Latest / 8. Gün 25. Saat / Freud'un kazısı: Gradiva rölyefinden Roma hayranlığına uzanan entelektüel serüven - #SigmundFreud7

Transcript

Freud'un kazısı: Gradiva rölyefinden Roma hayranlığına uzanan entelektüel serüven - #SigmundFreud7 · 8. Gün 25. Saat

0:09
Sekizinci gün 25 saatten hepinize selamlar.
0:13
Ben Fırat bu bölümde yine kafanın derinliklerine dalıyoruz
0:17
hem de bayağı derinlere öyle böyle değil.
0:20
Resmen kazma kürek elimizde bunu yapacağız.
0:24
Neden mi? Çünkü freud ve onun psiko
0:27
arkeoloji dediği şeyden bahsedeceğiz.
0:29
Çayınızı, kahvenizi kapıyorsunuz.
0:31
Hemen burada buluşuyoruz. Şimdi freud artık az çok
0:52
bildiğimiz bir abimiz. Çünkü bilinç dışı rüyalar,
0:55
çocukluk travmaları, bir de her şeyi cinselliğe bağlamasıyla
0:59
ünlü. Bunları konuştuk ama adamın
1:01
olayı sadece psikoloji değil. Bildiğin arkeolojiye de merakı
1:04
varmış ama öyle hobi olarak değil baya zihni kazıp geçmişin
1:08
tozlu raflarında dolaşarak bilinç dışını anlama meselesi.
1:12
Yani freud'un kafasında psikoloji dediğin şey bir
1:15
arkeolog gibi katman katman kazılarak açığa çıkıyor.
1:18
Zihin de tıpkı eski bir şehir gibi yıllar içinde üst üste
1:22
binmiş anılar, travmalar bastırılmış duygular.
1:25
Freud'a göre terapide tam olarak bu işte.
1:28
Zihinsel bir arkeolojik kaz operasyonu bu merakın nereden
1:32
geliyor derseniz adam roma'ya italya'ya acayip tutkulu
1:35
bildiğiniz üzere 1.900 de meşhur düş yorumu kitabını yazdıktan
1:39
sonra soluğu roma dağılıyordu. Ve bildiğiniz aşık oluyordu
1:43
şehre ama mevzu sadece roma değil, truva, mısır, pompei,
1:47
girit, buralardaki kazılara freud iyice kafayı takıyor.
1:51
Çünkü 10'a çıkart göre insanın psikolojisi de tıpkı bu antik
1:54
şehirler gibi yüzyılların hatta 1.000 yılların izlerini taşıyor.
1:58
Bir olay yaşanıyor, üstüne başka bir olay geliyor.
2:01
Sonra bir travma bir bastırma derken.
2:03
En altta çocukluk anıları ve en üstte bugünkü sen ve işin
2:08
güzelliği bunları doğru kazarsan yani terapiyle derine inersen
2:11
işte o zaman gerçek benliğinle yüzleşiyorsun ama öyle iddiana
2:16
Jones gibi macera dolu bir kazı beklemeyin.
2:18
Terapi dediğin şey biraz daha nasıl desem?
2:21
Terli ve göz yaşlı bir süreç. Çünkü bastırılmış ne varsa
2:24
zamanında unutulmuş ya da görmezden gelinmiş ne varsa.
2:28
Hepsi o toprağın altından çıkmaya başlıyor işte.
2:31
Freud'un da olayı bu zihinsel süreçleri arkeolojik kazı gibi
2:35
görmek, çocukluğumuz bastırdığımız duygular,
2:38
travmalar hepsi toprağın altında, freud'ta elinde fırçası
2:42
ile bu katmanları tek tek açığa çıkarmaya çalışan bir arkeolog
2:46
gibi. Ama tabi her kazı biraz
2:47
risklidir. Kim bilir ne çıkacak o toprağın
2:50
altına? Dimi tamam freud, psikolojiyi
2:53
arkeolojik kazıya benzetiyor. Daha doğrusu psikanalizi
2:56
benzetiyor. Bilinç dışımızı pompei gibi
2:58
truva gibi eski medeniyetlerin altına gömülü kalmış harabeler
3:02
olarak görüyor işte. Bu noktada sahnede gradiva
3:05
giriyor. Bu gradiva kim neyin nesi?
3:08
Olay şöyle, freud'un çalışma odasında en sevdiği sanat
3:12
eserlerinden biri olan gradiva rölyef asılı bayağı kutsal
3:16
emaneti gibi baş köşeye koymuş, buna adam ha ne var bu eserde
3:20
gradiva şu ki pompei den çıkma bir genç kadın figürü yürüyen
3:24
bir kadın tasviri. Şimdi haklı olarak diyeceksiniz.
3:27
Yürüyen bir kadın da ne var rölyef e bir bakabilirsiniz.
3:30
Internetten sıradan bir rol yef gibi duruyor.
3:33
Ama işte bunun arka planını freud görüyor.
3:35
Yani kendince görüyor. Yürüyen bir kadın tasviri mesele
3:39
tam da bu freud'a göre. Çünkü bu yürüyüş bir metafor
3:42
neyin metaforu bilinç dışına doğru bir yolculuğun metaforu,
3:46
freud'un gözüyle bakarsan gradivanın adımı sadece bir
3:50
yürüyüş değil geçmişin. Tozlu raflarına inen bir zaman
3:53
makinesi gibi bir şey adamın kafa 1.000.000 İade
3:56
anlayacağınız. Şimdi mevzu sadece bu rö lefle
3:59
de bitmiyor. William yersen diye bir adam
4:01
var. Bu abinin 1.900 üçte yazdığı
4:03
gradiva bir pompei fantezisi diye bir roman var.
4:07
Freud bu kitabı okumamış ta ki cl gustav jung hani şu freud'un
4:11
eski kankası, sonra yolları ayrılan jung abi sen bunu bir
4:15
okuyu ver diyene kadar 1.906 yılında eline alıyor kitabı
4:19
okuyor ve bayılıyor. Çünkü kitap bildiğin froi'un
4:23
anlattığı psikanalitik meseleleri edebi bir dille
4:26
anlatıyor, içinde bastırılmış anılar var.
4:29
Bilinç dışı arzular var, travmalar var.
4:31
Hatta psikoz öncesi gerilimler bile var.
4:34
Yani freud'un yıllardır kazıp çıkarmaya çalıştığı bilinç dışı
4:37
olayı yense'nin roma'nın da pırıl pırıl duruyor.
4:41
Buradan ne çıkartıyor? Sanatçılar, bilim insanlarından
4:44
önce bilinç dışını keşfetti diyor.
4:46
Yani edebiyatçılar, ressamlar, heykeltıraşlar, şairler, freud'a
4:51
göre bunlar insan zihninin en karanlık köşelerine bilimden
4:55
önce dalmış adamlar. Yense'nin gradivas'da bunun en
4:58
büyük kanıtı prodi için bu sadece bir roman değil.
5:01
Psikanalizin temel kavramlarının bir anlamda sanata dökülmüş hali
5:04
diyebilirim. Kısacası freud'un gözünde
5:07
gradyva sadece bir kadın figürü olmakla kalmıyor.
5:10
Zihnin derinliklerine yapılan bir kazanın, bir yolculuğun
5:13
simgesi. O yüzden de bunu çalışma odasına
5:16
baş köşeye yerleştiriyor. Zaten çalışma odası bir müze
5:18
gibi biliyorsunuz. Yani adamın motivasyon panosu
5:21
gibi bir şey. Bu kadının rolüfi kimisi
5:24
masasına aile fotoğrafını koyar. Kimisi kahve kupası dizer ne
5:27
yapıyor? Bilinç dışına yürüyen bir pompei
5:30
kadını asıyor herhalde psikanalist olmanın yan etkileri
5:34
olsa gerek neyse şimdi rotayı bahsini ettiğim bir diğer şehre
5:38
truva'ya kaydıralım yani homer olsun destanlarına konu olan o
5:42
efsane bir şehri ama mevzu sadece truva değil onu bulan
5:46
adam. Henrik şileman, freud'un
5:48
deyimiyle psikolojinin şilemanı olma sevdası burada başlıyor.
5:53
Şileman, çocukken homeros'un ilyadasına fena halde kafayı
5:57
takmış bir adam büyüyünce de ben bu truvayı bulacağım arkadaş
6:00
diye tutturuyor inada bindiriyor, gidiyor, kazıyor
6:03
ediyor ve turbayı buluyor. Ama amatör birisi tabii bu arada
6:08
biraz da ortalığı dağıtıyor diyamet falan kullanıyor.
6:10
Adam antik bir şehri bulmaya çalışırken efsaneleri konu olmuş
6:14
bir şehri bulmaya çalışırken dinamit kullanıyor.
6:17
Arkeologlar hala adamın arkasından sövüyordur.
6:20
Büyük ihtimalle prote bu şilemanın fena halde özentisi
6:24
olmuş durumda. Diyor ki adam toprağa kazıp
6:26
truvayı bulduysa ben de zihni kazıp bilinçini bulacağım.
6:29
Yani freud'un gözünde psikanaliz dediğimiz şey hep bahsettiğim
6:33
gibi zihnin derinliklerinde yapılan bir.
6:36
Müzik kazı her bastırılmış anı her unutulmuş drama sanki zihnin
6:40
alt katmanlarında gömülü birer hazine şilemanın paramosun
6:45
hazinesini bulması gibi. Freud da bilinç dışındaki
6:48
hazineleri gün yüzüne çıkarmanın derdinde.
6:51
Bunun peşinde. Bu noktada freud jalemanı
6:53
kıskanıyor mu, yoksa 10'a çıkart hayran mı?
6:55
Bunu bilemiyoruz ama kesin olan şu ki.
6:58
Işlemanın truvayı bulması freud'a ilham veriyor.
7:01
Kendini psikolojinin şilemanı olarak görüyor.
7:04
Freud, şimdi tabi freud'un her şeyi arkeolojiye bağlaması ya da
7:09
sanatsal anlamda bu kadar dolu olmasının birçok nedeni var.
7:12
Ilgi alaka, yetenek becerileri artık neyse ama şu da önemli
7:16
adam kendini bunun içine de hapsediyor.
7:19
Yani sürekli bunlara maruz kalıyorsun.
7:21
Sevdiğin için bunları yaşama ortamına yerleştiriyorsun ve
7:24
sürekli bunlara maruz kalıyorsun.
7:26
Ve etrafındaki uyaranlar bunlardan ibaret.
7:28
Dolayısıyla teorilerini açıklarken fikirlerini
7:30
açıklarken bu verilerden bu uyaranlardan hareketle açıklaman
7:34
çok normal. Çok doğal.
7:36
Şimdi ben çalışırken özel eğitim öğrencileriyle özel eğitim
7:39
gereksinimi olan öğrencilerle daha çok otizmlilerde uyaran
7:43
ihtiyacı oluyor ya da normal gelişim gösteren öğrenciler bile
7:46
öyle bizler de öyleyiz. Bir şeyleri açıklarken etrafa
7:48
bakarız. Aklımıza gelmediğinde çocuklar
7:51
akıllarına çok fazla veri gelmediğinde etrafındaki
7:54
uyaranlardan ipucu aramaya başlıyorlar.
7:56
Etrafa böyle gözleri kayıyor bakıyorlar.
7:59
Freud'un da bunu yapmaması mümkün değil değil mi?
8:01
Etrafında o kadar çok uyaran var ki, yani adam bir müzede
8:05
yaşıyor. Ne var ofisinde böyle?
8:07
Klasik bir doktor ofisi falan canlanmasın aklında beyaz
8:11
duvarlar, kitaplıklar falan yok. Freud'un odası bildiğin defineci
8:14
mekanı, 3.000 tane arkeolojik eseri topluyor.
8:18
Dükkanı diziyor, müze açıyor ama müze kartı falan istemiyor bu
8:22
adam şimdi şöyle düşünün, bir terapiye gidiyorsun, doktorun
8:25
odası bildiğin Topkapı Sarayı deposu gibi bir köşede antik
8:29
Yunan vazoları, öbür tarafta roma büstleri masan.
8:32
Mısır heykelcikleri falan lan bu ne diyorsun, muayene mi
8:35
oluyoruz, tarih dersine mi girdim belli değil.
8:38
Freud her gelen hastayı ne yapıyor?
8:40
Bilinç dışını kazmak için elindeki kürekle bekleyen bir
8:44
arkeolog gibi karşılıyor. Resmen gel bakalım güzel
8:47
kardeşim senin beyninde kaç katmanlıymış bir bakalım diyor
8:51
adama hastalarına ne yapıyor freud paramosunu hazinesini arar
8:55
gibi şileman gibi davranıp. Onların bilinçaltına ulaşmak
9:00
için beynindeki katmanları tek tek açıyor.
9:02
Şimdi kafayı ne kadar kaz yataklığını anlamak için
9:06
Amerikalı şair hildalen sözünü hatırlamak gerekiyor.
9:10
Burada ne demiş kadın uf freud'un odasına girince şöyle
9:13
demiş, burası terapi odası değil.
9:15
Bildiğin arkeolojik kaza alanı kadın çok güzel bir şekilde
9:18
özetlemiş. Gerçekten adamın ofisine
9:20
psikoloji konuşuluyor. Ama atmosfer bildiğin indiana
9:23
Jones sahnesi gibi. Hani böyle yanlış yere basınca
9:26
tuzaklar açılacak duvarlardan mızrak.
9:28
Falan fırlayacak öyle bir hava var.
9:30
Sadece psikolojik adamın hastası olsan terapiye giderken yanına
9:35
fener kazma kürek falan alman lazım.
9:37
Yani mental bir yeraltı mezarlığına iniyorsun.
9:40
Çünkü bir anlamda velhasıl purodun odası sıradan bir oda
9:44
değil sıradan bir yer değil. Mental kazı şantiyesi neyse
9:47
şimdi sevgili dinleyenlerin proiden arkeolojiyle kafayı
9:51
bozduğunu konuştuk. Ama bu adamın tek takıntısı bu
9:54
çömlekler değil, bir de sanata sanatçılara olan garip ilgisi
9:57
var ki. Sanatçılar, bilinç dışının bilim
10:00
insanlarından önceki keşfetti. Az önce söyledim bunu yani
10:04
adamın kafasında sanatçılar bilimden önce resmen freud'luk
10:08
yapmış. Ama işin farkında değiller.
10:10
Meğer van gogh'ta li Andre bireton falan, freud'un yeminli
10:14
meslektaşları, şimdi freud'un gradywa manyaklığı var ya, hani
10:17
şu ponbeyle yürüyen kadın heykeli işte bu manyaklık
10:20
sürrealizme de ilham oluyor. Freud'un bilinç dışı rüyalar,
10:24
travmalar üzerine yazdıkları salvador dali, Andre beraton
10:28
gibi sürrealistleri bildiğin kafayı kıracak seviyeye
10:32
getirmiş. Adamların kafası zaten bir yere
10:34
bağlı değildi. Freud gelmiş bir de üstüne
10:36
kardeşim bilinç dışı diye bir şey var.
10:38
Hepimiz bastırılmış arzu yığınarıyız falan diyor.
10:41
Ortalık iyice şenleniyor. Sonuç adamlar resmen
10:45
psikanalitik rüya günlüğü tutar gibi sanat yapmaya başlıyorlar.
10:49
Özellikle de salvador dali. O adam zaten bu dünyaya kazara
10:53
düşmüş gibi bir şey benim gözümde.
10:55
Vuroylu rüya analizlerinden o kadar etkileniyor ki baş ucuna,
10:59
tuval ve fırçalar koyup rüyalarını uyanır uyanmaz
11:02
resmetmeye başlıyor. Düşünün adam uyandığında ilk
11:05
yaptığı şey ne kahve içmek ne de başka bir şey.
11:09
Bir şeyler atıştırma su bile içmiyor.
11:11
Direkt rüyalarını boyuyor freud'un etkisiyle.
11:14
Rüyalarındaki her garip yaratığı eriyen saatleri bıyıklı filan
11:18
kaktüsleri tuvale aktarıyor. Yani dali'nin tabloları proid'in
11:22
terapi seanslarının bir anlamda bana göre sanatsal versiyonu.
11:26
Freud'un psikanaliz manyaklığı sadece sürrealistleri değil
11:30
edebiyatçıları da etkiliyor. Mesela tho asman venedik'te ölüm
11:34
büyülüdağ gibi eserlerinde freud'un travma bilinç dışı ve
11:38
bastırılmış arzular kavramlarından bayağı beslenmiş
11:41
adam, freud'un bilinç dışı teorilerini, romanlarının
11:45
altyapısına koymuş bildiğin edebi bir pisi kanaliz yapmış.
11:49
Kısacası 8 25 takipçileri freud'un etkisi sanat dünyasında
11:53
öyle büyük ki herif resmen, bilinç dışını kültürel bir akıma
11:57
dönüştürmüş. Adam arkeolojiden başladı pompei
12:00
ye gitti. Grady baya sardı derken dali'ye
12:03
ilham oluyor. Edebi açılar onu takip ediyor ve
12:06
derken bilinç bir sanat devrimine dönüşüyor.
12:09
Baktığımız her yerde furoi'nin bir anlamda izi var.
12:13
Şimdi soruyorum, bilinç dışı gerçekten bizim kontrolümüzde mi
12:17
yoksa biz mi onun oyuncayız? Freud diyor ki sen sandığından
12:21
çok daha derinsin, o yüzden bazen içinden çıkan şeylere
12:24
şaşırma, kazılar bitmedi. Zihnin alt katmanlarında hala
12:28
keşfedilecek çok. Şimdilik kürekleri bir kenara
12:32
bırakalım. Bir sonraki bölümde yeniden
12:34
kazıya devam edeceğiz. Benden bu kadar hadi eyvallah.