Latest / Derin Detay / 🧠 DETAY #11 | İlber Ortaylı'nın Ardından: Türkiye'de Aydın ve Entelektüel Tartışması

Transcript

🧠 DETAY #11 | İlber Ortaylı'nın Ardından: Türkiye'de Aydın ve Entelektüel Tartışması · Derin Detay

0:04
Burası derin de lan. Gündemin arkasındaki akıl.
0:11
Detayın içindeki. Allah.
0:23
Evet değerli dostlar. Detay bölümümüzün 10.
0:27
Birincisinde sizlerle beraberim. Bugün biraz farklı bir konu
0:32
işleyeceğiz. Daha doğrusu bu detay bölümümüz
0:36
biraz iç dökme yolunda olacak. Çünkü aslında geçtiğimiz
0:41
günlerde çok önemli bir kayıp yaşadık.
0:45
Ilber hocayı ilber ortaylıyı kaybettik.
0:49
Gerçekten türkiye'nin en önemli kültür insanlarından birisi olan
0:53
bir zattı kendisi. Tabi kendisiyle ilgili çok
0:57
önemli sözler söylendi. Çok ciddi tartışmalar bugün alıp
1:03
başını yürüdü. Açıkçası ilber o taylıyı
1:06
insanlar çok farklı yerlere konumluyorlar.
1:09
Tabi ki kendi düşünce dünyalarında kafalarında ama
1:14
açık konuşmak gerekirse, yani ben elbette sizlere hani ilber
1:19
Ortaylı işte bir aydındı. Entelektüelde böyle bir
1:22
tartışmanın içerisinde elbette ki olmayacak.
1:24
Çünkü netice itibariyle hani herkes ilber ortayı zaten kendi
1:28
fikir dünyasında bir yere konumluyor.
1:32
Aslında bugün konuşmak istediğim benim konu değerli tutar.
1:36
Böyle önemli bir kişinin kaybının.
1:40
Türkiye açısından entelektüel ve aydın sorumluluğu bakımından ne
1:46
ifade ettiğiyle ilişkin bazı şeyler söyleyeceğim.
1:50
Çünkü bireysel bir şey söyleyeyim.
1:52
Burada ilber hoca benim kendimin bu fikri dünyasının
1:58
şekillenmesinde merak duygusunun kırıklenmesinde.
2:03
Ve hani bu benim eşbuça t v'de de sloganımdır.
2:07
Hani her arayan bulmaz ama bulanlar her daim arayanlardır
2:13
açıkçası. Tabi ki bu bir aslına bakarsanız
2:17
bir hadis. Islam dünyasında ama hani bunun
2:22
kuveden fiile dökümünü sorsanız bugün somut dünyada bunu ilber
2:28
hoca olarak düşünsünüz. Çünkü ilber hoca hakikaten
2:33
hiçbir zaman bulduğunu söylemeyen aslında arayan ve
2:38
aradıkça daha da fazla aramak isteyen yani insanların merak
2:43
dünyasını çeşitlendirmek, geliştirmek için.
2:47
Önce kendi merakını geliştiren ve genişleten bir zat hakikaten
2:53
hani kendisini tarihçi diyorlar ama aslında bana soracak
2:57
olursanız hiçbir zaman hani bir tarihçi sıfatıyla ben kendisine
3:02
adetmem elbette en yüksek disiplin olarak.
3:06
Yararlandığı bir alandır. Tarih ve kendisi de bunu bu
3:09
şekilde söylemiştir. Yani tarihi bir disiplinel bir
3:13
alan olarak bakmıştır ve tarihi kuvvetlendirmek ve söylemlerine
3:18
biraz daha zenginleştirmek adına çok farklı alanlardan
3:23
yağlanmıştır, işte antropoloji olsun, arkeoloji olsun, kültür
3:27
olsun, efendime söyleyeyim, başka alanları olsun.
3:31
Yani bu alanlarda çok fazla araştırma yapmış, çok fazla
3:34
okumuş yani herkes 10'a çıkart. Gibi yaza da diyor tabii.
3:38
Hiç şüphesiz bende de çok önemli eserleri var ama bana soracak
3:43
olursanız bu eserleri yazmaktan öte çok fazla okuyan, araştıran,
3:50
özellikle çok fazla sohbet eden yani ilber hocayı.
3:53
Ben bir fiil de tanıdım. Kendisiyle de tanıştım
3:59
kendisinin hatta bir kitap fuarında ilk başta tanışmıştık.
4:04
Ve bana şöyle enteresan bir cümle kullanmıştı, görüyor musun
4:08
dedi. Şu arkadaki o da sonra kuyu
4:09
dedim hocam. Evet bayağı bir uzun kuyuuk
4:12
ekmek kuyuna çok benziyor demiştim tabi esp'ye yapma
4:15
bağlanından söylemişti ama yani böyle bir samimiyet hani
4:21
karşısındaki insanda daha. Birinci dakkadan itibaren
4:25
kurduğu iletişim tabii o iletişimin alt metninde çok
4:29
ciddi sohbet kültürü yani hatta Murat bağdatçıyla işte fatih
4:36
altaylıyla tabi ki hani Fatih Altaylı aslında ilber hocayı
4:41
bizlerle gerçek manada tanıştığında mesela onların
4:46
yaptığı sohbetler ki ilber hoca. Sürekli şey diyordu işte
4:50
dedikodu yapıyoruz. Halbuki dedikodu aslında onun
4:53
açısından biyografi de yani onu o şekilde değerlendiriyordu ve
4:58
hiçbir zaman aslında. Emin olmadığı konulan da kesin
5:03
hükümler vermemeye çalışıyordu. Ve her zaman söylediği cümle bir
5:09
şeyi çok iyi bilebilmeniz için çok iyi araştırmanız lazım.
5:14
Çok derinlikli bilgi elde etmeniz lazım ve böylelikle o
5:19
yolculukta belli bir takım soruların peşine düşebilirsiniz.
5:23
Çünkü ilber hoca için benim görebildiğim kadarıyla hiçbir
5:28
zaman cevaplar değil. Tam tersine daha fazla sorular
5:33
çok daha ön plandaydı. Çünkü onun karşısına her yeni
5:37
bilgi çıktığında öyle zannediyorum ki o da buna dair
5:42
yeni bir soru soruyordu. Tabi bir taraftan da ilber
5:47
hocayı ilber hocayı yapan en önemli.
5:50
Hasretlerden diyeyim. Bir tanesi toplumsal olaylara
5:54
karşı. Ya da milli meselelere karşı her
5:58
daim bir sözü olan bir cümle kurabilen ve bu cümlenin de
6:03
arkasını o tarihi vesikala üzerinden ya da o tarihte o
6:08
biriken kültür olayları, kültür olguları işte efendime
6:13
söyleyeyim fikri süreçler üzerinden analiz edebilen,
6:17
tepkik edebilen ve bunu da sonrasında.
6:20
Zamanı geldikçe kitaplaştıran ya da bunu belli birtakım
6:25
konferanslarda insanlara bu beyninde biriktirdiklerini
6:29
aktaran bir hani fenomen haline geldi.
6:34
Bir kültür insanı olarak ben değerlendiriyorum işte bugün
6:38
mesela baktığımızda şöyle tartışmalar görüyoruz işte, ne
6:43
kadar aydındı, ne kadar entelektüeldi.
6:45
Tabii bizim hani türk milletinin.
6:48
Bu bağlamda bu tip bir tartışmayı yapabilmesi için
6:51
nasıl bir derinlikle okuması var ya da bu konularda yeteri kadar
6:56
bilgi sahibi ve tabii ki bu soruları bizim sormamız lazım ki
7:00
ben bu tartışmayı yapmayacağım. Size bugün bu dediğim gibi
7:04
başlangıçta böyle bir şekilde. Ilber hocayı anmak istemiyorum
7:08
ama şöyle bir şey söyleyebilirim, yani belki eğer
7:11
daha somut bir şey söylememeleri kimse hani kendisi benim açımdan
7:15
münevver bir insandı diyebilirim.
7:18
Yani disiplin kültür araştırmaları yapan oradan elde
7:23
ettiği birikimleri farklı disiplinlere adapte edebilen ve
7:27
aynı zamanda da tabii ki bu biraz önce söylediğim önemli
7:31
olaylara karşı mesela bu Ahmet mingui.
7:35
Davası ki bildiniz yüzde çok önemli bir hadisedir Türkiye
7:41
cumhuriyeti'nin. Bu zamana kadar gelen adalet
7:44
tarihinde bir kırılma noktasıdır ve kendisi mesela çok hastayken
7:51
rahatsızken Ahmet mingui'nin davasına tekerlekli sandalyeyle
7:56
katılmış birisidir. Bu bağlamda mesela toplumsal
8:01
sorumluluğu gayet net bir şekilde ortaya koymuştur olması
8:07
gereken yerde olmuştur. Bu bağlamda belki bir aydın
8:11
diyebilirsiniz. Kendisiyle hani?
8:14
Çünkü bugün 10'a çıkart karşı çıkanlar mesela işte şu, şu
8:17
duygularda hiçbir şey söylemediği gibi bazı abuk subuk
8:21
sözler bana soracak olursanız söylüyorlar ama bu tip önemli
8:25
yani Türkiye cumhuriyeti'nin benliğini etkili.
8:29
Yani bu tip olaylarda ilber hoca'nın her daim türk
8:34
milletinden en az bir 10 15 adım daha önde olduğunu düşünürseniz
8:40
hani bugün kendisi hakkında? Atıp tutanlar herhalde bunu bir
8:46
düşüneceklerdir ya da düşünmelilerdir diye düşünüyorum
8:50
ama tabii ki yani bildiğiniz üzere.
8:54
Zaten okumayan ııı sorgulamayan ve kendi tarihinizi belli
8:59
kalıplar üzerinden ifade eden bizler maalesef ki bu tip bir
9:06
önemli şahsiyetin vefatından sonra böyle kısır tartışmalar
9:11
içerisinde açıkçası zamanımızı kaybediyoruz.
9:14
Açıkçası bugün düşündüm böyle bir potans böyle bir kayıt.
9:19
Çekmeli miyim? Çekmemeliyim yiyim diye.
9:21
Çünkü netice itibariyle belki çok daha farklı bir konuyu bu da
9:26
konuşmam gerekiyordu ama açık konuşayım. 23 gündür zaten hani
9:31
Halit ruhi olarak da çok kötü durumdaydım ki tam olarak
9:35
kendimi bu bağlamda toparlayabilmiş de değilim.
9:38
Çünkü ilber hoca dediğim gibi. Hani bilim bu konuda
9:42
meraklarımı, farkındalıklarımı ya da görünenin arka planındaki
9:48
durumlara ve fikirlere karşı yaklaşımı pozitif yönde onu da
9:54
açık söyleyeyim, etkileyen bir kişiyi de kendisinin
9:58
öğrencilerinden derste aldığım oldu.
10:01
Hatta onların öğrencileriyle kendisi hakkında.
10:06
Uzun uzun olmazsa işte kahve sohbetleri yaptıydık işte bazı
10:09
konferanslarda kendisiyle yeniden işte konu hakkında
10:13
birkaç cümle söyledim. O da mesela bu ilgi ve alakalı
10:17
benim görünce dedi ki işte araştırmanız lütfen devam et
10:20
dedi işte eniş bey falan filan gibi böyle takım cümleler de
10:24
okullandı. Bunlar bana hakikaten hani onun
10:27
bıraktığı belki de en büyük mirastı.
10:31
Çünkü açık konuşmak gerekirse kendisini ben.
10:35
Ilk olarak bu tarihi narko odasında aslında izledim işte bu
10:40
Murat bardakçı olsun işte Erhan afyoncu sovası da gelmişti işte.
10:45
Ondan önce Pelin batu işte Celal şengör mesela katıldığında
10:50
müthiş bir üçlü sohbet oluyordu orada sonuçta Pelin batu geldi.
10:54
Sonuçta Fatih Altaylı aldı. Onu çok daha kurumsal bir ondan
10:58
sonra ve kuramsal bir noktaya. Taşı da yani netice itibariyle
11:03
çok ama çok önemli bir insandı ilk ben ocağı yani bize düşünce
11:08
yolculuklarına çıkartan olaylara yaklaşımda kendi kültürel
11:13
birikiminin nasıl oluştuğuna dair bize alt metinler sunan.
11:18
Yani benim açımdan mesela ilber hocayı söylememiz gerekirse ki
11:22
ben çok sıkkın da kullanıyorum. Bu kavramı alt Metin okuma
11:28
konusunda hani tam bir üstadı azaldı diyebileceğim bir adam
11:33
geldi. Yani bir cümleyi bile
11:36
kullanırken o cümleyi kurduktan sonra onun alt metni
11:41
derinlemesine açar. Yani tüme varım gibi bir düşünce
11:46
sistematiğiyle değilde. Hani o söylediği sözü.
11:51
Etraflıca genişleten bir adamdı. Çok.
11:53
O yüzden hani hem tarihçiliği bu bağlamda tarih felsefesi
11:58
noktasında bizlere çok net bir şekilde anlattı.
12:01
Mesela ben onun önerdiği tüm kaynakları en azından.
12:06
Sapları belli makaleleri de tabi ki buna katabilirim.
12:11
Bunları topluyorum. Bugün hala bunları öğrenmeye
12:14
çalışıyorum. Bunlardan günde belli bir takım
12:19
sürelerde okumalar yapıyorum. Hatta bunları sesli okumalar
12:23
halinde anlatmaya ve yapmaya çalışıyorum.
12:27
Yani kendisinin benim açımdan. Ifade ettiği o kıymetli alan
12:34
hakikaten hiçbir mesela türk entelektüel ya da türk aydını
12:38
artık dediğimiz siber hocayı nereye koyarsanız bilmiyorum.
12:42
Hani hiç kimse bana böyle derinlikli bir yaklaşım ortaya
12:46
koymamıştı. Elbette ki onun gibi ya da 10'a
12:50
çıkart yakın birçok insan türkiye'de var.
12:53
Ve muhakkak ve muhakkak okumalı bu insanlarda işte mesela bir
12:57
Celal şengörü var. Bu bağlamda son derece okunması
13:01
gereken bir isim. Geri onun abiicinde Ahmet
13:04
aslanman mesela yani böyle önemli insanları da ortaya
13:09
çıkartan bizlerle tanıtan bir Fatih Altaylı var.
13:12
Mesela onun programlarının bu bağlamda izlenmesi son derece
13:16
önemli. Ve işte son zamanlarda geliyor.
13:19
Mesela işte en massafa Gürkan var ama tabi hiçbirisi bu
13:22
söylediğin isminden hiçbirisi bir ilber hoca asla değiller
13:26
zaten. Hani bir insanı bir insanın
13:28
yerine kullanmak ya da koymak gibi bir durum olmaz.
13:32
Çünkü netice itibariyle o insan o sürecin bir.
13:37
Inşası sonrasında kendi hafızasını oluşturmuş, kendi
13:43
belliğine, bizlere aktarmaya çalışmış.
13:47
Yani o yüzden hani her insanın kendi dönem, dönem ve şartları
13:51
içerisinde. Düşünmemiz lazım.
13:54
Ilber hocam benim açımdan tam da kendi şartları içerisinde
13:59
düşünülen kendi şartları üzerinden yorumlanması gereken
14:02
ama bugüne kattığı etkilerle de düşündüğünüzde güncelliğini de
14:08
bir hayli koruyan belki eski ilberi ortaylıya göre daha fazla
14:13
ön plana çıkan bir isim de gerçekten bu bağlamda benim için
14:17
de ziyaretiyle kıymetliydi işte onun mesela hocası efendime
14:22
söyleyeyim. Halil hoca Halil hocanın mesela
14:25
kitapları, ondan sonra bende var.
14:27
Bunun osmanlıya dönük bir takım anlatımları, osmanlıyı bir
14:31
aslında roma imparatorluğu'nun devamı şeklinde nitelemesi,
14:36
ilber hoca'nın bunu alıp bunun içini dolduracak bir takım
14:40
kültürel ögelerle bunları daha da değerli ve kıymetli hale
14:45
getirmesi, disiplin nasıl bir bakış açısıyla mesela osmanlıyı
14:49
bize anlatması. Iran tarihini ki mesela bildiğin
14:53
üzere iran iranoloji cemiyetinin de önemli üyelerinden birisi
15:00
ilber hoca işte efendime söyleyeyim.
15:02
Rus bilimler akademisinin üyesi işte Amerikan biliminde
15:06
akademisinin zannediyorum üyesi. Yani çok yönü olan, çok farklı
15:12
bir insanı biz kaybettik. Ben kendisini son dönemlerde
15:16
hani fatih altaylının teke tek programlarında izlemekle beraber
15:21
mesela kafa t v'de işte candaş tolga'yı şıkla yaptı.
15:24
Bu işte biraz daha popüler kültüre yönelik tarih anlatımını
15:29
ya da güncel olayları değerlendirmesine buradan
15:32
dinledim. Kimi zaman çok komik, kim zaman
15:35
pek de komik olmayan ifadeler de.
15:38
Ortaya koydu ama hani şöyle bir gerçeklik durumu da var ki,
15:43
ilber hocanın değerli dostlar hakikaten hani nevi şahsına
15:47
münhasır deseniz? Hakikaten öyle bir adamdı.
15:51
Topa boğulsun. Kendisinin çok yönlü bir fikir
15:55
adamını yitirdik. Şimdi onun üstüne çıkabilmek
15:59
için belki bir 50 yıllar belki bir 60 yıla daha ihtiyacımız
16:03
olacak. Belki ondan bile daha fazla bir
16:05
zaman dilimine ihtiyacımız olacak ama netice itibariyle
16:09
ilber hoca da kendi hocasının yani Halil hoca'nın üstüne
16:13
çıkabilmek için. Dil öğrendi merak etti.
16:16
Araştırma yaptı. Sürekli aradı.
16:19
Bulduklarında bile sürekli bir şüphe aradı.
16:22
Yani benim açımdan müthiş bir septisdi kendisi.
16:26
Yani her daim şüpheden her daim bir takım konuları alt metnini
16:32
sorgulayan farklı şekilde okumalar yaparak aynı olaya
16:36
birkaç bakış açısıyla bakan bir kimlikti kendisi.
16:40
Yani hakikaten bir kimlikti ilber hoca dolayısıyla böyle bir
16:46
insanı. Işte pazartesi günü
16:50
zannediyorum, toprağa vereceğiz. Ben de mesela cenazesine
16:53
katılmayı planlıyorum. Çünkü neticede kendisi gerçekten
16:58
son derece takdire şayan ve benim kişiliğimi bulmamda da
17:04
müthiş etkisi olan bir insanı. Tabii ki son yolculuğunda da
17:08
açıkçası yalnız bırakmayı kendime zul addediyorum.
17:11
O yüzden de böyle bir hani anahtardı ilber hocam.
17:16
Yani çok hakikaten tam tarifle söylemek gerekirse anahtar
17:20
diyebileceğimiz bir insandı. Yani her kapı onun ondan sonra
17:24
sayesinde açılabilecek bir güce de sahip oluyordu.
17:30
Çünkü kendisine çok güzel bir şekilde yontabilen yani o kilde
17:35
göre gerçekten kendisine o kilidin mosiyonuna göre adapte
17:40
edebilen. Bir kişiydi il bence gerçekten
17:45
son derece müthiş nüktedan. Çok fazla güldüren güldürdüğü
17:51
şeyin arka planını her daim insanlara gene komik unsurlarla
17:55
yansıtmaya çalışan mizah dili çok yüksek.
17:59
Yani bir nedenler espri hani Fransızca da o espri zeka vardır
18:04
ya aynı zamanda da zeki olan bir isimde böyle bir insanı çok
18:09
arayacağız. Türkiye Cumhuriyeti var oldukça
18:13
onun yerine insanlar koymaya çalışacağız.
18:16
Bakın önümüzdeki dönemlerde işte ilber hocanın yerine aldığını.
18:20
Söyleyen ve kendisine aydın dedi.
18:22
Lütfen entelektüel dediten insanlar olacak.
18:27
Ondan sonra bu insanlar kamuoyu önünde işte yok.
18:30
Ben ilber hocaya şöyle yakındım, böyle yakındım diye asaki bu
18:33
ilber hocanın ne kadar yüce bir adam olduğunu da bu bağlamda da
18:37
gösterir bir vaziyette. Yani şunu demeye çalışıyorum,
18:41
sevgili dostlar böyle insanları hani.
18:45
Tabii ki yanlışlıkları ol olabilir, hataları olabilir.
18:50
Düşünce sistematiklerinde belli bir takım konularda eksik
18:53
olabilir. Zaten hilal öcü hiçbir zaman ben
18:56
pas. Tamam bir insan oldum, hiçbir
18:58
zaman demedi ama iyi bildiği konularda da hiçbir zaman öyle
19:03
çok mütevazi davranmadı. Her daim söylediğinin arkasını
19:08
sağlam delil ve kanıtlarla ondan sonra doldurdu.
19:11
O yüzden hani kalkıp kendisine yok işte.
19:15
Bilmem ne oldu? Şöyle oldu böyle oldu gibi abuk
19:18
subuk ifadelerle kendisine yaşamında değil.
19:21
Öldükten sonra böyle bir cümle ondan sonra kurmak yani
19:26
gerçekten tabii ki tam bize maalesef yakışıyor.
19:30
Çünkü biz bilgi birikimimiz onun kadar deniz derya olmadığı için
19:35
onla rube ruhu tartışmak yerine arkasından konuşmayı tercih
19:40
ediyoruz ki kendisi mesela çok dedikodu seven de bir insandı.
19:44
Yani dedikodu da yapattı ama dedikodunun bile kalitelisine
19:48
bize gösterdi. Yani o hani hep kendisi.
19:52
Örnek verdiğimde ilime yerleştirmeyi onun sayesinde ben
19:57
öğrendim. Bu kasabalılık yani ne köy ne de
20:00
şehir yani ortada kalmış kimliğini bulamayan ya da
20:04
kimliğini bulmak için sürekli taklit eden insan güruhlarından
20:09
son zamanlarda oluştuğumuz için bu bağlamda da ilber hocam bunu
20:14
son derece kritik ediyordu ve bugün aslında kendisinin bir kez
20:18
daha ne kadar haklı olduğunu. Ölümünden sonra gödük dediğim
20:24
gibi toprağı bol olsun. Allah rahmet eylesin.
20:28
Hepimizin başı sağ olsun. Bakalım bundan sonra nasıl
20:32
insanlar bizim topraklardan çıkacak ama şunu da söylemeyeyim
20:37
ki bizim topraklarda evet böyle insanlar var ama bir de ilber
20:41
hoca gibi insanlar var işte ilber hocayı.
20:44
Herkes şunu da söylüyor işte yok.
20:45
Bizim topraklarda doğmadı işte kafkasya'dan buraya geldi diye
20:49
tamam doğrudur. Bu bağlamda haklı tarafları var.
20:54
Bunu söyleyenlerin ama neticede bu topraklarda aslında kendi
20:59
kültürel kimliğini ol. Kendi felsefi ilgililerini bu
21:03
topraklarda buldu tabii bir hani derler ya.
21:08
Buraya gelmesi bir göçmen olarak aslında bu da bulunması e tabii
21:12
bu topraklar zaten bu şekilde oluşmuş topraklar.
21:16
Tabi bugünü kastetmiyorum. Yani bu mümkün mültecilerle o
21:19
geçmiş zamandaki buraya gelen göçmenlere hiçbir ilgisi ve
21:24
alakası yok. Dolayısıyla bunları bugün biraz
21:29
konuşmak istedim tabii yani. Çok yönlü bir insanın arkasından
21:34
belki hani saatlerce konuşmamız gerekiyor ama hani benim
21:39
şimdilik en azından ilber hocayla ilgili söyleyeceklerim
21:43
bu kadar kendisine bir kez daha rahmet diliyorum.
21:47
Allah mekanını cennet etsin diyorum.
21:50
Sizlere de bugün bile detay programının 10.
21:53
Birincisinde ilber hoca aştığında beni dinlediğiniz
21:57
için. Size bir kez daha çok ama çok
22:00
teşekkür ediyorum. Yine bu hafta gündem
22:03
programınızda 12 gündem programınızda bir kez daha
22:07
görüşmeyi buluşmayı ücret ediyorum.
22:09
Sevgili dostlar kendinize çok ama çok iyi bakın, hoşça kalın.
22:20
Derin detayı tipiniz gündemin ötesinde.
22:25
Detayın derinliğinde. Yeniden görüşmesinden.