Latest / Aramıza Hoş Geldin / 30. Bölüm: Mobbing'in Psikolojik Etkileri

Transcript

30. Bölüm: Mobbing'in Psikolojik Etkileri · Aramıza Hoş Geldin

0:06
Herkese merhaba aramıza hoş geldiniz.
0:09
Ben plaza cadısı bu podcaste iş hayatında yaşanan gerçek mobbing
0:14
hikayelerini paylaşıp, çalışanlara zorlu koşullarla
0:18
başa çıkma yollarını anlatıyorum.
0:20
Amacım asla ifşa değil, sadece ve sadece bilgi paylaşımı
0:25
hazırsanız hadi başlayalım. Herkese merhaba tekrardan
0:36
aramıza hoş geldiniz. Bugün yanımda bir klinik
0:39
psikolog var. Kendisi aynı zamanda Kemal Sunal
0:42
temelli stres azaltma öğretmeni ve kaygı isminde bir kitabı da
0:48
var. O yüzden bugün mobing'in
0:50
yarattığı psikolojik etkileri konuşmak adına mükemmel bir
0:53
isim. Hoş geldin Şenay kahraman
0:56
nasılsın? Hoş buldum, teşekkür ederim.
0:58
Çok güzel bir giriş oldu. Beni iyiyim.
1:00
Sen nasılsın? Iyiyim, ben de çok teşekkür
1:03
ederim. Şimdi ben kısaca tanıttım ama
1:05
senin ekolün nedir? Hangi alanlarda uzmansın bir
1:08
psikolog olarak bunları öğrenmek isterim.
1:11
Ben bilgisayar davranış terapi ile çalışıyorum.
1:13
Yalnızca yetişkinlerle çalışıyorum. 18 hata genellikle
1:17
20 yaş üzeri ile çalışıyorum. Daha çok işte kaygı
1:21
bozuklukları. Depresyon, travmalar ilişki
1:25
problemleriyle daha fazla çalışıyorum.
1:27
Aslında mobbingde de bunları çok gördüğümüz için doğru bir ekol
1:31
ve doğru bir terapist olduğunu da düşünüyorum.
1:33
Bu konuyu konuşmak adına. Peki sen hani terapilerine
1:37
mobilya maruz kalan kişilerle de çalışıyor musun?
1:39
Evet, çalışıyorum çünkü çok sık karşılaştığımız için zaten hani
1:43
yetişkinlerde ve çalışan yetişkinlerde, beyaz yakalılarda
1:47
özellikle mobbing çok sık. Yaşanan bir durum maalesef ki
1:51
dolayısıyla. Herhalde hemen arterist çalışmak
1:54
durumunda kalıyordur diye düşünüyorum.
1:56
Dimi maalesef tabii çok sık yaşanması normal olduğunu
2:00
göstermez. Çünkü bu kadar travmatize eden
2:03
bir olayın bir insanın hayatını normalleştirmesinde bir noktada
2:07
kabul edemeyiz. Peki tepe de mobingine maruz
2:10
kalan biriyle nasıl çalışıyorsunuz, nasıl
2:12
ilerliyorsunuz? Terapide mobbinge maruz kalan
2:17
bir biriyle çalışırken, öncelikle onun yaşadığı durumu
2:20
anlamlandırmasına ve adlandırmasına yardımcı
2:23
oluyoruz. Önce burasıyla başlıyoruz.
2:25
Çünkü bazen kişiler yaşadıkları süreci tanımlamakta
2:28
zorlanabiliyorlar. Bu noktada yaşananların
2:31
sistematik kasıtlı süreklilik gösteren bir psikolojik yıldırma
2:35
biçimi olduğunu öncelikle birlikte fark etmek çok önemli.
2:40
Iıı 3 farklı boyuttan belki bahsedebiliriz.
2:42
Terapi sürecinde mobbingle çalışırken birincisi duygusal
2:45
işleme ve baş etme boyutu, mobilya maruz kalan bireylerde
2:50
sıklıkla görülen anksiyete, depresyonun özgüven kaybı,
2:54
suçluluk duygusu, utanç öfke gibi duyguları anlamlandırmak ve
2:57
düzenlemek terapinin ilk aşaması diyebiliriz.
3:00
Kişinin kendini yeniden güvende hissetmesi ve duygusal
3:03
dayınınlığını arttırmak öncelikle hedeflerimizden biri.
3:07
Ikinci boyutu bilişsel yeniden yapılandırma dediğimiz kısım
3:11
bizim terapi sürecinde. Bu da mobbing süreci çoğu zaman
3:15
kişinin benlik algısını zedeliyor.
3:17
Kişiler ben yetersizim diye düşünebiliyorlar.
3:19
Hatalı olan benim diye düşünebiliyorlar, direnirsem
3:23
daha kötü olur gibi inançlar yerleşebiliyor zihinlerini ve bu
3:27
düşüncelerle çalışmak alternatif ve daha sağlıklı düşünce
3:30
kalıpları. Geliştirmek aslında bu aşamada
3:33
yaptığımız şey bilgisayar yeniden yapılandırma dediğimiz
3:36
kısım. Burası danışanın yaşadığı
3:38
olayları kişiselleştirmeden hem bağlamsal hem de yapısal
3:41
boyutlarıyla değerlendirebilmesini
3:43
destekliyoruz ve son boyutumuz da son olarak sınırlar ve baş
3:49
etme stratejileri gerekirse yönlendirme aşamasını içeriyor.
3:53
Kişinin iş yerindeki sınırlarını yeniden tanımlamasına yardımcı
3:57
oluyoruz bu aşamada. Hayır diyebilmesi gerektiğinde
4:00
destek istemesi, kurum içi veya kurum harici başvuru
4:03
mekanizmaları konusunda bilgilendirilmesi de bizim
4:06
çalışmamızın bir parçası. Bu noktada bir psikolog olarak
4:09
tabii ki hukuki danışmanlık vermem mümkün değil, fakat
4:13
danışanımın haklarını araştırmaya teşvik ediyorum.
4:16
Gerektiğinde bir hukuk uzmanına yönlendirebiliyorum.
4:19
Tüm bu süreçte aslında temel hedef dolaşanlarımızın maruz
4:22
kaldığı, psikolojik şiddetin etkilerini onarmasına, içsel
4:25
gücünü yeniden keşfetmesine ve sağlıklı kararlar alabilecek
4:28
bir. Diye ulaşmasına destek olmak.
4:32
Ne güzel aslında çok çok kritik bir step.
4:35
Bence özellikle mobinge maruz kaldıktan sonra alınan hani.
4:41
Hani önlemlerde diyeyim. Bir sonraki aşamalarda tekrar
4:43
yaşamamak için ama mesela mobingne maruz kalan birinin
4:47
terapiye başlaması çoğu zaman çok geç kalınan bir karar
4:50
oluyor. Yani artık bu bizim psikolojik
4:52
ve fiziksel sağlığımızı etkiliyor ve biz bu noktada bir
4:55
adım atmaya karar veriyoruz. Bu şekilde baktığımızda hani
5:00
sana gelen danışanlardan da yola çıkarsak danışanlar hangi
5:04
aşamada terapiye başvurmaya karar veriyor ve aslında hangi
5:08
aşamada karar verseler belki daha doğru olur?
5:11
Evet ya çok haklısın maalesef bazen mobbinge uğrayan
5:15
bireylerin terapiye başvurma süreci gecikmeli olabiliyor.
5:18
Genellikle ilk belirtiler ortaya çıktığı zaman değil de artık
5:22
işlevsellikleri ciddi şekilde bozulmaya başladığında yani
5:25
örneğin uyuyamadıklarında işe gitmekte zorlandıklarında yoğun
5:29
kaygı veya çökünlük hissettiklerinde terapi
5:32
arayışına girmeye başlıyorlar. Genelde bize başvurdukları
5:35
noktalar bazen fiziksel belirtiler baş gösterdiğinde
5:38
oluyor. Örneğin sürekli mide ağrısı
5:40
olabiliyor. Mide bulantısı, baş ağrısı,
5:42
yorgunluk, uyku bozuklukları gibi bizim psikosomatik
5:45
belirtiler dediğimiz belirtiler ortaya çıktığında ve günlük
5:49
yaşamı kişinin etkilenmeye başladığında hiç artık bunun
5:52
sadece stres olmadığını fark ediyor ve yardım aramaya
5:55
başlıyor. Veya bazen iş yerinde kişiler
5:58
yalnızlaşmaya başladıklarında ve izole olduklarını fark
6:01
ettiklerinde terapi sürecine başvurabiliyorlar.
6:04
Mobbing süreci genellikle kişinin çevresinden
6:07
koparılmasıyla da ilerleyebiliyor ve danışanlar
6:10
eskiden destek gördükleri iş arkadaşlarının artık
6:13
kendileriyle iletişim kurmadığını, bazen
6:15
dışlandıklarını hissedebiliyorlar ve bu sosyal
6:17
izolasyonun psikolojik yüküyle başa çıkabilmek için terapiye
6:21
yönelebiliyorlar veya. Özgüvenlerinde ciddi bir düşüş
6:25
yaşadıklarında terapiye başvurabiliyorlar.
6:27
Ben neyi yanlış yapıyorum? Her şey benim yüzümden mi
6:30
gerçekten bu işi yapabilecek biriyim gibi sorgulamalar
6:33
arttığı zaman ve kişi kendi mesleki kimliğinden şüphe etmeye
6:37
başladığı zaman psikolojik destek ihtiyacı daha görünür
6:40
hale geliyor bazen. Istifa etmeyi düşünmeye
6:45
başladıkları noktada terapiye başvuruyorlar.
6:47
Hatta bazen desteği bırakmayı düşünenler olabiliyor.
6:51
Terapiye başvuru süreçleri de o zaman olabiliyor.
6:54
Artık dayanamayacak duruma geldiklerinde, işten ayrılma ya
6:57
da tamamen meslek değiştirmeyi düşündüklerinde başvuruyorlar.
7:00
Hem duygusal hem de mesleki bir kırılma da yaşanmış oluyor.
7:04
Terapiye geç başvurmalarının birkaç nedeni oluyor genellikle.
7:08
Bu gecikmenin birkaç sebebi oluyor.
7:09
Kişiler sıklıkla önce kendi dayanıklılıklarını zorlamak
7:14
istiyorlar. Öncelikle ben acaba kendi
7:15
kendime bununla başa çıkabilir miyim deyip kendi psikolojik
7:20
dayanıklılarınız zorlamak istedikleri için de bu
7:22
başvurular gecikebiliyor. Diğer neden belki düzelir umudu
7:26
belki düzelir, belki geçer dedikleri için de bu süreç
7:30
uzayabiliyor ve en önemlisi sıklıkla karşılaştığımız aslında
7:35
bir diğer neden de terapiye geç başvurmanın mobbing'in adı
7:39
konmadığı için ya da geç konduğu için.
7:42
Kişiler sıklıkla bunun sanki kişisel bir yetersizlikmiş gibi
7:46
algılayabiliyorlar. Dolayısıyla bunu biriyle
7:48
paylaşmak istemeyebiliyorlar ya da kendilerini bundan sorumlu
7:51
tuttukları için sanki terapi sürecinde çözülebilecek bir
7:55
durummuş gibi de almıyorlar. Bu nedenle aslında nobingen'in
7:59
etkilerinin erken fark edilmesi ve normalize edilmemesi çok
8:03
önemli. Burada şu konuya dikkat çekmek
8:07
istiyorum, hani kişiler kendisini suçlama eğilimine
8:10
giriyor dedin ya işte özellikle işte ben yanlış anlıyorum.
8:14
Ben mi çok alınganım işte ben yetersizim.
8:17
O yüzden bunları yaşıyorum işte. Ne varsa zaten hepsi benim hatam
8:21
gibi böyle kendimize çok ağır konuşa da biliyoruz.
8:26
Özellikle nasıl kişilerde bu tarz konuşmaların ve kendi
8:30
suçamı eğiliminin daha çok ortaya çıktığını görüyorsun?
8:32
Yani neden böyle konuşuyoruz kendimize?
8:37
Dediğin doğru ııı birkaç farklı sebebi olabilir.
8:41
Belki birincisi gerçeklik algısını koruma çabası olabilir.
8:46
Örneğin kişi uzun süredir çalıştığı bir kurumda güvendiği
8:50
yöneticiler yada güvendiği iş arkadaşları tarafından
8:53
sistematik olarak dışlandığında bu durumun gerçekliğini kabul
8:56
etmek çok sarsıcı olabiliyor ve zihin bana bunu gerçekten
9:01
yapıyorlar. Gerçeğini kabullenmek yerine
9:03
belki ben yanlış anlıyorumdur diyerek kendini korumaya
9:06
çalışabiliyor. Bunu yapan kişilerde daha sık
9:11
görüyoruz. Bu durumu ikincisi ilişkiyi
9:14
sürdürme arzusu ve uyum eğilimi görebiliyoruz.
9:18
Çünkü insan beyni sosyal bağlara çok önem verir ve bu bağlar
9:21
tehdit altına girdiğinde kişi çoğu zaman çatışmayı çözmekten
9:25
çok bağın devamı için kendini suçlamayı tercih edebilir.
9:29
Özellikle otorite figürleriyle yaşanan mobbing de bu çok daha
9:33
belirgin bir şekilde görülüyor. Eee bir diğeri önceki yaşamda
9:38
etkisi olabilir. Eğer kişi geçmişte de sıkça
9:41
eleştirildiyse geçmişte de sıklıkla değersizleştirildiyse
9:46
ya da kendi duygularını ifade ettiğinde reddedildiyse bu
9:49
suçluluk döngüsü bu kişilerde çok daha kolay ve çok daha hızlı
9:53
devreye girebiliyor. Öyle durumlarda iç sese diyor ki
9:57
ya yine ben yanlış yaptım hani ben zaten.
10:00
Hep eleştirildim. Hep yanlış yapan taraf benimdir
10:02
zaten. Eğer böyle bir algısı varsa
10:04
kişinin çok daha sık bu döngünün içerisine düşebiliyor veya bazen
10:09
pasif agresif yada örtük. Mobbingin fark edilmesi çok zor
10:13
olabiliyor. Çünkü mobing her zaman ve açıkça
10:15
hakaretle ya da işte bağırmayla aşağılanmayla ortaya çıkmıyor.
10:20
Bazen çok ima yoluyla sessizlikle, göz devirmeyle.
10:25
Görmezden gelmeyle yapılabiliyor.
10:27
Bu da kişinin yaşadığı şeyin net biçimde tanımlanmasını
10:31
zorlaştıran etkenlerden biri ve bu belirsizlik arttıkça kişi
10:36
olayın anlamını kendisine yöneltmeye daha eğimli hale
10:39
geliyor. Ben belki ben çok hassasım
10:41
demeye daha eğimli hale geliyor. Ve belki son olarak da iş
10:46
yerindeki güç dengesizliği de bu söylediğin şey neden oluyor
10:49
olabilir? Eğer mobilya uygulayan kişi bir
10:52
yönetici ya da otorite figürüyse, kişi genellikle onun
10:55
hatalı olabileceğini düşünmekte zorlanabiliyor.
10:58
Çünkü güç sahibi olan kişinin onayına da ihtiyaç duyuluyor, iş
11:01
ortamında. Bu da kişiyi onun davranışları
11:04
yerine kendi davranışlarını sorgulamaya itiyor ve terapide
11:08
yaptığımız şey de bu suçluluk döngüsünü fark etmek ve.
11:12
Yavaş yavaş çözmeye başlamak. Kişi kendi ev çağı duyguların
11:15
geçerli olduğunu, anlaşılır olduğunu, haklı olduğunu fark
11:19
ettikçe içsel gücünü yeniden kazanmaya başlıyor ve en temel
11:23
ihtiyaçlardan biri de bu noktada bende bir sorun yok.
11:26
Bu aslında bana yapılan bir haksızlık diyebilmek.
11:30
Yani bir noktada baktığımızda belki mobilya uğrayan kişinin
11:34
bunun üzerine gitmesi terapiyle bir takım başka geçmiş yaraları
11:37
da açmamıza ve iyileşmemize farklı bir perspektif katmamıza
11:42
sebep. Olabilir, o yüzden mobbing deyip
11:44
geçmemek belki de neye neden tetiklendiğimize de bakmak
11:47
gerekir diye düşünüyorum. Peki şimdi burada tabii ki isim
11:51
vermeden asla unutamadığın böyle bir mobil hikayesi var mı
11:54
dinlediğin? Eee var tabii ki yani sıklıkla
11:59
konuştuğumuz konular da olduğu için terapi odasında daha dün
12:02
bir danışanımla yine bir mobbing durumunu konuşuyorduk ama ben
12:06
yine de seans odasında konuştuklarımızdan ziyade böyle
12:09
yanlışlıkla bile olsa kişinin kimliğini açık etmemek bizim
12:13
işimiz de hani en önemli etik kurallardan biri.
12:16
O yüzden danışmanlarımdan değil de.
12:18
Kendi yakın çevremden bir örnek vermek istiyorum.
12:22
Çene cerrahı olan bir yakınımdan örnek vermek istiyorum.
12:25
Çene cerrahisi uzmanlığını yaparken çünkü o da bir hani
12:28
çalışma koşulu aslında. Hocalarından böyle birkaç
12:32
tanesinin ameliyatlar sırasında arkalarından iğne batırdıklarını
12:37
söylüyordu. Yani aslında hani bunu sadece
12:39
mobbing demek de çok uygun değil.
12:40
Belki bu bayağı hani fiziksel şiddete giriyor ama tabi bunu
12:44
psikolojik boyutları da var arkalarından yani sırtlarını
12:47
iğne batırarak. Hani chaney cerrahisi
12:50
öğrencilerin artık ameliyat yapabilir durumdalar.
12:52
Son sınıf çene cerrahisi öğrencileri ameliyatları
12:55
sırasında sırtlarından iğne batırıyorlar.
12:57
Çünkü fiziksel acıya dayanabilir durumda olmaları gerekiyormuş.
13:01
Ameliyat yaparlarken. Hani böylece dayanıklılıklarını
13:05
arttırabileceklerini iddia eden. Hocaların olduğundan yine tabii
13:10
okul ismi vesaire de vermeyeceğim burada.
13:11
Ama tabii bu bahsettiğim bu arada benim 20 sene önceki hani
13:15
durumlar ve çok benzer şekilde. Hani bu fiziksel şiddet gibi
13:19
benzer şekilde psikolojik şiddet de aynı şekilde işte
13:21
yapamıyorsun, beceremiyorsun o eylemi yapılır.
13:24
Hani demek ve bunun çok sistematik bir şekilde yapılması
13:27
mümkün olduğu kadar kişileri. Yani bu hani çene cerrahlarını
13:31
diyeyim. Öğrenci olan yıldırmaya çalışma
13:33
hali ya. Bunun artık çok abartılı bir
13:36
şekilde fiziksel şiddete doğru gitmiş versiyonu diyebiliriz.
13:40
Iıı çok unutulur, bir ııı hikaye gibi de diye gerçekten.
13:44
Bu akademide neler oluyor ya bu gerçekten akademi ile ilgili
13:48
dinlediğim kaçıncı hikaye? Bu arada diş hekimliği
13:51
fakültesinde okuyan birinin de hikayesini yine konuk ettik.
13:54
Podcast'ta orada da olanlar inanılmazdı, şimdi bu da üzerine
13:59
şey oldu. Yani kiraz diktik, gerçekten
14:01
inanamıyorum yani ne oluyor oralarda akademi gerçekten
14:06
bilmiyorum, bambaşka bir araştırma konusu gibi bir şey
14:09
diye düşünüyorum bu arada. Etkiliğin kalbimi çaldı.
14:13
Yani en ufak bir şey de olsa diye seans odasından örnek
14:17
vermemekte gerçekten Şenay kahraman ya diyorum yani.
14:23
Gerekiyor? Evet.
14:24
Evet, çok çok tatlı bir düşünce. Evet haklısın.
14:27
Peki nasıl insanlar daha çok mobinge uğrama meyilli gibi bir
14:31
soru sormak istiyorum. Bunun bir cevabı var mı sence?
14:35
Bunun. Bunun yani böyle bir cevap yok.
14:38
Herkesin başına gelebilir, her an başına gelebilir.
14:41
Çünkü bu mobinge uğrayan kişiyle ilişkili değil ya bu aslında bir
14:47
çeşit zorbalık ve zorbalığı yapana bakmak lazım.
14:52
Maruz kalandan ziyade o yüzden ya belki şey gibi bir tanımlama
14:56
yapmak uygun olabilirdi ama çok emin değilim oradan.
14:59
Çünkü öyle gözlemlemiyorum. Terapi odasında da işte daha
15:02
sessiz olanlar işte boynunu biraz daha eğ.
15:05
Eğer sanki daha uyumlu insanlar daha çok mobinge maruz kalır
15:09
gibi bir algı olabiliyor. Fakat bu algı çok doğru değil.
15:13
Hiç öyle olmasa dahi kişi aslında çok cevval cabbar hani
15:17
olsa da mobinge maruz kalabiliyor.
15:19
O yüzden bununla ilgili çok böyle bir genelleme yapamayız.
15:22
Her an herkesin maalesef ki başına gelebilir.
15:25
Kendimizi bundan nasıl korumamız gerektiğini böyle bir durumla
15:29
karşı karşıya kaldığımızda nasıl davranmamız gerektiğini ancak
15:31
öğrenmek mümkün. Aynen doğru, evet, çünkü dediğin
15:35
çok doğru kesinlikle daha böyle sessiz insanlar değil, bayağı
15:39
Cevahir sesini çıkaran ve hiç geri durmayan birçok mobbing
15:42
mezunu tanıdım. O yüzden evet kesinlikle öyle.
15:46
Peki bir yandan hani mobbing yaşayan biri çalışmaya devam
15:49
etmek zorunda da kalabiliyor. Maalesef böyle bir durumda
15:53
psikolojik dayanıklılığını nasıl destekleyebiliriz o kişinin.
15:57
Yani doğru, çünkü sanki mobbing'e maruz kalan bir de yağ
16:01
işte madem bu kadar zorlanıyorsun iş yerinde ayrıl
16:04
gitsin. Bazen arkadaşlarından böyle
16:07
tepkiler ile karşılaşabiliyorlar.
16:09
Fakat bu her zaman o kadar kolay olmuyor.
16:11
Bazen maalesef o iş yerinde kalmaya devam etmemiz gerekiyor.
16:15
Burada psikolojik dayanıklılığı desteklemek için önce bir
16:18
gerçekliği adlandırmak ve en azından kendi içimizde bir
16:22
netlik kazanmak gerekiyor. Öncelikle birinci adım bu
16:25
olabilir. Çünkü az önce de bahsettim.
16:27
Mobilya maruz kalan kişi sıklıkla yaşadığı durumu
16:30
belirsiz ve bulanık hissedebiliyor.
16:32
O yüzden önce yaşananların net bir biçimde tanımlamak kişiye
16:36
psikolojik bir zemin hazırlıyor. Şunu diyebilmek, evet bu bana
16:40
yapılan bir haksızlık ve ben bunu hak etmiyorum.
16:43
Bunu diyebilen birey pasif rolden çıkıp kurban konumundan
16:47
çıkıp daha güçlü bir tutum gösterebilmeye başlıyor.
16:52
Ikincisi kontrol alanlarını belirlemek önemli.
16:55
Bu iş yerinde çalışmaya devam ediyorsak eğer şunu hatırlaması
16:58
önemli, bu kişilerin evet her şey kontrol edemeyiz.
17:01
Fakat kendi tepkilerimizi kendi tepkilerimizin sınırlarını
17:05
nerede, ne kadar bulunmak istediğimizi kontrol
17:07
edebileceğimiz bazı alanlar yine de olabiliyor iş yerinde.
17:12
Örneğin bu toplantıda aktif bir şekilde rol almak istemiyorum
17:15
diyebiliyorsak eğer bunu diyebileceğimiz bir alanımız
17:17
varsa bazen bunu söylemek olabilir bazı.
17:20
Bu kişiyle ben iletişimimi yazılı sürdüreceğim demek
17:24
olabilir. Veya kendimi korumak için şöyle
17:27
şöyle bir strateji seçeceğim demek olabilir, belki küçük ama
17:30
etkili adımlarla bu çaresizlik hissi yerini öz etkinliğe
17:35
bırakabiliyor bu. Rada duygusal boşaltın ve
17:39
regülasyon becerilerini arttırmak çok önemli.
17:41
Çünkü mobbing süreci çok yoğun duygular barındırıyor.
17:44
Bazen inanılmaz öfke duyabiliyoruz.
17:46
Kırgınlık duyabiliyoruz. Utançlı başa çıkmaya
17:49
çalışıyoruz. Korku umutsuzluk, bu duyguları
17:52
bastırmadan zararsız yollarla ifade edebilmeyi öğrenmek çok
17:56
önemli. Özellikle orada çalışmaya devam
17:58
ediyorsak çünkü bu duyguları bastırmadan zararsız yollarla
18:02
ifade edebildiğimiz de biraz daha yönetilebilir olur.
18:06
Duygular bizim için işte belki. Yazarak duyguları veya nefes
18:10
egzersizleriyle bedensel farkındalık çalışmalarıyla belki
18:14
sanat terapisinden destek alarak veya sadece güvenli bir ortamda
18:17
duyguları konuşmak bile bazen kişinin yükünü azaltabilir ve o
18:21
ortama biraz daha kolay tolerans gösterebilmesine yardımcı
18:25
olabilir. Burada eğer varsa destek
18:28
sistemlerimizi aktive etmek çok önemli.
18:30
Çevremizde bizi anlayan, yargılamadan, dinleyen ve destek
18:34
olan birilerinin olması çok kıymetlidir.
18:37
Eee, çünkü yani izole kalmadan devam edebilmek,
18:40
dayanıklılığımızı arttırır. Eğer gerekiyorsa iş yeri
18:44
içindeki güvenlik işiyle ama gerçekten güvendiğimiz kişilerle
18:47
konuşmak da bir yol olabilir. Bu bir insan kaynakları
18:50
temsilcisi olabilir. Başka bir yönetici olabilir.
18:53
Onlara başvurmak gibi stratejiler de uygulanabilir.
18:59
Ve anlam yaratmak da çok önemli. Kaldığımız iş yerinde eğer orada
19:03
bulunmaya devam etmemiz gerekiyorsa orada bir anlam
19:07
yaratmak ve uzun vadeli bir perspektif geliştirmekte aynı iş
19:11
yerinde kalmaya devam etmemizi destekler.
19:13
Örneğin şu anda buradayım ama bu süreç geçici diyebilmek.
19:17
Bu deneyim bana ne öğretiyor? Diyebilmek benim büyümeme,
19:21
gelişmeme, evet çok zorlanıyorum ama yine de büyümeme, gelişmeme
19:24
katkı sağlayan bir yanı var mı diye sormak.
19:27
Bu yaşananlar beni nasıl şekillendiriyor diye bakmak bu
19:31
ve buna benzer sorularla kişinin içinde bulunduğu sürece daha
19:34
geniş bir çerçeveden görebilmesi önemli.
19:38
Çünkü bu da dayanıklılığı arttıran bir içsel güç kaynağı
19:41
diyebiliriz. Kesinlikle yani burada mesela
19:45
bunu tırnak içinde söylüyorum. Toksit pozitifte diye
19:48
yorumlayanlar olabilir. Özellikle şu son kısmı ama hani
19:51
işte şey ben bundan ne öğreniyorum?
19:53
Bakış açısı kesinlikle öyle değil.
19:56
Eğer konuklu hikayeleri dinliyorlarsa zaten buradan da
19:58
anlayacak dinleyicilere her iş yerinde yaşadığımız deneyim bize
20:02
bir sonrakinde neye bakmamız gerektiğini ve neyden uzak
20:05
durmamız gerektiğini de söylüyor bence.
20:08
Çünkü sonuçta deneyim kazanmak hayatla ilgili bir nevi de böyle
20:10
bir şey, bir iş yerinde benim için ne çalışıyor?
20:13
Ne çalışmıyor, ney neyi görürsem mobinginde orada olduğunu
20:18
önceden sezebilirim ve belki uzak durabilirim gibi
20:21
sınırlarımızı belirlememize de yardımcı oluyor diye düşünüyorum
20:24
ben açıkçası. Evet toksik pozitiflikten şöyle
20:27
bir farkı var, toksik pozitiflikte sanki hep iyi
20:30
hissetmem lazım lazımmış gibi bir algı oluyor.
20:34
Yani hani ya da zorla kendimi hani iyi bir şey bulmaya
20:38
yönlendirmek olabiliyor. Şimdi burada şunu görmek önemli,
20:41
yani dediğin doğru hani ben buradan ne öğreniyorum diye
20:44
baktığımız zaman da yani bazı kişiler için sanki çok zorlama
20:47
gibi hissettirilebilir. Bazen de kendimi büyüteceğim.
20:50
Bundan öğreneceğim hiçbir şey olmaya da bilir.
20:52
O zaman bunu da görmek okey. Yani şunu da söylemek tamamdır.
20:56
Ben buradan hiçbir şey öğrenmiyorum.
20:57
Beni büyüten, geliştiren hiçbir şey yok burada.
21:00
Fakat yurtta kalmak durumundayım demekte bizi kabule geçiren.
21:05
Bir yön aslında o yüzden bunu çok zorlayarak zorlama bir
21:09
biçimde yapmamak, sadece olanı olduğu haliyle fark etmek
21:13
önemli. Burada eğer varsa da eğer beni
21:15
geliştiren, bana katkı sağlayan bir yanı içinde bulunduğumuz zor
21:19
koşulların onu sadece görmekten bahsediyoruz.
21:22
Olmayan şeyi zorla yaratmaya çalışmak değil burada.
21:26
Aynen öyle. Bunu özellikle çizmek istedim
21:29
çünkü bazen böyle dayanıklılık kazanmak işte.
21:31
Mindfulness falan gibi şeylere toksik pozitifte diye bakılınca
21:34
ben üzülüyorum. O yüzden buradaki o farkında
21:37
altını çizmek istedim. Hiç öyle bir şey değil.
21:40
Aksine oldukça çarpan ve güzel bir ayna etkisi yaratan bir
21:44
süreç. Bir yandan da şunu merak
21:46
ediyorum, duyguları bastırmak diyoruz ya bunu biraz
21:49
somutlaştırabilir miyiz mesela nasıl regüle edeceğimizi
21:52
anlattık ya bir duygu nasıl bastırılır, hangi davranışlar
21:55
bir duygunun bastırıldığını göster.
21:58
Çünkü yine şunu sormak istiyorum, aslında yaşadığımız
22:01
durum mu? Bizde bir takım psikolojik
22:03
etkiler yaratır. Depresyon, anksiyete özgüven
22:06
kaybı, uyku problemleri gibi yoksa uğradığımız duruma karşı
22:10
verdiğimiz tepki mi? Bizde bunları yaratır.
22:12
Biraz da bunu şekillendirmek istiyorum.
22:14
Şimdi ikinci sorudan başlayacağım.
22:16
Aslında ikisi de ya hem yaşadığımız durumda elbette ki
22:20
etkili ne hissedeceğimiz işte nasıl davranacağımızın üzerinde
22:24
içinde bulunduğumuz durumunda elbette etkisi var.
22:27
Fakat her mobilya maruz kalan depresyona girmiyor ya da her
22:31
mobilya maruz kalan kaygı bozukluğu yaşamıyor veya öz
22:34
güvenini kaybetmiyor. Dolayısıyla aslında bizim bir
22:38
takım hani oluşmuş geçmişten getirdiğimiz düşünce kalıpları
22:42
inançlar ve dolayısıyla. O duruma verdiğimiz tepkiler de
22:45
burada çok belirleyici. O yüzden hani ikinci sorduğun
22:51
soruya cevabıyım, ikisi de hem durumu önemli hem de bizim o
22:54
duruma verdiğimiz içsel yani hem düşünsel hem duygusal
22:57
tepkilerimiz hem de davranışsal tepkilerimiz önemli.
23:00
Bu süreci nasıl yaşayacağımız üzerinde ilk sorunla ilgili de
23:05
duyguları bastırmak ne demek? Eee, bazen görmezden gelmeyi de
23:10
bastırmanın içine belki dahil edebiliriz.
23:13
Şöyle oluyor, kişi örneğin öfke hissediyor yöneticisi tarafından
23:17
mobbingine maruz kalmış biri diyelim öfke hissediyor fakat bu
23:20
öfkeyi eğer yöneticisine gösterilecek olursam işinden
23:25
olma riski var. Ya da kendisi yani ya
23:28
kovulabilir ya istifa etmek durumunda kalabilir gibi
23:31
korkular olabiliyor. Ve bu öfkeyi göstermemem lazım
23:36
diye düşünmeye başlıyor. O yüzden ya tamamen duyguyu yok
23:41
sayıyor. Sanki hiç böyle bir öfke yokmuş
23:44
gibi davranabiliyor. Bu arada bu yalnızca öfke olmak
23:46
zorunda da değil. Bazen kişiler korku
23:48
hissediyorlar işte yönetici bana böyle yapıyor.
23:50
Acaba bu daha kötüye gider mi gibi bu korkuları da tamamen
23:53
sessize alma hali. Hiç böyle bir endişesi yokmuş
23:57
gibi davranma hâli duyguları bastırmaya girer diyebiliriz.
24:01
Bastırmak yerine ya önce bir görmek gerekiyor duyguları çünkü
24:05
duygular bizi bir davranışa yönlendiren aslında mekanizmayı
24:09
oluşturan en temel yapı taşlarından biri.
24:11
Ben o öfkemi göreceğim. Eğer utancım varsa utancı mı
24:15
göreceğim? Eğer suçluluk duyuyorsam
24:17
suçluluğumu göreceğim. Korkumu kaygamı göreceğim ki bu
24:20
duygular beni varmak istediğim yere doğru götürsün.
24:24
Nedir o varmak istediğim yer bazen çünkü.
24:26
Şey oluyor işte, yöneticime çok öfkelendim işte bir tane
24:29
patlatmak istiyorum filan. Şimdi öfkemin beni götürmeye
24:32
çalıştığı yer orası değil elbette.
24:34
Fakat öfkem adına bir şey anlatmaya çalışıyor.
24:36
Diyor ki burada bir adaletsizlik var.
24:38
Burada hakkını koru, hakkını savun, bunu evet yöneticime,
24:42
işte vurarak ya da hakaret ederek içimden o da geliyor
24:45
olabilir. Çok öfkelendiğim zaman ama
24:47
öfkemi beni götürmeye çalıştığı yer.
24:49
Evet tek orası değil ama kendi hakkımı savunmak, kendimi
24:52
kollamak, kendimi korumak buraya doğru götürmek.
24:56
O zaman bunu yapmanın daha sağlıklı, daha işlevsel yolların
24:59
neler oraya bakmak uygun olur ve sonra da 10'a çıkart uygun
25:03
sağlıklı bir yolla ülkemi daha sakin bir ortamda daha güvenli
25:06
bir ortamda karşımdaki kişiye de çok tehdit hissettirmeden, onun
25:10
da özmenliğine çok tehdit hissettirmeden, mümkünse
25:13
kendisini hani böyle çok da suçlamadan suçlayıcı bir dil
25:16
kullanmadan öfkemi ifade edebilmem gerekiyor.
25:20
Duygu bastırmak ve bastırmamak arasındaki fark biraz böyle bir
25:23
şey bastırdığımızda bunu yapamıyoruz.
25:24
Gidip konuşmuyoruz genellikle. Hatta belki bastırarak hani
25:28
normalleştirmeye çalışıyoruz? Aman diyoruz, herkese oluyor
25:31
diyoruz. Kafamızda falan ve ama aslında
25:34
biz bunun bir türlü etkilerini görüyoruz ve bu etkileri
25:37
görürken bir yandan şunu da görüyoruz, bir kişi işten
25:41
ayrılsa bile ve terapi sürecine de başlasa bile bazen mobing'in
25:44
izinin yıllarca kaldığını görebiliyoruz.
25:47
Böyle bir durumda terapi bu sürecin iyileştirilmesi nasıl
25:51
destekler? Birinci olarak burada yaşantının
25:54
işlenmesi çok önemli ve terapide bunu yapıyoruz.
25:57
Öncelikle kişinin yaşadığı süreci detaylandırıp bunun
26:00
üzerindeki duygusal yükü anlamlandırmasını ve boşaltma
26:04
ihtiyacını aslında karşılamak terapi de öncelikle buraya
26:08
odaklanıyoruz. Olayların konuşulmasına tekrar
26:11
tekrar ihtiyaç duyabilir. Kişi hatta terapi odasına
26:13
sıklıkla duyduğun bir şey ya bunu artık işte bilmem kaçıncı
26:16
kez konuşuyorum. Hani biliyorum ama hani diye
26:20
başlayan cümleler evet ya bu normal olayları işlemleyebilmek
26:24
için bazen tekrar tekrar konuşmamız aynı olayın etrafında
26:27
defalarca dönmemiz gerekebilir, buna ihtiyaç duyabiliriz.
26:30
Bu çok doğaldır. Bunu görmek ve terapide bununla
26:34
ilgili güvenli bir ortam sunulması aslında.
26:36
Böylece kişinin yaşadığı şeyleri bastırmadan ifade edebilmesini
26:40
sağlıyoruz. Bu duygusal iyileşmenin ilk
26:42
adımı diyebiliriz ve eğer içselleştirilmiş bir suçluluk
26:46
varsa. Bununla çalışıyoruz ve kendilik
26:50
algısıyla çalışıyoruz. Terapi odasında.
26:52
Çünkü mobbingden sonraki kişinin zihninde ben yetersizim gibi
26:55
düşünceler yerleşebilir. Ben sevilmiyorum ya da ben
26:58
sessiz kaldım. Çünkü ben zayıf biriyim gibi.
27:00
Bazen çok sert, eleştirel iç ses yerleşmiş olabiliyor.
27:04
Terapide bu iç sesleri fark etmek, sorgulamak daha gerçekçi,
27:08
daha şefkatli bir iç dil geliştirmek istiyoruz.
27:11
Uzun vadede ki etkileri azaltmak için üçüncüsü güven duygusunun
27:16
yeniden inşa edilmesi gerekiyor. Böyle süreçlerden sonra çünkü
27:20
mobbing sıklıkla kişilerin başkalarıyla olan temel güvenini
27:24
de zedeleyebiliyor ve kimi zaman danışanlarımız yeni insanlara
27:29
veya yeni başladığı iş ort. Amına çok temkinli
27:32
yaklaşabiliyor. Bağlantı kurmakta
27:34
zorlanabiliyor, yeniden güvenmekte zorlanabiliyor ve
27:37
terapide bu kişiler arası güvenin ne zaman, nasıl
27:40
sarsıldığını anlamaya çalışıyoruz ve bu güveni yavaş
27:43
yavaş yeniden inşa edilmesi için destek sağlıyoruz.
27:46
Danışanlarımıza kişisel sınırların yeniden tanımlanması
27:50
çok önemli. Bu süreç sonrasında çünkü
27:52
danışanlar çoğu zaman mobbing sırasında sınırlarının ihlal
27:56
edildiğini ama nasıl dur diyebileceklerini bilmediklerini
28:00
anlatırlar. Bazen korku duyuyor olmak da
28:02
buna neden olur. Bazen gerçekten o sınırı nasıl
28:05
çizeceklerini bilmiyor olmak da buna neden olabilir ve terapi
28:09
kişinin kendi sınırlarını tanıması ve bu sınırları ifade
28:14
edebilme becerisi kazanması gerektiğinde bu sınırları
28:17
koruyabilmesi için bir öğrenme alanı oluşturuyor.
28:21
Biraz önce de şöyle bir kısa bahsetmiştim, bazen mesleki
28:25
kimlikte kırılabiliyor. Çünkü iş bir çok insan için
28:29
sadece bir gelir kaynağı değil, aynı zamanda bir kimlikte
28:32
oluşturuyor. Yani üretkenlik alanı aynı
28:35
zamanda veya aidiyet anlamı taşıyabiliyor.
28:38
Dolayısıyla mobing kişinin kendini mesleki olarak da
28:41
değersiz hissetmesine neden olabiliyor.
28:44
Böyle olduğunda kimliğini de zedeleyebiliyor.
28:47
Terapide işte ben kimim ne yapabilirim?
28:49
Mesleki yeterliğimi tekrar nasıl inşa edebilirim gibi sorularla
28:52
da çalışmak çok güçlendirici oluyor.
28:55
Uzun var vadede ve tabi en önemlisi de geleceğe dair güven
28:59
ve umut inşa etmek. Çünkü geçmişin izlerine taşımak
29:03
çok. Çok insani ama terapi sürecinde
29:05
amaçlı sadece geçmişi konuşmak değil, kişinin geleceği yeniden
29:09
güvenle bakabilmesini sağlamak. Kimi zaman bu yeni bir iş
29:13
arayışı oluyor, kimi zaman bir eğitim almak oluyor ya gerekirse
29:17
kariyer değişimine kadar da elbette gidebilir ama geleceğe
29:20
dair güvenin yeniden inşaası bu sürecin bir parçası diyebiliriz.
29:25
Böyle son 23 yıldaki kendi sürecimi gördüm gibi bir şey
29:29
oldu. O mesleki kimlik işte onunla
29:33
kendine bazen tanımlamak belki çok benliğini yapmak ki bu ne
29:36
kadar doğru onu da bilmiyorum. Bunu yeniden şekillendirilmesi,
29:40
sınırlarını yeniden çizilmesi ve belki de başka alternatifler
29:44
aranması, böyle film şeridi gibi gözümün önünden geçti.
29:48
Gerçekten çok güzel. Bir özetti ağzına sağlık.
29:52
Peki şimdi terapiye böyle mesela zamanı olmayabilir ya da maddi
29:57
olarak imkanı olmayabilir. Bu kişiler için önerebileceğin
30:00
küçük ama etkili pratikler var mı?
30:04
Evet, o pratiklerden en bilgilerini artık herhalde
30:07
duymayan bilmeyen kalmamıştır. Sosyal medyanın da etkisiyle
30:10
diye düşünüyorum ama yine de söyleyeceğim.
30:12
Birincisi duyguları yazmak içeride tutulmuş.
30:15
Çünkü öfke, kırgınlık, utanç gibi duygular zamanla kişiyi
30:19
içten içe yıpratır. Dolayısıyla bu duyguları
30:21
oldukları haliyle filtrelemeden boşaltabilmek çok önemli.
30:25
Terapi odasında kişiler bunu biraz daha kolay yapabiliyorlar.
30:28
Terapistin yargısız dinle diye hani güvenli bir ortam
30:31
sağlamasıyla birlikte fakat bu ortama erişemeyen kişiler yakın.
30:35
10'a çıkart bile kendilerini açmakta zorlanabiliyorlar.
30:37
Başkalarının da onları yetersiz görmesinden endişe duydukları
30:40
için. Dolayısıyla filtresiz bir
30:42
şekilde duygularından bahsetmekte zorlanabiliyorlar
30:44
veya bazen anlaşılmadıklarını ya da anlaşılmayacaklarına olan
30:48
inanç duygularını oldukları halleriyle akıtmaların önüne
30:51
geçiyor. Böyle bir durumda olan hani
30:54
kişiler için duygularını olduğu haliyle filtrelemeden yazmak
30:57
gerçekten etkili olabiliyor. Çok basit bir yol, çok sık
31:00
duyuyoruz ama yapınca gerçekten farklı hissettiriyor.
31:03
Birinci back pratik olarak bunu söyleyebilirim.
31:08
Ikincisi bu benimle mi yoksa karşımdakiyle mi ilgili ayrımına
31:13
çok iyi yapabilmeyi gerektiriyor.
31:15
Mobbing sürecinde kişi sıklıkla pek çok şey
31:18
kişiselleştirebiliyor. Bu nedenle yaşanan her olayda
31:22
kendisine kişilerin şu soruyu sorması yararlı olabilir.
31:25
Bu tepki benim gerçekten yaptığım bir şeyle mi ilgili
31:29
yoksa karşımdaki kişinin tutumuyla mı ilgili?
31:33
Bu tür küçük sorgulamalar kişinin eğer suçluluk
31:36
hissediyorsa bu suçluluk yükünü hafifletebilir ve daha objektif
31:40
düşünmesine yardımcı olabilir. Burada tabi şunu demek
31:42
istemiyorum. Eğer kişinin yaptığı hatalı
31:45
yaptığı bir şey varsa onu da sorumluluğunu alsın.
31:48
Fakat yine de hata yaptığımızda bu mobinge o zaman hak ettiğim
31:51
anlamına gelmiyor. Burada bu ayrımı yapabilmek bu
31:54
yüzden çok önemli bir diğer şey sınır belirlemekle ilgili belki
31:59
mini mini egzersizler yapabilirler.
32:01
Kişinin kendine şu soruları sorması destekleyici olabilir,
32:04
sınır belirlemekle ilgili ben ne evet diyorum ama aslında hayır
32:09
demek istiyorum. Kendimi korumak için hangi
32:12
davranışlara ihtiyaç duyuyorum? Bu sorulara verilen küçük
32:16
cevapları minik minik kadınlarla hayata geçirmek, kişinin kendini
32:20
güçsüz değil, etkili hissetmesine de destek olabilir.
32:25
Bedenle bağlantı kurmak iyi bir pratik olabilir.
32:28
Mobbing gibi yüksek stresle süreçlerde beden genellikle
32:31
alarm halindedir. Günlük kısa yürüyüşler olabilir,
32:34
nefes egzersizleri olabilir, gevşeme çalışmaları olabilirs
32:37
çalışmalarında da yaptığımız beden tarama meditasyonu
32:41
olabilir. Hem sinir sistemin sakinleştirir
32:44
hem de zihnimizi toparlamaya yardımcı olabilir.
32:47
Podcast platformunda erişilebilecek rehberleri nefes
32:51
veya meditasyonu içerikleri var. Onlar bu konuda yardımcı
32:54
olabilirler. Tabii ki bu örnekleri
32:56
söyleyebilirim. Bence muhteşem gerçekten bunları
33:01
hayatına kattığında aslında kendine de yine farklı bir
33:04
perspektifte katıyorsun. Sadece mobbing özelinde bile
33:06
olmak zorunda değil. Günlük hayatta karşılaştığın
33:09
başka durumlarda bile oldukça iyi araçlar çok.
33:13
Teşekkürler son olarak da şunu sormak istiyorum.
33:15
Aslında bu bir tavsiye ricası. Şu anda bu podcasti dinleyen ve
33:20
iş yerinde psikolojik şiddet gören birine bir klinik psikolog
33:23
olarak ne tavsiye etmek istersin?
33:27
Öncelikle şunu bilmelerini isterim yıl.
33:31
Yaşadıkları şey gerçek abartmıyorsunuz demek isterim.
33:35
Alıngan değilsiniz. Sorun sizde değil ve en önemlisi
33:39
yalnız değilsiniz. Bu zorlukları yaşarken güçlü
33:43
olmanız gerektiğini düşünmüş olabilirsiniz.
33:45
Ama güç bazen sadece artık tamam diyebilmekte, bazen de destek
33:50
almaya ihtiyacım var diyebilmekte gizli.
33:53
Eğer şu an bir çıkış yolu göremiyorsanız bu zayıf
33:56
olduğumuz anlamına gelmez. Bu ortam sizi yormuş olabilir ve
34:00
bu yorgunlukla düşünmek, çözüm üretmek zorlaşır.
34:03
Ama şunun bilin ki bu durum geçici şu an göremeseniz bile
34:07
başka ihtimaller, başka yollar ve başka alanlar.
34:10
Var ağzına sağlık. Bugün buraya gelip bize bir
34:15
psikoloğun açısından mobbing yaşamış, yaşayan herkese destek
34:19
olduğun için de sana aramıza hoş geldin demek istiyorum.
34:22
Hoş buldum ben çok teşekkür ediyorum.
34:24
Davet için benim için de çok keyifliydi.
34:26
Bir yandan da Şenay kahramanın kaygı isimli kitabında
34:29
açıklamalara bırakacağız. Gerçekten kendisi bu konuya uzun
34:33
yıllardır çalışan hem bir psikolog hem de bir maydiniz
34:36
hocası olarak da emek veren birisi.
34:39
Özellikle bu duyguyla baş etmeye çalışıyorsanız ben kendisini
34:42
burada kesinlikle çok tavsiye etmek istiyorum.
34:46
Kişisel deneyimden gelen bir tavsiyedir bu.
34:49
Bununla birlikte yalnız hissediyorsanız da yanınızda hiç
34:52
kimse yoksa umarım belki ufacık da olsa bu potkent size destek
34:56
oluyordur. Bir sonraki bölümde görüşmek
34:58
üzere.