Latest / 8. Gün 25. Saat / Evrenin işleyiş kodlarını sonsuza dek değiştiren insan - Isaac Newton

Transcript

Evrenin işleyiş kodlarını sonsuza dek değiştiren insan - Isaac Newton · 8. Gün 25. Saat

0:09
Sekizinci gün 25 saatten hepinize merhabalar ben Fırat
0:13
bugün sizi geçmişin tozlu raflarından bir adamla
0:16
tanıştıracağım. Fiziğin babası ayzek newton'da
0:20
hani şu elmanın kafasına düştü, adam diyorlar ya işte o olay
0:24
sadece bir elmayla sınırlı değil.
0:26
Adamın hayatı, bildiğiniz aksiyon filmi gibi.
0:29
Yani newton dediğin adamın tek olayı elma mı diyenlere sağlam
0:33
bir cevap vereceğiz bugün. Hepimiz şu elma hikayesini
0:36
duymuşuzdur. Adam ağacın altında otururken de
0:38
elma kafasına düşmüş, sonra evrendeki her şeyi çeken bir şey
0:42
var. Bu da yer çekimi demiş ya biraz
0:44
dürüst olalım bu hikaye muhtemelen newton ın vay be
0:48
anını şekerli bir masala dönüştürmek için uydurulmuş bir
0:52
hikaye. Yani öyle bir oturuşta buhar
0:54
makinesi icat eden mucit kafasına değiliz.
0:57
Burada asıl hikaye daha ilginç newton dediğimiz adam, bilim
1:01
dünyasının bruce lee'si gibi fizik, matematik, astronomi.
1:05
Varsa kafasını sokmuş ama hayatı da öyle düz bir çizgi değil.
1:09
Bayağı çalkantılı bu bölümde sizi 17.
1:12
Yüzyıl ışınlayacağım. Newtonın çocukluğundan bilim
1:16
dünyasını alt üst eden keşiflerine hatta belki de o
1:19
meşhur elma hikayesine kadar her şeyi konuşmaya çalışacağız.
1:22
Kısa bir bölüm olmasını bekliyorum.
1:24
Çayınızı, kahvenizi alın bir köşeye kıvrılın.
1:27
Hadi bu adamın hayatını şöyle bir güzel inceleyelim.
1:46
Şimdi size anlatacaklarım tam bir kafa ütüleme hikayesi
1:49
newton'la ilgili şu meşhur elma hikayesi, hani ağacın altında
1:53
otururken kafasına bir elma düşmüş de evrende bir şeyler
1:56
birbirini çekiyor galiba. He yer çekimi diye bir şey
2:00
varmış demiş ya bu hikaye tam bir masal öyle bir şey yok.
2:04
Adama bu kadar da dümdüz mantık bakılmaz bence şimdi size
2:08
newtonın esas film gibi hayatından bahsedeceğim.
2:11
Newton dediğin adam tam bir kafasına buyruk ben bilirim
2:14
kardeşim modeli çocukken annesi bırakıp gitmiş baba desen zaten
2:18
hiç ortada yok daha o doğmadan ölmüş bizimki büyüyene kadar
2:22
travma mı ararsın, aile draması mı bildiğin Netflix dizisi.
2:26
Ama işte travma adamı büyütmüş, büyütmüş de ne yapmış adam
2:30
dümdüz dahi çıkmış. Hani ne ara bu kadar zeki oldun
2:34
diye sorasın gelir. Bu adama olayı şöyle düşün,
2:37
1.006 yüzler elektrik yok, internet yok, PlayStation hak
2:40
getire e adam mecbur kafa patlatacak bir şey bulmuş
2:43
şimdiki gençlik gibi değil, kendi kendine oturmuş yıldızlara
2:47
bakmış bu dünya neyin nesi abi diye düşünmüş.
2:50
Bugünkü influenserlar gibi evrende bir boşluk var diye
2:54
içerik üretmeye kalksa tutmazdı. Tabi bizimki de tuttuğu bilim
2:58
yaptı. Fiziğin kitabını yazdı resmen bu
3:01
adam tam bir obsesif. Bu arada bildiğin kafayı
3:03
sıyıracak kadar detaycı. Mesela günümüzün
3:06
mükemmeliyetçilik diye parlatılan şeyleri var ya
3:09
newtonın yanında çocuk oyuncağı bir hesap yapacaksa gece uyumaz
3:13
yemeden, içmeden kesilir. Adam bildiğin bu iş mükemmel
3:16
olacak, yoksa kafayı yerim diyen bir tip biz de sabah kahvesine
3:20
şeker koymayı unutsak dert yapan tipleriz.
3:23
Bir de bizim newtonın sinirleri oldukça laçka.
3:26
Millet onu cool bilim adamı falan sanıyor ama adam tam
3:29
tersine kıvılcımlı birine sinirlendiğimi affetmiyor.
3:32
Direkt tercüyor günümüz Twitter kavgalarını düşün newton'sa
3:36
kimseye cevap hakkı bırakmaz o derece.
3:38
Hatta o dönemde roya su sait'i de kavga oluyor adamlar kafa
3:43
kafaya geliyor siz neyin kafasında?
3:45
Diye 2 tarafa da bir güzel çattığı olmuş lafı daha fazla
3:48
dolandırmayalım. Newton dediğin adam elmayı
3:51
bahaneden değil, kafasını kiraya vermeyen bir deha yani olayı
3:55
elmaya küçümsemek adamın çalışmalarına hakaret olur.
3:58
Gelelim en başlangıca yıl 1.942 adamın doğum yılı hangi gün noel
4:03
tam böyle hediye paketinden çıkmış dahi tadında bir olay
4:07
doğduğu yer wolf storm diye bir köy ingiltere'nin taşrası öyle
4:11
şatoda büyüdü, altınbeşik de sallandı gibi bir durum yok
4:15
düpedüz köy çocuğu. Babası daha newton'da olmadan
4:18
ölmüş, okuma yazma da bilmezmiş zaten.
4:21
Annesi hane ise bildiğin strong woman moda açmış, tek başına
4:24
çocuğu büyütmüş. Bizim newton çocukken tam bir
4:27
sorma. Araştır didikte tipi her şeye
4:30
meraklı. Yani böyle etrafta gördüğü her
4:32
şeyi bu nasıl çalışıyor? Bu neden böyle diye kafa
4:35
parlatan bir tip. Hele de güneş gün boyunca
4:37
gökyüzünde nasıl hareket ettiğini izleyip dururmuş bir
4:40
ara iplikten bir şeyler yapıp güneşin hareketlerini takip
4:43
etmiş ulan kaç yaşındasın, çizgi filmi izleyeceğine ot.
4:47
Güneş izliyorsun, bambaşka bir kafa sonra başladığı bir olay
4:50
var. Güneşin hareketlerini izlemekle
4:52
yetinmemiş. 3 boyutlu güneş saatleri çizmiş, hatta ayın
4:56
hareketlerinin de güneşe benzediğini fark etmiş.
5:00
Düşün yani kaç yaşında? Çocuk bizimkiler bugün tiktok'ta
5:03
filtre ile kafa büyütürken adam uzaya kafa yormuş. 12 yaşında
5:07
bizim newton'a alıyorlar. Grandom diye bir yere
5:10
gönderiyorlar. Yanında kalacağı kişi William
5:12
clarak, eczacı böyle aguward havası olmayan ama yine de fena
5:17
sayılmayan bir okul olan king spola gidiyor.
5:19
Burada ne öğreniyor dersiniz? Latince, yunanca ibranice, hatta
5:24
teoloji falan da işin içinde ama newton'un bu derslerde.
5:28
Süper olduğunu söyleyebilir miyiz?
5:30
Yok bildiğin ortalama bir öğrenci ama okulda
5:33
öğrendiklerini evde pratikte kullanıyor.
5:35
Fırlamış fırlamış evde fener yapmış su değirmeni kurmuş,
5:39
hatta rüzgarla çalışan sistemler üretmiş.
5:42
Tabi her şey güllük gülistanlıkta değil, ergenliğe
5:45
geçişle birlikte bizimki bir karanlığa dalıyor.
5:47
Ben ne yapacağım abi bu hayatta çiftçi mi olayım, çoluk çocuk mu
5:50
bakayım diye kafa yiyor. Aile yani anne ne diyor
5:53
dersiniz? Tabii ki klasik oğlum, git
5:56
çiftçiliğini yap, koyunları güt bak keyfine ama newtonın kafası
6:00
başka o hayatını dolmuşçulukla geçiremeyecek kadar dahi derken
6:04
bir kurtarıcı ortaya çıkıyor. Okul müdürü bu çocukta iş var
6:08
diyor. Bu kadar kafayı köyde heba
6:10
etmesin. Newtonın amcasıyla bir olup
6:13
adamı Cambridge üniversitesi'ne göndermek için plan yapıyorlar
6:16
ve bam 1.660 birde newton tinti kalçta başlıyor.
6:21
Bugün tinesi deyince aklınıza harvırd falan gelir ama o
6:23
zamanlar o kadar romantik değil. Kaldıkları yerler dökülüyor.
6:27
Öğrenci hayatı bildiğin survivor mod neyse ki newtonın pek de
6:31
lüks beklentisi yok. Bir kaç mum, bir defter, bir de
6:35
mürekkep yetiyor adama azmi ise full turbo de dersler ağırlıklı
6:39
olarak aristote üzerinden gidiyor ama modern kafalar da
6:42
işin içinde galile falan okutuluyor.
6:44
Galile demişken o zamanlar adamın hareket teorileri
6:47
bildiğin skandal millet hala bir elma masada duruyorsa da hareket
6:51
ediyor. Kafasında galile ne diyor?
6:52
Peki yok kardeşim, hareket dediğin bir cismin uzayda yer
6:56
değiştirmesiyle alakalı. Bu fikirin newton'a o kadar
6:59
ilginç geliyor ki resmen büyüleniyor.
7:02
Böyle bir dönemde bilim öğrencisi olmak tam bir roller
7:04
costera benziyor zaten. Newtonın hayatında ki en
7:07
heyecanlı bölüme geçeyim karantina dönemi ama bizimki
7:10
öyle bizdeki gibi Netflix karşısına battaniye alıp.
7:14
Battaniyenin altına girip bitki çayımı içsem kahvemi triplerinde
7:17
değil bildiğiniz pandemiyi fırsata çeviren adamlardan tarih
7:21
1.664 veba salgını patlamış, cambly kapatmışlar, millete
7:26
evine dönmüş süper tatil diye keyif çatarken newton demiş ki
7:30
yok kardeşim. Çalışmaya devam alıyor.
7:33
Defterini kapanıyor odasına resmen bilimle karantinaya
7:36
girmiş adam newton karantinada önce ışık ve renk olaylarına
7:40
takıyor. Kafayı bildiğiniz prizma manyağı
7:42
olmuş mum ayna prizma ne bulursa deniyor.
7:45
Hatta bir gün güneşe bakayım derken gözlerini haşlıyor.
7:49
Direkt güneşe bakıyor, gözleri acinceye kadar millet gözlerine
7:53
fileş gözlüğü takıp tatil fotoğrafı paylaşırken bizimki
7:56
bilim uğruna kör olacak. Neredeyse ben böyle takılıyorum
8:00
ama o dönemlerde böyle şeyler olmadığını tahmin
8:02
edebiliyorsunuzdur herhalde. Sevgili takipçilerim bu arada o
8:06
elma hikayesi var ya. Hani kafasına düşen külliyen
8:09
uydurma adam oturmuş günlerce nesneleri havaya 60 eğik
8:13
rampalardan yuvarlamış, her hareketi ölçüp biçmiş o
8:17
defterler dolusu notlarla yer çekimini çözmüş.
8:20
Yani newton beni bir elma aydınlattı modunda değil
8:23
bildiğiniz çalışarak kazandı, çalışarak elde etti.
8:26
Bu bilgileri ve literatüre soktu.
8:28
Adamın çalışmalarına bana göre bir hakaret kafasına elma düşmüş
8:32
de aydınlanmış da yani mucizevi bir şey.
8:35
Gibi sunuluyor. Tabii ki bu biraz masallaştırmak
8:38
olayı biraz dramatize etmekten kaynaklanıyor.
8:41
Cambly jeniden açılıyor, açıldığında newton elinde
8:44
teoriyle dönüyor. Okula daha 24 yaşında matematik
8:47
hocası ayzek baro dan destek alıyor.
8:50
Sonra ne mi oluyor? Baro, emekli lukasyon,
8:53
matematik, kürsü newton'a veriliyor.
8:55
Büyük olay adam artık laboratuvarıyla sınırsız
8:58
kaynakla çalışıyor, ilk icadı yansıtıcı teleskop o zamana
9:03
kadar teleskoplar dandik newtonın yaptığı.
9:06
Sayesinde gökyüzü resmen full hd kaliteye geçiyor.
9:08
Jubiter Venüs ne ararsan görüyorsun ama hikaye burada
9:12
bitmiyor veya susaiti yani ingiltere'nin bilim kralları
9:15
newtonın ışık ve renk çalışmasını yayınlamasını
9:18
istiyor. Bizimki de çıkarıyor makalesini
9:20
beyaz ışığın aslında renklerin karışımı olduğunu söylüyor.
9:23
Ne oluyor? Newtonın çalışmasını yerden yere
9:26
vuran bir adam çıkıyor. Robert hooke, bu hulk bildiğiniz
9:29
newtonın baş belası makaleyi dalga geçerek eleştiriyor.
9:33
Newtonı küçümsemeye çalışıyor. Newton da pek sosyal değil içine
9:36
kapanıyor. O sinirle öyle bir çalışıyor.
9:38
Öyle bir az melmediyor ki lan şimdi diyor.
9:41
Siz devamını getirin. Sonunda newton öyle bir eser
9:44
ortaya koyuyor ki bilim dünyası ayağa kalkıyor.
9:47
Kitabın adı, doğa felsefesinin matematiksel ilkeleri, bu
9:50
kitapta hareketin 3 temel yasasını açıklıyor.
9:53
Hareket eden cisim bir dış kuvvet olmadıkça hareketine
9:56
devam eder. Kuvvet, kütle ve ivmenin
9:59
çarpımıdır. Her etkiye karşılık eşit ve zıt
10:02
bir tepki vardır. Bu yasalarla newton bilim
10:05
dünyasına tahtaya kalkın not alın dedirtmiş.
10:09
Hatta eskiden kendisine burun kıvıranlar bile ya bu adam başka
10:13
seviye moduna geçiyor. Unutmadan adomant halley hani şu
10:16
kuyruklu yıldızın isim babası newtonın en büyük destekçisi
10:20
kitabının basılmasına halley sponsor oluyor.
10:23
Şimdi bir düşünün bugünkü elon muskların jeff bezosların atası
10:27
resmen bu adam hani şey anlamında demiyorum.
10:29
Bilimsel anlamda demiyorum. Idealizm anlamında bunu
10:34
söylüyorum. Tabii bundan sonra kariyeri
10:36
zirve yapmaya başlıyor. Şimdiye kadar neymiş veba
10:39
karantinasında oturup yer çekimini çözmüş cambridg'le
10:42
profesörlük yapmış royase sait'i de çaylaklı geçmiş asıl şov
10:47
şimdi başlıyor. Adamın hayatı resmen ikinci
10:50
sezon bomba gibi geliyor. 1.700 üçte bir olay patlıyor, Robert
10:54
wok ölüyor. Newton ın ezele düşmanı hulk
10:57
yok. Ortam boş bizim newton da tam
11:00
bir fırsat avcısı roiha sosayitinin başına geçiyor.
11:03
Hani düşün bilim dünyasının CEO su olmuş gibi bir şey ne
11:06
yapıyor? O güne kadar mistik işlere
11:09
astroloji mi konuşsak abi? Kafasına takılan bilim camiasını
11:12
bir güzel hizaya çekiyor. Diyor ki oğlum bırakın şu büyü
11:16
muhabbetlerini elinizde cetvel mikroskop bilim yapın diyor.
11:20
Ama ne oluyor bizim 2.020 dörtte ayşe ver fatmalar, bazı
11:24
muratlar, veliler ne yapıyor? Astroloji gerçek abi ya
11:28
diyebiliyor, adamlar 17. Yüzyıla bırakmış bunu ya olay
11:33
burada bitmiyor. 1.007 yüzlerin başında newton başka bir işe
11:36
daha hala atıyor ingiltere'nin. Parasını düzeltmeye Royal mintim
11:39
başına geçiyor. Haydi gelin bunu kabul edelim.
11:42
Bu biraz ilginç bir hamle ama newton ın kafası matematikle
11:45
çalışıyor ya ekonomiyi falan tam 10'a çıkart göre parayı
11:48
sahtecilikten kurtarmak için büyük bir reform yapıyor.
11:51
Gree ricoin age denen bu olayla ülkenin parasını yeniliyor,
11:55
kopyalamak imkansız hale geliyor.
11:57
Hem parayı hem bilimi kontrol eden bir adamsın.
12:00
Bildiğin dönemin tony starkı her şey tam yolunda derken bir başka
12:04
düşman hikayesi başlıyor. God fright William laknes hani
12:07
şu alman matematikçi var ya, o ikisi arasında dev bir colcis
12:12
kavgası başlıyor. Kim bu diferansiyel hesap işini
12:15
ilk buldu? Light diyor ki ben buldum.
12:18
Newton diyor ki yok hacı ben buldum ama yazıya dökmemiş
12:20
olabilirim. Light'de kusura bakma kardeşim
12:24
ortada belge yoksa lafın da yok modunda bu kavga o kadar büyüyor
12:28
ki adamlar öldükten sonra bile tartışma devam ediyor.
12:31
Light ölcekken bile newton ın atom teorisini de felsefesinde
12:35
alın. Çöpe atın diye laf sokuyor.
12:38
Kapris'e bakar mısınız? Newton 1.727 de hayata veda
12:42
ediyor ama nasıl bir veda wes mister abey de kralların
12:47
gömüldüğü yerde yatıyor. Düşün adam köyde doğmuş koyun
12:50
güderek başlamış. Ama sonunda dünyanın en büyük
12:52
dahillerinden biri olarak uğurlanmış, üstüne bir de
12:56
şövalyelik unvanı var. Resmen benim dünyasının kralı
12:59
işin ilginç tarafı şu, newtonın her zaman ben bilirim diye
13:03
takıldığı bilimle sınırlı kalmıyor. 1.900 otuzlarda adamın
13:06
notları bir akrabasının evinden çıkıyor ve ne öğreniyoruz?
13:10
Newton hayatı boyunca simyayla ilgilenmiş, bildiğiniz büyücü
13:14
gibi altını dönüştürmek mi dersin?
13:16
Ölümsüzlük formülümü, her şeye kafa takmış yani bilim
13:19
dünyasının en rasyonel adamı, bir yandan da mistik işlerin
13:23
peşindeymiş. Adamın kafasında 2 Dünya Savaşı
13:26
var. Mantık ve Gizem newtonın mirası
13:29
dünyayı bildiğimiz yerden bugüne getirdi.
13:31
Einstein bile ben newtonın mirası omuzları üzerinde
13:35
duruyorum demiş bir adam. Ama bu hikayedeki asıl büyüşü
13:39
newton kaosu düzenlemiş, bilinmeyeni kural olarak
13:42
açıklamış, kural koyarak açıklamış bir elma sadece
13:46
newtonın kafasını değil, tüm dünyanın dengesine nasıl yön
13:49
vermiş? Normalimden çok daha kısa bir
13:52
bölüm olduğunun farkındayım. Ama böyle kişinin psikolojik
13:55
durumuna şuna buna girmeden kısa biyografiler yayınlamayı da ara
13:59
sıra sürdüreceğim. Mesela freud'un biyografisini
14:02
hala anlatmaya çalışıyorum, irdelemeye çalışıyorum.
14:05
Çünkü derya deniz newton'da aynı şekilde ama pro bir proje yani
14:10
freud'a anlatırken bambaşka bir sürü şeyden bahsediyoruz.
14:14
Newton gibi başka bilim insanlarının ya da tarihteki
14:17
önemli kişilerin biyografilerini böyle. 15 20 dakika belki 25
14:22
dakika belki 30 dakikalara çıkana kadar anlatacağım.
14:25
Yani ayrı bir seri yürütüyorum diyebilirim.
14:28
Beni dinlediğiniz için teşekkür ederim.
14:30
Bir sonraki bölümde görüşmek üzere hoşça kalın.