Latest / 8. Gün 25. Saat / Suikastçısını bastonla döven o çılgın liderin hayat hikayesi - Andrew Jackson

Transcript

Suikastçısını bastonla döven o çılgın liderin hayat hikayesi - Andrew Jackson · 8. Gün 25. Saat

0:09
8 20 beşten hepinize selamlar ben Fırat umarım iyisinizdir.
0:14
Bu bölümde anlatacağım. Hikaye bildiğin peynir kokuyor,
0:18
beyaz saraya gideceğiz. Bir Amerika Birleşik Devletleri
0:21
başkanı konuşacağız bu bölümde şimdi düşünün Amerika beyaz
0:25
sarayın girişine kocaman 2 tonluk bir peynir bırakılıyor ve
0:28
buyurun yiyin kardeşim hem de gelin bana dertlerinizi anlatın
0:32
diyen bir başka bu manyak fikir anrev jackson'a ait ve biz bu
0:37
adamı konuşacağız. The weswing dizisini izleyenler
0:40
belki bilirler orada big bluegawf cheese day diye her yıl
0:43
kutluyorlar. Bugünü şimdi adamımıza gelelim.
0:46
Bu adam öyle düz bir adam değil. Bu günden bakınca ağır
0:49
eleştirilen bir figür köle sahibi olmuş yerlilere sert
0:53
davranmış, tam bir haysiyetsiz yani ama dönemin insanı için
0:58
yani o dönemki insan için halkın gözünde kahraman biz adama
1:02
bugüne göre yargıladığımızda böyle.
1:04
Söylüyoruz, kötü biri olduğunu çünkü o zamana kadar halk ile
1:07
yönetici arasında bildiğin çin seddi var ama bu adam kalkıyor
1:11
diyor ki ben sıradan vatandaşın yanındayım.
1:13
Sizin sesinizim. Yani o devasa peynir sadece süt
1:17
ürünü değil, tam bir metafor iktidarın kapılarını halka açma
1:21
sembölü niye böyle bir şey yapmış başka bir yolu yok
1:24
muymuş? Illa peynir mi olması
1:26
gerekiyormuş, bilmiyoruz ama bunun bir alt metni var.
1:30
Tarih de hep böyle sembolik hareketler var.
1:32
Bu arada mesela roma da forumlar vardı, halk geliyor.
1:36
Imparator'a ya da senatörlere sesleniyordu ya da orta çağda
1:39
halk günü denilen günlerde kral sarayın kapılarını sonuna kadar
1:43
halka açıyordu. Ama jacksonın yaptığı şey
1:46
Amerikalı bir vatandaş için yepyeni bir algı yaratıyor.
1:49
Başkan sıradan adamın dostu algısı ama bir yandan da
1:54
düellolara. Bir adam bir yandan ingilizlere
1:57
karşı askeri zekasıyla sahnede parlıyor.
1:59
Bir yandan da siyaseti bambaşka bir noktaya taşıyor.
2:02
Mesela veto hakkını öyle bir kullanıyor ki Amerikan
2:05
politikasına yeni bir sayfa açılıyor.
2:07
Bugün hala Jackson tarzı veto diye bir siyasi tavır var.
2:11
Yani düşünün bir peynir bloğundan başlayan hikaye koca
2:14
bir ülkenin demokrasi algısını değişti.
2:17
Bana bu hikayeyi okurken size anlatmak için araştırmalar
2:22
yaparken böyle küçücük sembollerin bazen bir detayını
2:25
ister peynir olsun ister başka bir sembol tarihin yönünü çok
2:29
kez değiştirdiğine şahit oldum. Okumalarım sırasında.
2:32
Neyse, bu peynir mevzusundan giriş yaptık.
2:35
Konuya garip olduğu için böyle bir giriş tercih ettim açıkçası.
2:38
Ama jacksonın çocukluğuna gelelim en önemli kısım buradan
2:41
başlıyor. Adamın hikayesini anlatacaksak
2:43
çocukluğuna inelim. Adamın hayatı baştan trajedi
3:02
dolu 1.760 yedide wachau diye ufacık bir kasabada doğuyor.
3:07
Daha bebekken babasını kaybediyor.
3:09
Yoksulluk içinde büyüyor, kilisenin okulunda ders alıyor
3:12
falan ama asıl tokat 1.770 dokuzda geliyor.
3:16
Amerikan devrim savaşı kapıya dayanıyor.
3:18
Düşünün daha 15 yaşına gelmeden bütün ailesini kaybetmiş abisi
3:23
savaşta ölüyor. Diğer abisi ingilizler
3:25
tarafından esir alınıyor ve hastalıktan giriyor.
3:28
Annesi de hasta akrabalarına bakarken tifo dan ölüyor.
3:32
Ve Jackson kasabasını terk ediyor.
3:34
Bir daha da geri dönmüyor. Çünkü o kasabada artık 10'a
3:36
çıkart dair 10'a çıkart ait olan hiçbir şey kalmamış durumda.
3:40
Böyle bir travmadan çıkan bir çocuk ileride halkın adamı
3:43
olacak. Tesadüf mü hiç sanmıyorum.
3:45
Kaybettiği her şey onu ben sıradan insanın yanında olacağım
3:49
noktasına itmiş olabilir. Yani bu yönüyle biraz Batman
3:52
gibi bruce weyn nasıl anne babasını kaybedip gölge
3:55
kahramanı dönüştüyse Jackson da kayıpların küllerinden çıkıp.
3:59
Politik arenanın kovboy olmuş olabilir. 21 yaşına geldiğinde
4:03
bizim eleman sahneye başka bir jacksonı çıkartıyor.
4:06
Genç enerji kavgacı ama karizmatik bir avukat ilk
4:11
davasında bile karşı tarafın avukatına gel lan kafes dövüşüne
4:15
diye kafa tutuyor. Bugün bir avukat mahkemede öyle
4:18
dese var ya. Skandal avukat diye tt olur ama
4:21
o dönemde jacksonın imajına yakışıyor.
4:23
Gözü kara racon kesen halktan adam sonra bizim eleman tenis ye
4:28
geçiyor. Orası tam bir front tear.
4:30
Yani sınır bölgesi fırsatlar, tehlikeler macera burada
4:34
donelson ailesiyle tanışıyor derken reçell donelsın sahneye
4:38
giriyor. Kadının kocası sıkıntılı, şiddet
4:41
var, ağır şiddet Jackson beyefendi raconuyla ben
4:44
buradayım kardeş diyor rachel boşanma davası açıyor ama daha
4:48
resmi boşanma gerçek. Bizim jackson'la evleniyorlar.
4:52
Müvekkiliyle evleniyor. Bizim paşa romantik mi?
4:55
Evet, skandal mı misler gibi? Çünkü o dönem için bu bayağı
4:59
ahlak dışı sayılıyor. Günümüz için de sayılabilir ama
5:03
sonuçta ortada bir şiddet var ve 2 insan birbirini görmüş sevmiş
5:07
abi. Ileride de jacksonın başkanlık
5:09
kariyerine bu mesele hep karşısına çıkarılıyor.
5:12
Yani arkadaşlar daha adam kariyerin başına hem trajediyle
5:16
yoğrulmuş hem de kavgacı ve gözü kara imajını inşa ediyor.
5:20
Bu da onun siyasi hayatına ben sıradan alttan geldim, sizin
5:23
gibiyim diye ortaya çıkmasına bir anlamda zemin hazırlıyor ve
5:27
bence bu noktada şöyle bir ironi var, hayatı boyunca kayıplardan
5:31
ve kavgalardan beslenen bir adam ülkenin en popüler
5:35
başkanlarından biri oluyor. Acaba kayıpsız ve sakin bir
5:38
çocukluk yaşasaydı bugün adını bu kadar konuşur muyduk
5:41
bilemiyorum. Jacksonın hayatı bu seviyelerde
5:44
iyice western filmine dönüyor. Rachel'la olan mevzu zaten başlı
5:48
başına bir destan ilk evlenmeleri olaylıydı.
5:51
Ya hani işte 1.790 dörtte tekrar resmi olarak nikah masasına
5:56
oturuyorlar. Hadi bu sefer tam olsun diye ve
5:58
Jackson rachel'a öyle bağlı ki kadının adı geçti mi?
6:01
Adamın gözü dönüyor. Kıskançlıktan falan geberen bir
6:04
tip mesela 1.800 üçte tenisi valisi joner laf atıyor.
6:09
Sen başka bir adamın karısıyla takıldın diye Jackson
6:12
çıldırıyor, çekiyor silahı düşünsenize kalabalık caddede
6:15
valiye ateş açıyorsun. Tam tarantino, tarantino, tam
6:20
tarantino, sahnesi gibi neyse ki kimse ölmüyor allah'a şükür ama
6:25
masum bir vatandaşa kurşun sıyırıp geçiyor.
6:27
Ama 1.800 altıdaki sanki o günleri yaşamış gibi böyle
6:31
anlatıyorum ya 1.800 altıdaki düellovar ya o bayağı kanlı
6:36
Charles deicen diye bir adam çıkıyor.
6:38
Rachel laf ediyor Jackson hadi bakalım kardeş meydan senin
6:42
diyor ve düello da olayı daha da çarpıcı yapan şey şu, Jackson
6:46
karşı tarafa önce sen sık diyor deken ateş ediyor kurşun
6:51
jacksonın göğsüne saplanıyor. Adam göğsünden vurulmuş halde
6:54
sanki piknikteymiş gibi. Sakin bir şekilde tabancasını
6:58
kaldırıp diken sınırı tek atışta indiriyor.
7:01
Yani adam göğsünde mermi ile hayatına devam ediyor.
7:04
Bir de racon kesiyor. Önce sen sıklan diye zaten
7:07
ömrünün geri kalanında o kurşunun içinde taşıyor.
7:10
Üstelik bu tek olay değil prom teir dediğin zaten tam GTA
7:15
online gibi herkes silahlı kavga eksik değil.
7:17
Jackson bir ara jessi bentından da kurşun yemiş çünkü cesenin
7:22
kardeşi tomla sokak kavgasına karışmış adamın hayatı resmen
7:26
vurulduğu. Varlandı devam etti mottosuyla
7:28
ilerliyor. Yani ezel'in ezhel dizisini
7:31
izleyenleriniz bilir. Ramiz karaeski sa adam ve işte
7:35
bu delikanlı imajı, dayı imajı halkın gözünde kahraman olarak
7:38
parlamasına zemin hazırlıyor. Ama asıl patlama noktası 1.810
7:43
ikide new orlin savaşında Jackson orada 5.000 kişilik bir
7:47
orduyla ingilizlerin kat kat büyük ordusunu alt ediyor.
7:51
Tabii bu araları çok hızlı geçiyorum.
7:53
Bu adamın yükselişi nasıl olduğu vesaire hani onları şey yapsak.
7:58
Olur gerçekten anlatmaya kalksam.
8:00
Peki nasıl yeniyor? Tam bir kriz anında bitti bu iş
8:03
diyeceğine şehri sıkıyönetim alıyor.
8:05
Yani düşünün Belediye Başkanı, komutan, vali hepsi jacksonın
8:08
emrine giriyor. Yani sıkıyönetim kararı şehri
8:11
bir anlamda kurtarıyor ve ingilizler darmadağın
8:14
jackson'dan sadece 13 asker ölüyor ve 30 dokuzu da
8:18
yaralanıyor. Halkona oldy lakabını takıyor.
8:22
Türkçe'si ile eski meşe dalymış, sert, dayanıklı, eğilmeyen bir
8:27
adam. Muzaffer de beraber Jackson
8:30
artık sadece kavgacı bir avukat değil, milli kahraman yani
8:33
sevgili dinleyenler Jackson hikayesi bize şunu gösteriyor,
8:36
bazen bir adamın kişisel öfkeleri, kavgaları, düelloları
8:39
hepsi birleşip ulusal bir mitolojiye dönüşebiliyor.
8:43
Kurşun yemiş ama ayakta kalmış bir lider yani Cüneyt arkın
8:47
sahnelerinden esinlendiğini düşünüyorum.
8:49
Halkın gözünde neredeyse ölümsüz kahramanın dönüşmesi çok da
8:53
şaşırtıcı değil ve jacksonın savaş meydanlarından beyaz
8:57
saraya uzanan yolu. Burada iyice dramatikleşiyor.
9:00
New orlins'teki zaferin gazı ile adamı florda'ya yolluyorlar.
9:04
Görev net seminol yerlileri ve ispanyolları bölgeden temizle
9:08
adam da gidiyor. Bunu yapıyor ama öyle hop
9:12
girdik, aldık değil bildiğin kan gölü 2 ingiliz vatandaşı ajanlık
9:17
yapıyor diye kendi kafasına göre idam ediyor.
9:19
Yani bir mahkeme emri olmadan kongredeki adamlar şok ya bu
9:23
general biraz fazla kafasına göre iş yapmıyor mu diye
9:26
düşünüyorlar. Ama halk gözünde adam tam bir
9:29
kahraman artık önünü tutamazsın ve bu kahramanlıklar onu
9:32
siyasetin sahnesine çıkarıyor. 1.824 seçimlerinde john queen's
9:37
adams'la kapışıyor, halkın oyunu kazanıyor ama başkanlık
9:40
koltuğunu kaptıramıyor. Çünkü Amerikan seçim sisteminde
9:44
öyle bir garip mekanizma var ki. Halkın huyu bazen tek başına
9:47
yetmiyor. Jacksonın tepkisi de şu demek,
9:50
halkın iradesi yok sayılıyor. O zaman ben bunun hesabını
9:53
soracağım ve soruyor da 1.820 sekizde tekrar aday oluyor bizim
9:57
adam ve bu sefer ipi göğüslüyor ama kazandığı zaferin bedeli çok
10:02
ağır oluyor. Çünkü adams cephesi işi baya
10:05
çekinleştiriyor. Rachel'a saldırıyorlar.
10:07
Kadın başka bir adamla ilişkisi varken evlendi zaten first lady
10:11
olacak nitelikte değil diye iftiralar atıyorlar.
10:13
Rical bu lafları kaldıramıyor ve zavallının kalbi dayanmıyor.
10:18
Ölüyor yani abla bana atılan iftiraları ya da arkadaş
10:23
ortamında olan şeyleri duysan kaç kere kendini öldürmüştün?
10:27
Seçimden sonra 22 aralık 1820 sekizde kalp krizinden ölüyor.
10:32
Kadın düşünün adam ömrünün aşkını beyaz saraya getiremiyor
10:36
jacksonın. Kalbi paramparça oluyor ama
10:38
rachelın ailesi özellikle donansınlar 10'a çıkart destek
10:41
oluyor. Yani zaferle gelen trajedi bu.
10:44
Bu arada rachelın ailesi tabii ki destek olur.
10:46
Adam Amerika başkan olmuş ya Jackson beyaz saraya girerken en
10:50
sevdiği insanı kaybetmiş oluyor ve bu kayıp onun Başkanlığının
10:54
gölgesine hep var. Ama politikacı Jackson burada da
10:57
geri adım atmıyor, kabinesini kuruyor.
10:59
Yakın dostu john yiğit'in savaş bakanı yapıyor işte, buradan da
11:03
patikot afe denen skandal patlıyor.
11:07
Yiğit'in kısa süre önce dul kalmış margaret online evleniyor
11:10
ama kadınla ilgili türlü dedikodu var.
11:13
Kocası intihar etti. Çünkü margaret sadakatsizliği
11:16
evlenmeden önce beraber yaşıyorlardı.
11:18
Hatta denizdeyken başka birinden hamile kaldı falan.
11:21
Yani oğlum Amerikan halkı sayın Amerikan halkı 1.007 yüzlerde ki
11:25
1.008 yüzlerde ki başka işiniz yok mu?
11:27
Oğlum sizin milletin özel hayatını didik dik ediyorsunuz.
11:32
Yani millet washington'daki sosyete olmaz.
11:35
Bu kadını kabul etmiyoruz diye kıyameti ko.
11:37
Ve ilginçtir. Bu olay sadece bir dedikodu
11:41
skandalı değil. Jacksonın başkanlığını sarsacak
11:43
kadar güçlü bir politik krize dönüşüyor.
11:46
Çünkü Jackson karısına yapılan iftiraları daha yeni yaşamış ya
11:50
margaret da yapılan bu saldırıları kendi hayatındaki
11:53
yarayla eşleştiriyor. Benim rachelımla yaptınız.
11:56
Şimdi margherita yapıyorsunuz. Diyor ve inatla margartı
12:00
savunuyor. Kısacası savaş meydanında
12:02
tüfekle kazandığı zaferler kadar Washington ın salonlarında da
12:06
dedikodu ve entrikalarla savaşmak zorunda kalıyor ve
12:09
işini ironisi bir general olarak topları susturmak kolay ama
12:13
sosyetenin dillerini susturmak imkansız e tabii bir de altta
12:18
yatan bu adam fakirlikten geldi. Kasabadan çıktı geldi düşüncesi
12:22
var zaten soylu olanları bu. Durum çok rahatsız etmiştir diye
12:26
düşünüyorum. Bütün hepsinin arkasında bu
12:28
durum vardır. Muhtemelen ideolojilerden ziyade
12:31
ve işte millet Jackson beyaz saray'a yürüyor ama kapıdan
12:34
girer girmez önünde bir tudo list var ve bildiğin yapacaklar
12:38
listesinde işler kolay gözükmüyor.
12:41
Çünkü ülke kaynıyor. 1.829 da başkanlığa başladığında Amerika
12:46
öyle güllük gülistanlık değil, tam tersi bölünmenin eşiğinde.
12:51
Jackson, kendini her şeyden önce halkın sesi olarak görüyor.
12:55
Yani diyor ki ben sıradan vatandaşın yanındayım.
12:58
Kar gruplarının değil ama ortada öyle bir mesele var ki sıradan
13:02
adamın gündelik dertlerini bile gölgede bırakıyor.
13:04
Eyaletlerin hakları özellikle güney karolayına resmen.
13:09
Biz kendi bildiğimiz okuruz kafasında bir eyalet olayın
13:12
fitilini 1.820 sekizdeki gümrük vergisi yani tairof abuminations
13:17
yani bizim dille rezalet iğrenç tarifi ateşliyor.
13:21
Özellikle pamukçular deliriyor çünkü tarifi onların cebine
13:24
balta vuruyor. Ve güney kar olayına liderleri
13:27
diyor ki, kardeş biz istemediğimiz kanunları yok
13:30
sayma hakkına sahibiz. Biz bu işi nalı fay ederiz, yani
13:35
geçersiz kılarız. Kongrenin çıkardığı yasayı çöpe
13:38
atma hakkı talep ediyorlar. Bu cephede kimler var?
13:41
Ağır toplar, Henry clay, john calhon üstelik kalhon jacksonın
13:46
kendi yardımcısı yani Başkan Yardımcısı düşünün.
13:49
Daha ilk döneminde yanındaki adamla bile ters düşüyor.
13:52
Kalbim dediği şey şu, eyaletler kendini korumak için.
13:56
Yetkiye sahip olmalı ama jacksonın bakışı farklı.
13:59
Ya arkadaş bu işin sonu bölünmeye gider.
14:01
Amerika dediğin şey eyaletlerin keyfine göre yürüyemez.
14:04
Yanında da danyal web siter gibi birlik her şeydir diyen efsanevi
14:09
senatörler var. Burası çok kritik.
14:11
Jackson güneyin sıkıntısını anlıyor aslında.
14:13
Yani bizim mahsülümüz batıyor diyen çiftçinin derdiyle empati
14:17
kuruyor ama şunu da biliyor, eğer her eyalet bu kanun bana
14:20
uymadı diyerek kendi yolunu çizerse kendi yoluna giderse
14:24
ortada Amerika diye bir şey kalmaz.
14:26
O yüzden diyor ki bak kardeşim yasa yanlışsa bunun yolu belli
14:30
meclis var, mahkeme var ama ben istemiyorum, çöpe attım derseniz
14:34
bu iş isyana çıkar. Kısacası jacksonın Başkanlığı
14:37
boyunca bu mesele onun peşini bırakmıyor.
14:40
Bir yandan halkın adamı bir yandan birliğin koruyucusu ve bu
14:43
ikilem jacksonı Amerika tarihinin en gergin siyasi
14:46
satranç oyunlarından birine sokuyor.
14:49
Düşünün bir yanda eyaletlerin özgürlüğü öte yanda ülkenin
14:53
birliği işte bu çatışma ileride bildiğin iç savaşın tohumlarını
14:57
atacak meselelerden biri haline geliyor.
15:00
Bu noktada tabi kitleleri güçle kontrolde tutabilirsin ve
15:05
Jackson başkanlığını resmen ben geldim.
15:09
Kuralları ben koyarım noktasına çeviriyor.
15:12
Çünkü eyalet hakları meselesi bir anda kaynarken öte yanda
15:15
ülke batıya doğru genişliyor. Herkes yeni topraklara yol,
15:18
kanal köprü lazım. Kim ödeyecek?
15:20
Diye soruyor. Jacksonın cevabı net kardeşim
15:23
kendi eyaletinde yapacaksan parasını da sen ödeyeceksin ama
15:27
eyalet sınırlarını aşan yani herkese hizmet edecek yol kanal
15:32
varsa işte 10'a çıkart federal hükümet girer.
15:35
Adam çizgiyi kalın kalın çekmiş ve işler tam da burada patlıyor.
15:40
Kongre 60 millik meis will yolu için bütçe ayırıyor.
15:44
Kentaki de yapılacak bir proje bu millet ne olacak canım küçük
15:48
bir yol işte diyor Jackson. Nob diyor ve veto basıyor ve tam
15:53
o anda Amerikan siyaseti şok. Çünkü o zamana kadar başkanın
15:56
veto etkisi neredeyse kullanılmıyor.
15:59
Sadece anayasaya aykırılıklarda gündeme geliyor.
16:02
Jackson ise resmen benim siyasi vizyonuma uymuyorsa İptal
16:06
diyerek veto'yu yeni bir silaha çeviriyor.
16:09
Buna da tarihte meis will veto deniyor ve o gün bugündür
16:13
başkanlık makamının ağırlığı bambaşka bir seviyeye çıkıyor.
16:16
Kongre artık tek güç değil. Başkan resmen ülkenin oyun
16:20
kurucusu. Hatta düşünün Jackson bu
16:22
tavrıyla modern Başkanlığının temel taşını 60 oluyor bir
16:26
anlamda. Ama adam sadece yol ve köprü
16:29
meselesinde değil, yerliler konusunda da aynı sert çizgiyi
16:32
sürdürüyor. Amerikan tarihinde en karanlık
16:35
sayfalardan biri olan indiğin rimole act mevzusu işte bu
16:38
dönemde sahneye çıkıyor. Jacksonın kafasında tek mantık
16:42
var. Eyaletlerin içinde ayrı birer
16:44
bağımsız kabile devleti olamaz. Hepsini misisip'nin batısına
16:49
taşıyalım ve bunu onların iyiliği için diye pazarlıyor.
16:53
Belki gerçekten inanıyordu. Belki de sadece politik bir
16:56
kılıftı ama sonuç değişmedi. 100 binlerce yerli topraklarından
17:02
sürüldü. Ve burada işin trajedisi
17:05
başlıyor. Çünkü jacksonın halkın adamı
17:07
imajı, beyaz, çiftçi ve sıradan Amerikalı için doğru olabilir
17:11
ama yerliler için tam tersi felaketin adı.
17:15
Bu karar ileride gözyaşı yolu diye anılacak büyük bir sürgüne
17:18
yol açacaktı. Şöyle düşünün, bir anda yolları
17:21
veto edip Başkanlığı güçlendiren adam öteyi anda binlerce insanın
17:25
yerinden eden politika jacksonın portresi hep bu çelişkilerle
17:29
çiziliyor ve bir taraf için kahraman diğer taraf içinse
17:33
kabus. Ve bu hikaye tam bir güç oyunu
17:36
sahnesine de dönüşüyor. Aynı zamanda adam koltuğa
17:39
oturduğu günden itibaren diyor ki kardeş beni seçtiler.
17:43
Ben su ses eşyası değilim. Başkan dediğin ülkenin en büyük
17:47
gücüdür. Veto hakkını çekinmeden
17:49
kullanıyor. Yolsuzluğa karşı sesini
17:51
yükseltiyor, kongreyi dizginliyor ama tabi bu durum
17:55
washington'daki alışık kafaları delirtiyor.
17:57
Çünkü o zamana kadar kongre hep en büyük oyuncu olmuş.
18:01
Jackson gelince bütün kartlar karılıyor ve şimdi geliyoruz.
18:05
O meşhur patikot efifor skandalına john eat yani
18:09
jacksonın yakın arkadaşı ve savaş bakanı marghert oni yılla
18:13
evleniyor. Az önce bunun girişini yaptık
18:15
zaten ama sosyete dedikoduyla kaynıyor.
18:18
Evlilikten önce birliktelerdi. Kadının kocası intihar etti
18:21
çünkü margaret sadık mıydı değil miydi falan filan.
18:24
Bu konuştuklarımızın üstüne washington'daki elit çevre eatz
18:28
çift ne bildiğin gosting yapıyor.
18:30
Diplomatik resepsiyonlarda bile diğer ülke temsilcileri
18:33
yanlarından kaçıyorlar falan işin garibi bu dışlama çemberine
18:37
jacksonın akrabaları bile katılıyor.
18:39
Andrew ve emrey danielson yani jacksonın danışmanı ve beyaz
18:43
sarayın ev sahibi çifti eatsa 100 çevirmiş durumda annemmiştik
18:48
ya jacksonın evlendiği müvekkiliği olan kadının
18:52
akrabaları kadın ölünce jack. Yanında oldular diye o
18:56
olmayacaklar da ne yapacaklar? Adam Amerikan başkanı demiştim
19:00
ya içlerinden bir tanesi danışman oluyor, diğeri beyaz
19:03
sarayın ev sahibi oluyor. Falan fişman bir ton şey yani
19:07
tabi ki adama yanlarlar yani ha bir de şöyle bir şey var,
19:10
yanında olmayıp karşısında olsa da çok daha kötü olurdu.
19:13
Öyle de bir durum var. Neyse bu insanlar da bu
19:16
dedikodulara kapılıp margaret'in jacksonın ya da eatsın
19:20
karşısında oluyorlar. Bunlara 100 çeviriyorlar ama
19:23
Jackson tamamen farklı bir tepki veriyor çünkü. 5 yıla yapılan
19:27
iftiraları unutmuş değil. O yüzden etinsı savunmak aslında
19:31
kendi karısının hatırasını savunmak gibi geliyor. 10'a
19:33
çıkart ve ne olursa olsun dostunun yanında duruyor ve
19:37
burada büyük bir kırılma oluyor. Çünkü kabine bu yüzden
19:40
bölünüyor. Yanında sadece Martin fan bren,
19:43
dış işleri bakanı ki ileride başkan olacak adam bu kişi ve
19:47
William bery kalıyor, diğerleri bildiğin muhalefete kayıyor.
19:50
Rakip politikacılar da fırsat bu fırsat yangına körükle
19:53
gidiyorlar. Edin gitsin yerine nifakation'ci
19:56
birini koyalım. Eyaletlerin gücü artsın diye
19:59
planlar yapıyorlar. Jacksonın kendi iç çemberi
20:02
parçalanıyor. Donaldsın çifte de beyaz
20:04
saray'dan kapı dışarı ediliyor şükür yani bir düşünün dışarıda
20:08
kongreyle savaşıyor içeride kabinesi çatır diyor.
20:11
Aile içi ilişkiler bile dedikodu yüzünden paramparça olmuş
20:14
durumda. Jacksonın Başkanlığı aslında
20:17
savaş meydanından çok Washington salonlarında dönen bir politik.
20:21
Hello ve işin ironisi adam her düellodan kurşun yarasıyla ama
20:25
zaferle çıkmaya alışmıştı. Beyaz saray'daki bu dedikodu
20:29
düellosundan da öyle olacak mı? Öyle mi çıkacak işte asıl mesele
20:34
konusu. Bu pati kod skandalı jacksonın
20:37
koca kabinesini dağıtacak kadar büyümüştü ama adam bir yolunu
20:40
buldu. 1.800 otuzlarda beyaz saray'da geceleri yalnız başına
20:44
otururken donansınlar tenisse de.
20:48
Alırken Jackson şunu biliyordum, benim bu ekibi toparlamam lazım.
20:52
Yoksa memleket meselelerini unutup dedikoduyla oyalanacağız.
20:56
Burada sahneye yine kurt politikacı Martin van buğren
21:00
çıkıyor. Adam resmen diyor ki abi bak
21:02
temiz sayfa açalım, hepimiz istifa edelim sen de kabineyi
21:05
sil baştan kur. Böylece hem eats meselesini rafa
21:09
kaldırmış olursun. Hem de yeni bir enerji gelir
21:11
diyor. Hem vanburen hem john eat
21:13
koltuklarından vazgeçiyor. Jackson da fırsatı değerlendirip
21:17
1.832 de yepyeni bir kabine kuruyor.
21:19
Yani bir nevi kabine reset atılıyor derken gündem tekrar o
21:24
kaynayan güney kar olayına meselesine kayıyor.
21:26
Naifikasyon krizi tam alevlenmek üzere 1.830 ikinin sonunda
21:31
eyaletin valisi Robert hein gizli emirler gönderiyor.
21:35
Milisleri hazırlayın, gerekirse savaşacağız.
21:38
Jackson un kulağına bunların hepsi anında gidiyor.
21:40
Bir, çünkü sahada birçok gözcüsü var.
21:43
Joel point bu adam ileride fan bu ren dön döneminde savaş
21:46
bakanı olacak ama o sırada güneyde jackson'a sürekli
21:49
telgraf çekiyor. Başkanın durum ciddi, burası
21:52
alev alacak ne olur bir şey yap hatta yüntlara yani birlikçilere
21:57
silah gönderelim. Yoksa çatışma çıkar ve iş cidden
22:00
pamuk ipliğine bağlı naifikasyon taraftarlarıyla birlik yanlıları
22:05
neredeyse meydanda çatışacak. O sırada kongrede tarife reformu
22:10
tartışma. Diyor.
22:11
Neyse ki mantıklı kararlar ağır basıyor.
22:13
Tarifeler biraz yumuşatılıyor. Böylece büyük bir iç savaş
22:17
patlamadan mesele geçici olarak sönümleniyor.
22:20
Ama güney kar olayda memnun mu? Asla onlar için mesele sadece
22:25
pamuk vergisi değil ki. Asıl mesele eyaletlerin kendi
22:28
kafasına göre yasa tanımama hakkı.
22:30
Yani kriz öteleniyor ama kökten çözülmüyor ve belli ki kar
22:35
olayla artık iç savaş çıksa da biz de payımıza düşen kendimiz
22:38
yönetme hakkını belki özerkliği falan alsak diye düş.
22:42
Bu kafaya bunu koymuş adamlar Jackson içinse buradaki zafer şu
22:46
ya kardeş ben eyaletleri hizaya getirdim, birliği kurdum
22:49
mesajını halka vermek ve bu da onun halk nezdindeki halkın
22:53
adamı ama aynı zamanda ülkeyi ayakta tutan kaya imajını
22:57
güçlendiriyor. Ve jacksonın en büyük
23:00
kapışmaları bunlar değildi. Daha dur banka savaşı var.
23:03
Adam 1.830 ikide ikinci kez seçiliyor.
23:06
Halk desteği sağlam ama kafasına tek bir şey var.
23:09
Ben bu ulusal bankayı yıkacağım. Şimdi bank of the united states
23:15
dediğiniz kurum, bugün Amerikan merkez bankasının atası federal
23:19
paraları elinde tutuyor, kredileri dağıtıyor, ekonominin
23:22
kalbini kontrol ediyor ama jacksonın gözüne göre bu banka
23:26
resmen elitlerin oyuncağı çünkü ilk başkanlık.
23:29
Dışında gördü. Bankacılarla siyasetçiler kol
23:31
kola kimin kazanacağını onlar karar veriyor.
23:34
Yani milletin oyu değil, bankerlerin lobisi belirleyici
23:37
Jackson buna tahammül edemiyor. Hani hatırlayın adam 1.008
23:41
yüzlerin başında yarışa girmişti ve kazanmasına rağmen kabul
23:46
edilmemişti. Bir şeyler olmuştu. 1.830 üçte
23:49
olay patlıyor. Banka yeniden yetkilendirilsin
23:52
diye bir kongre yasası çıkarıyor.
23:53
Jackson masaya bakıyor ve veto diyor.
23:57
Hatta bununla da kalmıyor, devletin parasını alıyor.
23:59
Alın bunu eyalet bankalarına dağıtın diye talimat veriyor.
24:03
Yani koca ülkenin finans sistemini tek hamlede
24:05
değiştiriyor. O dönemde bu hareketi gören
24:07
muhalifler ne diyor biliyor musunuz?
24:09
Bu adam başkan değil imparator hatta julius sezer benzetmeleri
24:14
yapılıyor. Washington gibi değil resmen
24:16
roma diktatörü gibi davranıyor ama jacksonın gözünde o tiran
24:20
değil halkın sesi. Çünkü diyor ki banka sadece
24:23
zenginlere hizmet ediyor. Ben parayı halkın ulaşabileceği
24:27
bankalara yayacağım ve sonuç 4 Nisan 1830 dörtte temsilciler.
24:33
Meclisi karar alıyor, banka yeniden kurulmayacak peder para
24:38
eyalet bankalarında kalacak. Halktan yana bir zafer ekonomi
24:41
elitleri köpürüyor ama Jackson işte budur diye göğsünü gere
24:46
gere meydanlara çıkıyor. Bence buradaki asıl mesele şu,
24:49
jacksonın başkanlık anlayışıyla birlikte Amerikan siyasetinde
24:52
yepyeni bir gelenek oluşuyor. Artık başkan altın çoğunluğunun
24:56
sesi olarak kongreye kafa tutabiliyor.
24:58
Bugün bize normal gelen bu rol işte o zaman Jackson sayesinde
25:02
şekilleniyor. Ironik olansa şu Jackson bankayı
25:05
dağıtıyor, eyalet bankalarına para akıyor.
25:08
Bu da ilerde büyük ekonomik çalkantılara yol açacak.
25:11
Yani halkın adamı olmak için yaptığı hamle bir yandan da
25:15
belki 100 yıl sonra gelecek ülkeye kriz tohumunu da ekmiş
25:18
oluyor. Her şeyin bir bedeli var ve işte
25:21
millet jacksonın banka savaşında açtığı cephe sadece ekonomiyi
25:25
değil, Washington ın damarlarını da sarsıyor.
25:28
Kongredeki rakipleri diyor ki bu adam haddini aştı.
25:31
Başkanlık makamını imparatorluğa çevirdi.
25:34
Henry clay önderliğinde kolları sıvuyorlar.
25:37
Jacksonı resmen disipline sevk ediyorlar.
25:40
Sonuç, senatoda yapılan oylamada 20 altıya 20 sen şu kararı yani
25:46
kınama çıkıyor. Sicil, işlenen tokat gibi bir
25:49
notu tarih kitaplarında yazıyor. Başkan yetkisini aştı.
25:53
Tabi Jackson susturmak hiç kolay değil.
25:55
Artık bu bir savaş olmuş yazıyla oyla olmadı mı?
25:58
Bu sefer sahneye daha tehlikeli şeyler çıkıyor.
26:01
Suikast girişimleri düşünün. Adam, Amerika Birleşik
26:05
Devletleri tarihinin ilk öldürülmeye çalışılan başkanı
26:09
ilki 1.830 üçte oluyor. Eski bir donanma subayı aklı
26:13
biraz karışık bitip işten atılmasının faturasını jackson'a
26:16
kesiyor bir gün baş. Nehirde buharlı gemi de yemek
26:19
yerken adam silahını çekiyor ama Jackson un yanında kim var?
26:23
Eski dostu Android donalsın araya giriyor, mermiyi
26:27
kestiriyor. Başkan paçayı kurtarıyor ama
26:30
asıl film sahnesi 1.830 beşte Jackson güney kar olayına
26:33
temsilcisi warren davis'in cenazesinden çıkıyor.
26:36
Kalabalığın içinden Richard lawrence diye biri fırlıyor.
26:40
Adam bazen kendini ingiltere kralı sanıyor, yani akıl sağlığı
26:44
pek yerinde değil çekiyor 2 tabanca.
26:48
Sana doğrultuyor. Birinci tabanca fıs ateşi
26:50
almıyor, ikincisi de tıs yine patlamıyor ve Jackson ne
26:54
yapıyor? Bildiğin 70 yaşındaki başkan
26:57
bastonuyla saldırıyor. Adamı döve döve yere seriyor
27:00
düşünsene Amerika Birleşik Devletleri başkanı suikastçiyi
27:04
kendi bastonuyla yere çakıyor. Lan nerede bu korumalar?
27:07
Olaydan sonra silahlar test ediliyor ve ikisi de gayet
27:09
çalışıyor. Uzmanlar diyor ki aynı anda
27:12
ikisinin de tutukluluk yapma ihtimali 125 binde bir.
27:17
Yani bildiğin piyango kader mi dersin, şans mı dersin artık ne
27:21
dersen de ama sonuç belli. Jackson bir kez daha kurşunla
27:25
değil bastonuyla tarihe geçiyor ve az önce ima ettiğim şey belki
27:30
de bunun bir kurgu olabileceği ve bir mizansen olarak jacksonın
27:35
halkın gözünde daha da böyle kahraman.
27:37
Ön plana çıkması için mağdur başkan rolünde gözükmesi için
27:41
planlanmış bir durum olduğu düşünülmüyor değil.
27:44
Adam savaş meydanına mermilerden sağ çıkmış, düelloda göğsünde
27:47
kurşunla yaşamış beyaz saray'da dedikoduları bastırmış.
27:50
Banka savaşında kongreyi dize getirmiş, üstüne 2 suikasten
27:55
şans ve baston gücüyle kurtulmuş.
27:57
Bu noktada jacksonın hikayesi artık bir politik biyografiden
28:00
çıkıp Amerikan mitolojisine dönüşüyor.
28:02
Benim de bu yüzden bu adama anlatma gereği duyduğum
28:06
düşünülebilir. Jacksonın hikayesine son
28:08
perdelere yaklaşıyoruz. 2 dönem boyunca kavga dövüşle ayakta
28:12
duran bu adam bir yandan halkın kahramanı diye göklere
28:16
çıkarılıyor. Öte yandan senatoda kınama yemiş
28:19
durumda ama Jackson öyle tamam kaderim buymuş.
28:22
Diyecek bir tip değil. 1.830 dörtte senatonun defterine
28:25
kınandı diye yazılan o kara lekeyi temizlemeye kararlı
28:29
oturuyor. Protest diye bir Metin yazıyor.
28:32
Resmen tarihe karşı savunma yapıyor.
28:34
Ben yaptığım her şeyi halkın özgürlüğü için yaptım.
28:38
Anayasaya da aykırı davranmadım. Henry clay ve eski kankası sonra
28:42
düşmana dönüşen john calh'un ne kadar dirense de 1.837 de Senato
28:48
tekrar oylama yapıyor ve kınama kaldırılıyor.
28:50
Yani Jackson benim sicilim, tertemiz deftere yanlış yazdınız
28:54
diye inadını sonuna kadar sürdürüyor ve kazanıyor ama aynı
28:58
gün başına gelen olaya bak Senato kınamasını aldığı gün
29:01
fransa'dan da kötü bir haber geliyor. 3 yıl önce yapılan
29:04
anlaşmayı çöpe atmışlar. O 5.000.000 doları ödemiyoruz.
29:08
Düşünün hem içeride Senato seni sıkıştırıyor.
29:11
Hem dışarıda Fransa rest çekiyor.
29:13
Jackson sinirleniyor, açıklama yapıyor, Fransa ayıp etti.
29:17
Gerekirse alacaklarımızı buradaki Fransız mallarından
29:20
tahsil ederiz. Lois filip de hemen hopluyor
29:23
bize hakaret ettin özür dile jacksonın cevabı tam onun tarzı
29:27
ben sizi incitmek istemedim. Ama özür falan yok.
29:31
Tabii bu Fransa kralıyla aralarındaki atışma.
29:34
Bu şekilde iş öyle bir noktaya geliyor ki abd ile Fransa resmen
29:38
savaşa girecek hatta Jackson kongreye gerekirse donanmayı
29:42
gönderelim. Ablukaya alalım mesajı veriyor
29:44
ama bu işin ortasına kim giriyor biliyor musunuz?
29:47
Bingo düşündüğün ülke ingiltere araya giriyor.
29:50
Tarih boyunca normalde ingilizler ve Amerikalılar hep
29:54
birbirine ters ama burada ingilizler diyor ki ya kardeşim
29:57
yeni yeni ticaretimiz yoluna girmiş boş yere savaşmayın
30:01
sonunda Fransa geri adım atıyor. Kral Louis flip halkın ödemeye
30:04
karşı olduğunu kabul ediyor ama yine de anlaşmayı yerine
30:07
getiriyor. Parayı ödüyor ve böylece Jackson
30:10
bir kez daha sert adam rolünü oynuyor ama savaş çıkmadan işi
30:14
çözüyor. Aslında inatçı kavgacı ama bir
30:17
şekilde hep ayakta kalan adam ve işte geldik.
30:20
Sona sevgili dinleyenler ender jacksonın hikayesi tam anlamıyla
30:23
bir Amerikan destanı bana göre ama her destan gibi parlak
30:26
sayfaları kadar karanlık gölgeleri de yok mu?
30:29
Elbette var adamın başkanlık anlayışı yepyeni bir standart
30:32
getiriyor. Eyvallah başkan dediğin halkın
30:35
sözcüsüdür diyerek beyaz sarayı bir vitrin değil, kararın
30:38
merkezi yapıyor. Henry clay öyle çıldırıyor ki,
30:41
sırf jacksonın güçlenen başkanlığına karşı çıkmak için
30:44
wick partisini kuruyor, ismi bile ingiliz monarşisine karşı
30:47
çıkanlardan alınmış. Bu adam kral gibi davranıyor.
30:50
Biz vize ama jacksonın mirasına göz ardı edilmeyecek kadar kara
30:55
lekeler var. Kızılderililere yaptığı muamele
30:57
affedilecek gibi değil. Tabii günümüz anlayışıyla
31:01
kölelik konusundaki tavrı tam bir hayal kırıklığı.
31:03
O dönemde birçokları gibi o da köleli hayatın doğal parçası
31:07
sayıyordu. Hatta köleleri kaçtığında yakala
31:09
döv getir diye para ödediği kayıtlarda var.
31:12
Dahası, kölelik karşıtı yazıları güneyden uzak tutmak için
31:16
yasaklar koymayı destekliyor ve en büyük trajedi bu arada niye
31:20
güneyden uzak tutmak dedim. Aklıma geldi.
31:22
Amerikan tarihinde kölelik meselesinden dolayı ülke kuzey
31:26
ve güney olarak ayrılmıştır. Çünkü güneyde.
31:28
Köleler büyük bir iş gücü temsil ediyordu.
31:31
O nedenle de güney eyaletleri buna zaten karşılar.
31:34
Çünkü o adamlar üzerinden para kazanıyorlar ve bir parantez
31:38
bilgi çok severim. Bu bilgiyi tarihte köleler büyük
31:42
ülkelerde ve yakın tarihlerde özellikle hiçbir zaman aynı
31:45
statüde olmamıştır. Yani her kölenin statüsü
31:48
birbirinden farklıdır. Bazı köleler çok daha üst
31:52
pozisyonlarda olacak ki, yani diğer kölelere karşı bir
31:56
hiyerarşi sistemi içerisinde olacak ki isyanlar çıkmasın.
31:59
Yani kölelerin hepsi ayağında taş bağlı elinde kaya kaldıran
32:04
insanlar değil, saf hizmetçiler değildi.
32:06
Bazı köleler daha önemliydi ve bazı köleler bazı özgürlüklere
32:11
de sahipti. O yüzden kölelik isyanları bazı
32:15
köleler tarafından bile ifşalanmış haber verilmiş ve
32:19
hatta bas. Neyse, bu parantez bilgiyi
32:22
geçelim bu arkadaş. Sonuç olarak köleli savunan bir
32:27
arkadaştı ve en büyük trajedi az önce bahsettiğim indiean rimove
32:31
exc'in gölgesi. Jackson koltuğa 1.837 Martin fan
32:35
bura'nın bıraktığında onun çizdiği yol haritası 1.830
32:39
sekizde traill of tears yani gözyaşı yoluna dönüştü. 16.000
32:43
çörek batıya sürülüyor. 4 bini yollarda hayatını kaybediyor.
32:46
Bu Amerikan tarihinin en acı tablolarından biri ve o tabloda
32:51
jacksonın imzası var. Hadi Osmanlı Ermeni soykırımı
32:54
yaptı diyen sözde ermeniciler, hadi kardeşim bunu da açıklayın.
32:58
Yani böyle büyük devletlerin 2 yüzlülüğünde burada anmış olduk.
33:01
Gerçekten buna rağmen tarihin cilvesi işte adam bir yandan
33:05
köleliği destekleyip yerlileri sürerken öte yandan Amerikan
33:08
demokrasisinin çehresini değiştiriyor.
33:12
Başkanlık makamına gücünü veren veto'yu siyasetin silahı haline
33:17
getiren halk için kavramını siyasetin merkezine taşıyan bir
33:21
lider oldu. 1.840 beşle 78 yaşında öldüğünde ardında hem
33:25
kahramanlık şarkıları hem de trajedi ağıtları kalan bir adam
33:29
boğadan sonraki yıllarda Henry troman bile ben de jackson'un
33:33
ilham aldım. Halkın gücü olmayan küçük
33:35
adamını korumalıyım diyor. Ve jacksonın mirası öyle kolay
33:40
kolay silinmiyor ama işte trajedi burada özgürlüğe bu
33:43
kadar aşık bir adam. Özgürlüğün evrensel bir hak
33:46
olduğunu asla görmüyor. Beyaz Amerikalıların hakkını
33:49
canla başla koruyor ama yerliler köleler azınlıklar için o
33:52
özgürlük kapısını hiç aralamıyor.
33:54
Yani jacksonı nasıl hatırlayacağımız ki bizim
33:57
hatırlayacak bir şeyimiz yok. Amerika vatandaşları için
34:00
söyleyebiliriz. Birazda bizim gözümüzden bakmaya
34:02
bağlı. Onu halkın kahramanı olarak mı
34:04
görürüz, yoksa özgürlüğü yarım bırakan başkan olarak mı?
34:08
Belki de ikisi birden, çünkü tarih genelde öyle düz siyah ya
34:11
da düz beyaz değil. Gri tonların içinde saklı bir
34:15
disiplindir ve sonuç olarak bu bölümün de sonuna geldik.
34:19
Ben bu adamın hayatını araştırırken keyif aldım
34:22
açıkçası. Çünkü Amerikan tarihi okumayı
34:24
seviyorum ve o tarihle alakalı güzel ipucularda verdi.
34:27
Yani sevdim hoşuma da gitti anlayışları sadece işte günümüz
34:31
yargı anlayışıyla eksiklikleri tabi ki var mı var ama Amerikan
34:36
başkanlık koltuğunun ön. Bu adam ön plana çıkarmış
34:40
diyebiliriz. Bu bölümlük de benden bu kadar
34:43
kendinize çok iyi bakın. Hoşça kalın.