Latest / Przygody Felka Wafelka - bajki dla dzieci / Dlaczego magnes przyciąga? 🧲 nauka dla dzieci | Felek Wafelek (SNF_033)

Transcript

Dlaczego magnes przyciąga? 🧲 nauka dla dzieci | Felek Wafelek (SNF_033) · Przygody Felka Wafelka - bajki dla dzieci

• 0:00
  Cześć, tu felek wafelek, wasz czekoladowy odkrywca, reporter
• 0:04
  naukowy i czasem niechcący złodziej własnych rękawów.
• 0:08
  Siedzę dziś w chatce i porządkuje wielką szufladę z
• 0:11
  gadżetami naukowymi. Chwilę zajęło mi jej otwarcie
• 0:14
  klamka z utwardzonego karmelu trochę się zacięła, pewnie przez
• 0:18
  wilgoć wyjmuje lupę, odkładam. Wyjmuje zmięty Plan wyprawy z
• 0:24
  odcinka o żółwiach też odkładam i nagle.
• 0:29
  Trafiam na 2 małe magnesy. Kładę je na stole jeden obok
• 0:33
  drugiego i klap. W ułamku sekundy, zanim zdążyłem
• 0:39
  mrugnąć, skaczą do siebie i kleją się tak mocno, że spinają
• 0:44
  mi rękaw mojego fartucha z okładką notatnika naukowo
• 0:48
  czekoladowego szarpie wychylam się prawie strącam kubek kakao,
• 0:53
  magnesy trzymają. Ja się śmieję, notatnik nie
• 0:57
  wygląda na zadowolonego i wtedy ta myśl wpada mi do głowy jak
• 1:02
  okruszek ciastka, który trafia w sam środek kubka herbaty.
• 1:06
  Hej, jak ten magnez wiedział, że ten drugi jest obok?
• 1:11
  Przecież go nie dotknął, nie zobaczył, nie powąchał, a jednak
• 1:15
  przyciągnął. No właśnie.
• 1:20
  Jak coś może przyciągać albo odpychać, nawet nie dotykając.
• 1:26
  To pytanie jest warte całego kubka kakao, chodźcie, bierzemy
• 1:31
  czekoladowy trop, żeby odpowiedzieć na to pytanie,
• 1:35
  muszę wam powiedzieć o jednej rzeczy, która uwaga jest
• 1:39
  niewidzialna, ale działa naprawdę działa.
• 1:44
  Wyobraźcie sobie, że piekę czekoladowe ciasto.
• 1:48
  Zanim jeszcze wyjmę je z piekarnika, już czujecie ten
• 1:51
  zapach na całym korytarzu, prawda?
• 1:53
  Zapach rozchodzi się w przestrzeni, nie musicie dotykać
• 1:57
  ciasta, żeby wiedzieć, że jest nos, wie nos, czuje pole
• 2:03
  magnetyczne, działa tak samo, tylko, że zamiast nosem wyczuwa
• 2:07
  je kawałek żelaza. Magnez nie działa tylko tam,
• 2:10
  gdzie siedzi. On działa też dookoła siebie.
• 2:14
  W całej przestrzeni wokół i kiedy w tę przestrzeń wejdzie
• 2:17
  coś metalowego albo inny magnez od razu to łapie.
• 2:21
  Pociągnie albo odepchnie bez dotykania.
• 2:26
  Bo nie musi dotykać dobra, ale przerywam sobie, skąd w ogóle
• 2:30
  bierze się ta siła, dlaczego niektóre metale ją mają, a inne
• 2:34
  nie? Zadzwoniłem do profesora
• 2:37
  pstryczka bip. Felku to co opisujesz to ferro
• 2:43
  magnetyzm. Ferro mag netyzm coto nowy smak
• 2:51
  lodów? Profesor się roześmiał i
• 2:53
  wyjaśnił i wiecie co to jest naprawdę genialne.
• 2:58
  Słuchajcie uważnie. W środku metali takich jak
• 3:04
  żelazo, kryją się maleńkie maleńkie obszary.
• 3:08
  Naukowcy nazywają je domenami magnetycznymi.
• 3:11
  Każda taka domena to jakiś mikroskopijny kompas.
• 3:15
  Wyobraźcie sobie milion takich maleńkich igieł kompasu,
• 3:20
  siedzących w kawałku żelaza w zwykłym niezmagnesowanym metalu.
• 3:25
  Te kompasy siedzą w totalnej rozsypce.
• 3:28
  Jeden pokazuje w lewo, drugi w prawo, trzeci do góry gałes
• 3:33
  bałagan. Ale kiedy zbliżamy kawałek
• 3:36
  żelaza do magnesu, te maleńkie kompasy zaczynają się ustawiać w
• 3:40
  jednym kierunku wszystkie naraz, jakby ktoś przez pokój pełen
• 3:45
  roztańczonych dzieci nagle puścił głośne wszyscy w Prawo i
• 3:49
  wszyscy odwrócili się jednocześnie i wtedy metal
• 3:53
  pamięta kierunek działa. Przyciąga to właśnie ten
• 3:57
  ferromagnetyzm żelazna pamięć kierunku.
• 4:01
  Hmm. Lubię to.
• 4:04
  Ojej i jeszcze jedna rzecz, bo prawie zapomniałem.
• 4:07
  Każdy magnez ma 2 bieguny północny i południowy.
• 4:11
  Dla uproszczenia północny oznaczamy literą NA południowy
• 4:15
  literą s. Różno imienne bieguny, czyli NIS
• 4:20
  przyciągają się do siebie, wszystko się klei i jest
• 4:23
  pięknie. Ale bieguny jednoimienne
• 4:27
  odpychają się od siebie jak 2 uparte koty, z których żaden nie
• 4:30
  chce ustąpić miejsca na kanapie. Spróbujecie kiedyś zbliżyć n do
• 4:35
  NI poczujecie w palcach sprężynę.
• 4:37
  Z niczego to właśnie jest odpychanie.
• 4:44
  Zanim ludzie wymyślili magnesy i pola magnetyczne natura już od
• 4:48
  miliardów lat wiedziała jak z tego korzystać.
• 4:51
  I to w sposób, który serio potrafi odebrać oddech.
• 4:56
  Zacznijmy od czegoś małego, naprawdę małego mówię o
• 5:00
  bakteriach żyjących w błocie, na dnie rzek i jezior.
• 5:04
  W 1963 roku włoski naukowiec salvatore bellini obserwował pod
• 5:08
  mikroskopem próbki wodnego błota i zauważył coś dziwnego.
• 5:12
  Pewne bakterie pływały zawsze w tym samym kierunku.
• 5:18
  Niezależnie od tego, jak obrócił próbkę one zawracały.
• 5:22
  I znowu płynęły tak samo, zbadał je dokładniej i odkrył, że mają
• 5:27
  w sobie maleńkie kryształki mineralnego magnetytu naturalne
• 5:31
  biologiczne igły kompasu. Wyobraźcie sobie bakteria
• 5:35
  mniejsza niż milimetr ma w sobie własny działający kompas, który
• 5:40
  waży ułamek ułamka grama. To tak jakby w ziarenku piasku
• 5:45
  siedział ktoś z mapą i dżipiesem.
• 5:47
  Te bakterie dosłownie pływają wzdłuż linii pola magnetycznego
• 5:51
  ziemi. Nie myślą o tym nie wybierają.
• 5:54
  Po prostu idą za polem jak kompas idzie za północą.
• 5:59
  Dlaczego? Żeby znaleźć właściwą głębokość
• 6:02
  w wodzie, tam gdzie jest akurat tyle tlenu, ile potrzebują?
• 6:06
  Wiecie co jest w tym najpiękniejsze?
• 6:09
  Naukowcy przez długi czas kłócili się, czy zwierzęta w
• 6:12
  ogóle mogą czuć magnetyzm, a tu proszę bakteria w błocie miała
• 6:18
  kompas w środku, zanim ktokolwiek pomyślał, żeby go
• 6:21
  szukać. Cała reszta, ptaki, ryby, żółwie
• 6:24
  to dla naukowców wciąż zagadka. Ale ta maleńka bakteria ze swoim
• 6:29
  kryształkowym kompasem mówi im szukajcie dalej to istnieje.
• 6:34
  A znacie takiego małego ptaszka rudzik bo właśnie rudzik taki
• 6:40
  mały ptak z rudą piersią wygląda niepozornie, ale w jego oczach
• 6:44
  kryje się coś, czego ludzie i wafelki nie mają.
• 6:48
  I szczerze mówiąc trochę mi tego żal.
• 6:52
  Rudziki i wiele innych ptaków wędrownych mają w siatkówce oka
• 6:56
  specjalne białko krypto chrom, które reaguje chemicznie na pole
• 7:00
  magnetyczne, to znaczy, że kiedy rudzik patrzy przed siebie,
• 7:04
  widzi kierunek dosłownie pole magnetyczne ziemi nakłada się na
• 7:09
  jego obraz jak nakładka na ekranie telefonu.
• 7:12
  Wzór, który mówi mu tutaj, jest północ, tam jest południe.
• 7:17
  Wyobraźcie sobie, że patrzycie przez okno i jednocześnie
• 7:20
  widzicie strzałkę kompasu zawieszoną na niebie.
• 7:23
  Cały czas wszędzie przy każdym spojrzeniu.
• 7:28
  Rudzik ma taki kompas wbudowany w swoje oczy i nie może go
• 7:33
  wyłączyć i nie chce, bo dzięki niemu wie gdzie lecieć jego oko
• 7:39
  to kamera i kompas w jednym pole magnetyczne maluje mu mapę
• 7:43
  prosto na widoku świata. No i jeszcze ocean, bo ocean bez
• 7:48
  niespodzianki to nie ocean, tak na pewno część z was słyszała
• 7:53
  już odcinek o baltazarze i jego magicznym GPS.
• 7:58
  Ale tym razem będzie o innym jegomościu.
• 8:01
  Wyobraź sobie, że rekiny i płaszczki mają na pysku coś,
• 8:05
  czego żaden telefon jeszcze nie ma.
• 8:07
  Ampułki lorencji niego maleńkie, wypełnione żelem kanaliki, które
• 8:12
  łapią minimalne pola elektryczne i magnetyczne wokół nich.
• 8:17
  Rekin czuje drżenie mięśnia ryby z odległości kilku metrów.
• 8:21
  Sam drżący mięsień to jakby słyszeć jak ktoś po cichu bębni
• 8:27
  palcami w ławkę przez ścianę sąsiednim pokoju.
• 8:31
  Ale jest więcej płaszczka żółta potrafi w laboratorium wyczuć, z
• 8:36
  którego kierunku idzie pole magnetyczne i jak mocne jest i
• 8:40
  używa tego jak mapy, żeby wiedzieć gdzie jest w oceanie.
• 8:46
  Bez gps u bez gwiazd, bez niczego, co moglibyśmy zobaczyć,
• 8:52
  tylko to niewidzialne pole i płaszczka wie.
• 8:57
  Ampułki lorencji niego są tak czułe, że wykrywają sygnały
• 9:01
  elektryczne o sile miliardowej części wolta, żeby to poczuć, to
• 9:06
  mniej więcej tak jak byście usłyszeli szept kogoś stojącego
• 9:10
  po drugiej stronie boiska szkolnego przez zamknięte drzwi
• 9:14
  w deszczu. No niech mnie karmel strzeli.
• 9:17
  No dobra, czas na trochę technologicznej historii.
• 9:22
  Rok 1820 kopenhaga, wykładowca fizyki hans Christian ersted
• 9:27
  prowadzi publiczną demonstrację dla studentów.
• 9:32
  Pokazuje jak przez drut przepływa prąd elektryczny.
• 9:36
  Na stole stoi też kompas. Przypadkiem zupełnie nie planowo
• 9:40
  ktoś go tam zostawił i nagle, kiedy prąd popłynął przez drut,
• 9:46
  igła kompasu drgnęła, erstet zamknął obwód.
• 9:50
  Igła drgnęła w lewo, otworzył, wróciła, zamknął znowu w lewo.
• 9:57
  Serio? Nie wiatr, nie drgania stołu.
• 10:04
  Prąd elektryczny poruszył igłę kompasu.
• 10:08
  Elektryczność i magnetyzm, które przez setki lat uważano za 2
• 10:12
  zupełnie osobne światy, okazały się jednym siostrami.
• 10:18
  Czy może braćmi? W każdym razie rodziną.
• 10:22
  Erset musiał stać z otwartymi ustami przez dobrą chwilę, bo ta
• 10:27
  chwila zmieniła wszystko bez tamtej drżącej igły nie byłoby
• 10:31
  silników elektrycznych, nie byłoby prądnic nie byłoby
• 10:36
  głośników, przez które słuchacie tej historii.
• 10:39
  Jeden naukowiec, jeden przypadkowo położony kompas,
• 10:43
  jedno drgnięcie i nasz elektryczny świat ruszył z
• 10:47
  miejsca. A skoro odkryliśmy, że magnesy
• 10:51
  mogą przyciągać to czy mogą też unosić tak i to jest właśnie
• 10:57
  maglew kolej magnetyczna pociąg, który w ogóle nie dotyka torów,
• 11:01
  unosi się nad nimi na poduszce z pola magnetycznego.
• 11:04
  Bo magnesy wbudowane w wagony i w tory odpychają się z ogromną
• 11:08
  siłą. Nie ma kół, nie ma tarcia, nie
• 11:12
  ma hałasu toczenia, jest tylko odpychanie.
• 11:16
  I prędkość japoński magle w ustanowił rekord świata 603 km
• 11:22
  na godzinę. Dla porównania najszybszy
• 11:25
  samochód, którym można legalnie jechać autostradą, jedzie 130
• 11:29
  km/h. Maglew jedzie ponad 4 razy
• 11:33
  szybciej z Warszawy do Krakowa do jechalibyście w niecałe 45
• 11:38
  minut, czyli szybciej niż zjeść spokojnie obiad w przyszkolnym
• 11:42
  sklepiku i to wszystko dlatego, że 2 kawałki metalu postanowiły
• 11:47
  się nawzajem odpychać. I jeszcze jedno, bo to bliżej
• 11:54
  was niż japoński pociąg. Słyszeliście o rezonansie
• 11:57
  magnetycznym po angielsku? Mr i lekarze używają go, żeby
• 12:02
  zobaczyć, co dzieje się wewnątrz ciała, bez żadnego cięcia, bez
• 12:07
  żadnej operacji. I do tego służą bardzo silne
• 12:11
  magnesy 1000 razy mocniejsze niż magnez lodówkowy.
• 12:15
  Ten, który przywieźliście z wakacji lub wycieczki szkolnej.
• 12:19
  Magnez lodówkowy trzyma kilka kartek.
• 12:21
  Magnez w aparacie mri przyciągnąłby metalowe krzesełko
• 12:25
  z odległości kilku metrów i nie puścił to tak jak ja przyciągam
• 12:31
  kakao wzrokiem i nie puszczę za żadne skarby.
• 12:34
  Co się wtedy dzieje w środku? Nasze ciało jest w dużej mierze
• 12:37
  z wody. A woda ma wodór i te atomy
• 12:40
  wodoru zachowują się jak maleńkie kompasy kiedy silny
• 12:44
  magnez je poprosi ustawiają się a potem kiedy magnes na chwilę
• 12:49
  odpuści, wracają na swoje miejsca i przy okazji wysyłają
• 12:53
  maleńki sygnał jak gdyby każdy atom powiedział.
• 12:57
  Jestem tu jednocześnie komputer zbiera te 1000 sygnałów i z nich
• 13:02
  jak z puzzli składa obraz wnętrza ciała.
• 13:05
  Wasze ciało samo rysuje swój portret, bo jest trochę
• 13:09
  magnetyczne. Dobra czas na wow fakty.
• 13:13
  Musiałem to sprawdzić w notatniku naukowo czekoladowym,
• 13:16
  bo stronka z tymi faktami skleiła mi się kiedyś od
• 13:19
  roztopionych pianek i dopiero teraz ją odkleiłem, ale warto
• 13:23
  było czekać. Słuchajcie fakt, pierwszy kostka
• 13:26
  cukru, która nie puszcza roweru. Magnez neodymowy wielkości
• 13:31
  kostki cukru może utrzymać ciężar porządnego roweru
• 13:34
  dziecięcego. Kilka kilogramów mała kostka
• 13:38
  cukru trzyma rower za kierownicę i nie puszcza.
• 13:40
  Wyobrażacie to sobie? Bo ja za każdym razem nie mogę
• 13:44
  fakt drugi magnez, którego nie można pociąć, jeśli przetniesz
• 13:49
  magnez na połowę nie dostaniesz jednego bieguna NI jednego
• 13:53
  bieguna s, każda połówka natychmiast ma swój własny
• 13:58
  biegun NI swój biegun s przetniesz znowu to samo i
• 14:03
  znowu. I znowu magnez z jednym biegunem
• 14:07
  nie istnieje nigdy nigdzie w żadnych warunkach.
• 14:16
  To jedno z największych nierozwiązanych pytań fizyki.
• 14:20
  Dlaczego serio, nikt jeszcze nie wie?
• 14:24
  Fakt, trzeci ziemia jako magnez tarcza.
• 14:28
  Ziemia jest wielkim magnesem, jej żelazne jądro wiruje i
• 14:32
  wytwarza pole, które otacza całą planetę.
• 14:34
  Jak bańka bez tej bańki? Wiatr słoneczny zdmuchnął by
• 14:39
  naszą atmosferę w kosmos. Żylibyśmy, albo raczej nie
• 14:44
  żylibyśmy na suchej czerwonej pustyni, dokładnie jak mars mars
• 14:49
  stracił swoje pole magnetyczne miliardy lat temu.
• 14:52
  Potem stracił atmosferę, potem wodę, potem wszystko pole
• 14:57
  magnetyczne ziemi dosłownie pozwala nam tu być.
• 15:03
  Fakt, czwarty gwiazda, której boimy się na odległość.
• 15:08
  Gdzieś w kosmosie istnieją magneta y martwe gwiazdy z polem
• 15:12
  magnetycznym bilion razy silniejszym od ziemskiego.
• 15:16
  Gdyby taki magnetar znalazł się w odległości połowy drogi do
• 15:20
  księżyca roz. Magnes ował by każdą kartę
• 15:23
  płatniczą na ziemi jednocześnie w ułamku sekundy.
• 15:27
  I przy okazji zrobiłby coś znacznie gorszego z każdym, kto
• 15:31
  stałby za blisko. Na szczęście najbliższy znany
• 15:34
  magnetar jest oddalony od nas o jakiejś 9000 lat świetlnych.
• 15:39
  Mogę spać spokojnie. Mam dla was zadanie domowe, ale
• 15:46
  nie tak jest z zeszytem takie z magnesem z lodówki, weźcie go i
• 15:50
  zróbcie małą wyprawę po domu. Sprawdźcie, co reaguje, a co nie
• 15:55
  reaguje. Ja też to robiłem i skończyło
• 15:58
  się na tym, że przyklejałem magnes do wszystkiego co
• 16:00
  napotkałem i śpiewałem sobie przy tym piosenkę, ale to już
• 16:04
  moja sprawa. Lodówka tak, szklanka nie.
• 16:09
  Aluminiowa folia nie i to jest zaskakujące.
• 16:12
  Bo aluminium to metal, a magnez go kompletnie ignoruje, jakby go
• 16:17
  w ogóle nie widział. Moneta może tak, może nie zależy
• 16:21
  z czego jest zrobiona, a dlaczego tak jest bo nie
• 16:25
  wszystkie metale są zorganizowane w środku tak jak
• 16:29
  żelazo aluminium, miedź, srebro ich maleńkie, wewnętrzne kompasy
• 16:34
  siedzą w takim totalnym bałaganie, że nawet silny magnez
• 16:38
  nie jest w stanie ich zebrać w szereg.
• 16:41
  Wchodzą z jednej strony. Wychodzą z drugiej i nic się nie
• 16:44
  dzieje, są magnetycznie niewidzialne jakby dla magnesów
• 16:48
  w ogóle ich tam nie było. I jeszcze jedno, bo to najlepszy
• 16:52
  eksperyment ze wszystkich, weźcie 2 magnesy i spróbujcie
• 16:56
  zbliżyć je do siebie biegunami n do n poczujecie coś, czego nie
• 17:01
  możecie zobaczyć. Ściany z niczego opierającą się
• 17:05
  waszym palcom sprężynującą jakby w powietrzu siedział ktoś.
• 17:10
  Kto pcha wam rękę z powrotem to właśnie pole magnetyczne.
• 17:15
  Właśnie dotknęliście niewidzialnej siły, która trzyma
• 17:18
  pociąg w powietrzu i pokazuje rudzikowi gdzie jest południe.
• 17:26
  Chcę wam powiedzieć jedną rzecz, zanim się pożegnamy.
• 17:30
  Wy tak właśnie wy słuchający teraz tej historii jesteście
• 17:35
  otoczeni polami magnetycznymi cały czas ziemskie pole
• 17:40
  przechodzi przez was w tej chwili.
• 17:43
  Pole z waszego telefonu, pole z głośnika, przez który tego
• 17:46
  słuchacie. Pola magnetyczne przenikają
• 17:49
  ściany, wodę, powietrze, wasze ciało i wy tego nie czujecie?
• 17:55
  Nie widzicie, ale one są niewidzialne, nie znaczy
• 18:00
  nieistniejące i pomyślcie ile rzeczy w waszym życiu działa
• 18:04
  dokładnie tak samo czyjaś troska, której nie widać.
• 18:08
  Czyjś wysiłek, który działa za kulisami?
• 18:11
  Czyjaś uwaga, która jest przy was zanim jeszcze poprosicie
• 18:15
  pole magnetyczne przyciąga zanim coś się dotknie.
• 18:18
  Niektórzy ludzie też tak działają, czują za nim jeszcze
• 18:21
  powiecie i trzymają zanim jeszcze zdążycie spaść.
• 18:26
  A teraz pytanie do ciebie, mój czekoladowy odkrywco, gdybyś
• 18:30
  mógł lub mogła mieć własną magnetyczną super moc, co byś z
• 18:34
  nią zrobił albo zrobiła, a unosił byś się nad chodnikiem
• 18:39
  jak pociąg mag lew i omijał kałuże z wysokości metra bez
• 18:43
  mokrych skarpetek. Nigdy więcej b widziałbyś pole
• 18:47
  magnetyczne ziemi jak rudzik i zawsze wiedziałbyś gdzie jest
• 18:51
  północ wschodnie wyjście ze szkoły i droga do najbliższych
• 18:54
  lodów. CA może wymyśliłeś albo
• 18:58
  wymyśliłaś coś zupełnie innego? Jakie daj znać w komentarzach na
• 19:04
  czekoladowym tropie był dziś z wami felek wafelek.
• 19:07
  Pamiętajcie słodkie myślenie to rozwiązanie, pa.
• 19:14
  Jeżeli felek stał się już znajomym głosem w waszym domu,
• 19:17
  zaobserwujcie nasz kanał i zostawcie ocenę.
• 19:21
  To dla nas najmilszy sygnał, by opowiadać dalej, a jeśli chcecie
• 19:25
  wesprzeć przygody felka, możecie postawić mu symboliczne kakao na
• 19:29
  patronite. Ten mały gest daje nam wielką
• 19:32
  moc do tworzenia kolejnych historii na czekoladowym tropie
• 19:36
  link znajdziecie w opisie, dziękuję, że jesteście częścią
• 19:40
  tego świata.