Transcript

Notas vascas · Bala Extra

0:00
En Bala Extra hai unha realidad, unha realidad que muchas veces aparece por aquí,
0:06
pero quizás non tanto, non?
0:09
A veces, cando escuche podcasts como Un Minuto en Nueva York,
0:13
con o nostro amigo Deco, me doi cuenta,
0:17
nos gloriosos anos de Australiando, por exemplo,
0:20
me doi cuenta de que Euskadi tiene...
0:25
Euskadi, se falamos da comunidade autónoma do País Vasco,
0:28
Euskadería, se falamos da concepción política do País que va máis allá
0:32
de dos estados e máis allá, en o caso español,
0:36
de dos comunidades autónomas,
0:39
en lugar de Euskadi digo Euskadería,
0:42
tiene, digamos, unha idiosincrasia, vamos a llamarle así,
0:49
suficientemente peculiar como para que
0:53
a própria Euskadi se a veces objeto protagonista
0:58
deste podcast.
1:00
E é unha coisa que, aunque non ocorre
1:02
con demasiada siruidad,
1:04
me parecido interesante traerlo aquí a raíz
1:07
de unhas cuestiones que se cruzaron el outro día
1:10
entorno á noutra bandera que é a Icurriña.
1:24
Buenos días, é miércoles 10 de enero de 2024
1:31
e este é o capítulo 1128 de un podcast sobre minhas coisas
1:35
que en o fundo son as teus.
1:38
E hoje vamos con algo que é moi mío,
1:41
pero también tú y yo, porque hai un montón de oyentes de Bala Extra
1:44
en Euskadi, sin duda, tiene sentido por outra parte,
1:48
pero tamén los hai en outras partes de España
1:53
ou en otras partes do Estado, como cada uno se sienta mejor.
1:56
As dos formas son constitucionales,
1:59
porque estado español, por máis que se utilice por uns ou por outros
2:04
de unha maneira, con un sentido político, son formas de denominar
2:08
o país grande en que yo resido e en que igual tú tamén.
2:16
E tú non, porque me escuchas desde Ecuador,
2:18
ou desde México ou desde Estados Unidos.
2:21
Todo este contexto, porque unha primeira cosa que quero explicar,
2:28
máis fácil de entender para ques me escuchais desde comunidades autónomas de España,
2:33
un pouco menos fácil, pero moi interesante, creo yo,
2:37
de escuchar para ques escuchais desde fora, valga a redundancia,
2:42
desde fora de España, quero dizer, é como se configura España
2:47
e dentro da esa configuración de España, como se configura territorialmente
2:53
o que chamamos comunidade autónoma de Euskadi.
2:57
España, para os que me escuchais desde fora,
3:01
se constitui como un estado que tenes 17 comunidades autónomas
3:08
e 2 ciudades autónomas que están no norte de África
3:12
e que son Ceuta e Melilla, que xa un certo punto tenen
3:17
unha certa similitud, pero en pequeno,
3:20
con o que serían as comunidades autónomas.
3:23
Vamos deixar as ciudades autónomas porque tenen
3:25
sú peculiaridade de haber sido plazas militares, de estar inmersas, digamos,
3:31
dentro casi do territorio nacional de outro país, como é Marruecos,
3:36
non me voia meter aí en ese conflicto,
3:38
aunque teno unha idea moi peculiar sobre Ceuta e Melilla,
3:42
como la tengo sobre Gibraltar, moi parecida,
3:45
non se pode pensar unha cosa e a contraria en función de os intereses.
3:49
Se pensamos que Gibraltar é español,
3:51
e que tenes que pensar unha maneira máis imaginativa
3:55
sobre ceuta e melilla,
3:57
pero insisto, non quero que xa xa por aí o capítulo,
4:00
porque non é o meu objetivo.
4:03
Esas 17 comunidades autónomas
4:06
receben do que é o estado central, o governo,
4:12
non me refiero ao governo, a queses que gobiernan,
4:15
seno ao estado, receben competencias.
4:21
Hay 2 maneras de adquirir
4:24
a categoría de comunidades autónomas na Constitución,
4:27
unha maneira máis estándar,
4:31
que é xa través da vía por que chegaron un artículo concreto da Constitución,
4:35
do que número non me recordarei nha memoria,
4:37
non me parece o máis importante,
4:39
porque a veces hai quem considera que para xar de revolución francesa
4:43
hai que recordar exactamente o mes, o ano e o día
4:47
que ocorreu o levantamento.
4:50
E nisto é igual,
4:52
me dá un pouco o mesmo se é o artículo tal ou o artículo qual,
4:57
pero hai un artículo por que acceden a ter unha comunidade autónoma
5:01
e por tanto un governo próprio e un pequeno parlamento propio
5:05
as distintas comunidades autónomas de España,
5:08
e hai unha vía por la que acceden a ter comunidades autónomas e autonomía propia,
5:14
comunidades autónomas que se denominan por la Constitución
5:18
como comunidades autónomas históricas.
5:21
Estas son,
5:23
pero non deixarme ningún error,
5:26
por el camino Andalucía, Galicia, Cataluña e Euskadi.
5:31
Llegan a sú propia, a sú propio estatuto de autonomía,
5:36
por unha vía distinta,
5:39
pero ao fin e ao cabo por unha artículo de la Constitución.
5:43
Cada unha ou cada unha de as comunidades autónomas
5:47
tenes sú propio estatuto de autonomía que foi votado,
5:50
igual que foi votado en referéndum,
5:53
a Constitución española.
5:56
Hasta aí, máis ou menos,
5:58
unha forma de descentralizar o poder
6:00
do que había venido sendo durante a dictadura,
6:03
un poder moi centralizado en Madrid,
6:05
o gobierno de Madrid chegaba a todas as partes
6:08
e o gobierno de Madrid tenia delegados e subdelegados
6:12
do gobierno en todas as provincias.
6:18
Quando chega a democracia,
6:20
España se configura tomando en buena medida
6:23
moito da Constitución italiana e sobretodo da Constitución alemana,
6:29
se termina por configurar,
6:31
en este aspecto fundamentalmente da Constitución alemana,
6:34
se termina por configurar como un estado que,
6:37
sem chegar a ser considerado plurinacional,
6:40
si que se reconoce que tena unha pluralidad, máis ou menos.
6:46
E esa pluralidad, de algúnha forma,
6:48
viena reflejada justamente en isto.
6:51
Se deja que unha buena parte das políticas,
6:54
hablamos de la sanidad, hablamos de la educación,
6:56
hablamos de políticas moi importantes,
6:59
se ejerzan, hablamos das políticas activas de empleo,
7:02
se ejerzan desde as comunidades autónomas.
7:06
Aí hemos visto as peleas cando o Covid.
7:08
Que se as residencias estavan ao mando de non sei quen,
7:12
ou estavan ao mando de non sei qual,
7:14
que se os hospitales, que se, ahora, recentemente,
7:19
que se as colas ou as listas de espera nos hospitales
7:24
son responsabilidade da nou ministra,
7:27
e, xa, non, non. O gobernado tena unha serie de atribuciones
7:33
en muchas competencias que están distribuídas.
7:36
En alguns ámbitos da política, prácticamente,
7:39
o gobernado tena moito que dizer,
7:41
pero, xa, é verdade que o gobernado,
7:43
o estado, vamos dizer o estado, é melhor.
7:46
O estado tena a atribución, por exemplo,
7:49
nas leis orgánicas como as das políticas educativas,
7:52
de estabelecer unas formas de políticas,
7:57
quero dizer, que os gobernados das comunidades autónomas
8:00
depois tenen que adaptar como quieran, pero non incumplir.
8:05
E tampouco me voia meter ahora no barro
8:07
de que hai determinadas comunidades autónomas
8:09
que últimamente, cada vez que o estado ou o gobernado do estado
8:13
dicen a, ellas dicen b ou blanco e dicen negro.
8:17
Non quero entrar hoy en ese barro político
8:19
que é tan aburrido e que é tan lamentable.
8:23
O que ocorre así en toda España,
8:26
quando chegamos a Euskadi,
8:29
tenen uns matices moi grandes, grandísimos.
8:33
Eu sempre he dicho que Euskadi non é unha comunidade autónoma.
8:36
Euskadi son tres comunidades autónomas.
8:39
Porque hai unha lei moi especial en Euskadi,
8:42
que é a lei de territorios históricos,
8:45
que le dá a as provincias, que aquí llamamos territorios históricos,
8:50
en o nosso caso Vizcaya, Ipúzcoa e Álava,
8:54
les dá unha segunda descentralización.
8:58
Fijaos que en moitos estados, en moitas políticas
9:02
ou en moitas teorías políticas
9:04
se habla de que un estado tiene sú propia fiscalidad.
9:08
Vizcaya tiene sú propia fiscalidad.
9:10
Non pode ir en contra de lo que se establezca en o estado.
9:14
E non deve xerrar.
9:16
Pero a veces sú fiscalidad é moi distinta
9:20
ao da comunidade autónoma e do gobierno central.
9:26
Sobre todo o gobierno central, que é quem ten as atribuciones
9:29
da política fiscal en España.
9:31
Aunque é verdade que luego distribuye moi
9:34
desse dinheiro que se recebe dos impuestos
9:36
entre as comunidades autónomas.
9:38
Pero en Euskadi non.
9:40
Na Euskadi hai unha fiscalidad, hai un departamento de hacienda
9:44
de la Diputación Foral en Vizcaya,
9:47
de la Diputación Foral de Ipúzcoa
9:50
e de la Diputación Foral de Álava.
9:53
Por que Euskadi, xunto con Navarra,
9:56
que serían o que formarían en o imaginario
9:59
do que é a Euscalería,
10:01
a Euscalería do sur,
10:02
a que está ao sur da frontera con Francia,
10:05
tenen a Foralidade, os foros.
10:11
Unha especie de regulación especial
10:15
que tenes siglos de historia
10:17
e a la que os reis espanhols,
10:19
sempre, para sêr reis,
10:21
han tenido que vendir a rendir pleitesía.
10:25
A dicer a Cato os foros,
10:28
a Cato os foros de Vizcaya, de Ipúzcoa, de Navarra,
10:32
a Cato os foros vascos.
10:36
Esta Foralidade é ao final
10:38
a que face que en Euskadi
10:41
hai un concierto económico
10:44
e que, por lo tanto,
10:46
en Euskadi recaudemos
10:47
os nossos impuestos
10:49
e para o que o Estado face en Euskadi,
10:52
se pongan de acordo o governo vasco,
10:54
as diputaciones e o gobierno de España
10:57
para repartir esos gastos,
11:00
vamos dicer comunes
11:02
a os que contribui o Estado.
11:05
Porque claro,
11:06
se os vascos pagamos impuestos
11:08
as diputaciones forales
11:10
de cada unha de os nossos territorios,
11:12
lógicamente,
11:13
quando falamos de unha política de fronteras,
11:15
quem a paga?
11:16
Se nós estamos pagando ao Estado,
11:19
e é o Estado que paga,
11:21
pono como exemplo
11:22
o salario dos guardias civiles
11:24
que están nas fronteras,
11:26
as fronteras en Euskadi,
11:28
quem as cuida?
11:30
Se as está cuidando a guardia civil,
11:32
quem paga as guardias civiles?
11:34
E nós non estamos pagando as guardias civiles.
11:36
Ahí é onde se ponen de acordo
11:38
o Estado e a comunidade autónoma
11:40
e as diputaciones
11:42
no Consejo Vasco de Finanças,
11:44
as diputaciones e o governo vasco,
11:46
que é onde hai
11:48
falan dos temas de dineros entre os 4
11:51
e deciden con o governo de España
11:54
ou con o Estado español
11:57
que é a contribución da comunidade autónoma
11:59
a isa gasto
12:01
que o Estado faz en Euskadi,
12:03
sem recaudar dinero en Euskadi,
12:05
aunque sim que recauda alguns impuestos
12:07
como creo recordar que eran as loterías
12:10
e as gasolinas, os impuestos especiais.
12:13
Todo isto parece que son números
12:16
e que son cosas moi estranhas,
12:18
pero en realidad forman parte
12:20
de lo que é en si a esencia de nuestra autonomía.
12:23
Fijaos que en qualquer outra comunidade autónoma
12:26
española,
12:28
a política de protección a infancia
12:30
é potestad da comunidade autónoma.
12:33
Os xajuntamientos facen cosas,
12:35
igual que as facemos aquí,
12:37
pero quando un caso é catalogado de risgo grave,
12:39
pasa a depender da comunidade autónoma,
12:41
que é quem lhe busca un centro de menores
12:43
se o necesita ou gestiona
12:45
unha política de adopción ou de acogimiento
12:47
ou o que seja.
12:49
Isso aquí, junto con todo o que
12:51
que xa ver con o que se llamaba
12:53
xa os xa historicos asistencia social,
12:56
todo depende da diputación foral.
12:59
Que me diréis alguno.
13:01
Pero tamén eu que vivo en Palencia
13:03
a diputación de Palencia é importante.
13:05
Crezme, non o digo con ningua superioridad.
13:08
Nada que ver. Nada que ver.
13:11
En España as diputaciones
13:13
suelen ser moi importantes
13:15
para os municipios pequenos.
13:17
Facilitan que os municipios pequenos
13:19
tengan determinados servicios.
13:21
As diputaciones forales son outra cosa.
13:23
Son un ente político fundamental.
13:25
Están detrás realmente
13:27
da idiosincrasia política
13:29
do que é a comunidade autónoma
13:31
do País Vasco.
13:33
E non é unha casualidade
13:35
que tamén isto chegue a Navarra.
13:37
Esos foros que tanto en Navarra
13:40
como nos tres territorios históricos
13:42
da comunidade autónoma de Euskadiacen
13:44
que tengamos como
13:46
4 comunidades autónomas
13:48
que formarían parte
13:50
de iso que denominamos
13:52
a Euscalería del Sur.
13:54
O funcionamiento é moi complexo.
13:56
O funcionamiento institucional
13:58
en Euskadiacen é un funcionamiento
14:00
complexísimo.
14:02
E a bandera que nos representa,
14:04
que é a Icurriña,
14:06
ideada por os dos irmãos Arana,
14:08
Sabino e Luís,
14:10
Arana Goiri,
14:12
é unha bandera que inicialmente
14:14
se pensa para o vizcaitarismo,
14:16
que foi un feito
14:18
previo ao nacionalismo.
14:20
Vizcaia sempre é a
14:22
provincia
14:24
ou territorio histórico
14:26
máis poblado,
14:28
a que tenia máis importancia
14:30
desde o punto de vista
14:32
económico, industrial...
14:34
E, cando amatizamos isto,
14:36
que é que...
14:38
Cando non me dá tempo a amatizar,
14:40
que a Icurriñá
14:42
tenia un potencial de innovación e
14:44
industrial tecnológico enorme.
14:46
Pero naquela época, con as sacerías,
14:48
con as minas,
14:50
isto estaba moi ubicado en Vizcaia
14:52
e, se me apuráis moi,
14:54
moi concretamente en su margen izquierda
14:56
e en su zona minera.
14:58
Esa primeira Icurriña,
15:00
esa bandera que está fundamentalmente
15:02
con a cruz roja
15:04
sobre o fondo blanco inicialmente,
15:06
como símbolo
15:08
da cristiandad,
15:10
que somos un país cristiano,
15:12
e, depois,
15:14
con o aspa de San Andrés,
15:16
que tene outros significados e que
15:18
toma
15:20
unha enorme
15:22
esencia de lo que é
15:24
a Union Jack,
15:26
a bandera do Reino Unido.
15:28
Sabéis como é a Icurriña?
15:30
A Icurriña, a ver se o digo yo ahora,
15:32
té unha cruz blanca,
15:34
as aspas rojas
15:36
e o fondo verde,
15:38
que son os colores
15:40
que identifican ahora
15:42
a nosa autonomía política.
15:44
É verdade que son
15:46
isos dois hermanos que están en o origen
15:48
do que logo sería o Partido Nacionalista Vasco,
15:50
os que dibujan
15:52
ou esbozan esa primeira
15:54
bandera, esa primeira Icurriña,
15:56
que ondea en
15:58
o Bachoqui de Begoña,
16:00
outro símbolo,
16:02
a Basílica de Begoña, un símbolo fundamental,
16:04
a Basílica da Virgen de Begoña,
16:06
e a piensan para Vizcaia,
16:08
pero é verdade que
16:10
logo en o 31 se convierte en a bandera
16:12
de todos os Vascos, porque
16:14
aquel proyecto de estatuto e
16:16
aquella
16:18
realidad política que nace en
16:20
a República para
16:22
a autonomía de Euskadi
16:24
toma como referencia esa bandera como a bandera
16:26
de todos os Vascos. Dicen alguns que en contra
16:28
de a opinión dos hermanos Arana Goiri.
16:30
A realidade é que foi
16:32
así, a realidade é que logo foi reprimida
16:34
por os ganadores de la guerra
16:36
posterior ao golpe de estado do general
16:38
Franco e durante a dictadura
16:40
deste, e
16:42
no ano 77,
16:44
se non recordo mal, se volve a
16:46
provar Icurriña como a bandera
16:48
que representa todos os Vascos.
16:50
Con algún que outro problemilla porque
16:52
hai unha parte dos Navarros,
16:54
os Navarros nacionalistas que consideran que
16:56
Navarra e Euskadi son unha misma cosa e que
16:58
son a Euscalería do Sur,
17:00
consideran que
17:02
Icurriña tamén le representa.
17:04
Fijaos, unha bandera pensada para
17:06
Iuskaiya, pero é así, é
17:08
unha realidade. Logo están as cadenas
17:10
de Navarra, pero que ya é outra historia que van
17:12
en o escudo que inicialmente
17:14
tenia a Comunidad Autónoma Vasca e que
17:16
despois de unha sentencia, creo recordar que
17:18
del Supremo se sacaron do escudo
17:20
da Comunidad Autónoma Vasca. Por iso podréis
17:22
ver que en ese escudo que
17:24
tenen 4 zonas,
17:26
hai 3 ocupadas,
17:28
a dedicada a Iuskaiya, a dedicada
17:30
a Gipuzkoa e a dedicada a Alaba
17:32
ou Araba,
17:34
e está en rojo, pero vacío
17:36
un lugar para
17:38
cumplir esa sentencia,
17:40
pero en donde en o imaginario nacionalista vasco
17:42
están as cadenas Navarras.
17:44
Todo isos cuento,
17:46
non sei se...
17:48
Bueno, eu creo que de vez en quando
17:50
isto tamén pode interesar.
17:52
Hai Icurriña e
17:54
a verdadeira autonomía
17:56
de os vascos e das vascas que está fundamentalmente
17:58
en sus diputaciones forales e
18:00
non tanto en o seu gobierno vasco.
18:02
Para o que vai haber
18:04
elecciones, para o seu
18:06
parlamento, para o que vai haber elecciones
18:08
neste próximos meses,
18:10
parlamento do que luego surgirá
18:12
o governo vasco. Un parlamento que por certo,
18:14
aunque hai distinta distribución poblacional
18:16
entre Vizkaiya, Alaba e Gipuzkoa,
18:18
moito máis densa,
18:20
densamente poblada Vizkaiya,
18:22
moito máis densamente
18:24
poblada Gipuzkoa e co moito poquita
18:26
población Alaba, sen embargo,
18:28
cada unho dos territorios históricos manda
18:30
o parlamento vasco
18:32
25 escaños.
18:34
Bueno, pues hasta aquí
18:36
esta curiosidad que espero que os
18:38
hai interesado sobre mi tierra
18:40
e sobre como nos organizamos politicamente.
18:42
Acaba el Bala Extra de hoy. Puedes
18:44
dirigirte a mi en más todo en
18:46
www.emilcar.social
18:48
www.emilcar.social
18:50
www.emilcar.social
18:52
www.emilcar.social
18:54
Pídeme ingresar en a Comunidad de Telegram.
18:56
Gracias por tu tiempo
18:58
e hasta mañana.