Latest / Stüdyo recap / Emekliler neden mutsuz? İşsizlik düşüyor mu, yükseliyor mu?
Transcript
- 0:00SPEAKER_00: İyi günler.
- 0:00SPEAKER_00: Bugün Stüdyo recap'ta aslında biraz emekçileri konuşacağız,
- 0:05SPEAKER_00: emekli aylıkları konuşacağız,
- 0:07SPEAKER_00: sendikaları konuşacağız ve konuğumuz Prof. Dr. Aziz Çelik.
- 0:12SPEAKER_00: Sayın Çelik yayınımıza hoş geldiniz.
- 0:17SPEAKER_00: Şimdi şöyle başlamak istiyorum.
- 0:19SPEAKER_00: Emekli aylıkları üzerinde bir tartışma vardı.
- 0:22SPEAKER_00: En düşük emekli aylığının yükseltilmesi söz konusuydu.
- 0:26SPEAKER_00: Ve bunun için bir miktar beklenildi.
- 0:28SPEAKER_00: Yanılmıyorsam bu ay emekli maaşlarını,
- 0:31SPEAKER_00: en düşük emekliler,
- 0:33SPEAKER_00: en düşük emekli maaşını alan emekliler artış üzerinden almayacak.
- 0:37SPEAKER_00: Emekli maaşları üzerinde,
- 0:38SPEAKER_00: özellikle en düşük emekli maaşları üzerinde neden her sene böyle bir tartışma
- 0:43SPEAKER_00: yaşanıyor?
- 0:46SPEAKER_01: Sabık resmi gazetede yayınlandı.
- 0:48SPEAKER_01: Yani ayın 31'i boyunca, 3'ün de infasyon belli.
- 0:53SPEAKER_01: 31'inde resmi gazete yayınlandı.
- 0:57SPEAKER_01: Temmuz ayında alamadılar farklarını.
- 1:00SPEAKER_01: Bu en düşük emekli aylığını alan emekli sayısı yaklaşık 5.1 milyon,
- 1:06SPEAKER_01: 5 milyonu aşan bir sayı sahip.
- 1:09SPEAKER_01: Neden alamadılar?
- 1:10SPEAKER_01: Şundan dolayı alamıyorlar.
- 1:12SPEAKER_01: Çünkü her dönem özel bir yasal düzenleme yapıyor AKP.
- 1:16SPEAKER_01: Yani her dönem yani Ocak ayında ya da Temmuz ayında geldiğinde en düşük emekli aile
- 1:21SPEAKER_01: ne olacak diye bir tartışma oluyor.
- 1:23SPEAKER_01: Hükümet ne verecek diye bir tartışma oluyor.
- 1:25SPEAKER_01: Sonra bir hükümet teklifi ya da AKP teklifi meclise gidiyor.
- 1:30SPEAKER_01: Komisyona giriyor, görüşülüyor, yasalaşıyor.
- 1:32SPEAKER_01: Cumhurbaşkanı imzalıyor, resmi gazetede yayınlanıyor.
- 1:34SPEAKER_01: Yaklaşık bir ay geçiyor.
- 1:35SPEAKER_01: Bu teklif ayın içinde verildi.
- 1:37SPEAKER_01: Yani bugünkü resmi gazetede yayınlanan kanun teklifi içinde verildi.
- 1:41SPEAKER_01: İşte yasama süreci şey oldu.
- 1:43SPEAKER_01: Peki bunun başka bir yolu var mı?
- 1:44SPEAKER_01: Elbette var.
- 1:46SPEAKER_01: Yasaya bir düzenleme koyarsınız dersiniz ki en düşük emekli aylığı her dönem
- 1:50SPEAKER_01: enflasyondan az olmamak üzere artan.
- 1:53SPEAKER_01: Eğer çok artırmak istiyorsa hükümet özel bir düzenleme yapmak istiyorsa özel bir
- 1:56SPEAKER_01: düzenleme yapar ama herkes emekli aylığını diğer emekli aylıklarında olduğu gibi en
- 2:01SPEAKER_01: düşük emekli aylığının ne kadar artacağını bilir.
- 2:03SPEAKER_01: Şimdi bunu yapmıyorlar bunu özel olarak yapmıyorlar çok basit bir şey bu.
- 2:07SPEAKER_01: Yani yasaya bir hüküm koyarsınız dersiniz ki en düşük emekli aylığı Ama bunu yapmıyorlar.
- 2:13SPEAKER_01: Bunu yapmamak.
- 2:30SPEAKER_01: Aslında yani bu kadar beceriksiz değiller.
- 2:32SPEAKER_01: Bu çok basit yapılabilir bir şey ama şunu istiyorlar.
- 2:35SPEAKER_01: Her dönem 5 milyon küsur emeklinin ne alacağını hükümet veriyor.
- 2:40SPEAKER_01: Hükümet bu parayı veriyor gibi bir şey yaratıyorlar.
- 2:42SPEAKER_01: Duygu yaratıyorlar.
- 2:43SPEAKER_01: Aksi halde şöyle olacak.
- 2:45SPEAKER_01: Diğer emekliler için böyle bir şey yok.
- 2:46SPEAKER_01: Onlar yasadaki şeyi biliyor, formülü biliyor.
- 2:49SPEAKER_01: TÜİK ne açıklarsa onu alacaklarını biliyorlar.
- 2:51SPEAKER_01: Ama en düşük emekli öyle alanlar için sanki hükümet özel bir şey yapıyor ve bir Bu
- 2:57SPEAKER_01: yüzden de böyle bir şey oluyor, gecikme oluyor.
- 3:00SPEAKER_01: Bu yüzden en düşük emekli aylığının gecikmesinin temel sebebi hükümetin böyle bir
- 3:05SPEAKER_01: tercihte bulunması yani en düşük emekli aylığını geciktirmesi.
- 3:09SPEAKER_01: Nitekim yasa çıktıktan sonra alacakları ilk emekli halinde alacaklar ya da farkı
- 3:14SPEAKER_01: belki özel bir düzenlemeyle fark olarak yatırırlar ağustosun başında ama
- 3:19SPEAKER_01: aylıklarıyla birlikte alamamış oldular.
- 3:22SPEAKER_00: Siz şunu diyorsunuz değil mi?
- 3:23SPEAKER_00: En düşük emekli aylığı alan emekli sayısı 5 milyon.
- 3:26SPEAKER_00: Toplam kaç emekli var ve burada ortalama emekliler Türkiye'de ne kadarlık bir ücret
- 3:33SPEAKER_00: alıyorlar yeni artışlardan sonra?
- 3:35SPEAKER_01: Toplam emekli sayısı dosya bazında 16.2 milyon civarında.
- 3:40SPEAKER_01: Dosya bazında demek şu demek.
- 3:42SPEAKER_01: Yani bir emeklinin kendisi ve kendisi öldükten sonra hak sahiplerinin aldığı aylık
- 3:47SPEAKER_01: anlamına geliyor bu.
- 3:49SPEAKER_01: Kişi bazında bu 17 milyonu geçiyor çünkü emekli öldüğü zaman emekli aylığı eşi ve
- 3:55SPEAKER_01: varsa çocukları arasında paylaşıldığı için kişi başında artık ama biz esas olarak
- 3:59SPEAKER_01: şeye bakıyoruz dosya önemli dosyada bir kişinin çalışırken bir dosyası olur.
- 4:05SPEAKER_01: Sonra kendisi emekli olduğunda o dosya devam eder.
- 4:08SPEAKER_01: Kendisi öldüğünde hak sahipleri o dosyadan yararlanır.
- 4:11SPEAKER_01: Dolayısıyla dosya önemli.
- 4:13SPEAKER_01: 16.2 milyon civarında dosya var.
- 4:16SPEAKER_01: Dosya üzerinden aylık alan sayısı var.
- 4:18SPEAKER_01: Bunların 5.1 milyonu en düşük emekli aile ve altında alıyor.
- 4:23SPEAKER_01: Altında alıyor demek ne demek?
- 4:25SPEAKER_01: Şimdi bir tuhaf oldu bu.
- 4:26SPEAKER_01: En düşük emekli aile var.
- 4:27SPEAKER_01: Bir de bunun altı var.
- 4:28SPEAKER_01: Altı şu demek.
- 4:29SPEAKER_00: Şimdi dosya bazında en düşük emekli aile...
- 4:32SPEAKER_01: İzlediğiniz için teşekkür ederim.
- 5:00SPEAKER_01: 23.552 lirayı bütün emekliler almıyor,
- 5:03SPEAKER_01: yaşlılık aylığı alanlar alıyor ama ölüm aylığı alanlar daha düşük alıyorlar.
- 5:08SPEAKER_01: Şimdi burada önemli husus şu, bu en düşük emekli aylığında çok tuhaf bir süreç işliyor.
- 5:14SPEAKER_01: En düşük emekli aylığı uygulaması 2019'da başladı.
- 5:17SPEAKER_01: Daha önce bunu 2008'de AKP kaldırdı.
- 5:20SPEAKER_01: Geçmişte vardı ama kaldırdı bunu.
- 5:22SPEAKER_01: Emekli aylıkları çok düşünce 2019'da apar topar en düşük emekli aile uygulamasını getirdiler.
- 5:28SPEAKER_01: O zaman bundan yararlanan sayısı 800 bin civarındaydı.
- 5:32SPEAKER_01: Şu anda 5.1 milyona yükselmiş vaziyette ve o zaman yani bundan 7 yıl önce en düşük
- 5:40SPEAKER_01: emekli aile ile ortalama emekli aile arasındaki kıyas şöyleydi.
- 5:43SPEAKER_01: Ortalama emekli aile en düşük emekli ailenin %92 üstündeydi.
- 5:48SPEAKER_01: 1000 lira en düşük emekli aylığıydı.
- 5:50SPEAKER_01: 1927 lira ortalama emekli aylığıydı.
- 5:52SPEAKER_01: Yani neredeyse iki katı civarındaydı.
- 5:55SPEAKER_01: Şu anda ise tuhaf bir durum oluştu.
- 5:57SPEAKER_01: Bütün emekli aylıkları dibe doğru eşitlendi.
- 6:00SPEAKER_01: Şu anda en düşük emekli aylığı 23.552 lira.
- 6:04SPEAKER_01: Ortalama emekli aylığı da yaklaşık 27.100 lira civarında.
- 6:07SPEAKER_01: Yani 27.000 lira civarında diyebiliriz.
- 6:09SPEAKER_01: Bu 100 lira, 200 lira, 300 lira aşağı yukarı olabilir ama.
- 6:12SPEAKER_01: Çünkü bunu hemen tahmin edemiyoruz.
- 6:16SPEAKER_01: SGK verileri birkaç ay geç geldiği için tahminle bunu söylüyorum ben.
- 6:20SPEAKER_01: 27 bin lira civarında.
- 6:22SPEAKER_01: Aradaki fark %15'e kadar indi. %92'lik bir fark vardı.
- 6:27SPEAKER_01: Yani yaklaşık olarak bu şu demek.
- 6:28SPEAKER_01: Şu anda ortalama emekli aylığının 2019 gibi olsaydı 40 bin lira,
- 6:34SPEAKER_01: 41 bin lira civarında, 42 bin lira civarında olması gerekirdi.
- 6:38SPEAKER_01: Fakat 27 bin lira civarında.
- 6:40SPEAKER_01: Bu neden oluyor?
- 6:41SPEAKER_01: Şundan oluyor.
- 6:42SPEAKER_01: En düşük emekli aylığının artışıyla ortalama emekli aylığı arasındaki artış birbirinden farklı.
- 6:49SPEAKER_01: En düşük emekli aylığını daha çok artırıyorlar.
- 6:51SPEAKER_01: Özellikle seçim dönemlerinde yapılan en düşük emekli aylığını birkaç kere artırıyorlar.
- 6:55SPEAKER_01: Ortalama emekli aylığı az artıyor.
- 6:57SPEAKER_01: Böyle olunca da en düşük aylıkla ortalama aylık birbirine yakınlaşıyor ve herkesten
- 7:02SPEAKER_01: şunu duymak mümkün bütün emeklilerde.
- 7:04SPEAKER_01: Ben eskiden en düşük aylığını iki katına alıyordum.
- 7:08SPEAKER_01: Fakat şimdi en düşük aylığa geriledim.
- 7:10SPEAKER_01: Benim aylığım bağlandığında farklıydı.
- 7:12SPEAKER_01: Şimdi aşağı doğru şey yaptı.
- 7:14SPEAKER_01: Bir dibe doğru eşitleme söz konusu.
- 7:16SPEAKER_00: Peki Avrupa'daki ülkelerle mukayese ettiğimiz zaman Sayın Hocam nasıl bir tabloyla
- 7:22SPEAKER_00: karşı karşıyayız?
- 7:23SPEAKER_00: Türkiye'de emekliler Avrupa ülkeleriyle mukayese edildiğinde nasıl bir ücret alıyorlar?
- 7:31SPEAKER_01: Dosyal güvenlikte karşılaştırma çok zor.
- 7:34SPEAKER_01: Çok fazla değişken var, parametre var.
- 7:37SPEAKER_01: Fakat şuradan bir karşılaştırma yapmak mümkün.
- 7:39SPEAKER_01: Daha günlük hayattan bir karşılaştırma yapmak mümkün.
- 7:43SPEAKER_01: Avrupalı emekli turistlerin Türkiye'deki tatil belgelerindeki yaşama standartları
- 7:48SPEAKER_01: üzerinden bir değerlendirme yapabilmek pekala mümkün burada.
- 7:53SPEAKER_01: İzlediğiniz için teşekkür ederim.
- 8:15SPEAKER_01: Sosyal güvenlikte uluslararası karşılaştırmayı çok kolay yapamıyorum.
- 8:19SPEAKER_01: Sadece yaşam standartı açısından bakıyorum.
- 8:22SPEAKER_01: Avrupalı bir emekli tatilde ne yapabiliyor?
- 8:25SPEAKER_01: Başka ülkelerde tatil yapabiliyor mu?
- 8:27SPEAKER_01: Mülk alabiliyor mu?
- 8:28SPEAKER_01: Vesaire üzerinden baktığım zaman hakikaten Türkiye'de çok sayıda Avrupalı emeklinin
- 8:35SPEAKER_01: tatil yaptığı ya da mülk aldığı,
- 8:37SPEAKER_01: yerleştiğini görmek aslında yaşam standartı arasındaki farkı göstermesi açısından
- 8:42SPEAKER_01: son derece önemli.
- 8:42SPEAKER_01: Ama öbür karşılaştırmalar biraz zor.
- 8:45SPEAKER_01: Genel geçer karşılaştırmalar yapılması mümkün ama detaya inildiği zaman Avrupa ile
- 8:50SPEAKER_01: Türkiye arasındaki karşılaştırmaları yaparken bir sürü faktör karşılaştırmak lazım.
- 8:55SPEAKER_01: Yani yaşam standardı,
- 8:56SPEAKER_01: toplu sözleşmesi,
- 8:58SPEAKER_01: çalışırken aldığı ücret,
- 9:00SPEAKER_01: oradaki diğer sağlık hakları,
- 9:01SPEAKER_01: sosyal güvenlik hakları tümünü birlikte karşılaştırmak mümkün ama ben şunu
- 9:05SPEAKER_01: söyleyebilirim.
- 9:06SPEAKER_01: Yani genel olarak baktığımda bir Avrupalı emekliliyle Türkiye'li emeklinin
- 9:09SPEAKER_01: karşılaştırması çok mümkün değil.
- 9:12SPEAKER_00: Şimdi 30 Haziran'da işsizlik oranı da açıklandı.
- 9:17SPEAKER_00: Daha önce ay başlarında açıklanıyordu ama son dönemde ay sonlarında açıklanmaya başlandı.
- 9:23SPEAKER_00: 30 Haziran'daki TÜİK sayfasına baktığım zaman şunu görüyorum.
- 9:27SPEAKER_00: Mevsim etkisinden arındırılmış işsizlik oranı %7,6 seviyesinde ve bu bir önceki aya
- 9:36SPEAKER_00: % yarımlık bir düşüş demek.
- 9:38SPEAKER_00: Fakat ben kendi çevremde iş dünyasındaki...
- 9:42SPEAKER_00: Kaynaklarımla konuştuğumda onlar istihdam konusunda bir düşme içinde olduklarını,
- 9:48SPEAKER_00: işten çıkarmak durumunda kaldıklarını söylüyorlar.
- 9:52SPEAKER_00: Fakat TÜİK'in delileri bunu göstermiyor.
- 9:55SPEAKER_00: Türkiye'de işsizlik düşüyor mu?
- 9:56SPEAKER_01: Bilerek kamuoyunda...
- 9:59SPEAKER_01: Manşet işsizlik dediğimiz dar tanımlı işsizlik dediğimiz işsizlik öne çıkarılıyor.
- 10:03SPEAKER_01: Şimdi TÜİK'in aynı açıklamasının biraz aşağısına baktığınız zaman orada 4 ayrı
- 10:08SPEAKER_01: işsizlik türü var.
- 10:09SPEAKER_01: Yani dar tanımlı işsizlikten geniş tanımlı işsizliğe ya da atıl işsizliğe,
- 10:14SPEAKER_01: atıl iş gücü diye bir şey var orada.
- 10:16SPEAKER_01: Ona baktığımız zaman dar tanımlı işsizlik %7.6 iken atıl iş gücü dediğimiz geniş
- 10:22SPEAKER_01: tanımlı işsizlik ki bunu TÜİK 5-6 yıldır açıklıyor daha önce açıklamıyor bunu.
- 10:28SPEAKER_01: 28.8'dir.
- 10:29SPEAKER_01: Şimdi dolayısıyla işsizliğe bir buzdağı gibi bakacak olursak buzdağının görünen
- 10:34SPEAKER_01: kısmı 7.6 yani biz onu görüyoruz o gösteriliyor bize fakat buzdağının tamamına
- 10:40SPEAKER_01: baktığımız zaman görünen kısmıyla görünmeyen kısmına baktığımız zaman 28.8.
- 10:45SPEAKER_01: Biz TÜİK bize diyor ki Türkiye'de 2.700.000 2.800.000 civarında kabaca bir işsiz var.
- 10:52SPEAKER_01: Fakat geniş tanımlı işsizliğe baktığımız zaman bu sayı 12 milyona yaklaşıyor.
- 10:58SPEAKER_01: Şimdi nedir bu farkın temeli?
- 10:59SPEAKER_01: Yani önce TÜİK'in nasıl işsizlik ölçüsüne bakarak bunu cevaplayalım.
- 11:03SPEAKER_01: TÜİK'te dar tanımlı işsiz dediğimiz işsizliğin ölçümünde kriter şu.
- 11:08SPEAKER_01: TÜİK bu verileri biliyorsunuz her ay bir anket yapıyor.
- 11:13SPEAKER_01: Hane halkı iş gücü araştırması dediğimiz bir anket yapıyor ve burada vatandaşa soruyor.
- 11:18SPEAKER_01: Son 4 hafta içerisinde herhangi bir iş arama kanalını kullandınız mı ve cari ücret
- 11:24SPEAKER_01: üzerinden çalışmaya hazır mısınız?
- 11:27SPEAKER_01: Eğer buna yanıtınız evetse siz işsizsiniz ama buna yanıtınız hayırsa yani son 4
- 11:32SPEAKER_01: hafta değil de son 5 hafta.
- 11:35SPEAKER_01: Ya da iş aramaktan vazgeçtiniz ya da iş bulamadınız veya bir işte çalışıyorsunuz ama
- 11:40SPEAKER_01: diyelim ki haftada 20-25 saat çalışabiliyorsunuz.
- 11:43SPEAKER_01: Başka bir iş bulamadınız ama tam zamanlı çalışmak istiyorsunuz,
- 11:46SPEAKER_01: daha yüksek ücret almak istiyorsunuz.
- 11:48SPEAKER_01: Bunlar işsizlik tanımına dahil değiller.
- 11:51SPEAKER_01: Dolayısıyla bunlara da kattığınız zaman yani son 4 hafta içinde iş aramayıp ama
- 11:56SPEAKER_01: çalışmaya hazır olan,
- 11:57SPEAKER_01: iş aramaktan vazgeçen,
- 11:58SPEAKER_01: son 4 değil de 5 hafta, 1,5 ay,
- 12:00SPEAKER_01: 2 ay önce iş arayıp İş bulamamış olanlara da kattığınız zaman geniş tanımlı
- 12:05SPEAKER_01: işsizliği elde ediyorsunuz.
- 12:06SPEAKER_01: Dolayısıyla iş gücü piyasasına böyle bakmak lazım.
- 12:09SPEAKER_01: Yoksa son 4 haftaya bakarsanız son 4 haftada insanlar çeşitli nedenlerle iş
- 12:14SPEAKER_01: aramaktan, iş bulma ümidinden vazgeçmiş olabilirler.
- 12:17SPEAKER_01: Dolayısıyla veri düşük olabilir burada.
- 12:20SPEAKER_01: Dolayısıyla dar tanımlı işsizliği değil,
- 12:23SPEAKER_01: TÜİK'in geniş tanımlı işsizliğine ve atıl iş gücüne de birlikte baktığımızda ortaya
- 12:28SPEAKER_01: çıkan tablo korkunç.
- 12:29SPEAKER_01: Şöyle bu korkunçluğu anlatayım.
- 12:31SPEAKER_01: Bu geniş tanımlı, dar tanımlı işsizlik şeyi başka ülkelerde de ölçülüyor.
- 12:36SPEAKER_01: Avrupa Birliği de ölçüyor bunu, Amerika Birleşik Devletleri de ölçüyor bunu.
- 12:40SPEAKER_01: Fakat orada bu aradaki fark...
- 12:43SPEAKER_01: Çünkü Türkiye'de iş gücü piyasasında gerçekten ciddi bir biçimde
- 13:09SPEAKER_01: İş bulmaktan ümidini kesen ya da iş arama kanalını kullanmayıp çalışmaya hazır olan
- 13:14SPEAKER_01: bir kitle var.
- 13:15SPEAKER_01: Türkiye'de istihdam sorununa bakmadan,
- 13:18SPEAKER_01: yani Türkiye'nin istihdama katılım sorununa bakmadan iş gücü piyasasını,
- 13:23SPEAKER_01: işsizliği anlamak mümkün değil.
- 13:24SPEAKER_01: Çünkü Türkiye'de istihdama katılım oranı %50 civarında.
- 13:28SPEAKER_01: Yani çalışabilir 15 artı yaş nüfusun, çalışabilir nüfusun %50'si istihdam ediliyor.
- 13:34SPEAKER_01: Bu oran Avrupa Birliği'nde ya da Amerika Birleşik Devletleri'nde %70 ve üzerine çıkıyor.
- 13:39SPEAKER_01: Burada zaten yüksek bir istihdam oranı olduğu için geniş tanımlı işsizlik oranı o
- 13:43SPEAKER_01: kadar yüksek olmuyor.
- 13:44SPEAKER_01: Yani siz işsizliğe istihdamla birlikte bakmak zorundasınız.
- 13:48SPEAKER_01: Ülke ekonomisi yeterince istihdam yaratıyor.
- 13:51SPEAKER_00: Peki iş gücüne katılma oranıyla istihdam oranı arasındaki fark nedir Sayın Hocam?
- 13:57SPEAKER_01: Yani bir ülkede iş gücü dediğimiz 15 artı yaş içerisinde çalışanları ve işsizleri
- 14:04SPEAKER_01: birlikte ele aldığımız zaman buna iş gücü diyoruz.
- 14:07SPEAKER_01: Yani çalışanlar ve işsizler birlikte iş gücünü oluşturuyor.
- 14:10SPEAKER_01: İş gücüne katılma oranı çalışanları ve dar tanımda işsizlerin toplamını ifade ediyor.
- 14:16SPEAKER_01: İstihdam ise herhangi bir gelir elde etmek amacıyla çalışanların oranını ifade ediyor.
- 14:20SPEAKER_01: Dolayısıyla iş gücü istihdam artı işsizler olarak ifade edilebilir.
- 14:25SPEAKER_01: O yüzden iş gücüne katılma oranı biraz daha yüksektir.
- 14:28SPEAKER_01: İstihdama katılma oranından biraz daha yüksektir.
- 14:30SPEAKER_00: Kadın iş gücü geniş tanımlı olarak bakıldığı zaman kadın iş gücü ve genç iş gücü
- 14:36SPEAKER_00: hakkında neler söyleyebiliyoruz?
- 14:41SPEAKER_00: Turizm ülkesi aynı zamanda tarım ülkesi de bu işsizlikte dar kapsamlı işsizlikteki
- 14:49SPEAKER_00: düşüşte tarım ve turizminde bir rolü var mıydı?
- 14:53SPEAKER_01: Bunları açıklarken mevsim etkilerinden arındırılmış olarak.
- 14:56SPEAKER_01: Açıkladığı için mevsim etkisini burada şey yaptığını, telafi ettiğini bize söylüyor.
- 15:00SPEAKER_01: Dolayısıyla mevsim etkisinden arındırılmış olarak bunları söylemiş oluyor bize.
- 15:05SPEAKER_01: Ama mevsim etkisinden arındırılmamış verilerde kuşkusuz mevsimsel etkileri hesaba
- 15:10SPEAKER_01: katmak gerekir.
- 15:11SPEAKER_01: Ama TÜİK bu açıkladığı veri mevsim etkisinden arındırılmış.
- 15:14SPEAKER_01: Yani ben şeyi mevsimsel değişiklikleri arındırarak bir veri açıklarım demiş oluyor.
- 15:20SPEAKER_01: Dolayısıyla biz bunu Mevsim davgalanmalarından bağımsız olarak yorumlayabilir.
- 15:25SPEAKER_01: Bize mevsim etkilerinden bağımsız olarak işsizlik düştü demiş oluyorlar.
- 15:29SPEAKER_01: Kadın ve gençlik konusunda söylenecek olan şudur aslında.
- 15:33SPEAKER_01: Kadın ve genç istihdamı her zaman ya da kadın ve genç işsizliği ya da kadın ve genç
- 15:37SPEAKER_01: iş gücü piyasasına baktığımız zaman bu iki kategori İş gücü piyasasında dezavantajlı
- 15:42SPEAKER_01: konumdadır.
- 15:43SPEAKER_01: Yani gençlerin iş gücü piyasasına girmesi,
- 15:46SPEAKER_01: iş bulması,
- 15:47SPEAKER_01: iş halen iş gücü piyasasında olanlara göre çok daha zor olduğu için onların
- 15:51SPEAKER_01: işsizliği daha yüksek olur.
- 15:53SPEAKER_01: Benzer bir durum kadın istihdamı açısından da söz konusu.
- 15:56SPEAKER_01: Türkiye'de zaten ortalama istihdam oranlarının düşük olmasının temel sebebi erkek ve
- 16:01SPEAKER_01: kadın istihdamı arasındaki devasa farktır.
- 16:04SPEAKER_01: Yani Türkiye'de ortalama istihdamın düşük olmasının en temel sebebi kadınların
- 16:09SPEAKER_01: istihdama katılım oranının düşüklüğüdür.
- 16:12SPEAKER_01: Bunun bir dizi sebebi var.
- 16:14SPEAKER_01: Yani sosyoekonomik sebebi var.
- 16:15SPEAKER_01: Göç etkiliyor bunu.
- 16:17SPEAKER_01: Kültürel sebepleri var.
- 16:18SPEAKER_01: Kadınların iş gücü piyasasında yaşadığı ayrımcılıklar var.
- 16:21SPEAKER_01: Bütün bunlar kadınların iş gücü piyasasında katılımını yavaşlatıyor ve kadın
- 16:25SPEAKER_01: işsizliğinin daha yüksek, kadın istihdamının daha düşük olmasına yol açıyor.
- 16:30SPEAKER_01: Bunu da verilerden görüyoruz.
- 16:31SPEAKER_01: Hem dar tanımlı hem geniş tanımlı.
- 16:33SPEAKER_01: İş gücü piyasası ve yerlerine baktığımız zaman gençler ve kadınların oranları,
- 16:40SPEAKER_01: işsizlik oranları daha yüksek, istihdam oranları da daha düşük oluyor.
- 16:43SPEAKER_01: Bu çok yapısal bir sorun yani Türkiye ekonomisinin yapısal sorunlarından birisi
- 16:49SPEAKER_01: olarak ifade edilebilir bu.
- 16:50SPEAKER_01: Buna tabii son zamanlarda bir de gençler açısından bahsediyoruz.
- 16:54SPEAKER_01: Ev genci dediğimiz ne eğitimde ne istihdamda olanlar eklenmiş oluyor.
- 16:59SPEAKER_01: Yani eğitime katılmak, eğitim nedeniyle iş gücü piyasasına girmemek bilinen bir şeydi.
- 17:05SPEAKER_01: Ama şimdi eğitime de girmiyor, iş gücü piyasasına da girmiyor.
- 17:08SPEAKER_01: Bu iki özelliğiyle olmayan yeni bir kategori karşımıza çıkıyor.
- 17:12SPEAKER_01: Bunun yüksekliği tabii vahim bir durum.
- 17:14SPEAKER_01: Yani eğitimden ve kopmuş, istihdamdan da kopmuş bir kitleden söz ediyoruz burada.
- 17:20SPEAKER_00: Temmuz ayında sendikalaşma istatistikleri de yayınlandı.
- 17:25SPEAKER_00: Sizin paylaşımınızda şunu görüyorum.
- 17:28SPEAKER_00: Ocak ayında %14,45 olan sendikalaşma oranı temmuz ayında %13,80'i düşmüştür.
- 17:35SPEAKER_00: Peki AKP'nin 25 yıllık sürecinde sendikalaşma oranında nasıl bir değişim ya da
- 17:42SPEAKER_00: gelişim ortaya çıktı?
- 17:43SPEAKER_01: Hem Ocak hem Temmuz ayında bu sendikalaşma istatistikleri açıklandığında bazı
- 17:48SPEAKER_01: haberlerde şöyle şeyler görüyorum.
- 17:49SPEAKER_01: 2003 yılında, 2009 yılında sendikalaşma oranı %60'dı, %59'du.
- 17:55SPEAKER_01: Şimdi %14'e, %13'e düştü gibi haberler görüyorum.
- 17:59SPEAKER_01: Bunlar hatalı haberler.
- 18:00SPEAKER_01: Yani meselenin iç yüzünü bilmemekten kaynaklanıyor.
- 18:04SPEAKER_01: Türkiye'de 2013 yılından önceki sendikalaşma istatistikleriyle hareket etmek ya da
- 18:09SPEAKER_01: değerlendirme yapmak neredeyse imkansızdır.
- 18:14SPEAKER_01: Şundan dolayı çünkü 2013 öncesindeki istatistikler eski sisteme göre açıklanan istatistiklerdi.
- 18:21SPEAKER_01: Aslında bunlar çöptür.
- 18:22SPEAKER_01: Çok net biçimde söyleyeyim bunu.
- 18:24SPEAKER_01: Yani bir sosyal bilimci olarak bunu çok rahat söyleyebilirim.
- 18:27SPEAKER_01: Çöptür.
- 18:27SPEAKER_01: Neden çöptür?
- 18:28SPEAKER_01: Çünkü bakanlık bilerek isteyerek Emekli olanları da,
- 18:32SPEAKER_01: ölenleri de, istifa edenleri de sendikalarda üye olarak tutmuştur.
- 18:36SPEAKER_01: Mesela 2009 yılında sendika üyesi sayısı 3,5 milyon civarındadır.
- 18:42SPEAKER_01: 3,5 milyon civarındadır.
- 18:44SPEAKER_01: %60 civarındadır yani aşağı yukarı kabaca.
- 18:47SPEAKER_01: Fakat 2012 yılının sonuna,
- 18:48SPEAKER_01: 2013 yılının başına geldiği zaman sendikalı işçi sayısı birdenbire 1 milyona düşüyor
- 18:53SPEAKER_01: ve oran olarak da %9'a düşüyor.
- 18:55SPEAKER_01: Nasıl oluyor bu?
- 18:56SPEAKER_01: Çünkü bakanlıkla sosyal güvenlik sistemi entegre hale geliyor.
- 19:00SPEAKER_01: Dolayısıyla gerçekte çalışan işçiler sendika üyesi gözüküyor.
- 19:05SPEAKER_01: Diğerleri siliniyor.
- 19:06SPEAKER_01: Yani emekli olanlar, işten ayrılanlar, istifa edenler, ölenler.
- 19:10SPEAKER_01: Sistemden siliniyor.
- 19:11SPEAKER_01: Bunları geçmişte neden koruyordu bakan kümet?
- 19:14SPEAKER_01: Şundan koruyordu.
- 19:15SPEAKER_01: %10 barajı diye bir şey vardı, bir kural vardı.
- 19:18SPEAKER_01: Bir sendikanın barajı geçebilmesi için o iş pulunda çalışan işçilerin %10'unu yapması gerekiyor.
- 19:23SPEAKER_01: Çoğu sendika bunu yapamıyordu.
- 19:25SPEAKER_01: Hükümet de onları kontrol edebilmek için bu oranlarına dokunmuyordu.
- 19:29SPEAKER_01: Onları kağıt üzerinde yüksek sayıda gösteriyordu.
- 19:33SPEAKER_01: Bunların hepsi sonra ayıklandı ve Türkiye'de 2013 sonrasında daha gerçekçi bir
- 19:39SPEAKER_01: sendika istatistiğine kavuşmuş oldu.
- 19:41SPEAKER_01: O yüzden Türkiye'de resmi istatistiklere bakarak özellikle sendikalaşma,
- 19:46SPEAKER_01: pazarlık konusunda 2013 öncesi sistemde bilgilere göre hareket etmek mümkün değil.
- 19:51SPEAKER_01: Bunları ancak Tahminlerle söyleyebiliyoruz ama Türkiye'de asla ve asla hiçbir zaman
- 19:58SPEAKER_01: %60 gibi bir sendikalaşma oranı olmadı.
- 20:01SPEAKER_01: 1970'li yıllarda daha yüksek olduğu doğrudur ama Türkiye'de 12 Eylül sonrasında
- 20:07SPEAKER_01: sendikalaşma oranları zaten düşüşe geçti.
- 20:09SPEAKER_01: AKP geldiğinde de sendikalaşma oranları bugünkü seviyelerde hatta daha da düşük.
- 20:13SPEAKER_01: O yüzden bu karşılaştırma doğru değil.
- 20:16SPEAKER_01: Şimdi ne durumdayız şu anda?
- 20:18SPEAKER_01: Şimdi %13-14 gibi verileri açıklıyor hükümet ama bunlar kamu dahil verilerdir.
- 20:24SPEAKER_01: O yüzden ben bunları da daha katmanlı bakmak gerektiğini düşünüyorum.
- 20:28SPEAKER_01: Neden buna itiraz ediyorum?
- 20:30SPEAKER_01: Çünkü kamuda işçilerin %76'sı sendika üyesi.
- 20:34SPEAKER_01: Özel sektöre geldiğimiz zaman bu %6'ya kadar, %5,5'a kadar düşüyor.
- 20:39SPEAKER_01: Dolayısıyla bakılması gereken yer Kamu sektörünü çıkardıktan sonra kaç sendikalı
- 20:45SPEAKER_01: üyeniz var ona bakmanız gerekir.
- 20:47SPEAKER_01: Kamuyu koyduğunuz zaman, kamuda çünkü patron devlettir, siyasi iktidardır.
- 20:52SPEAKER_01: Şey gibi davranmıyor, özel sektör gibi davranmıyor.
- 20:55SPEAKER_01: Tersine hatta şey diyor, gidin bana yakın olan sendikaya üye olun diyor.
- 20:58SPEAKER_01: O yüzden kamuda sendikalaşma oranları çok yüksek.
- 21:02SPEAKER_01: Mesela belediyelerde,
- 21:04SPEAKER_01: sağlık iş kolunda sendikalaşma oranları %55'lere %35'lere kadar ulaşabiliyor.
- 21:11SPEAKER_01: Dolayısıyla burada bakılması gereken sendikalaşma oranında %13-14 gibi oranlar bana
- 21:17SPEAKER_01: yüksek geliyor.
- 21:18SPEAKER_01: Özel sektördeki şeye bakmak lazım.
- 21:20SPEAKER_01: Bu da %5-6 civarında bir sendikalaşma oranı olduğunu söyleyebilirim özel sektörde.
- 21:25SPEAKER_00: Peki özel sektördeki sendikalaşma oranıyla Türkiye OECD ülkeler arasında nerelerde yer alıyor?
- 21:32SPEAKER_00: Ona dair bir veri var mı elimizde?
- 21:34SPEAKER_01: Var evet buna ilişkin bir veri var.
- 21:38SPEAKER_01: Burada da dikkat edilmesi gereken husus şu.
- 21:41SPEAKER_01: Çıplak sendikalaşma oranı tek başına bir şey ifade etmiyor.
- 21:44SPEAKER_01: Burada bakılması gereken oran toplu sözleşme kapsamındaki sendikalaşma işçi oranına
- 21:52SPEAKER_01: bakmak gerekiyor.
- 21:52SPEAKER_01: Şimdi dünyada böyle bir ayrım var.
- 21:54SPEAKER_01: Avrupa'da böyle bir ayrım var.
- 21:56SPEAKER_01: Şundan kaynaklanıyor bu.
- 21:57SPEAKER_01: Mesela Avrupa'daki ülkelerde sendika üyesi işçi sayısı az olmasına rağmen sendikanın
- 22:04SPEAKER_01: imzaladığı toplu sözleşmeden yararlan işçi sayısı çok olabiliyor.
- 22:08SPEAKER_01: Neden?
- 22:08SPEAKER_01: Çünkü teşmil dediğimiz bir mekanizma var orada.
- 22:11SPEAKER_01: Teşmil şu demek,
- 22:12SPEAKER_01: siz sendika üyesi değilsiniz ama sendikanın imzaladığı bir toplu sözleşmesi sizin
- 22:16SPEAKER_01: işyerinize teşmil ediliyor, yayılıyor.
- 22:19SPEAKER_01: Dolayısıyla siz bundan yararlanıyorsunuz.
- 22:21SPEAKER_01: O yüzden mesela Fransa örneği çok verilir.
- 22:23SPEAKER_01: Ben de onu vereyim.
- 22:24SPEAKER_01: Fransa'da sendikalaşma oranı yani Fransa'da merkezi sendikalara üye olan işçi oranı
- 22:29SPEAKER_01: %10 civarındadır.
- 22:31SPEAKER_01: Ama Fransa'da Toplu pazarlık kapsamındaki işi oranı %90'ın üstündedir.
- 22:38SPEAKER_01: Yani herkes sendikaların imzadığı toplu iş sözleşmesine yararındır ama merkezi
- 22:42SPEAKER_01: sendikalara aidat vermez.
- 22:43SPEAKER_01: Bu oranın biraz endüstri ilişkileri de sendikalaşma geleneğine ait işi.
- 22:48SPEAKER_01: Bu yüzden bakılması gereken toplu pazarlık ya da toplu iş sözleşmesi kapsamıdır.
- 22:53SPEAKER_01: Böyle olduğu zaman Avrupa ile Türkiye arasında devasa bir fark olduğunu söyleyebilirim.
- 22:59SPEAKER_01: Yani Avrupa Birliği OECD ortalamasında %60'ı aşan bir sendika toplu iş sözleşmesi
- 23:07SPEAKER_01: kapsama oranı var.
- 23:08SPEAKER_01: Türkiye'de bu oran kamuoyuna kattığınız zaman %14-15 civarında özel sektöre
- 23:13SPEAKER_01: indiğiniz zaman daha düşük.
- 23:14SPEAKER_01: Yani ciddi bir fark var.
- 23:16SPEAKER_01: Özellikle özel sektör bağlamında ciddi bir fark olduğunu söyleyebilmek mümkün.
- 23:20SPEAKER_01: Ama sadece çıplak sendika üyeli üzerinden bakıldığında bazı ülkeler Türkiye'den daha
- 23:27SPEAKER_01: kötü görünebilir.
- 23:27SPEAKER_01: Mesela Amerika Birleşik Devletleri'yi.
- 23:30SPEAKER_01: Fransa gibi ülkeler çıplak sendikalaşma oranından düşük görünebilir ama burada
- 23:34SPEAKER_01: bakılması gereken sendikanın korumasından yararlanan iş gücü ne durumda ona bakmak
- 23:39SPEAKER_01: gerekiyor karşılaştırmanın doğru yapılabilmesi için.
- 23:42SPEAKER_00: Sayın içerik sizi yakalamışken son olarak şunu da sormak istiyorum.
- 23:46SPEAKER_00: SGK'daki devlet katkısı yanılmıyorsam kaldırılıyor değil mi?
- 23:50SPEAKER_00: Yani böyle birkaç gün önce böyle bir haber okudum.
- 23:54SPEAKER_01: Bu ne anlama geliyor?
- 23:55SPEAKER_01: Bugün Odar yayınlandı resmi gazetede kaldırıldı.
- 23:59SPEAKER_01: Yani şimdi bu teknik bir mesele olarak lanse ediliyor.
- 24:03SPEAKER_01: Hatta ben bunun üstüne gittiğim zaman bazıları ya teknik bir meseleyi ideolojik bir
- 24:08SPEAKER_01: mesele haline getirdin falan diyorlar.
- 24:11SPEAKER_01: Şu demek bu.
- 24:12SPEAKER_01: 2008 yılında AKP tarafından getirilen 5510 sayılı yasayla sosyal güvenlik kurumuna
- 24:19SPEAKER_01: devletin Tıpkı işçi ve işverenin prim ödemesi gibi düzenli katkı yapması kurala
- 24:25SPEAKER_01: bağlandı.
- 24:26SPEAKER_01: Yani SGK'nın toplamış olduğu primlerin uzun vadeli sigorta primleri diyoruz buna.
- 24:32SPEAKER_01: Kısa vadeli dahil değil,
- 24:33SPEAKER_01: hastalık gibi,
- 24:34SPEAKER_01: analık gibi kısa vadeli değil de yaşlılık ve ölüm gibi uzun vadeli sigorta
- 24:39SPEAKER_01: primlerinin dörtte biri kadar Devlet Sosyal Güvenlik Kurumu'na prim yatırıyor
- 24:45SPEAKER_01: 2008'den bu yana.
- 24:46SPEAKER_01: Şimdi bunu kaldırıyorlar.
- 24:47SPEAKER_01: Dolayısıyla bu kalktığı zaman diyorlar ki biz zaten devletiz.
- 24:51SPEAKER_01: Devlet olarak zaten SGK'nın ihtiyaç olduğunu ödemeye devam edeceğiz.
- 24:55SPEAKER_01: Teknik olarak bu doğru olabilir mi?
- 24:56SPEAKER_01: Evet olabilir.
- 24:58SPEAKER_01: SGK iflas etmez.
- 24:59SPEAKER_01: SGK açık verdiği zaman bunu devlet karşılar ama fark şurada.
- 25:03SPEAKER_01: Bunu bir devlet katkısı olarak ödemekle SGK açık verdi,
- 25:07SPEAKER_01: SGK'nın açığını biz hazineden kapattık demek arasında devasa bir
- 25:11SPEAKER_00: fark var.
- 25:12SPEAKER_00: Yani ideolojik bir fark var.
- 25:13SPEAKER_01: Onu ben ona itiraz ediyorum.
- 25:15SPEAKER_01: Yani gene SGK aylıklarını insanlar almaya devam edecekler.
- 25:19SPEAKER_01: Açık olduğu zaman SGK'nın prim geliriyle,
- 25:21SPEAKER_01: geliriyle, ödemeleri arasında bunu hazineden karşılayacaksınız.
- 25:25SPEAKER_01: Ama eskiden mesela bunu devlet katkısı olarak verdiğiniz miktara şimdi açık diyeceksiniz.
- 25:30SPEAKER_01: Açığı kapattım diyeceksiniz.
- 25:32SPEAKER_01: Şimdi 2025 yılında SGK'nın açığı kalmamıştı teknik olarak.
- 25:36SPEAKER_01: Neden biliyor musun?
- 25:37SPEAKER_01: Çünkü primler vardı, devlet katkısı vardı.
- 25:40SPEAKER_01: Emekli aylıklarını da düşük tutmuşlardı.
- 25:42SPEAKER_01: SGK'nın gelirle giderini denkleştirmişlerdi.
- 25:44SPEAKER_01: O yüzden şöyle bir şey söyleyemiyorlardı.
- 25:46SPEAKER_01: Biz açık kapatıyoruz diyemiyorlardı.
- 25:49SPEAKER_01: Muhtemelen bundan rahatsız oldular çünkü insanlar homurdanmaya başladı.
- 25:53SPEAKER_01: Yani SGK'nın açığı yoksa bize niye para vermiyorsunuz demeye başladılar.
- 25:58SPEAKER_01: Şimdi bu devlet katkısının adını kaldırdılar.
- 26:01SPEAKER_01: Bunun yerine SGK'nın açığını şey yapacaklar.
- 26:03SPEAKER_01: Mesela 2025 yılında yaklaşık 30 milyar civarında sanıyorum fazla vermişti.
- 26:09SPEAKER_01: Şimdi miktarı hatırlayamıyorum.
- 26:11SPEAKER_01: Yani fazla verdi SGK'nın gelir gidir.
- 26:14SPEAKER_01: Fakat 2026 yılında bu nedenle açık 1 milyara geçecek.
- 26:19SPEAKER_01: Bir trilyonu geçecek.
- 26:22SPEAKER_01: Bir milyar karıştırdım onları.
- 26:24SPEAKER_01: Bir trilyonu geçecek.
- 26:25SPEAKER_01: Neden?
- 26:25SPEAKER_01: Çünkü devlet katkısı formüle kaldırıldığı için Ağustos ayından itibaren devletin
- 26:30SPEAKER_01: yapmış olduğu o katkı açık finansman olarak ifade edilecek.
- 26:34SPEAKER_01: Yani geçmişte devlet katkısı olarak adlandırılan şey,
- 26:37SPEAKER_01: Önümüzdeki dönemlerde açık finansman olarak şey yapılacak ve bu bizim karşımıza
- 26:42SPEAKER_01: şöyle çıkacak.
- 26:43SPEAKER_01: Zaten SGK çok açık veriyor,
- 26:45SPEAKER_01: SGK'nın masrafı çok, gideri çok, emekli aylıklarına artış yapamayız diyecekler.
- 26:49SPEAKER_01: Yani benim itiraz ettiği nokta aslında teknik dedikleri nokta tam olarak ideolojik
- 26:55SPEAKER_01: bir şey değişiklik.
- 26:56SPEAKER_01: Yani biz katkıyı kaldırıyoruz,
- 26:58SPEAKER_01: katkı yerine açık finansmana geçiyoruz, açığı finanse etmeye geçiyoruz diyecekler.
- 27:02SPEAKER_01: Yarın öbür gün bize kara delik, SGK açığı çok büyük.
- 27:06SPEAKER_01: Vesaire gibi şeyler anlatacaklar.
- 27:08SPEAKER_01: Masallar anlatacaklar.
- 27:10SPEAKER_01: Bu açık kapatmanın şey bu.
- 27:11SPEAKER_01: Yoksa şöyle olmayacak.
- 27:13SPEAKER_01: Yani elbette devlet şu ana kadar vermiş olduğu parayı vermeye devam edecek.
- 27:17SPEAKER_01: Emekleri aylıklar almaya devam edecek.
- 27:19SPEAKER_01: Ama şunu diyecekler bize.
- 27:20SPEAKER_01: Biz açığı kapattık diyecekler.
- 27:23SPEAKER_01: Bir katkı zorunluluğu yok.
- 27:24SPEAKER_01: Yani yasal, düzenli devletin bir katkı zorunluluğu olmaktan çıkacak.
- 27:29SPEAKER_01: Açık kapatmaya dönecek.
- 27:30SPEAKER_01: Mesele budur.
- 27:31SPEAKER_00: Yani açı aslında devlet değil iktidarı hükümet kapatmış olacak.
- 27:35SPEAKER_00: Bağışlara da aslında devlet değil büyük ölçüde hükümet vermiş olacak.
- 27:39SPEAKER_00: Bu da finansmanı kamunun bir sosyal hak olarak
- 27:43SPEAKER_01: ödemesi yerine hükümet açık kapatıyor hazineden.
- 27:47SPEAKER_01: Bu da bize yük oluyor, ekonomiye yük oluyor.
- 27:49SPEAKER_01: Bunu şeyden çok iyi hatırlıyorum.
- 27:51SPEAKER_01: 2000'lerin başında bu SGK açık kapatma işi,
- 27:55SPEAKER_01: o zaman hükümet yanlısı gazetelerin manşetlerinde şey vardı,
- 27:59SPEAKER_01: kara delik, ekonomiyi batıran kara delik hikayeleri vardı.
- 28:03SPEAKER_01: Tekrar oraya döneceğiz, yani onları anlatacaklar bize.
- 28:06SPEAKER_00: Evet, Sayın Asya'ya çok teşekkür ederim.
- 28:09SPEAKER_00: Hem emekliler, hem işsizlik durumu, hem de sendikalarla ilgili olarak önemli bilgiler verdiniz.
- 28:17SPEAKER_00: Stüdyo recap'e katıldınız.
- 28:19SPEAKER_00: Sağ olun, var olun efendim.
- 28:21SPEAKER_01: ... ... ...