Latest / True Crime 24 - Nederlands / De nacht en het onderzoek. Knutby deel 4

Transcript

De nacht en het onderzoek. Knutby deel 4 · True Crime 24 - Nederlands

0:00
Speaker 2: In deel 3 hoorde je wie Sarah Svensson was. Geboren
0:04
Speaker 2: in 1977 in Vacherijt in Smoland, opgeleid in de zorg,
0:09
Speaker 2: en in 1998 voor een stage van een maand naar
0:12
Speaker 2: Knutby gekomen. Ze bleef daar. Je hoorde hoe ze in
0:16
Speaker 2: het jaar 2000 trouwde, hoe dat huwelijk stukliep, en hoe
0:20
Speaker 2: ze in de zomer van 2000 een bij het gezin
0:22
Speaker 2: Fosmo introk om te helpen in het huishouden en voor
0:25
Speaker 2: de kinderen thij zorgen. Helke Fosmo was ziek. Ze verzorgde
0:29
Speaker 2: hem in zijn slaapkamer. Daar begon een relatie waarin zij
0:32
Speaker 2: volledig afhankelijk van hem werd. Toen die relatie binnen de
0:35
Speaker 2: gemeente bekend werd, werd zij onder tucht geplaatst en buitengesloten.
0:40
Speaker 2: Voor lange periodes was hij ongeveer de enige persoon die
0:43
Speaker 2: ze nog sprak. In het najaar van 2003 begon Helge
0:46
Speaker 2: Vosmo een verhouding met de buurvrouw Annette Linde. Kort daarna
0:50
Speaker 2: begon Sarah Svensson anonieme sms-berichten te ontvangen waarvan zij geloofde
0:54
Speaker 2: dat ze van God kwamen. Op 8 november 2003 viel
0:58
Speaker 2: ze Alexandra Vosmo aan met een hamer terwijl die lag
1:00
Speaker 2: te slapen. Alexandra overleefde. Er werd geen aangifte gedaan. Sarah
1:06
Speaker 2: Svensson werd weggestuurd uit de gemeenschap, maar Vosmo hield in
1:09
Speaker 2: het geheim contact en de berichten kwamen terug. In de
1:12
Speaker 2: weken daarna kreeg ze de opdracht een vuurwapen te kopen.
1:16
Speaker 2: En er kwam een tweede naam bij. Daniel Linde. Dit
1:20
Speaker 2: is deel 4. De nacht van 9 op 10 januari
1:23
Speaker 2: 2004 was een gewone Zweedse winternacht in Upland. Koud, donker, stil.
1:29
Speaker 2: In januari komt de zon in die streek pas rond
1:32
Speaker 2: 9 uur op. En het is dan nog uren daarvoor
1:34
Speaker 2: volledig donker. Het dorp sliep. Het is goed om je
1:37
Speaker 2: die omgeving voor te stellen, want ze verklaart een deel
1:40
Speaker 2: van wat er daarna gebeurde. Geen straatverlichting op elke hoek.
1:44
Speaker 2: Geen buur op 5 meter afstand aan alle kanten. Geen
1:47
Speaker 2: politiepost in het dorp. De dichtbijzijnde politie zat in Uppsala.
1:51
Speaker 2: Ruim 40 kilometer verderop over landwegen die in januari glad zijn.
1:55
Speaker 2: In Gensta, een buurtschap net buiten Knutby, staan de huizen
1:59
Speaker 2: waar dit verhaal zich afspeelt. Het huis van de familie Vosmo.
2:03
Speaker 2: En daarnaast het huis van de familie Linde. Twee maanden
2:06
Speaker 2: eerder was ze in datzelfde bed aangevallen. Ze had die
2:09
Speaker 2: aanval overleefd en ze wist wie het had gedaan. Er
2:12
Speaker 2: was geen aangifte gedaan, er was geen politie geweest. Er
2:15
Speaker 2: was geen enkele maatregel genomen die haar beschermde. Ze ging
2:19
Speaker 2: die avond gewoon slapen in het huis waar het was gebeurd.
2:22
Speaker 2: Alexandra Fosmo lag in bed. Ze was 23 jaar oud.
2:27
Speaker 2: Ze kende dat huis van binnen. Ze had er gewoond.
2:31
Speaker 2: Ze had er voor de kinderen gezorgd. Ze wist welke
2:34
Speaker 2: deur waar naartoe leidde en waar iedereen sliep. Sarah Svensson
2:37
Speaker 2: ging het huis binnen. Ze had de revolver bij zich.
2:41
Speaker 2: Ze schoot Alexandra Fosmo in het hoofd terwijl die lag
2:43
Speaker 2: te slapen. Daniel Linde was 30 jaar oud. Hij was
2:47
Speaker 2: ondernemer in de informatietechnologie. Hij hoorde bij de gemeente. Alexandra
2:52
Speaker 2: Fosmo werkte voor zijn bedrijf. Hij was bevriend met de buurman.
2:57
Speaker 2: Daarna liep ze naar het huis ernaast. Daar schoot ze
3:01
Speaker 2: op Daniel Linde. Hij werd geraakt in het hoofd en
3:03
Speaker 2: in de borst. Volgens de latere vaststellingen werd hij onder
3:07
Speaker 2: meer in de mond geraakt. Hij bleef bij bewustzijn. En
3:11
Speaker 2: hij slaagde erin om het alarmnummer te bellen. Het was
3:14
Speaker 2: rond 20 minuten voor vijf. Sir Ochtens. Dat telefoontje heeft
3:19
Speaker 2: zijn leven gered. En het heeft, zonder dat iemand het
3:22
Speaker 2: op dat moment kon weten, ook de rest van deze
3:24
Speaker 2: zaak bepaald. Als hij was overleden, was er geen overlevende
3:28
Speaker 2: geweest die kon vertellen wat er in dat huis was gebeurd.
3:31
Speaker 2: Wat er in de uren daarna gebeurde, is het soort
3:34
Speaker 2: chaos dat je krijgt als iets volstrekt onverwachts gebeurt, op
3:37
Speaker 2: een plek waar nooit iets gebeurt. De hulpdiensten moesten helemaal
3:40
Speaker 2: vanuit de omgeving van Uppsala komen. Dat is drie kwartier
3:43
Speaker 2: rijden over donkere landwegen. Toen ze aankwamen vonden ze een
3:47
Speaker 2: zwaargewonde man in zijn eigen huis. Daniel Linde werd gestabiliseerd
3:52
Speaker 2: en met een ambulance afgevoerd naar het ziekenhuis. In die
3:55
Speaker 2: ambulance zat ook Helge Vosmo. Hij reed mee met zijn
3:58
Speaker 2: buurman en vriend. Op dat moment wist niemand nog dat
4:01
Speaker 2: er in het huis ernaast een dode lag. Er is
4:04
Speaker 2: over dat detail in Zweden veel geschreven en het is
4:07
Speaker 2: een van de dingen die mensen het moeilijkst te verteren vinden.
4:10
Speaker 2: Twee uur lang was er een grootschalige hulpverlening bezig in
4:13
Speaker 2: een buurtschap met een handvol huizen... terwijl er honderd meter
4:16
Speaker 2: verderop een vrouw dood in haar bed lag zonder dat
4:18
Speaker 2: iemand het wist. Pas ongeveer twee uur later werd Alexandra
4:22
Speaker 2: Vosmo gevonden. Ze lag in haar bed. Ze was op
4:25
Speaker 2: slag dood geweest. Vanaf dat moment was Knutby geen dorp
4:29
Speaker 2: meer waar iets ergs was gebeurd. Vanaf dat moment was
4:32
Speaker 2: het een plaatsdelict en een van de grootste nieuwsverhalen die
4:35
Speaker 2: Zweden in jaren had gehad. Alexandra Vosmo laat drie stiefkinderen achter,
4:39
Speaker 2: van wie ze de moeder was geworden toen ze twintig was.
4:42
Speaker 2: Ze was de jongste zus van de vrouw die in
4:44
Speaker 2: de binnenste kring van de gemeente als de bruid van
4:47
Speaker 2: Christus werd beschouwd. Ze had het grootste deel van haar
4:50
Speaker 2: volwassen leven binnen die gemeenschap doorgebracht. De Defeneur. Politie van
4:55
Speaker 2: Uppsala stond voor een situatie die op het eerste gezicht
4:58
Speaker 2: onbegrijpelijk was. Twee schietpartijen, in twee huizen naast elkaar, in
5:03
Speaker 2: hetzelfde uur, in een dorp met een paar honderd inwoners
5:06
Speaker 2: waar de laatste ernstige geweldsmisdaad niemand zich kon herinneren. Eén
5:10
Speaker 2: dode vrouw van 23. Eén zwaargewonde man van 30. Er
5:15
Speaker 2: was geen inbraak. Er was niets gestolen. De slachtoffers waren
5:18
Speaker 2: buren en ze kenden elkaar goed. Ze hoorden allebei bij
5:21
Speaker 2: dezelfde kerkelijke gemeente. In dit soort zaken kijkt de politie
5:25
Speaker 2: bijna altijd eerst naar de directe omgeving van de slachtoffers.
5:29
Speaker 2: Dat is geen vooroordeel, dat is statistiek. En de directe
5:32
Speaker 2: omgeving van deze twee slachtoffers was een gemeenschap van enkele
5:35
Speaker 2: honderden mensen die vrijwel al hun tijd met elkaar doorbrachten.
5:39
Speaker 2: Het onderzoek richtte zich dus vanaf het begin op de gemeente.
5:42
Speaker 2: En er was nog iets. In dit dorp was iedereen
5:45
Speaker 2: die er iets mee te maken kon hebben, lid van
5:47
Speaker 2: dezelfde gemeente. Het slachtoffer. Het overlevende slachtoffer. De echtgenoot. De buren.
5:53
Speaker 2: De mensen die als eerste ter plaatse waren. In een
5:56
Speaker 2: gewone gemeenschap heb je concentrische cirkels van betrokkenheid. Hier vielen
6:01
Speaker 2: alle cirkels samen. Al de volgende dag bekende Sarah Svensson
6:05
Speaker 2: beide schietpartijen. Ze was 26 jaar oud. Die bekentenis kwam
6:09
Speaker 2: er snel, en ze is sindsdien nooit ingetrokken. Wat ze
6:13
Speaker 2: vertelde was in essentie het verhaal dat je in het
6:15
Speaker 2: vorige deel hebt gehoord. Ze had berichten ontvangen. Ze geloofde
6:19
Speaker 2: dat die van God kwamen. Ze had gedaan wat er
6:21
Speaker 2: van haar werd gevraagd, omdat ze bang was voor wat
6:24
Speaker 2: er zou gebeuren als ze het niet deed. Voor de
6:26
Speaker 2: recherche was dat een verklaring die tegelijk alles en niets oploste.
6:30
Speaker 2: Ze hadden een dader. Ze hadden een bekentenis. Maar de
6:33
Speaker 2: bekentenis wees direct naar iets anders. Als iemand zegt dat
6:37
Speaker 2: ze dit heeft gedaan omdat ze berichten kreeg, dan is
6:40
Speaker 2: de eerste vraag die je stelt niet wie schoot, maar
6:42
Speaker 2: wie stuurde. Er is in deze zaak vaak gezegd dat
6:46
Speaker 2: de bekentenis alles eenvoudig maakte. Dat is maar half waar.
6:50
Speaker 2: Ze maakte de vraag wie geschoten had eenvoudig. Ze maakte
6:53
Speaker 2: de vraag waarom er geschoten was juist ingewikkelder dan in
6:56
Speaker 2: vrijwel elke andere moordzaak. Want een bekentenis waarin iemand zegt
7:00
Speaker 2: dat God het via sms had gevraagd, is geen bekentenis
7:03
Speaker 2: waar een rechtbank iets mee kan zonder verder te kijken.
7:06
Speaker 2: Ofwel de verdachte was psychotisch en had het zich verbeeld.
7:10
Speaker 2: Ofwel er was werkelijk iemand die die berichten stuurde. In
7:13
Speaker 2: het eerste geval had je een tragische zaak met één dader.
7:17
Speaker 2: In het tweede geval had je een moord met opzet,
7:20
Speaker 2: gepleegd op afstand, door iemand die zelf nooit een wapen
7:23
Speaker 2: had aangeraakt. En dus begon een tweede onderzoek naast het eerste.
7:28
Speaker 2: Wat de recherche in die eerste dagen ontdekte? was dat
7:30
Speaker 2: het verhaal dat de gemeente naar buiten toe vertelde, en
7:33
Speaker 2: het verhaal dat uit de verhoren opdook, niet met elkaar
7:36
Speaker 2: overeen kwamen. Naar buiten toe, was dit een gemeente die
7:39
Speaker 2: was getroffen door een onvoorstelbare tragedie. In de verhoren doen
7:42
Speaker 2: we iets anders op. Verhoudingen. Sancties. Een vrouw die maandenlang
7:47
Speaker 2: was uitgesloten. Een aanval met een hamer waar nooit aangifte
7:50
Speaker 2: van was gedaan. De politie zette telefoontaps in. Wat daaruit
7:54
Speaker 2: naar voren kwam, veranderde de zaak. Uit de afgeluisterde gesprekken
7:58
Speaker 2: bleek dat Sarah Swenson en Helge Vosmo een verhouding hadden gehad.
8:02
Speaker 2: Dat was op dat moment publiek nog volstrekt onbekend. Ongeveer
8:06
Speaker 2: twee weken na de schietpartijen werden er twee aanhoudingen verricht.
8:10
Speaker 2: Helge Vosmo werd aangehouden. En Annette Linde, de vrouw van
8:14
Speaker 2: het overlevende slachtoffer, werd eveneens aangehouden. Beiden werden verdacht van
8:19
Speaker 2: het aanzetten tot de moord op Alexandra Vosmo en tot
8:22
Speaker 2: de poging tot moord op Daniel Linde. Annette Linde werd
8:25
Speaker 2: na twee weken vrijgelaten. Er is tegen haar nooit een
8:28
Speaker 2: aanklacht ingediend. Helge Vosmo bleef vastzitten. Over de aanhouding van
8:33
Speaker 2: Annette Linde is later weinig meer gezegd. En dat is terecht.
8:36
Speaker 2: Zij is nooit ergens voor vervolgd. Wat wel duidelijk werd,
8:40
Speaker 2: is hoe de verhoudingen in die twee huizen lagen. De
8:43
Speaker 2: pastor had een verhouding met de vrouw van de buurman.
8:46
Speaker 2: De vrouw van de buurman werd verdacht en vrijgelaten. De
8:49
Speaker 2: buurman lag met schotwonden in het ziekenhuis. Er is een
8:52
Speaker 2: moment in elke grote zaak waarop het onderzoek van richting verandert,
8:56
Speaker 2: en voor de politie van Uppsala was, dat het moment
8:59
Speaker 2: waarop duidelijk werd dat de pastor die in de ambulance
9:01
Speaker 2: had meegetemd. En met het gewonde slachtoffer, zelfverdachte was. Dat
9:06
Speaker 2: is een detail dat in Zweden nooit is vergeten. De
9:09
Speaker 2: man die naast het bed van zijn zwaargewonde buurman zat,
9:12
Speaker 2: was de man die volgens het latere vonnis de opdracht
9:14
Speaker 2: tot die schoten had gegeven. Vanaf dat moment ging het
9:17
Speaker 2: onderzoek twee kanten op tegelijk. De ene kant was technisch,
9:21
Speaker 2: de andere kant was menselijk. De reden dat het onderzoek
9:24
Speaker 2: uiteindelijk stand hield, is dat er twee soorten bewijs waren
9:27
Speaker 2: die elkaar bevestigden. Aan de ene kant de verklaringen, aan
9:30
Speaker 2: de andere kant materiaal dat niets met verklaringen te maken had.
9:34
Speaker 2: Het technische deel begon met de telefoon. Op de telefoon
9:38
Speaker 2: van Sarah Svensson stonden berichten. Andere berichten waren gewist maar
9:43
Speaker 2: konden worden teruggehaald. Die teruggehaalde teksten bevestigden in belangrijke mate
9:48
Speaker 2: het verhaal dat zij vertelde over wat er van haar
9:50
Speaker 2: werd geëist, en in welke toon dat gebeurde. Dat was cruciaal.
9:55
Speaker 2: Zonder die berichten zou haar verklaring uitsluitend op haar eigen
9:58
Speaker 2: woord hebben berust, en haar eigen woorden niet. kwam van
10:00
Speaker 2: iemand van wie de psychische toestand ter discussie stond. Met
10:03
Speaker 2: die berichten had het onderzoek materiaal dat niet uit haar
10:06
Speaker 2: hoofd kwam, maar uit een geheugenship. Het is de moeite
10:09
Speaker 2: waard om even stil te staan bij hoe uitzonderlijk dat is.
10:13
Speaker 2: In veel zaken waarin sprake is van psychische manipulatie blijft
10:16
Speaker 2: het bij het woord van de een tegen dat van
10:18
Speaker 2: de ander. Manipulatie laat geen sporen na. Maar hier was
10:22
Speaker 2: er een technologie die dat wel deed. Elk bericht dat
10:25
Speaker 2: verstuurd wordt, laat sporen achter, in het toestel, bij de
10:29
Speaker 2: provider en in de mast. Er werd ook gezocht naar
10:32
Speaker 2: het wapen. In februari 2004 werd er een wapen dat
10:36
Speaker 2: met de zaak in verband werd gebracht, teruggevonden bij de Eulandsbrug.
10:39
Speaker 2: De brug in het zuidoosten van Zweden die het vasteland
10:42
Speaker 2: verbindt met het eiland. Na het Euland. Dat is honderden
10:45
Speaker 2: kilometers van Knutberg. Een maand na de schietpartijen werd er
10:49
Speaker 2: een reconstructie gehouden. Sarah Svensson liep daarbij door de woning
10:53
Speaker 2: en liet zien hoe zij zei dat het was gegaan.
10:56
Speaker 2: Ze verklaarde dat ze drie schoten had afgevuurd op Alexandra Fosmo,
11:00
Speaker 2: waarvan er twee waren afgegaan terwijl ze op een paar
11:02
Speaker 2: meter afstand aan de linkerkant van het bed stond. Die
11:05
Speaker 2: reconstructie zou twintig jaar later opnieuw onderwerp van discussie worden.
11:10
Speaker 2: Maar in 2004 werd ze gezien als een bevestiging van
11:12
Speaker 2: een verhaal dat consistent was en dat door de technische
11:15
Speaker 2: vondsten werd ondersteund. Er werd ook gekeken naar de vraag
11:18
Speaker 2: hoe iemand zonder wapenvergunning in Zweden aan een revolver komt.
11:22
Speaker 2: Zweden heeft een strikte wapenwetgeving en het legale bezit is
11:25
Speaker 2: grotendeels beperkt tot jagers en sportschutters, met een vergunning, een
11:29
Speaker 2: opleiding en een controle vooraf. De vraag hoe een vrouw
11:32
Speaker 2: zonder vergunning aan zo'n wapen kwam, is een van de
11:34
Speaker 2: punten waarop het onderzoek destijds is bekritiseerd en het is
11:38
Speaker 2: een van de punten die twee decennia later opnieuw zijn opgebracht.
11:42
Speaker 2: Het menselijke deel van het onderzoek was moeizamer. De recherche
11:46
Speaker 2: moest voor horen afnemen in een gemeenschap die het uitgangspunt
11:49
Speaker 2: hanteerde dat de buitenwereld onrein en vijandig was. De politie
11:53
Speaker 2: was die buitenwereld. Wat rechercheurs later hebben beschreven is dat
11:57
Speaker 2: mensen niet zozeer loge... namen als wel niet begrepen waarom
12:01
Speaker 2: bepaalde vragen gesteld werden. Gebeurtenissen die voor een buitenstaander alarmerend zijn,
12:07
Speaker 2: werden binnen die gemeenschap uitgelegd in geestelijke termen. Als je
12:11
Speaker 2: vraagt waarom niemand aangifte deed van een aanval met een hamer...
12:14
Speaker 2: en het antwoord is dat het een kwestie was die
12:16
Speaker 2: door de leiding werd behandeld, dan praat je feitelijk langs
12:19
Speaker 2: elkaar heen. Er was bovendien een sterke reflex om de
12:21
Speaker 2: gemeente te beschermen. Voor veel leden was de gedachte dat
12:25
Speaker 2: hun gemeenschap iets met een moord te maken had gewoonweg onaanvaardbaar.
12:29
Speaker 2: Ze zochten naar verklaringen waarin de gemeente buitenschot bleef. Daar
12:32
Speaker 2: kwam nog iets bij dat de recherchepartner speelde. Deze gemeenschap
12:36
Speaker 2: had jarenlang geoefend in het intern afhandelen van conflicten. Dat
12:40
Speaker 2: betekent dat mensen gewend waren om dingen niet naar buiten
12:43
Speaker 2: te brengen, niet uit kwade wil, maar omdat het zo hoorde.
12:46
Speaker 2: Die reflex verdwijnt niet op het moment dat er een
12:48
Speaker 2: rechercheur tegenover je zit. Rechercheurs hebben later beschreven hoe ongewoon
12:53
Speaker 2: dit onderzoek was in nog een ander opzicht. Bij de
12:55
Speaker 2: meeste moordzaken moet de politie eerst uitzoeken wie er bij
12:58
Speaker 2: de slachtoffers hoorde. Hier was die kring meteen duidelijk, en
13:02
Speaker 2: hij was groot. Enkele honderden mensen die elkaar dagelijks zagen
13:05
Speaker 2: en die vrijwel allemaal iets konden weten. Het probleem was
13:09
Speaker 2: niet het vinden van getuigen. Het probleem was dat die
13:12
Speaker 2: getuigen tot dezelfde gemeenschap behoorden als de verdachten. En toen
13:16
Speaker 2: kwam een oude zaak weer bovendrijven. Toen bekend werd dat
13:19
Speaker 2: de eerste vrouw van Helge Fosmo vier jaar eerder dood
13:22
Speaker 2: in bad was gevonden en dat er destijds een gat
13:24
Speaker 2: in haar schedel was vastgesteld en een giftige concentratie van
13:28
Speaker 2: een pijnstie. Binder in haar bloed werd die zaak opnieuw geopend.
13:32
Speaker 2: Wat er daarna gebeurde, is voor de familie van Helene
13:35
Speaker 2: Fosmo een tweede beproeving geweest. Er werd nieuw onderzoek gedaan
13:39
Speaker 2: na haar dood, ruim vier jaar nadat ze was begraven.
13:42
Speaker 2: Helge Vosmo werd uiteindelijk ook aangeklaagd voor de moord op
13:45
Speaker 2: zijn eerste vrouw. Het is belangrijk om nu al te
13:48
Speaker 2: zeggen hoe dat is afgelopen, om te voorkomen dat er
13:50
Speaker 2: een verkeerd beeld ontstaat. Hij is voor die zaak vrijgesproken.
13:54
Speaker 2: Zowel in eerste aanleg als in hoger beroep. Wat er
13:57
Speaker 2: op 18 december 1999 in dat badkamertje is gebeurd, is
14:01
Speaker 2: juridisch nooit vastgesteld als een misdrijf. Dat is een belangrijke zin,
14:06
Speaker 2: en hij verdient nadruk. In dit verhaal is er precies
14:10
Speaker 2: één dodelijk slachtoffer waarvoor iemand is veroordeeld en dat is
14:13
Speaker 2: Alexandra Fosmo. De doodvee, Ann-Helene Fosmo, is nooit als misdrijf bewezen.
14:20
Speaker 2: Wie dit verhaal navertelt moet dat onderscheid maken, hoeveel vragen
14:23
Speaker 2: er ook zijn blijven bestaan. Voor de familie van Helene
14:27
Speaker 2: Fosmo betekende het heropenen van die zaak, dat ze vier
14:30
Speaker 2: jaar na de begrafenis opnieuw met de vraag werden geconfronteerd
14:33
Speaker 2: hoe hun dochter en zus was gestorven. Ze hadden die
14:36
Speaker 2: vraag afgesloten. Nu stond ze open, en ze zou uiteindelijk
14:40
Speaker 2: niet worden beantwoord. Terwijl dit alles liep, gebeurde er iets anders.
14:45
Speaker 2: Zweden ontdekte Knutby. De zaak werd binnen enkele dagen het
14:49
Speaker 2: grootste nieuws van het land, en ze bleef dat maandenlang.
14:53
Speaker 2: De combinatie van elementen was voor de pers vrijwel onweerstaanbaar.
14:56
Speaker 2: Een vrije kerk. Een pastor. Een moord in een slaapkamer.
15:02
Speaker 2: Een jonge vrouw die zei dat God haar sms'je stuurde.
15:05
Speaker 2: Een leidster die door haar volgelingen als de bruid van
15:07
Speaker 2: Christus werd beschouwd. Twee minnaressen. Een eerste echtgenote die onder
15:13
Speaker 2: onopgehelderde omstandigheden was gestorven. De avondkranten stonden er dagenlang vol mee.
15:19
Speaker 2: Buitenlandse media pikten het op. In Engelstalige media werd het
15:23
Speaker 2: de sms-moord genoemd. En de aandacht ging vooral naar de
15:26
Speaker 2: vrouw die door de pers Christi Brut werd gedoopt. De
15:29
Speaker 2: bruid van Christus. Het is goed om hier iets over
15:32
Speaker 2: te zeggen. want de verslaggeving uit die periode is een
15:35
Speaker 2: onderdeel van het verhaal geworden. Er is later in Zweden
15:39
Speaker 2: veel kritiek geweest op hoe er destijds is bericht. Over
15:42
Speaker 2: het uitvergroten van de meest sensationele details. Over het feit
15:46
Speaker 2: dat een jonge vrouw met een ernstige psychische stoornis vrijwel
15:49
Speaker 2: dagelijks in de krant stond, met foto en al. Over
15:52
Speaker 2: de manier waarop de kinderen in die gemeenschap in de
15:54
Speaker 2: schijnwerpers kwamen te staan. Er is ook een tegenargument, en
15:59
Speaker 2: dat is even reëel. Zonder die aandacht was de rest
16:01
Speaker 2: van dit verhaal er misschien nooit gekomen. Het is de
16:04
Speaker 2: journalistiek geweest die jaren later de mechanismen binnen de gemeente
16:08
Speaker 2: heeft blootgelegd, en het is de journalistiek geweest die twintig
16:11
Speaker 2: jaar later nog eens naar het dossier is gaan kijken.
16:15
Speaker 2: Er is nog een groep die in dit deel genoemd
16:17
Speaker 2: moet worden en die in de verslaggeving van destijds nauwelijks voorkwam.
16:21
Speaker 2: De kinderen. In het huis waar Alexandra Fosmo werd doodgeschoten,
16:25
Speaker 2: woonden kinderen. Zij hadden vier jaar eerder al hun moeder verloren.
16:29
Speaker 2: Nu verloren ze ook hun stiefmoeder en kort daarna werd
16:32
Speaker 2: hun vader aangehouden. In de gemeente zelf ontstond ondertussen een
16:36
Speaker 2: crisis waar niemand een draaiboek voor had. De voorganger zat
16:39
Speaker 2: vast op verdenking van het aanzetten tot moord. Een lid
16:43
Speaker 2: had beken. N.D. Een ander lid te hebben doodgeschoten. Een
16:47
Speaker 2: derde lid lag zwaargewond in het ziekenhuis en het slachtoffer
16:51
Speaker 2: was de zus van de leidster. Wat er in die
16:54
Speaker 2: weken binnen de gemeente is gebeurd is later door meerdere
16:56
Speaker 2: oudleden beschreven. De reflex was niet openheid, maar sluiting. De
17:02
Speaker 2: gemeenschap trok zich verder terug. De buitenwereld had gelijk gekregen
17:05
Speaker 2: over hen. En dat maakte de buitenwereld niet minder vijandig,
17:09
Speaker 2: maar juist meer. Tegelijk waren er mensen binnen de gemeente
17:12
Speaker 2: voor wie de bodem in die weken wegviel. Zij hadden
17:15
Speaker 2: jarenlang geloofd dat wat daar gebeurde door God werd geleid.
17:19
Speaker 2: Nu zat de man die dat namens God had uitgelegd
17:21
Speaker 2: in voorarrest. Voor sommigen was dat het begin van een
17:25
Speaker 2: proces dat jaren zou duren. Anderen bleven. Dat is misschien
17:29
Speaker 2: het meest verbijsterende deel van dit hele verhaal... en het
17:32
Speaker 2: komt in de laatste aflevering van deze serie uitgebreid terug.
17:36
Speaker 2: De gemeente hield niet op te bestaan na 2004. Ze
17:39
Speaker 2: bestond nog jaren voort. Dat is een patroon dat onderzoekers
17:42
Speaker 2: van gesloten groepen goed kennen. Een externe schok leidt zelden
17:46
Speaker 2: tot zelfonderzoek. Ze leidt meestal tot verdichting. Er werd in
17:50
Speaker 2: die periode ook psychiatrisch onderzoek gedaan naar Sarah Svensson. Dat
17:54
Speaker 2: is in Zweden standaard bij ernstige geweldsmisdrijven... waarbij de toerekeningsvatbaarheid
17:59
Speaker 2: ter discussie staat. Het Zweedse systeem kent daarbij een onderscheid
18:02
Speaker 2: dat in veel andere landen anders ligt. Als iemand het
18:06
Speaker 2: delict pleegde onder invloed van wat de wet een ernstige
18:09
Speaker 2: psychische stoornis noemt, kan de rechter geen gevangenisstraf opleggen, maar
18:13
Speaker 2: wordt er gesloten forensische psychiatrische zorg opgelegd. De conclusie in
18:18
Speaker 2: haar geval was dat er sprake was van een psychische
18:21
Speaker 2: stoornis met religieus gekleurde overtuigingen van psychotische aard. Dat oordeel
18:25
Speaker 2: zou bepalend worden voor de straf die volgde. Het onderzoek
18:29
Speaker 2: bracht ook iets aan het licht wat voor buitenstaanders bijna
18:31
Speaker 2: niet te bevatten was. De aanval met de hamer, twee
18:34
Speaker 2: maanden eerder. Er was een geweldsmisdrijf gepleegd binnen dezelfde gemeenschap,
18:39
Speaker 2: tegen hetzelfde slachtoffer, door dezelfde dader. Er waren mensen die
18:43
Speaker 2: het wisten. Er was niets mee gedaan. Dat gegeven veranderde
18:47
Speaker 2: de manier waarop de recherche naar de gemeente keek. Het
18:50
Speaker 2: ging niet langer alleen om de vraag wie er in
18:52
Speaker 2: die januarinacht had geschoten. Het ging om de vraag hoe
18:56
Speaker 2: een gemeenschap functioneert, waarin zoiets kan gebeuren zonder dat iemand
18:59
Speaker 2: de politie belt. Er is één vraag die in deze
19:02
Speaker 2: fase van het onderzoek centraal stond, en die twintig jaar
19:05
Speaker 2: later nog steeds wordt gesteld. Hoe ver rijkte dit? De
19:10
Speaker 2: officiële uitkomst van het onderzoek was dat er één dader
19:13
Speaker 2: was en één aanstichter. Sarah Svensson had geschoten. Helge Vosmo
19:18
Speaker 2: had haar daartoe aangezet. Annette Linde werd vrijgelaten zonder aanklacht.
19:23
Speaker 2: Verder is er niemand vervolgd voor deze misdrijven. Asa Waldau
19:27
Speaker 2: is nooit aangeklaagd of veroordeeld voor enige betrokkenheid bij de
19:30
Speaker 2: moord of de moordpoging. Zij en de gemeente hebben elke
19:33
Speaker 2: betrokkenheid altijd ontkend. Maar de vraag bleef in Zweden hangen
19:38
Speaker 2: en ze werd luider naarmate er meer bekend werd over
19:40
Speaker 2: hoe die gemeente van binnen werkte. Als een gemeenschap zo
19:44
Speaker 2: is ingericht dat mensen doen wat hun geestelijke leiding zegt
19:47
Speaker 2: Hoe bepaal je dan waar de verantwoordelijkheid ophoudt? Dat is
19:50
Speaker 2: geen juridische vraag meer. Een rechtbank oordeelt over bewijs tegen individuen.
19:55
Speaker 2: Maar het is wel de vraag die de Zweedse discussie
19:57
Speaker 2: over deze zaak twee decennia lang heeft gedomineerd. Er is
20:01
Speaker 2: nog een dimensie die in deze fase begon te spelen
20:04
Speaker 2: en die pas veel later publiek werd besproken. De omvang
20:07
Speaker 2: van het dossier Een moordonderzoek van deze schaal levert duizenden
20:11
Speaker 2: pagina's op. Voorhoren, technische rapporten, foto's, laboratoriumuitslagen. Niet al dat
20:18
Speaker 2: materiaal komt in de rechtszaal terecht. De officier van justitie
20:22
Speaker 2: kiest wat er wordt gepresenteerd en wat niet wordt gepresenteerd,
20:26
Speaker 2: komt in wat in Zweden de slask wordt genoemd. Letterlijk,
20:29
Speaker 2: de restbak. Dat is op zichzelf een volstrekt normale gang
20:32
Speaker 2: van zaken. Geen enkele rechtszaak zou hanteerbaar zijn... als alles
20:37
Speaker 2: wat een onderzoek voortbrengt in de zittingzaal moest worden doorgenomen.
20:41
Speaker 2: Maar het is wel de reden waarom er in deze zaak,
20:43
Speaker 2: twee decennia later nog iets te vinden viel. In de
20:46
Speaker 2: loop van het voorjaar van 2004 werd het onderzoek afgerond
20:49
Speaker 2: en werd het ten lastenlegging opgesteld. Sarah Svensson werd aangeklaagd
20:54
Speaker 2: voor moord en voor poging tot moord. Helge Vosmo werd
20:57
Speaker 2: aangeklaagd voor het aanzetten tot moord en het aanzetten tot
21:00
Speaker 2: poging tot moord. En daarnaast voor de moord op zijn
21:03
Speaker 2: eerste vrouw. Beide verdachten kregen een advocaat toegewezen en beide
21:07
Speaker 2: reageerden totaal verschillend op de beschuldigingen. Sarah Svensson had bekend
21:12
Speaker 2: en bleef bij haar verklaring. Helge Vosmo ontkende alles. Beide
21:17
Speaker 2: zaten vast. De zaak zou dienen bij de rechtbank van Uppsala.
21:22
Speaker 2: En Zweden maakte zich op voor een rechtszaak waarvan de
21:24
Speaker 2: belangstelling elke verwachting zou overtreffen. Er werd extra ruimte geregeld
21:29
Speaker 2: voor de pers. Er werd rekening gehouden met camera's, met
21:32
Speaker 2: buitenlandse verslaggevers. met dagelijkse verslaggen, ving vanuit de rechtszaal. De
21:39
Speaker 2: belangstelling was ook internationaal. De zaak paste in een verhaal
21:42
Speaker 2: dat overal ter wereld herkenbaar is, over geloof en macht
21:46
Speaker 2: en misbruik, en ze had bovendien een element dat in
21:49
Speaker 2: 2004 nieuw was. Een moord die werd aangestuurd via tekstberichten.
21:54
Speaker 2: Voor de familie van Alexandra Fosmo betekende dat iets heel anders.
21:58
Speaker 2: Zij moesten in een zaal vol journalisten gaan zitten, om
22:01
Speaker 2: te horen hoe hun dochter en zus in haar slaap
22:03
Speaker 2: was doodgeschoten, en om te horen hoe de man met
22:05
Speaker 2: wie ze getrouwd was daarbij betrokken, zou zijn grummen weest.
22:09
Speaker 2: Er is nog iets wat in deze fase moet worden
22:11
Speaker 2: vastgelegd omdat het later opnieuw ter sprake komt. Wat de
22:15
Speaker 2: politie in 2004 had, was een dader die bekende, een
22:18
Speaker 2: verhaal dat consistent was, telefoonmateriaal dat dat verhaal ondersteunde, en
22:23
Speaker 2: een reconstructie waarin de verdachte liet zien ha, hoe het
22:26
Speaker 2: volgens haar was gegaan. Wat de politie niet had, was
22:29
Speaker 2: technisch bewijs dat onafhankelijk van haar verklaring vaststelde wie er
22:33
Speaker 2: in die slaapkamer had gestaan en hoeveel schoten er precies
22:36
Speaker 2: waren gelost. In een zaak met een bekentenis die door
22:39
Speaker 2: alle betrokkenen als betrouwbaar wordt beschouwd, is dat op dat
22:42
Speaker 2: moment geen probleem. Het werd pas een probleem toen iemand
22:45
Speaker 2: er twintig jaar later opnieuw naar ging kijken. Aan het
22:48
Speaker 2: eind van het voorjaar van 2004 was de zaak dus
22:51
Speaker 2: klaar voor de rechter. Twee verdachten, twee volstrekt verschillende houdingen,
22:55
Speaker 2: en een land dat op het puntje van zijn stoel zat.
22:59
Speaker 2: In het volgende deel, de rechtszaak. Wat er in de
23:02
Speaker 2: zittingzaal is gezegd, hoe de sms-berichten de kern van het
23:05
Speaker 2: bewijs werden, wat de rechtbank oordeelde over de dood van
23:08
Speaker 2: Helene Fosmo, welke straffen er vielen, en wat Helge Fosmo II,
23:13
Speaker 2: jaar later vanuit de gevangenis begon te vertellen, dank je
23:16
Speaker 2: wel voor het luisteren.