Latest / Protokół Zbrodni / Skradziona cześć Wisienki (1890)
Transcript
- 0:00Zaczynamy w Warszawie 1 lipca 1890 roku jest naprawdę upalna
- 0:05poranek w koszarach pułku huzarów.
- 0:08Do śpiącego rotmistrza wpada nagle jego kolega kornet
- 0:12Aleksander barteniew. I to jest wiesz, scena jak z
- 0:16dramatu totalnie rzuca na ziemię swój wojskowy płaszcz i krzyczy
- 0:20takim zduszonym głosem. Oto moje szlify, zabiłem manię.
- 0:26A ta mania to nikt inny jak Maria wisowska, jedna z
- 0:28największych naprawdę największych gwiazd warszawskich
- 0:31teatrów. I to to dramatyczne wyznanie
- 0:35rozpoczyna jedną z najbardziej zagadkowych i skandalicznych
- 0:39spraw kryminalnych końca dziewiętnastego wieku.
- 0:41Sprawy, w której chyba nic nie jest takie, jakim się wydaje.
- 0:44Na pierwszy rzut oka. Dzisiaj właśnie zagłębimy się w
- 0:48kulisy tej zbrodni. Naszym przewodnikiem będzie
- 0:51reportaż historyczno kryminalny Stanisława milewskiego,
- 0:54skradziona cześć wisienki. Świetna książka.
- 0:57Autor w niesamowity sposób analizuje te wszystkie
- 1:00manipulacje fałszerstwa no i kłamstwa, które otaczały proces
- 1:05bartyniewa. A wszystko to dzieje się w
- 1:08bardzo specyficznym miejscu i czasie.
- 1:09Prawda? w Warszawie poddanej brutalnej
- 1:12rusyfikacji. Fill wydaje mi się kluczowe
- 1:16rusyfikacja, czyli proces narzucania rosyjskiej kultury
- 1:19języka oznaczała, że carskie władze miały pełną kontrolę nad
- 1:23aparatem sprawiedliwości sn, a to jest ważne, bo nasza
- 1:26dzisiejsza misja to jest, powiedzmy próba zrozumienia, co
- 1:29naprawdę wydarzyło się w tej garsonierze przy ulicy
- 1:32Nowogrodzkiej. No właśnie, czy to była prosta
- 1:34zbrodnia z namiętności? Jak orzekł sąd?
- 1:36Czy może? No właśnie, misternie
- 1:39wyreżyserowany spektakl, w którym ofiara sama napisała
- 1:42scenariusz własnej śmierci o k. To rozpakujmy.
- 1:45Wróćmy do poranka 1 lipca. Koledzy, Ewa no początkowo nie
- 1:50wiedzą co myśleć. Był znany z tego, że lubił
- 1:53wypić. Dokładnie więc może to jakieś
- 1:56pijackie majaki, ale jest w nim coś, co ich niepokoi, więc
- 2:00postanawiają to sprawdzić i tutaj, no tutaj już zaczyna się
- 2:04robić dziwnie. Zaczyna się teatr, można by
- 2:06powiedzieć jeden z oficerów, hrabia bazylii kapnist po
- 2:11krótkim zamieszaniu z adresem w końcu trafia z drugim oficerem
- 2:14julianem jelcem. Na nowogrodzką 14.
- 2:17I wchodzą tam ze stróżem i policjantem, tak?
- 2:21Do mieszkania na parterze i to, co tam zastają, od razu wygląda
- 2:25podejrzanie. To po prostu nie jest typowe
- 2:28miejsce zbrodni. Absolutnie wygląda jak
- 2:30scenografia, a nie mieszkanie w korytarzu, resztki kolacji,
- 2:34butelki po winie. Jakaś szklanka z czarnym płynem?
- 2:38A główny pokój jest kompletnie odizolowany od świata.
- 2:41Wyobraź sobie okno szczelnie zabite deskami.
- 2:45Ściany utrapowane ciężkim materiałem taka klaustrofobiczna
- 2:49mroczna przestrzeń. Dokładnie jakby specjalnie
- 2:52przygotowane grobowiec, a na środku tego wszystkiego na
- 2:57niskiej turyckiej otomanie spoczywa Maria wiskowska.
- 3:01Ubrana tylko w bieliznę, zna wpół otwartymi oczami.
- 3:05I wystarczyło lekkie dotknięcie jej dłoni, by oficerowie
- 3:09zrozumieli, że ciało jest już zimne, barteniew mówił prawdę,
- 3:13zabił ją. No dobrze.
- 3:15Mamy więc ofiarę w tej niezwykłej scenerii, kim w ogóle
- 3:19była ta kobieta Maria wilkowska? Bo z tego co czytałam w
- 3:24materiałach to nie była po prostu kolejna aktorka budziła
- 3:27no skrajne emocje. To jest słowo klucz, skrajne
- 3:31krytycy pisali, że nie była klasyczną pięknością, opisywaną
- 3:35ją jako cytuję, raczej drobną blondynkę, dość okrągłą, o
- 3:40wspaniałych niebieskich oczach, ale jej siłą było coś innego.
- 3:45Coś, co dzisiaj nazwalibyśmy magnetyzmem takim.
- 3:48Niesamowitym seksapilem milewski pisze, że jej urok jednocześnie
- 3:52fascynował i odpychał. Idealnie oddaje tą łaciąska
- 3:56formuła od et amo nienawidzę i kocham.
- 4:00To jest niesamowite, bo pod jej wpływem byli nawet tacy giganci
- 4:03literatury jak Bolesław prus. Ale jest jeden Cytat, który mną
- 4:08wstrząsnął. Żeromski.
- 4:10Tak Stefan żeromski, znając sprawy tylko z gazet zapisał w
- 4:15swoim dzienniku, że on rozumie zabójcę, pisał o rozkoszy
- 4:20zniszczenia widma, które kocham, a które mnie łudzi, bawi się, to
- 4:25pokazuje, jak potężne i skomplikowane emocje potrafiła
- 4:29wzbudzać w mężczyznach. I ona doskonale zdawała sobie z
- 4:32tego sprawę. To była jej broń, potrafiła z
- 4:35maestrią grać na tej ambiwalencji męskich uczuć,
- 4:39świadomy dozowała miłość i nienawiść, by stworzyć taką
- 4:42mieszankę wybuchową, czyli. To ona prowokowała.
- 4:45Autor stawia wręcz tezę, że barteniew nigdy by do niej nie
- 4:49strzelił, gdyby go do tego, no z zimną premedytacją nie
- 4:52sprowokowała. Mamy więc portret owskiej jako
- 4:56niezwykle złożonej magnetycznej postaci, ale żeby zrozumieć tą
- 5:00dynamikę, musimy spojrzeć na drugą stronę medalu.
- 5:04Kto był po drugiej? Stronie.
- 5:07Kim był człowiek, który pociągnął za spust, bo z tego co
- 5:10czytam Aleksander barteniew był jej kompletnym przeciwieństwem.
- 5:14Totalnym obserwatorzy procesu byli wręcz rozczarowani.
- 5:19Spodziewali się romantycznego mrocznego otella, a zobaczyli
- 5:23jak pisał Wiktor gumulicki żółtawego blondyna mocno
- 5:27zbudowanego. O twardych rysach i co ważne
- 5:30ospałym spojrzeniu. Czyli nie był zbyt bystry,
- 5:34wszyscy, którzy go opisywali, byli zgodni, nie był tytanem
- 5:38intelektu. Mówiąc wprost był postrzegany
- 5:41jako prosty, może nawet no tępy żołnierz i tu jest zagadka, to
- 5:46połączenie wydaje się kompletnie niedorzeczne.
- 5:48Mamy fascynującą skomplikowaną kobietę fem fatal, a z drugiej
- 5:52strony prostego oficera. Co taka kobieta w nim widziała?
- 5:57Co ich w ogóle połączyło? I to jest to kluczowe pytanie,
- 6:00które zadawali sobie wszyscy. Autor sugeruje, że odpowiedź nie
- 6:04leży w intelekcie, a w psychice bart niew miał coś, czego ona
- 6:09potrzebowała do swojego scenariusza.
- 6:11A co to było obsesja na punkcie samobójstwa?
- 6:15On często opowiadał o swoim bracie mikołaju, który zabił się
- 6:18z powodu nieszczęśliwej miłości. Sam pisał do przyjaciela, nie
- 6:22dziw się. Jeżeli pewnego dnia dowiesz się,
- 6:25że palnąłem sobie w łeb. Mhm, czyli ona mając własną
- 6:30fascynację śmiercią, zobaczyła w nim idealnego partnera
- 6:35niekochanka a. Partnera do swojego ostatniego
- 6:39makabrycznego aktu. Był dla niej idealnym
- 6:44materiałem, podatny na sugestie, fizycznie, silny, ale
- 6:48psychicznie słady i już przekonany, że stać go na ten
- 6:51ostateczny krok. To ona dominowała w tej relacji.
- 6:54Absolutnie dominowała, trzymała wszystkie sznurki.
- 6:57On był tylko aktorem, którego obsadziła w kluczowej roli.
- 7:01I tu dochodzimy do szerszego kontekstu, bo to nie była tylko
- 7:05jej prywatna obsesja, prawda? Koniec dziewiętnastego wieku to
- 7:09czas takiej dziwnej mody na samobójstwa Z miłości.
- 7:14Te historie były wszędzie, tak, to był Duch epoki.
- 7:18Wiosłowską fascynowały zwłaszcza 2 głośne sprawy.
- 7:21Pierwsza to tragedia w majeringu z 1889 roku.
- 7:26Gdzie w tajemniczych okolicznościach zginęli
- 7:28arcyksiążę rudolf habsburg i jego kochanka Maria wet sera?
- 7:33A druga? Druga to sprawa niejakiego czam
- 7:36biga, który w Algierii zabił starszą od siebie kochankę na
- 7:39jej prośbę, a potem nieudolnie próbował odebrać sobie życie.
- 7:44Prasa przedstawiała to jako romantyczne pakty śmierci.
- 7:48A ona jako aktorka zapragnęła własnego, jeszcze bardziej
- 7:52spektakularnego finału i zaczęła planować scenariusze.
- 7:56To jest chyba najbardziej mroczna część tej historii.
- 7:59O tak. Ona robiła próby generalne do
- 8:02własnej śmierci. Tak to jest niewiarygodne
- 8:05przedstawiła barte niewoli. Pomysł, który brzmi jak scena z
- 8:09opery, miał ją zastrzelić na scenie w trakcie ukłonów, gdy
- 8:14będzie jej wręczał bukiet kwiatów, a on?
- 8:17On sam miał w tym czasie rozgryźć fiolkę z trucizną.
- 8:20Barteniew na szczęście dla publiczności odmówił.
- 8:24Ale ona nie odpuściła, była próba z chloroformem.
- 8:28Nasączyła chusteczkę przyłożyła do twarzy i zemdlała.
- 8:31Ale barte niew zamiast wykonać swoją część planu, wpadł w
- 8:36panikę i zaczął ją cucić. To brzmienie, jak relacja
- 8:39miłosna, ale jak patologiczny toksyczny teatr, w którym on był
- 8:43tylko rekwizytem. Ona skomentowała to potem z
- 8:47przekąsem miała być tragedia, a wyszła.
- 8:50Komedia. Była też próba strzału z
- 8:52pistoletu, który przechowywała u siebie, ale broń nie wypaliła i
- 8:56co wtedy po tych nieudanych próbach bartyniew zaczął się jej
- 9:00panicznie bać pisał do przyjaciela.
- 9:02Od tamtego czasu zacząłem się jej bać, wstydzić i przestałem
- 9:06kochać i wtedy ona zmienia taktykę, skoro nie może go
- 9:10przekonać do wspólnej śmierci, to zaczyna go w to
- 9:13wmanewrowywać. Tak zaczyna publicznie grać rolę
- 9:16ofiary. To była jej popisowa rola.
- 9:18Zdecydowanie opowiadała koleżankom w teatrze, że
- 9:23barteniew oszalał na jej punkcie, że grozi jej śmiercią,
- 9:27że musi przed nim uciekać za granicę.
- 9:29Jednocześnie za kulisami to ona reżyserowała ostatni akt.
- 9:34To znaczy na. Jej polecenie bartenie w
- 9:37ekspresowym tempie wynaju tą garsonierę na Nowogrodzkiej.
- 9:41To ona wymyśliła, jak ma być urządzona ten miłosny grobowiec
- 9:45z zabitym ogniem i otomaną. A wisienką na torce tej całej
- 9:49manipulacji było to, co zrobiła w noc poprzedzającą zbrodnię.
- 9:53No właśnie pojechała do koszar udając przerażenia, że barteniew
- 9:57mogły sobie coś zrobić. Jej służąca zeznała potem w
- 10:01sądzie. Jak wisnowska odetchnęła z ulgą,
- 10:03mówiąc. Jak to dobrze, że Bartek jeszcze
- 10:06żyje i to zeznanie stało się w procesie koronnym dowodem na to,
- 10:10że została podstępnie zwabiona w pułapkę przez oszalałego z
- 10:14zazdrości kochanka, a według autora reportażu.
- 10:17To był po prostu finał jej najlepszej ostatniej roli.
- 10:21Stworzyła sobie idealne alibi na wieczność.
- 10:24Dokładnie tak. Ale wiesz, nawet, jeśli
- 10:27przyjmiemy tę wersję, że była reżyserką własnej śmierci.
- 10:31To pojawiają się kolejne pęknięcia w tej historii.
- 10:34Choćby jej pogrzeb. Mhm, był cichy, skromny, bez
- 10:38udziału księdza. Pochowano ją niemal jak
- 10:41samobójczy. Nie to kompletnie nie pasuje do
- 10:44wizji Wielkiej teatralnej śmierci, która miała jej
- 10:46zapewnić sławę i to prowadzi nas do jeszcze głębszych pytań,
- 10:51które stawia milewski, a które sąd kompletnie zignorował.
- 10:54Na przykład. Czy wisnowska była uzależniona
- 10:57od morfiny? A były jakieś przesłanki?
- 10:59Miała typowe objawy w ostatnim okresie życia, z trudem
- 11:02opanowała rolę, miała problemy z pamięcią.
- 11:05Halucynacje była niezwykle. Możliwa, a w jej rzeczach także
- 11:09w tej garsonierze znaleziono słoiczki z opium.
- 11:12Uzależnienie mogłoby tłumaczyć jej obsesję śmierci i tę
- 11:15chwiejność nastrojów, ale to nie koniec.
- 11:19Autor idzie o krok dalej i wprowadza wątek, który brzmi jak
- 11:22z powieści sensacyjnej. Szpiegostwo dokładnie.
- 11:26I to nie jest rzucone bezpodstawnie wisnowska często
- 11:30podróżowała do Paryża do Turcji, w miejscach, gdzie agendy miał
- 11:34polski Wywiad niepodległościowy. Przed śmiercią intensywnie
- 11:39uczyła się angielskiego, planując wyjazd do Londynu,
- 11:42milewski stawia hipotezę, co jeśli ta cała miłosna afera była
- 11:48tylko przykrywką przykrywką, do czego do działalności
- 11:52wywiadowczej przeciwko komu? Czy mogła być agentką carskiej
- 11:59ochrany, czyli tajnej policji politycznej inwigilującej
- 12:02Polaków? A może wręcz przeciwnie
- 12:05pracowała dla polskiego wywiadu i miała rozpracować jakiegoś
- 12:09ważnego rosyjskiego oficera? Co jeśli barteniewów oficer
- 12:13carskiej armii, który tak bardzo chciał wejść w warszawskie elity
- 12:16artystyczne, był jej celem, a nie kochankiem?
- 12:20To kompletnie zmienia perspektywę.
- 12:22Prawda i mogłoby tłumaczyć, dlaczego władzom carskim tak
- 12:26bardzo zależało na szybkim i powiedzmy kontrolowanym
- 12:29zamknięciu sprawy. Bo to, co stało się na procesie,
- 12:33jest równie dziwne, jak sama zbrodnia.
- 12:37O tak. Proces barty nieba w
- 12:39rzeczywistości stał się procesem nad Wisłą.
- 12:42Zrobiono z niej potwora nimfoman wkę Kobiety zdeprawowaną, która
- 12:46zniszczyła życie młodego, naiwnego oficera.
- 12:50On odgrywał rolę biernej zmanipulowanej ofiary.
- 12:54A finał jest jeszcze bardziej szokujący.
- 12:57Car ostatecznie go ułaskawił. Bartelnie wyszedł na wolność,
- 13:01zniknął bez śladu. Kontynuujący karierę wojskową z
- 13:05prawem do awansu. To rodzi oczywiste podejrzenia,
- 13:09że kogoś bardzo ważnego chroniono.
- 13:11Autor reportażu sugeruje, że cała sprawa przypomina kostkę
- 13:15rubika albo zaszyfrowany sejf. Wersja o zbrodni z namiętności
- 13:20była po prostu najwygodniejsza dla carskich władz, prawda mogła
- 13:24skompromitować kogoś wysoko postawionego albo ujawnić jakąś
- 13:28operację wywiadowczą. Dlatego śledztwo i proces
- 13:31prowadzono tak, żeby niczego. Nie wyjaśnić dokładnie kluczowe
- 13:35pytania, pozostały bez odpowiedzi.
- 13:37Choćby to, kto tak naprawdę przyniósł pistolet na
- 13:40nowogrodzką. Wszystkie poszlaki wskazują na
- 13:43nią. Miała go wcześniej, próbowała z
- 13:45niego strzelać, ale w procesie wbrew logice obciążono tym.
- 13:49Miewa, żeby pasowało do tezy o morderstwie z premedytacją.
- 13:53Czyli prawda sądowa stała się bardzo elastyczna.
- 13:56Kiedy śledztwo prowadzi carska żandarmeria, a potem policja, to
- 13:59tak bywa. A więc podsumujmy, mamy
- 14:02zbrodnię, do której sprawca przyznał się od razu w
- 14:05pierwszych minutach, ale im głębiej wchodzimy w szczegóły,
- 14:08tym więcej pojawia się wątpliwości.
- 14:10Cała masa. Scena zbrodni wygląda jak
- 14:13teatralna dekoracja. Ofiara wydaje się reżyserką
- 14:17własnej śmierci, która miesiącami przygotowywała swój
- 14:20ostatni spektakl. A zabójca to być może tylko
- 14:23narzędzie w jej rękach. A proces sądowy zamiast
- 14:26cokolwiek wyjaśnić jeszcze bardziej wszystko skomplikował,
- 14:31skupił się na oczernianiu ofiary i chronieniu sprawcy, co
- 14:35sugeruje, że w grę wchodziły interesy polityczne.
- 14:38Czyli prawda sądowa okazała się całkowicie zależna od potrzeb
- 14:42chwili. Ta sprawa to studium tego jak
- 14:45można zmanipulować fakty by osiągnąć z góry założony cel.
- 14:50I na koniec zostaje nam jedna jeszcze bardziej niepokojąca
- 14:53hipoteza, którą sugeruje autor. Przez cały czas zakładamy, że
- 14:58Plan zakładał śmierć jej albo obojga, a co by było, gdyby to
- 15:03bartynie w ani pisowska został znaleziony martwy na tej
- 15:07otomanie. Daje do myślenia, wiemy, jak
- 15:12doskonale potrafiła grać i manipulować.
- 15:15Być może jej Plan był jeszcze mroczniejszy, a ona sama miała
- 15:18być nie ofiarą, lecz jedyną osobą, która wyjdzie z tego
- 15:22pokoju żywa. Chciała go zabić, a potem
- 15:24odegrać rolę niewinnej napadniętej Kobiety.
- 15:28Być może i być może tamtej nocy po prostu straciła kontrolę nad
- 15:32aktorem, którego sama obsadziła w głównej roli, a on zamiast
- 15:36poddać się scenariuszowi, odegrał swoją własną tragiczną
- 15:40improwizację.