03:02
  Speaker 4: dan vechten ze erop wie het mag maken
• 1:03:03
  Speaker 1: Ja, dat vinden ze leuk.
• 1:03:06
  Speaker 5: Mark,
• 1:03:07
  Speaker 4: we zijn er.
• 1:03:08
  Speaker 5: Jij moet nog allemaal dingen gaan vertellen. Ja, je moet
• 1:03:12
  Speaker 5: e-mailadressen noemen, technoloog.bnr.nl.
• 1:03:14
  Speaker 4: Dat doe ik net altijd, dus dan laat ik dat
• 1:03:16
  Speaker 4: vandaag ook gewoon doen. E-mailadres is technoloog.bnr.nl. Dat had je
• 1:03:18
  Speaker 4: eigenlijk eens kunnen verzinnen, want deze podcast heet De Technoloog.
• 1:03:21
  Speaker 4: Je mag ook de technoloog.bnr.nl. Dat werkt ook. We lezen
• 1:03:24
  Speaker 4: alles en reageren vaak. Niet alle PR-bureaus, want daar zijn
• 1:03:30
  Speaker 4: heel veel PR-bureaus die schrijven. En dat lezen we ook
• 1:03:32
  Speaker 4: wel
• 1:03:33
  Speaker 1: Maar als je Hilke heet, luisteren jullie wel?
• 1:03:38
  Speaker 4: Wat heb je nou zelf geschreven? Je kan natuurlijk op
• 1:03:41
  Speaker 4: YouTube ons volgen. Dan zie je dat we deze dan
• 1:03:43
  Speaker 4: weer niet in de nieuwe studio hebben opgenomen. Maar in
• 1:03:46
  Speaker 4: de studio waar we altijd eerder zaten. Daar komen we
• 1:03:48
  Speaker 4: af en toe nog wel eens terug. YouTube.com slash het
• 1:03:52
  Speaker 4: BNR Tech. En ik heb mijn administratie niet helemaal op orde,
• 1:03:55
  Speaker 4: dus ik ga je niet
• 1:03:56
  Speaker 5: vertellen wat er volgende week... Ik wel. Verliene Herman, zoogleraar
• 1:03:59
  Speaker 5: didactiek van de informatica aan de VU. Ik kom vaak
• 1:04:02
  Speaker 5: bij BNR in Amsterdam
• 1:04:03
  Speaker 4: natuurlijk. En een vrouw met een mening over de wereld
• 1:04:05
  Speaker 5: Ja, en ze heeft een boek geschreven, Vierkante Oog, hoe
• 1:04:07
  Speaker 5: informatici de wereld zien en vormen. Ja, ik ken Verliene
• 1:04:11
  Speaker 5: heel goed en ik zie ernaar uit. En ik moet
• 1:04:13
  Speaker 5: haar boek nog lezen, ik lees heel graag, dus dat
• 1:04:15
  Speaker 5: ga ik zeker doen. En dan horen we dan volgende week.
• 1:04:17
  Speaker 5: Tot de volgende. Dankjewel.