Latest / 8. Gün 25. Saat / Herakleitos: Aynı nehirde iki kez yıkanılmaz - #Felsefe5

Transcript

Herakleitos: Aynı nehirde iki kez yıkanılmaz - #Felsefe5 · 8. Gün 25. Saat

0:09
8 25'ten hepinize selamlar ben Fırat umarım iyisinizdir.
0:14
Bu bölümde öyle pek de güneşli iç açıcı birinden
0:18
bahsetmeyeceğim. Aksine tarihin en aksi en
0:22
çekilmez ama bir o kadar da zihni berrak adamlarından birine
0:26
efesli herakleyi tosan namlu, diğer karanlık ve ağlayan
0:31
filozofa konuk olacağız. Yani öyle bir adamı düşünün ki
0:34
bugün yaşasa muhtemelen hiçbir sosyal medya platformunda
0:39
barınamaz. Linç edilmekten başını
0:41
kaldıramazdı ama aynı zamanda hepimizin o çok sevdiği
0:46
değişmeyen tek şey değişimdir. Lafının da isim babası kendileri
0:50
olur. Efendim öyle her yerde karşınıza
0:52
çıkan o sığ, kişisel gelişim mottosu gibi değil de 6 fena
0:56
halde dolu, biraz da can yakan bir felsefeden bahsediyorum.
1:00
Hazırsanız çayınızı, kahvenizi kapın sizleri burada felsefe 100
1:04
serisinin beşinci bölümüyle bekliyorum.
1:22
Tabii bu karanlık lakabı öyle tesadüfen verilmiş bir şey değil
1:27
arkadaşlar. Adamın dili, ağır üslubu sert
1:30
anlatmak istedikleri ise katman katman sanki bilerek beni sadece
1:36
gerçekten kafa yoranlar anlasın. Gerisi zaten samanpeşinde koşan
1:40
eşekler gibi yaşıyor dercesine yazmış her şeyi aristokrat bir
1:45
aileden geliyor. Yani tuzu oldukça kuru efes o
1:48
zamanlar dünyanın merkezi gibi bir yer ticaret dönüyor para
1:52
gır'la. Ece dolu olunca da beyin boş
1:55
oluyor abi yani düşünmeye boş oluyor müsait oluyor.
1:59
Entelektüel birikimde hat safhada ama bizimki ne yapıyor
2:02
alın sizin oğuz'un o krallık unvanları 10 meclis koltuklar
2:06
ediyor her şeyi kardeşine devredip dağlara çekiliyor.
2:10
Bakın bu öyle bir modern beyaz yakalnın köye yerleşme hayali
2:14
falan değil adam resmen insanlıktan umudunu kesmiş daha
2:18
o zamanlarda şimdi yaşasa ne yapardı bilemiyorum otla çöple
2:22
beslenen bir. TV ye dönüşüyor.
2:25
Peki niye ağlayan filozof diyorlar?
2:27
Fırat, hani bazen sokağa çıkarsanız da insanların o
2:30
bitmek bilmeyen hırslarını anlamsız koşturmalarını
2:33
gördüğünüzde içinize bir öküz oturur.
2:36
Ya abi işte herakleyitos bu durumu 24 saat yaşıyormuş
2:40
insanların o uyur Gezer hallerine gerçeği görmeyip kendi
2:44
küçük dünyalarında kaybolmalarına o kadar içerliyor
2:47
ki bu durum tarihi bir melankoli, bir gözyaşı imgesi
2:51
olarak geçiyor. Tabii bu işin biraz magazin
2:53
boyutu ama temelinde yatan şey derin bir hayal kırıklığı, bir
2:58
yandan da bu mizantropi yani insan sevmezlik hali onun
3:02
felsefesinin de yakıtı. Aslında adam toplumdan ne kadar
3:06
koparsa o kozmik yasayı yani logosu o kadar net
3:10
duyabileceğine inanan birisi. Tabi efes'teki o meşhur artemis
3:14
tapınağını bilirsiniz. Hani dünyanın 7 harikasından
3:17
biri işte heraklesos o meşhur eserini yazıyor, götürüyor bu
3:22
tapınağın. Ona bırakıyor, niye yapıyor
3:24
bunu? Çünkü eserinin elden ele gezip
3:27
ulan ne güzel söylemiş denilerek ayağa düşmesini istemiyor.
3:31
Sadece oraya girmeye layık olan o kutsal sessizlikte o
3:35
kelimelerle baş başa kalabilecek.
3:37
Derinlikteki insanlar okusun istiyor.
3:40
Üst perdeden bakmaya bakar mısın?
3:42
Bir nevi bilgiyi kamusal alandan o her şeyi tüketen kalabalıktan
3:46
kaçırıyor. Bu aslında muazzam bir
3:48
aristokratik öfke ve aynı zamanda da bilginin kutsallığına
3:51
duyulan bir saygı duruşu yani. Herkes her şeyi bilsin
3:55
demokratikli o dönemde herakleyi tolsta zerre yok.
3:59
Yani bilgiyi fildişi kuleden alayım da halka götüreyim durumu
4:03
bu adam için geçerli değil. Tam tersi bir durum var.
4:06
Bu adamda bu dışlanmışlık ve kendi isteğiyle seçtiği
4:09
yalnızlık ona aslında çok büyük bir perspektif kazandırıyor.
4:13
Düşünsenize herkes bir yerlere yetişmeye çalışırken birileriyle
4:17
kavga ederken veya siyasi ikbal peşinde koşarken sen gitmişsin
4:22
abi bir dağın yamacında doğanın o muazzam ritmini izliyorsun.
4:26
O zaman şunu fark ediyorsunuz, insanlar sadece kendi
4:30
yarattıkları küçük illüzyonlarda yaşıyorlar.
4:33
Perakleyi toza göre bizler uykudayken rüya gördüğümüzü
4:37
sanıyoruz ama. Aslında uyanıkken de bir rüyanın
4:40
içindeyiz. Çünkü hakikate o evrensel akışa
4:44
gözümüzü kapamış durumdayız, işte bu farkındalık bedel
4:47
isteyen bir şey. O bedel de ne abi yalnızlık tabi
4:51
bu yalnızlığın ve karanlığın arkasında çok keskin de bir zeka
4:54
var. Adamın her bir fragmanı bugün
4:57
bile modern fiziğin veya psikolojinin kapısını çalıyor.
5:01
Mesela o dönemde herkes evrenin temel maddesi nedir diye
5:05
soruyor. Hani bir önceki felsefe 100
5:07
serisinin bölümünde. Arke'yi konuşmuştuk ya herkes
5:11
onu soruyor abi su diyen var hava diyen var heraklesos çıkıp
5:15
ateştir diyor ama bu ateş ocağımızda yanan ateş değil.
5:19
Sürekli değişen bir yandan yok ederken bir yandan var eden
5:23
canlı ve dinamik bir süreçten bahsediyor.
5:26
Yani aslında her şeyin bir oluş hâlinde olduğunu hiçbir şeyin
5:30
yerinde durmadığını söyleyen bir bakış açısı ve o dönemin durağan
5:34
dünyasında da tabii ki bomba etkisi yaratıyor.
5:37
Şimdi biraz günümüze gelelim. Bugün birine karanlık adam
5:40
dediğimizde genelde tekinsiz arkasından iş çeviren birini
5:45
anlıyoruz. Ama herakles olsun karanlığı
5:47
güneşin parlaklığından gözü kamaşanların gördüğü o karanlık
5:52
gibi o kadar net ve o kadar doğrudan konuşuyor ki insanlar
5:56
bu gerçekle yüzleş. Tense ona anlaşılmaz deyip
6:00
geçmeyi tercih ediyorlar. Bilginin bedeli olarak toplumdan
6:03
kopmak aslında bir tercihten ziyade bir zorunluluk bu adam
6:07
için. Diğer yandan bakıldığında da
6:08
böyle çok şey bilmek akıllı olmayı öğretmez derken aslında
6:12
bugün bizim o bitmek bilmeyen bilgi bombardımanı altındaki
6:16
halimize binlerce yıl öncesinden okkalı bir tokat basıyor.
6:21
Abi işi nasıl sevgili dinleyenler heracleyitos bize
6:24
şunu demeye getiriyor. Eğer gerçeği bulmak istiyorsan,
6:28
o gürültülü kalabalıktan o sabah akşam aynı şeyleri konuşan insan
6:33
grubundan bir zahmet uzaklaşacaksın.
6:35
Çünkü o kalabalık sadece yüzeydeki köpükle ilgilenir.
6:39
Derinlerdeki o akıntıyı o sarsılmaz yasayı göremez.
6:43
Kendini tecrit etmesi bir kibir göstergesi gibi dursa da aslında
6:48
evrenin o muazzam orkestrasını dinleyebilmek için ne yapıyor?
6:52
Kulaklarını dünyanın gürültüsüne kapatıyor bu aslında.
6:56
Bir eylem ve o seslilikte duyduğu ilk şey, her şeyin
7:00
göründüğünden çok daha farklı olduğu gerçeği, yani adamın o
7:04
meşhur ağlaması aslında bir yas değil, bir uyanışın sancısı,
7:08
insanların o daracık kalıplarına sığamamasının yarattığı bir
7:12
taşma hali diyebilirim. Efes sokaklarında çocuklarla
7:16
aşık kemiği oynarken kendisine şaşkınlıkla bakan devlet
7:20
adamlarına ne bakıyorsunuz? Oğlum sizinle devlet
7:23
yönetmektense çocuklarla oyun oynamak daha asilce.
7:27
Bilecek kadar delikanlı da bir duruşu var.
7:29
Bu aristokratik öfke sınıfsal da değil, buradan onu anlıyoruz.
7:33
Zihinsel bir sınıfında temsilcisi olduğunun kanıtı.
7:37
Benim açımdan tam da bu noktada o yalnızlığın içinde evreni
7:41
gözlemlerken fark ettiği o çarpıcı şey bizi algılarımızın
7:46
ne kadar yanıltıcı olduğu gerçeğine götürüyor.
7:48
Düşünsenize sizin için en değerli olan şey bir başkası
7:52
için ölümcül olabilir. Hatta sadece insanlar arasında
7:55
değil, türler arasında bile bu. Mesela her gün girdiğimiz olmaz.
8:00
Mavi denizlerin her gün keşke girebilsek de sözgelimi aslında
8:04
nasıl birer ikilik barındırdığını hiç düşündünüz
8:07
mü? Bir canlıya hayat verirken
8:09
diğerinin nasıl yok edebileceğini tam da bu noktada
8:12
herakles abi, balık ve insan örneği veriyor.
8:15
Düşünün deniz suyu dediğimiz ot devasa kütle bir levrek için
8:20
nefes aldığı, içinde süzüldüğü, hayat bulduğu bir cennet ama
8:25
aynı su bizim için içilemez geniz yakan.
8:29
Fazlası öldüren bir zehir şimdi eğri oturalım, doğru konuşalım.
8:33
Burada su mu değişiyor? Su aynı su değişen şey o suya
8:36
bakan göz ve o sudan medet uman bünye heraklesos burada bize
8:41
şunu söylüyor, sizin mutlak gerçek dediğiniz şey aslında
8:45
sadece sizin pencerenizden görünen manzaradan ibaret.
8:49
Yani dünya sizin etrafınızda sizin algıladığınız gibi
8:52
dönmüyor. Siz abi kendi ihtiyaçlarınıza
8:55
göre dünyayı filtreliyorsunuz böyle demiş adam yani.
8:59
Filtre falan kullanmamış o kelimelere ama buna benzer
9:02
şeyler söylüyor. Bu değerlerin öznelliği
9:05
meselesini biraz daha kaşımak istiyorum.
9:07
Adamın meşhur bir eşek örneği var.
9:10
Hani bugün bile birine eşek hoşaftan ne anlar deriz ya
9:14
heraklesos bunu binlerce yıl önce eşekler altını samana
9:19
tercih eder diyerek çok daha felsefi bir yerden vurmuş.
9:23
Şimdi bir düşünün önünüze. Bir yığın saf altın koysalar
9:28
1'de bir çuval taze saman siz altına koşarsınız çünkü o
9:32
altınla hayallerinizdeki o evi o arabayı alacağınızı bilirsiniz.
9:37
Ama eşek için 10 altın sadece üzerine basıp geçeceği sert,
9:41
soğuk ve yenmez bir metal parçası.
9:44
Eşek için hakikat samandadır. Çünkü karnını o doyurur,
9:48
hayatını o devam ettirir. Buradaki ince espri şu, biz
9:52
insanlar da çoğu zaman kendi altınlarımızın peşinde koşarken
9:56
aslında hakikatin ne olduğunu kaçırıyoruz.
9:58
Bizim için çok değerli olan o unvanlar, o sosyal medya
10:02
beğenileri, o banka hesapları aslında kozmik bir ölçekte bir
10:07
eşeğin. Bakışından çok da farklı değil.
10:10
Burada epistemolojinin yani bilinen adıyla bilgi
10:13
felsefesinin o tozlu raflarından inip sokağa karışıyoruz.
10:17
Heraclaeitos abi bize diyor ki duyularınız size bir şeyler
10:21
anlatıyor evet ama duyular tek başına yetmez.
10:24
Eğer ruhunuz o duyuların dilinden anlamıyorsa bağır bar
10:28
gibi kalırsınız. Hani bazen biz sanat eserine
10:30
bakarsınız da bu ne şimdi ya dersiniz ya işte orada
10:34
duyularınız çalışıyor ama zihniniz o bağlantıyı kuramıyor.
10:38
Bizim algımız o kadar kısıtlı ki evrenin o muazzam akışını sadece
10:43
kendi işimize gelen kısmıyla görüyoruz.
10:45
Kendi küçük dünyamızın doğrularını evrensel kanun
10:49
sayıyoruz. Vallahi kusura bakmayın ama bu
10:52
tam bir yanılsama yani bana göre tam bir illüzyon ve meşhur bir
10:57
laf var. Güneş her gün yenidir diye.
11:00
Bunu ilk duyduğunda güneş işte her sabah doğuyor, her akşam
11:04
batıyor, neyi yeni diyebilirsiniz ama heraleyi
11:07
tosun derdi o sarı yuvar. Cisimle değil, onun temsil
11:11
ettiği o dinamizmle biz dünyayı statik donmuş değişmez bir yer
11:16
sanma eğilimindeyiz. Öyle sanmıyoruz.
11:19
Bu eğilimdeyiz. Bu masadır abi bu ağaçtır.
11:22
Bu da benim diyoruz. Oysa her şey ama her şey her
11:27
saniye. Her salisi bir dönüşüm içinde
11:30
güneş her gün yeni çünkü o her an kendini tüketen ve yeniden
11:35
var eden bir süreç. Statik bir nesne değil, devasa
11:39
bir olay. Bizim o aynı güneş sandığımız
11:42
şey aslında bir akışın anlık fotoğrafı bu algı meselesi
11:47
aslında hayatımıza ne kadar zorlaştırıyor, farkında mısınız?
11:50
Her şeyi sabit sanıyoruz kendimizi bile ben buyum abi
11:53
ezelden beridir böyleyim, ebediyete kadar da böyle
11:57
kalacağım değişmem diyoruz ama o ben dediğin şey vücudundaki
12:01
hücrelerden tut kafandaki düşüncelere kadar her saniye
12:05
değişiyor. Heraklesos burada bizi o konfor
12:09
alanımızdan o sabit dünya illüzyonundan tutup dışarı
12:12
fırlatıyor. Dünya aslında dinamik bir kaosun
12:16
içindeki muazzam bir düzen ama biz o düzeni göremeyecek kadar
12:20
kendi kısıtlı algılarımıza hapsolmuş durumdayız.
12:23
Sabit bir gerçeklik arayışımız aslında değişimin o baş
12:27
döndürücü hızından duyduğumuz korkudan kaynaklanıyor.
12:31
Bakış açısındaki farklılığa bakar mısınız?
12:33
Yani önceki bölümlerde ya da sizlerle.
12:37
Konusu geçtiğinde söylediğimiz şu, mesele insan hayatının
12:42
evrendeki kaosu fark edebilecek kadar uzun süreli olmaması.
12:47
Burada da tam tersi aslında nesnel bir açıdan baktığımızda
12:51
öyle gözüküyor. Herakleyi tosun demek istediği
12:53
şey biz muazzam bir düzen içerisindeyiz ve bu düzeni
12:57
göremiyoruz. Diğer perspektifte de o kaosu
13:00
göremiyorduk. Bu filozoflar her şey çok farklı
13:03
açılardan bakıp aslında benzer yerlere varma eğilimindeler.
13:07
Konudan sapmayalım mesela bugün bir yatırım yaparken veya bir
13:11
ilişkiye başlarken her şeyin aynı kalacağını varsayarak
13:15
hareket ediyoruz. Sonra bir şeyler değişince ama
13:18
böyle değildi diye hayıflanıyoruz.
13:20
Efesle abimizle oradan bıyık altından gülüp evladım sana her
13:25
şeyin aktığını ben söyledim. Güneş bile her gün yeniyken sen
13:29
neyin aynılığından bahsediyorsun diyor olabilir öyle değil mi?
13:33
Abi, kız arkadaşınla tanışıyorsun, tanıştın, kız
13:36
arkadaşın değil, aynı şey erkek tarafı içinde geçerli ya da az
13:40
önce verdiğim bir hisse senedi alıyorsun.
13:42
Yahut bir kripto varla para yatırıyorsun ya da bir emtiaya
13:46
diyorsun ki bu zamana kadar yükseldi, bundan sonra da elbet
13:50
yükselir fakat yükselemeyebiliyor, zarar
13:52
edebiliyorsun. Tabii ki ben babaanne
13:54
yatırımından bahsediyorum. Hani böyle oturup da saatlerce
13:57
kafa yoran bunu bir iş edinmiş kişilerin yatırımından
14:00
bahsetmiyorum. Senin benim normal sıradan
14:03
vatandaşın yaptığı yatırımdan bahsediyorum.
14:06
Geri tepebiliyor değil mi? Yatırımlarımız her aklayıp buna
14:10
benzer şeyler söylüyor, değişim kaçınılmazdır diyor.
14:13
Algımızın statik dünyayı bir illüzyon gibi sunması aslında
14:18
beynimizin bizi hayatta tutmak için uydurduğu bir yalan.
14:22
Eğer her saniye değişen. O trilyonlarca detayı fark
14:26
etseydik aynı anda fark etseydik muhtemelen delirirdik ama
14:31
heraklesos bu yalana kan mı diyor, arkadaki akışı gör diye
14:35
uyarıyor. Bizi bakış açısının göreceliği
14:38
sadece senin doğru benim doğrum sığdığında bir şey değil
14:41
arkadaşlar. Bu varoluşun en temel dokusunda
14:44
olan bir şey. Hastalık olmasa sağlığın ne
14:47
olduğunu açlık olmasa, tokluğun o tatlı huzurunu nasıl bilirdik
14:51
ki? Her şey zıtlığıyla, bakış
14:53
açısıyla ve konumlandığı yerle anlam kazanıyor.
14:56
Birine yukarı dediğiniz şey diğerine aşağı gelebilir.
14:59
Merdiven aynı merdiven ama çıkan için başka inen için başka bir
15:04
anlam ifade ediyor. Bizse genellikle merdivenin
15:07
sadece o an üzerinde durduğumuz basamağını tüm dünya sanıyoruz.
15:12
Peki Fırat bu kadar değişken bu kadar bakış açısına göre değişen
15:16
bir dünyada biz neye tutunacağız?
15:19
Eğer her şey bu kadar göreceli ise eğer güneş bile.
15:22
Gün yeniyse biz bu kaosun içinde nasıl yolumuzu bulacağız abi
15:26
işte heraklesos tam burada bizi biraz daha derin bir sarsıntıya
15:30
hazırlıyor. Çünkü bu değişkenlik bu akış
15:33
aslında öyle başı boş rast gele bir şey değil.
15:37
Her şeyin birbirini ittiği, kaktığı birbiriyle savaştı.
15:41
Ama en nihayetinde muazzam bir melodi oluşturduğu bir sistemden
15:45
bahsediyoruz. Yani kaosun düzeninden, kısacası
15:49
bu sistemi anlamak için öyle sadece bakmak yetmiyor.
15:52
Çatışmanın o kavganın içindeki o gizli uyumu, o gerginliğin
15:57
yarattığı o muazzam müziği duymak lazım.
16:00
Hani bir enstrümanın teli çok gevşek olsa ses çıkmaz, çok
16:04
gerilse de kopar ya işte hayatta tam o kopmayla gevşeme
16:09
arasındaki o ince çizgide o gerginlikte gizli duruyor.
16:13
Bu çatışma aslında herakleyi tost felsefesinin en can alıcı
16:17
en hard kor kısımlarından biri olan 10 meşhur zıtların birliği
16:22
ve. Osmanın harmonisi meselesine
16:25
götürüyor bizi. Hatta bu meseleyi öyle bir yere
16:28
bağlıyor ki savaşın bile neden her şeyin babası ve kralı
16:32
olduğunu o yıkımın içinden nasıl bir yaratıcılık çıktığını
16:35
anlatmaya başlıyor. Burada yay ve lir meselesi var.
16:39
Herakles'un meşhur zıtların birliği fikrini kafamıza vura
16:43
vura anlattığı yer burası düşünün elinizde bir yay var.
16:47
Oku fırlatmak için o kirişi sonuna kadar germen lazım.
16:50
O yay iki ucundan birbirine zıt yönlere doğru bir direnç
16:54
göstermese o gerginlik olmasa o yay sadece bir odun parçasıdır.
17:00
Hiçbir işe yaramaz lira. Aynı şekilde otellerin her biri
17:04
iki yönden çekilip gerilmezse o muazzam melodiler çıkmaz.
17:08
Yani aslında uyum dediğimiz şey bir barış hali veya durağanlık
17:13
değil, tam tersine iki zıt gücün birbirini deli gibi çekmesiyle
17:17
oluşan. O muazzam denge heraklesos bize
17:20
şunu söylüyor, hayatın kendisi bu gerginlikten ibaret.
17:24
Eğer bu çatışma biterse evren de biter.
17:26
Yani benim bundan anladığım salt düzenin olduğu bir yerde aslında
17:30
düzenden söz edemezsin. Çünkü düzenin olması için yani
17:34
bir şey düzen diyebilmen için senin bir yerde de kaosun olması
17:38
lazım. Buradan polemos kavramına yani
17:41
savaş her şeyin babasıdır lafına geliyoruz ki burası biraz
17:44
tehlikeli sular. Şimdi hemen aklınıza tanklar
17:47
tüfekler. Barut gelmesine abi herakleyi
17:50
toz burada bir general gibi konuşmuyor.
17:53
Bir kozmolog gibi bakıyor olaya ona göre çatışma yani o sürtünme
17:57
var oluşum motoru. Hani bir şeyi bir şeye sürtmeden
18:01
ateş çıkaramazsınız ya işte evrendeki tüm oluşumlar da bu
18:05
zıt kutupların birbirini itip kakmasıyla meydana geliyor.
18:09
Eğer her şey süt liman olsaydı, eğer her şey birbiriyle tam bir
18:13
uzlaşı içinde harmoni içinde olsaydı, dünya donar kalırdı.
18:19
Ayrışma olmadan birleşme, kavga olmadan barış dinamizm olmadan
18:23
hayat olmuyor. Yani o sevmediğimiz kriz anları
18:26
aslında yeni bir şeylerin doğumu için gereken o sarsıntının ta
18:30
kendisidir. Heraklesos penceresinden
18:32
bakarsak bu adam işi öyle bir noktaya getiriyor ki.
18:35
Hani biz hep keşke hiç hasta olmasak hep sağlıklı olsak deriz
18:39
ya herakles tost diyor ki, dur kardeş hastalık sağlığı iyi ve
18:44
hoş kılar diyor. Bu ne demek?
18:46
Sağlığın bir değeri varsa bu sadece hastalığın o kapkara
18:50
gölgesi sayesinde sürekli sağlıklı oldunuz bir dünyada.
18:54
Sağlıklıyım demenin hiçbir anlamı kalmazdı.
18:56
Çünkü kıyaslayacak bir şeyiniz olmazdı.
18:58
Az önce dediğim şeye geliyor abi düzen diyebilmemiz için bir
19:02
kaosun olması şart. Aynı şekilde açlıkla tokluğu,
19:06
yorgunluk da dinlenmeyi anlamlı kılıyor.
19:08
Bizim senin benim o kötü dediğimiz şeyler aslında iyi
19:12
dediğimiz şeylerin tanımını yapan, onları var eden gizli
19:15
kahramanlar, zıtlar birbirine muhtaçtır.
19:18
Arkadaşlar birini yok edersen diğerini de öldürürsün.
19:22
Bugün galatasarayı yok et yarın ben Fenerbahçeli olmayı
19:26
bırakırım ya da feneri yok et galatasaraylılığının bir.
19:29
Kalmaz bir hayat motivasyonu kalmaz muhtemelen.
19:32
Çünkü biz aslında bütün bir seni o derbinin vereceği heyecanı
19:35
bekliyoruz. O heyecanı oluşturan da o
19:38
zıtların birbirini çekmesi işte günlük hayattan da bir örnek
19:42
vermiş olduk. Bu durumu toplumsal bir
19:44
çerçeveye de oturtuyor. Herakleyi tost bireysel bir
19:47
açıdan bakmıyor. Savaş bazılarını köle,
19:50
bazılarını özgür yapar diyor. Aslında hiyerarşinin ve
19:53
değişiminde bu mücadeleden doğduğunu söylüyor.
19:56
Tabii burada biraz o sert aristokratik tavrı.
19:59
Yüreği giriyor ama felsefi olarak bakalım hakikatin ancak
20:03
bir mücadele sonucunda ortaya çıktığını savunan bir adam
20:06
görüyorum ben. Yani hiçbir şey size altın
20:08
tepside sunulmuyor. Hep bir gerçeklik.
20:11
Bir önceki gerçekliğin yıkılması ve onunla çatışması sonucunda
20:15
filizleniyor. Bugünün dünyasındaki rekabeti,
20:17
bilimsel tartışmaları hatta boş verin abi dünyayı kendi iç
20:21
dünyamızdaki o bitmek bilmeyen çelişkileri bir düşünün.
20:25
Hepsi aslında o gizli harmoninin birer parçası.
20:28
Hani bazen hayatınızda her şey. Birbirine girdiği bir kaosun
20:32
içinde sürüklendiği durumlar hissedersiniz ya işte heraklesos
20:36
tam o noktada omzunuza dokunup diyor ki, sakin ol kardeş bu
20:40
gördüğün kavga aslında büyük bir düzenin parçası.
20:44
Ona göre görünmeyen uyum görünen uyumdan çok daha güçlü.
20:48
Biz sadece yüzeydeki o dalgalanmayı, o birbirini yiyen
20:51
insanları o kaotik olayları görüyoruz.
20:54
Ama derin de o zıtlıkların nasıl birbirini dengelediğini, nasıl
20:58
muazzam bir matematiksel kesin. Ekle birbirine bağlandığını
21:02
kaçırıyoruz. Yaydaki o gergin telin
21:05
sessizliğindeki o potansiyel müziği göremiyoruz.
21:09
Şimdi burada bir es verip düşünelim.
21:11
En sevdiğiniz şarkıyı hatırlayın.
21:13
O şarkıdaki en güzel anlar notaların birbirine en çok
21:17
direndiği, en çok çatıştığı o minör geçişler değil mi işte
21:22
evren de tam olarak. Böyle bir senfoni heraklesus
21:25
için adalet bile bir tür kavga her şeyin kavga ve zorunlulukla
21:30
olup bittiğini bilmek gerekir derken evrenin öyle huzurlu bir
21:34
bahçe olmadığını, aksine sürekli bir oluş ve bozuluş sahnesi
21:39
olduğunu hatırlatıyor. Bize bu bakış açısı insanı
21:42
aslında çokça özgürleştiren bir şey.
21:44
Çünkü neden her şey bu kadar zor diye sormayı bırakıyorsun abi bu
21:48
zorluğun içinden. Hangi uyum doğacak diye bakmaya
21:51
başlıyorsun ya zaten hiçbir şeyin zor olmadığı her şeyin
21:54
kolay olduğu bir dünyada yaşamanın da bir anlamı
21:56
kalmazdı. Önümüze zorluklar sunulacak ki
21:59
kaos gelecek ki biz onu düzene çevirelim.
22:02
Bunu tabii ki kendi minimal hayatlarımız bireysel yaşantımız
22:05
için söylüyorum ama toplumda bir yek vücuttur ve o vücudunda
22:10
sorunları var. O da mücadele içerisinde aynı
22:13
şekilde evren de bir tekniktir ve onun da kendi sorunları var.
22:17
O da kozmosu düzene çevirmeye çalışıyor.
22:20
Tabii ki önceki bilgilerimizden hatırlayalım.
22:22
Önceki 4 bölümden evren gitgide bozulmaya meyilli, bunu da
22:27
unutmayalım. Burada da bir parantez açmış
22:29
olayım. Ben bugün böyle karmaşık ve
22:31
kaotik cümleler kuruyorum. Farkında mısınız bilmiyorum ama
22:35
umarım anlaşıları geliyordur. Çünkü heraklesos bir yandan da
22:39
anlaşılması zor bir adam. Ben de gerçekten anlamaya
22:42
çalışıp sizlere aktarırken de zorlanabiliyorum.
22:45
Adam kaotik kendisi kaotik adamın ben nasıl düzenli
22:48
cümleler kurayım. Şimdi bir tahayyül edin abi bir
22:51
nehre girdiniz. Suyun akışına karşı durmaya
22:54
çalışmak ne kadar yorucu ama o akışın içindeki zıtlıkları o
22:58
suyun hem besleyici hem de yıkıcı gücünü anladığınızda
23:01
akışla bir bütün oluyorsunuz. Herakleyi tosun dünyasında her
23:05
şey birbirinin zıddına hamiledir.
23:08
Gündüz geceyi yaşam ölümü içinde taşır.
23:11
Hatta o meşhur fragmanlarından birinde yaşayanlarla ölüler,
23:15
uyanıklarla uyuyanlar, gençlerle yaşlılar hep aynıdır.
23:19
Çünkü bunlar değişince ötekiler ötekiler değişince de bunlar ol.
23:23
Diyor yani aslında hepimiz bir döngünün içinde rollerimizi
23:27
değiştirip değiştirip duruyoruz. Bu durum sizi korkutmasın aksine
23:31
bence heyecanlandırmalı. Çünkü bu demek oluyor ki hiçbir
23:34
durum kalıcı değil. En karanlık an aydınlığa en gebe
23:38
olan andır. En büyük kriz en büyük çözümün
23:41
tohumlarını taşıyor. Çatışma dediğimiz şey evrenin
23:45
kendi kendini yenileme biçimi. Herak bir tost bu yüzden
23:48
karanlık bulunan birisi. Çünkü insanların o sahte barış
23:52
ve durağanlık hayallerini ellerinden alıp onlara hayatın o
23:55
çıplak gergin ve muazzam derecede canlı gerçeğini
23:59
gösteriyor. Şimdi bu zıtlıkların birbirini
24:02
nasıl var ettiğini, yay ve lerin o ince ayarını anladıysa bu bizi
24:07
çok daha acayip bir yere bu dönüşümün yoluna götürüyor.
24:11
Çünkü bu zıtlıklar sadece öyle oldukları yerde durup
24:14
birbirlerine bakmıyorlar. Bir noktadan sonra biri diğerine
24:18
dönüşüyor, biri biterken diğeri başlıyor herakles tosun yukarı
24:22
çıkan yolla aşağı inen yol birdir dediği o gizemli dönüşüm
24:26
döngüleri aslında varoluşun o hiç bitmeyen asansörü gibi bizi
24:31
bir aşağı bir yukarı taşıyor arkadaşlar.
24:34
Yani bir şey en tepeye ulaştığında aslında en aşağıya
24:37
düşmeye başladığı andadır. Bu öyle bir döngü ki toprak,
24:41
suya, su, havaya, hava ateşe dönüşürken aslında.
24:46
Bir hareketin farklı yüzlerini sergiliyorlar.
24:49
Bu antiodroma dedikleri yani güçlerin zıddına dönüşme ilkesi
24:54
sadece doğada değil, bizim ruhumuzda ve hatta kurduğumuz
24:58
medeniyetlerde bile tıkır tıkır işliyor.
25:01
Bu asansör metaforunu detaylandıralım.
25:03
Çünkü herakleyi tosun dünyasında yol dediğimiz şey.
25:07
Bizi öyle a noktasından b noktasına götüren navigasyona
25:10
söylediğinde seni ilerleten dümdüz bir asfalt değil, meşhur
25:15
yukarı çıkan yolla aşağı inan yol birdir lafı az önce söyledim
25:19
aslında. Bütün o zıtlıkların nasıl bir
25:21
devri daim içinde olduğunu anlatan muazzam bir anahtar
25:25
bakmayın böyle kısa bir cümle olduğunu altında koca bir
25:28
evrensel metabolizmaya yatıyor. Yani evren dediğimiz şey kendi
25:32
kendini durmadan, yiyen ve yeniden doğuran devasa bir
25:35
organizma gibi bir tarafı yanark.
25:37
Diğer tarafı sönüyor, bir tarafı katılaşırken diğer tarafı
25:41
buharlaşıyor. Burada karşımıza az önce adını
25:44
zikrettiğim en antiodroma diye acayip bir kavram çıkıyor.
25:49
Hani telaffuzu biraz zor ama anlamı fena bir gücün bir
25:52
durumun en uç noktasına en yüksek zirvesine ulaştığında
25:57
kaçınılmaz olarak zıddına dönüşmesi demek.
26:00
Hani bazen çok gülersiniz de sonunda çok güldük başımıza bir
26:03
iş gelecek dersiniz ya işte o halk bilgeliği tam olarak herak.
26:08
Rusça bir sezgi bir şey artık daha fazla o şey olamadığında
26:12
kendi zıddına devrilmeye başlıyor.
26:14
Sadece fiziksel bir olay da değil.
26:16
Psikolojide jung bu kavramı karrı jung çok seviyor.
26:19
Bir duyguyu aşırı uçta yaşarsanız tam tersine
26:22
tostlarsınız diyor. Bizim efesle abimiz de bunu
26:25
kozmik ölçekte anlatıyor. Gündüzün en parlak anı aslında
26:30
karanlığın gizlice sızmaya başladığı andır.
26:33
Gecenin en soğuk ağını güneşin doğmaya en yakın olduğu an değil
26:38
mi arkadaşlar? Böyle güneş doğmadan hemen önce
26:41
bir balkona adamınızı atın ya da işe gidenler o saatlerde
26:44
bilirler. Inanılmaz keskin bir soğuk o
26:47
sabah ayazı dediğimiz şey yazın bile böyle insanın içini
26:50
titreten bir serinlik. Ebu ne zaman biraz sonra doğacak
26:55
güneşten hemen öncesi böyle örnekler veriyor.
26:57
Heraklesos elementlerin o bitmek bilmeyen çevreminden bahsettim
27:02
ya tam bir kimya laboratuvarı gibi ama spiritüel bir dokunuşlu
27:06
hafiften böyle var. Ateşin ölümü, havanın doğuşudur,
27:09
havanın ölümü de suyun doğuşudur falan diye.
27:12
Giden o fragmanları düşünün. Abiler ablalar toprak suya
27:16
dönüşüyor. Su havaya havada ateşe ve sonra
27:19
tekrar geriye bu aslında evrenin nefes alıp vermesi gibi bir şey.
27:23
Hani hiçbir madde ben oldum bittim artık böyle kalacağım
27:27
diyemiyor. Her şey bir başkasının yakıtı,
27:29
her şey bir başkasının küllerinden doğan bir çiçek, bu
27:33
devri daim o kadar hızlı, o kadar kesintisiz ki biz o hızı
27:36
fark edemediğimiz için her şey sabit sanıyoruz.
27:39
Hani o çok hızlı dönen bir pervaneye baktığınızda onu tek
27:42
parça duruyormuş gibi görürsünüz ya ya da bir arabanın dönen
27:45
tekerine bakın duruyormuş gibi görürsünüz ya işte hayat tam
27:49
olarak o yanılsama. Peki bu yukarı ve aşağı yol
27:52
neden bir şöyle düşünün, bir daha tırmanıyorsun, ter kan
27:56
içindesin, yukarı çıkıyorsun zirveye ulaştın, şimdi aşağıya
27:59
iniyorsun senin için bu iki deneyin birbirinden çok farklı
28:03
olabilir. Birinde ciğerlerin yanıyor,
28:05
dalağın şişiyor, hırıl, hırıl çıkıyorsun yukarıya diğerinde
28:08
dizlerin titriyor aş. Ama dağın perspektifinden
28:12
bakarsan o patika aynı patika yol değişmemiş, sadece sizin o
28:17
yol üzerindeki yönünüz ve durumunuz değişiyor.
28:20
Ben sabah işe yakın diye yürüyerek gidiyorum.
28:23
Gelirken de genellikle yürümeyi tercih ediyorum.
28:26
Inerken yokuş iniyorum abi mükemmel güzel güzel iniyorum
28:29
gelirken yol aynı yol ama o günün yorgunluğuyla da
28:33
birleşince inanılmaz yorucu oluyor.
28:35
E diğer taraftan bakalım sabah aynı yokuş aşağı giderken kolay
28:40
bir yol ama işe gidiyorum abi yorucu bir gün olacağını da
28:43
biliyorsam daha da üzülüyorum. O yolu giderken daha yorucu
28:46
geliyor ama diğer yandan eve dönecek olmanın ve dinlenecek
28:50
olmanın mutluluğuyla da o yokuşu çıkarken daha rahat
28:53
hissedebiliyorum. Tamamen o gün nasıl baktığına
28:57
bağlı olan bir şey bu yol aynı yol geçtiğin çukur bastığın yer
29:02
aynı şeyler. Dünya birebir aynı ama.
29:06
Sen farklısın. Burada metabolizma kavramını
29:09
evrensel ölçekte düşünmek lazım. Vücudumuzdaki hücreler nasıl
29:13
ölüp yenileniyorsa yıldızlar nasıl patlayıp yeni sistemlere
29:17
hammadde oluyorsa herakleyi tuzasa göre evrende o hiç
29:20
sönmeyen ateşin ölçü ile yanıp ölçüyle sönmesinden ibaret.
29:25
Buradaki ölçü kelimesi çok kritik evren bir kaos içinde
29:29
görünebilir ama yukarı ve aşağı hareketlerinde inanılmaz bir
29:33
adalet, muazzam bir denge var. Öyle kafasına göre bir taraf
29:36
aşırıya kaçamıyor. Eğer bir yer çok ısınırsa o ısın
29:40
mutlaka bir yerde ser. Dönüşerek dengeleniyor.
29:43
Bu aslında bir nevi kozmik muhasebe gibi ne 1 g eksik, ne 1
29:47
g fazla borsa gibi düşünün. Biri satmadan sen onu alamazsın.
29:52
Dönüşümün bu dairesel hareketi bizim modern ilerleme
29:56
anlayışımıza da aslında büyük bir çelme takıyor.
29:59
Biz hep ileriye hep daha uzağa hep düz bir çizgide gittiğimizi
30:02
sanıyoruz. Ama herakles diyor ki, hayır
30:05
kardeşim yani ne alakası var sen bir döngünün parçasısın bu bir
30:09
yandan insanı dehşete düşürebilir yani hiç.
30:12
Bir yere varmıyoruz, varamıyoruz diye ama bir yandan da büyük bir
30:15
huzur da veriyor. Çünkü bu demek oluyor ki kışın
30:18
ardından bahar gelmesi ne kadar kesinse kötü zamanların ardından
30:22
bir dönüşümün gelmesi de o kadar matematiksel bir zorunluluk.
30:27
Her şey zıttına dönmek üzere programlı hatta bu döngüselliği
30:32
günlük hayata vurduğunuzda o başarı ve başarısızlık gibi
30:35
büyük etiketlerin bile ne kadar uçucu olduğunu anlıyorsunuz.
30:39
Bir imparatorluk en güçlü olduğu anda aslında yıkılışının
30:43
tohumlarını sular bir insan en dibe vurduğu andaysa yukarı
30:47
tırmanacak. O tek yolu o aşağı inen yol ile
30:51
bir olan yukarı yolu keşfeder. Yani her son aslında bir sonraki
30:55
aşamanın ham maddesi bizim kayıp dediğimiz şey, evrenin bir başka
30:59
köşesine kazanç olarak kaydedilebilir.
31:01
Bu bakış açısı da bizi esnekleştiriyor.
31:03
Aslında değişme ne yapıyorsun, direnç göstermiyorsun.
31:07
Çin içindeki sörfçüye dönüşüyorsun.
31:08
Bir anlamda eğer her şeyin bir dönüşüm döngüsü olduğunu kabul
31:12
edersek, elimizdekini kaybettiğimizde dünya başıma
31:15
yıkıldı demeyiz. Yolun bu kısmı bitti.
31:18
Şimdi aşağı inen ya da yukarı çıkan kısımdayız der geçeriz.
31:22
Bu bir nevi duygusal dayanıklılık yani rezilyans
31:26
meselesinin 2500 yıl önceki hali heraklesos bize hiçbir şeyin
31:29
sabit olmadığını ama bu. Istikrarsızlığın içinde bile
31:34
muazzam bir yasa olduğunu anlatmaya çalışıyor işte bu yasa
31:38
yani o her şeyi dengeleyen ölçüyü koruyan güneşin bile
31:42
sınırını aşmasına izin vermeyen o gizli güç bizi çok daha ciddi
31:46
bir meseleye götürüyor. Çünkü sadece fiziksel bir
31:50
dönüşüm değil, aynı zamanda ahlaki ve hukuki bir mesele.
31:53
Madem her şey bu kadar değişken ve döngüsel, o zaman biz
31:56
insanlar neye göre yaşayacağız? Abi toplumsal kurallarımız,
32:00
yasalarımız o meşhur hak hukuk dediğimiz şeyler.
32:03
Bu kozmik akışın neresinde duruyor?
32:06
Şimdi buradan meseleyi meşhur nomos'a yani insan yasalarına
32:10
getirelim. Heraklesus'un bu konuda çok sert
32:12
tabiri caizse delikanlı bir duruşu var.
32:15
Diyor ki, bir halk yasası için tıpkı şehrinin surlarını korur
32:20
gibi savaşmalıdır. Bak bak benzetmeye bak.
32:22
Yani surlar sizi dışarıdaki düşmandan korur, eyvallah ama
32:26
yazsa sizi içerideki o kaostan o birbirinizi yeme halinden korur.
32:31
Eğer o yasa delinirse şehir zaten içeriden çökmüş demektir.
32:35
Yani mamos dediğimiz şey sadece kağıt üzerindeki maddeler değil.
32:39
Bir toplumun omurgası namusu gibi bir şey adamın gözünde.
32:43
Peki bu yasa nereden geliyor, gökten zembille mi iniyor?
32:47
Her akleyidus'a göre hayır ama bir yandan da evet.
32:50
Şöyle ki, bütün insan yasaları o tek bir ilahi yasadan yani 10
32:55
meşhur logostan beslenir. Yani kafana göre ben yaptım oldu
32:59
diyerek yasa koyamazsın, koarsan da o yasa uzun ömürlü olmaz.
33:03
Doğanın muazzam dengesine toslar hakiki bir yasa evrensel
33:08
adaletin yeryüzündeki gölgesi. Hani bazen ilahi adalet deriz ya
33:12
işte o işin aslı buralara dayanıyor.
33:14
Evrende öyle bir denge var ki kimse o dengenin dışına çıkıp da
33:18
yanına kâr kalacağını sanmasın. Burada güneş örneğini tekrar
33:22
dönelim. Çünkü bu adamın güneşle derdi
33:24
bitmiyor diyor ki güneş bile kendi sınırlarını aşamaz.
33:27
Eğer aşmaya kalkarsa adaletin yardımcıları olağan o korkunç
33:32
intikam tanrıçalar yani erinsler onu hemen yakalayıverir.
33:36
Koskoca güneşten bahsediyoruz. Evrenin o devasa enerji kay.
33:41
O bile kafasına göre bugün de canım şurdan doğmak istiyor
33:44
diyemiyor. Herakleyi tosa göre her şeyin
33:47
bir sınırı. Her şeyin bir ölçüsü var.
33:49
Eğer güneş bile haddini biliyorsa insan evladı sen
33:53
kimsin ki o evrensel adaleti çiğnemeye kalkıyorsun?
33:57
Hadi kalk herakleito sabiye hesap ver işte bu dike yani az
34:02
önce bahsettiğim adalet kavramı herakleyi tuzsa göre mahkeme
34:06
salonlarında dağıtılan bir şey değil.
34:08
Varoluşun ta kendisi adalet zıtların o birbirini itip
34:12
kakarken oluşturduğu o hassas denge.
34:15
Bir taraf çok baskın çıkmaya başladığında sistem hemen bir
34:18
tepki veriyor. Bu sadece toplumsal değil,
34:20
bireysel hayatımıza da böyle. Hani bazen birine haksızlık
34:23
edersiniz de sonra hiç alakasız bir yerden o işin acısı çıkar ya
34:28
işte o aradaki gizli bağı kuran şey o kozmik adaletin ta kendisi
34:32
en iyisi ler her an tetikte sadece güneşi değil, hepimizi
34:36
izliyorlar ve o görünmez terazinin.
34:39
Dışındalar abimiz bir yandan da mitoloji yazmış, küçük bir
34:43
mitoloji ve buradan geliyoruz. O can alıcı insanın karakteri
34:47
onun kaderidir sözünü. Vallahi bu söz üzerine ciltlerce
34:51
kitap yazılır, saatlerce konuşulur.
34:54
Biz genelde kader dediğimiz de dışarıdan bir gücün, bizim için
34:57
bir senaryo yazdığını sanırız. Kaderin böyleymiş abi ne yapayım
35:01
boyun bükeriz ama efes'le abimiz öyle demiyor bak güzel kardeşim
35:05
diyor senin o kader dediğin şeyi aslında senin huyların senin
35:09
alışkanlık. Senin tepkilerin yani karakterin
35:11
neyse hayatın da o şekilde şekilleniyor.
35:15
Yani aslında biz her gün her an kendi kaderimizi o karakter
35:20
dediğimiz çekişte döverek inşa ediyoruz.
35:23
Eğer öfkeli bir karakterin varsa kaderin kavga dövüştürür.
35:27
Eğer sabırlı ve bilgece bir duruşum varsa, kaderin o
35:30
doğrultuda akar dayım. 10 kelimesi nereden geliyor?
35:33
Az önce insanın karakteri onun karakteridir dedim ya, bu etos
35:37
antropolion demek buradaki dayımın kelimesi.
35:41
O bir zamanlar bir tür rehber ruh gibi de kullanılırdı.
35:44
Yani seni içten içe yönlendiren o ses aslında senin
35:48
karakterinden başkası değil, sen neysen başına gelenlerde odur.
35:53
Bir sorumluluk yüklüyor insana farkında mısınız?
35:56
Bence olması gereken de bu artık dışarıda suçlayacak kimse
35:59
kalmıyor. Niye hep bunlar benim başıma
36:01
geliyor diye hayıflandığında dönüp o meşhur karakter aynasına
36:05
bakman gerekiyor. Su testesi su yolunda kırılır
36:08
abi bu kadar basit bu etik sorumluluk meselesi herakleyi
36:12
tost'la uyur gezerlik eleştirisiyle de birleşiyor
36:15
insanların çoğu o evrensel yasayı o logosu görmeden sadece
36:20
kendi küçük karakter kusurlarını yarattığı o daracık dünyada.
36:24
Bütün rüyada yaşıyorlar. Platon'un mağara alegorisini
36:27
düşünün. Tahayyül edin, aynen onun gibi
36:30
bir şey. Oysa uyanık olanlar için tek ve
36:32
ortak bir dünya vardır. Karakterini terbiye etmeyen o
36:36
kozmik dengeyle uyumlanmayan kişi aslında kendi yarattığı o
36:40
kaotik cehennemde havs olur. Yine platon'un mağara
36:43
alegorisini hatırlayın. Aynı şeyler yasayı korumak
36:46
sadece sokağa çıkma yasağına uymak değil, kendi içindeki o
36:50
vahşi atları o ölçüsüz hırsları da zapt etmek demek.
36:55
Düşünün bugün modern psikoloji de kişilik bozuklukları
36:59
dediğimiz veya kendini gerçekleştirememe dediğimiz her
37:02
şeyin kökeni burda abi, eğer senin içindeki güneş sınırlarını
37:06
aşıyorsa yani egon her şeyin önüne geçiyorsa o intikam
37:10
tanrıçaları seni o depresyonlarla o bitmek bilmeyen
37:13
mutsuzluklarla mutlaka yakalıyor.
37:16
Heraklesos'un adaleti çok rasyonel.
37:19
Matematiksel bir yerde ne ekersen onu biçersin ama bunu
37:23
öyle basit bir tarım benzetmesiyle değil, evrenin
37:26
sarsılmaz fizik kanunlarıyla anlatır.
37:29
Bu yüzden şehir surlarını korur gibi yasayı korumak aslında
37:32
insanın kendi insanlığını koruması demektir.
37:35
Çünkü yasa biterse ölçü kaçarsa karakter bozulursa geriye sadece
37:41
ve sadece o karanlık, kaotik ve hiçbir anlamı olmayan bir
37:45
sürükleniş kalır. Herakleyi tosun sert tavizsiz
37:48
duruşu biz. Aslında bir haysiyet sınavına
37:51
sokuyor. Karakterine ne inşa ediyorsun?
37:53
Diye soruyor. Bize o inşa ettiğin şeyin adı
37:56
yarın senin kaderin olarak karşına dikilecek çünkü.
38:00
Peki bu karakter bu yasa bu bitmek bilmeyen çatışmalar,
38:04
dönüşümler toplam da bize neyi gösteriyor?
38:06
Sadece eski Yunan filozofunun fantezilerini mi yoksa evrenin
38:11
en derin en temel işleyiş sırrını mı?
38:13
Heraklesos'un bu akış ve oluş üzerine kurduğu muazzam bina
38:18
kendisinden binlerce yıl. Sonra gelecek olan o devasa
38:22
düşünce okullarının temelini atıyor.
38:24
Varlığı sabit bir şey olarak değil de sürekli akan bir olay
38:28
olarak görmek işte bu perspektif modern dünyayı anlamak için
38:33
elimizdeki en güçlü fenerlerden biri sona doğru yaklaşırken
38:38
elinizi masaya, önünüzdeki masaya bir vursanıza ya da
38:42
elinizdeki telefona bir bakın. Bu masa işte orada duruyor.
38:46
Kütle işte diyorsunuz değil mi? Kusura bakmayın ama herakleyi
38:50
tosun. Mirasını devralan o modern süreç
38:53
felsefesi tayfasına göre o dokunduğunuz şey bir nesne değil
38:57
aslında çok ama çok yavaş gerçekleşen bir olay yanlış
39:02
duymadığınızı masa bir eşya değil, bir eylem.
39:04
Bu benim görüşüm değil. Bu arada dediğim gibi ben size
39:07
anlattığım kişilerin perspektifinden anlatıyorum bir
39:10
şeyleri sadece bizim insan ömrümüz ve algı hızımız o kadar
39:13
sınırlı ki. O masanın moleküler düzeydeki o
39:16
deli gibi dönüşümünü atomların dansını yıpranma sürecini
39:20
göremiyoruz. Bizim için masa olan şey,
39:23
evrenin perspektifinden bakıldığında bir anlık bir
39:26
parlamadan geçici bir titreşimden ibaret 20.
39:30
Yüzyılın o kafa açan dahillerinden biri olan alfred
39:33
north vahithet, herados'un binlerce yıl önce efes'in tozlu
39:37
sokaklarında fısıldadığı o her şey akar mevzusunu alıp modern
39:42
bilimin ve mantığın zirvesine taşıyor.
39:44
Vahide et abimiz diyor ki varlık diye bir şey yok.
39:47
Sadece oluş var yani dünya birbirinin içine geçen olaylar
39:52
silsilesinden başka bir halt değil.
39:54
Hani bir film izlerken ekranda bir araba görüyorsunuz ya
39:57
aslında orada sabit bir araba yok.
39:59
Saniyede 24 kare değişen fotoğraflar var.
40:02
Bildiğimiz bir şey bu ama o kadar hızlı değişiyorlar ki siz
40:06
onu akan bir görüntü olarak algılıyorsunuz.
40:08
Daha teknik anlamda FPSS olayı bizim katı dediğimiz her şey
40:13
aslında o muazzam hızdaki akışın.
40:15
Bir illüzyon sevgi dinleyenler bakın bu bakış açısı aslında
40:19
bütün o batı felsefesinin madde nedir öz nedir?
40:23
Takıntısına atılmış en büyük çelme biz hep ne sorusuna
40:27
takılıyoruz. Bu ne şu ne süreç felsefesi
40:30
diyor ki nasıl oluyor? Çünkü hiçbir şey bir an önceki
40:33
haliyle aynı değil. Masanızdaki o kahve fincanı siz
40:37
bu cümleleri dinlerken bile atomik düzeyde yaşlanıyor,
40:41
değişiyor başka bir şeye evriliyor.
40:43
Yani fincan dediğimiz şey o fincan'ın doğumundan kırılıp.
40:46
Toprağa karışmasına kadar geçen o uzun hikayenin sadece şu anki
40:51
bir karesi vahdet ve herakleyi toz el ele verip bize şunu
40:55
anlatıyorlar, evren bir isim listesi değil, bir fiiller
40:59
bütünüdür. Dünya dünyalanıyor, ağaç
41:02
ağaçlanıyor. Siz de şu an sizleniyorsunuz.
41:06
Benim onların dediğinden anladığım budur.
41:08
Şimdi ya Fırat ne fark eder? Sonuçta masaya çayımı
41:12
koyabiliyorum diyebilirsiniz ama iş öyle değil işte bu perspektif
41:16
modern. Fiziğinin de aslında tam kalbi.
41:19
Hani o meşhur parçacık mı dalga mı tartışması var ya?
41:23
Aslında atomu 6 parçacıklar bile sabit birer top gibi değil.
41:27
Birer etkinlik alanı gibiler. Yani heraklesos'un o her şeyi
41:30
var eden ateş dediği şey, bugün modern fizikteki enerjiye o
41:34
kadar benziyor ki şaşırıp kalıyoruz.
41:37
Işte bir nesne değildir. Sonuçta bir süreç.
41:39
Bir yanma olayı herakles'u evreni'nin temelinde bir madde
41:43
değil, bir performans olduğunu görüyoruz.
41:46
Sabit formların reddi demek aslında hayata karşı muazzam bir
41:51
esneklik kazanmak demek. Biz nesnelere, kurumlara hatta
41:55
kendimize sabit gözüyle baktığımızda onlar değiştiği an
41:59
hayal kırıklığına uğruyoruz. Oysa her şeyin bir süreç
42:02
olduğunu kavradığınızda o değişimin içindeki o gizli ritmi
42:05
de yakalarız. Vahid bu yüzden evreni bir
42:08
organizma gibi görüyor. Her parça bir diğerinin
42:11
geçmişinden besleniyor ve geleceğine de yön veriyor.
42:15
Hiç bir olay tek başına izole bir şekilde var olmaz.
42:19
Hepimiz o devasa kozmik akışın içindeki birer düğüm noktasıyız.
42:23
Düşünün bir dağ düşünün bu dağı bizim için bir sarsılmazlık
42:27
semboldür değil mi? Dağ gibi adam falan deriz.
42:30
Ama jeolojik zaman dilimine bakarsan, dağlar okyanus
42:34
dalgaları gibi yükseliyor. Al çalan kıvrılan yok olan çok
42:38
yavaş dalgalardır. Aslında bizim ömrümüz o dalganın
42:42
sadece bir milimetresine denk geldiği için onu sabit sanıyoruz
42:46
işte. Herakleyi tosun o aynı Nehri iki
42:49
kez giremezsin lafı sadece su için değil, o dağı oluşturan
42:53
kayalar için de senin o hiç değişmem dediğin karakterin
42:57
içinde geçerli. Her şey bir oluşum süreci içinde
43:00
her şey bir yolculuk. Şimdi bu aralarda birkaç
43:04
saatliğine süreç filozofu ol aslında bu süreç olarak da bakış
43:08
dilimizin bizi nasıl kandırdığını da ortaya
43:10
çıkarıyor. Dilimiz hep özneler ve nesneler
43:14
üzerine kurulu. Birkaç saat kendini gözlemle
43:16
arka planda rüzgar esiyor diyoruz ya.
43:18
Mesela aslında rüzgarla esmek aynı şey değil mi?
43:22
Bunu düşündüm. Yani esmeyen bir rüzgar olabilir
43:25
mi? Hayır rüzgar zaten o esme
43:27
eyleminin ta kendisidir ama biz zihnimizde o eylemi bir nesneye
43:31
bağ. Ihtiyacı duyuyoruz çünkü öylesi
43:34
daha güvenli hissettiriyor. Sabit bir dünyada yaşadığımızı
43:38
sanmak bizi rahatlatıyor ama herakleyi tos ve onun 20.
43:42
Yüzyıldaki mirasçıları o sahte güvenlik duvarlarını yıkıp
43:46
geçiyorlar. Korkma kardeş diyorlar, akıştan
43:49
korkma. Çünkü gerçek olan o akışın ta
43:51
kendisi Vahit edin. O karmaşık denklemlerinin
43:54
arkasında yatan o sade herakleyi tostçu ruh modern insanın o her
43:59
şeyi kontrol etme sabitleme dondurma.
44:03
Karşı en büyük ilaçtır aslında. Çünkü eğer her şey bir süreçse
44:08
hata dediğimiz şey sadece sürecin bir aşamasıdır.
44:11
Bitiş dediğimiz şeyse sadece başka bir sürecin başlangıcıdır.
44:16
Bu dinamik evren modelinde hiçbir şey boşa gitmiyor.
44:18
Her şey birbirine eklemlenerek o oluşun muazzam dokusunu örüyor.
44:24
Yani statik bir cennet veya donmuş bir hakikat arayışı var
44:28
oluşunuzun doğasına aykırı bir çaba diyorlar.
44:31
Varlığı olan değil oluşan bir şey.
44:34
Bırak görmek sizi o eski küf kokulu mutlak doğrular
44:38
hapishanesinden çıkarıp taptaze her an yeniden kurulan bir
44:42
dünyanın içine atıverir ve bu dünyada artık hiçbir nesne
44:46
sadece bir nesne değildir. Hepsi birer hikaye, birer
44:49
titreşim, birer olay. Bizler de bu muazzam orkestranın
44:53
içinde kendi melodimizi çalarken aslında bütünün o büyük akışına
44:58
katkıda bulunan geçici altını çiziyorum.
45:01
Geçici ama çok da kıymetli solist.
45:05
Peki bu akış süreç olay dedikten sonra bu kaotik ve her an
45:09
değişen dünyada biz nasıl ayakta kalacağız?
45:12
Belirsizlik ilkesi vardır ya hezembergün kuantum dünyasında
45:17
keşfettiği aslında heraklesos o ilkeyi efes'in çarşısı da çoktan
45:22
ilan etmişti bile. Karanlık dediğimiz o duruşu
45:25
bugünün o karmaşık, vıcık, vıcık, modern kaosunda ayakta
45:29
kalmanın tek yolu belki de. Çünkü eğer her şeyin aktığını
45:33
hiçbir şeyin sabit kalmadığını gerçekten idrak edersek.
45:36
O korktuğumuz krizler, belirsizlikler bizi yıkmak
45:39
yerine yeni bir formun habercisi gibi gelmeye başlar.
45:43
Bakın bugünlerde çok moda bir kelime var.
45:45
Az önce de zikrettim rezilyans yani psikolojik dayanıklılık ya
45:49
da esneklik. Bu kavramın isim babası gizliden
45:53
gizliye herakleyi tostur, hani o yay ve lira örneğini hatırlayın.
45:57
Gerginlik olmazsa müzik de olmaz, güç de olmaz diyordu.
46:01
Modern hayatta hepimiz o hiç gerginlik olmasın, her şey süt
46:05
liman gitsin başım ağrımasın. Ama bu doğanın kanunla aykırı ve
46:10
güzel kardeşim, o gerginlik, o çatışma, o kriz anları aslında
46:14
senin o gizli harmonini kurman için gereken fırsat itici güç
46:19
herakleyi tozçu bir duruş sergilemek demek.
46:21
Fırtınanın ortasında eyvah mahvolduk demek yerine bakalım
46:26
rüzgar beni hangi zıttıma dönüştürecek diyebilme
46:29
olgunluğudur. Tabii polyanmacılıkta yapmayalım
46:32
yani o kadar da değil. Şimdi sizi güzel bir bağlantıya
46:35
götüreyim. Modern biyolojide ve nörobil.
46:38
Artık biliyoruz ki vücudumuzdaki hücrelerin neredeyse tamamı
46:42
belirli periyotlarla yenileniyor.
46:45
Yani 7 10 yıl önceki senden şu an eser yok.
46:49
Fiziksel olarak sen tamamen yenilendin abi ama sen hala aynı
46:53
sen olduğunu iddia ediyorsun işte herakleyi tosun binlerce
46:57
yıl önce söylediği aynı nehre iki kez giremezsin lafı senin
47:02
bizzat biyolojin içinde geçerli akan bir nehirsin.
47:05
O nehrin içindeki su sürekli değişiyor ama o.
47:08
Yolu yani o nehrin karakteri senin kaderini belirliyor.
47:13
Yani biz aslında biyolojik olarak bile birer süreçten
47:17
ibaretiz diyebilir miyiz? Pek tabii deriz sabit bir heykel
47:20
değil, sürekli icra edilen bir senfoniyiz.
47:23
Bugün senin benim bizim en büyük sancımız kontrol.
47:28
Her şeyi kontrol etmek istiyoruz.
47:30
Sevgilimizi, kız arkadaşımızı, erkek arkadaşımızı kontrol
47:34
etmeye çalışıyoruz. Doğayı kontrol etmeye
47:36
çalışıyoruz, işi kontrol etmeye çalışıyoruz.
47:39
Çocuğu kontrol etmeye çalışıyoruz.
47:40
Ana babamızı kontrol etmeye çalışıyoruz.
47:43
Kişilerden çıkalım. Her bir nesneyi ayrı ayrı
47:46
kontrol etmeye çalışıyoruz ama en büyüğü de kendimizi kontrol
47:50
etmeye çabalıyoruz. Hiçbir şey değişmesini
47:53
istiyoruz. Her şeyi planlayalım, her şeyi
47:55
sabitleyelim. Ama heraklesos dönüp durup bize
47:58
diyor ki, hadi lan oradan diyor ve güneş bile her gün yeniyken
48:03
sen kim oluyorsun? Kardeş modern kaosta
48:06
heraclaeitos'çu bir duruş sergilemek aslında o
48:10
belirsizlikle dans etmeyi öğrenmek demek.
48:13
Peki bu kadar lafın sonunda elimizde ne kaldı?
48:15
Efes'li o aksi ihtiyar. Biz aslında şunu öğretiyor,
48:18
hayat bir varış noktası değil, bir yolculuk bile değil hayatın
48:22
kendisi o yolun ta kendisidir sabit formların donmuş.
48:27
Dikkatlerin, statik cennetlerin peşinde koşarken aslında hayatı
48:31
kaçırıyoruz. Oysa o nehre girdiğinde suyun
48:34
tenine değdiği her anın benzersiz olduğunu fark
48:37
ettiğinde o zaman uyanıyorsun. Heraklesos'un uyur gezerler de
48:41
diyor. O kalabalıktan çıkıp gerçekliğin
48:44
o yakıcı muazzam ateşine dokunabiliyorsun.
48:47
Herakleyi toz babaya göre bu bölümde efes'in o gizli
48:51
tapınaklarından gizemli tapınaklarından modern fiziğin
48:54
laboratuvarlarına kadar uzanmaya çalıştık, gördük.
48:57
O karanlık filozof aslında bizi aydınlatmak için o sert dili
49:01
kullanmış, hayatın bir zıtlıklar dengesi olduğunu, karakterimizin
49:05
sessizce, kaderimizi, ördüğünü ve her şeyin muazzam bir akış
49:09
içinde zıddına dönüştüğünü anlattık.
49:12
Umarım bu bölümden sonra girdiğiniz o nehirler baktığınız
49:15
güneşler ve en önemlisi de abi o aynadaki siz size biraz daha
49:20
farklı görünebilir. Sekizinci gün 20 beşinde saatten
49:24
şimdilik bu kadar ben Fırat beni dinlediğiniz için yürekten
49:28
teşekkür ederim. Bölümü beğendiyseniz takip
49:30
etmeyi o 5 yıldızı esirgememeyi ve paylaşmayı unutmayın ki bu
49:34
muhabbet daha çok kişiye ulaşsın.
49:36
Kendinize çok iyi bakın. Logosunuza mukayyet olun, hoşça
49:40
kalın.