Latest / Eerlijk duurt het langst / 18 De ene ring, het denken over de duivel en Harry Potter
Transcript
- 0:29SPEAKER_00: Hartelijk welkom bij aflevering 18.
- 0:32SPEAKER_00: De ene ring Het Denken over de Duivel.
- 0:35SPEAKER_00: En Harry Potter.
- 0:38SPEAKER_00: Aflevering 18 van de podcast Erik Duurt het Langst.
- 0:44SPEAKER_00: Ja, de ene ring, de Duivel en Harry Potter.
- 0:48SPEAKER_00: Wat hebben die toch met elkaar te maken?
- 0:50SPEAKER_00: Ik kan mij voorstellen dat die gedachte bij u opkomt.
- 0:54SPEAKER_00: Toch komen ze in deze aflevering van Erik Duurt het Langst bij elkaar.
- 1:00SPEAKER_00: En wel om twee redenen.
- 1:02SPEAKER_00: De eerste reden is dat het voortvloeit uit de vorige afleveringen over de afscheidsreden van professor Mario Korpel.
- 1:10SPEAKER_00: En de tweede is dat het een illustratie biedt van auteurs die op verschillende manieren met hun tekst en hun lezers omgaan.
- 1:18SPEAKER_00: En dat past precies bij het onderwerp van deze hele podcast.
- 1:23SPEAKER_00: Eerst nog even kort terug naar de reden van professor Corpel.
- 1:27SPEAKER_00: Zij kon zich niet voorstellen dat geloof in de duivel in onze moderne wereld nog zinvol kan zijn.
- 1:37SPEAKER_00: Ze signaleert eerder dat de duivel gebruikt wordt als een label om anderen te verketteren.
- 1:43SPEAKER_00: Als je iemand bij een voorbaad mond dood wilt maken, dan plak je gewoon het label van de duivel erop.
- 1:51SPEAKER_00: Dat gebruik acht korpel kwalijk.
- 1:54SPEAKER_00: Ze houdt eigenlijk alleen een metafoor over, waar ze liever ook nog van af wil, omdat die metafoor slecht zou werken.
- 2:04SPEAKER_00: Nu val ik haar ook hier eerst even bij voordat ik haar kritiseer.
- 2:09SPEAKER_00: Ik heb namelijk ook de indruk dat mensen anderen al te snel wegzetten als van de duivel.
- 2:17SPEAKER_00: Hij tot aan een domreed toe die een nieuwe Bijbelvertaling laakt.
- 2:22SPEAKER_00: En die nieuwe Bijbelvertaling een werk van de duivel noemt.
- 2:27SPEAKER_00: Alleen betekent verkeerd en te makkelijk gebruik van iets toeschrijven aan de duivel.
- 2:36SPEAKER_00: Niet dat er geen goed gebruik voor zou zijn.
- 2:41SPEAKER_00: Wellicht zijn er ook voorbeelden te geven van het gebruik van dat label dat iets duivels is of bij de duivel hoort, die wel terecht zijn.
- 2:53SPEAKER_00: Misschien had Corpel daarvoor wat dieper moeten graven naar minder triviale voorbeelden.
- 2:59SPEAKER_00: Goed.
- 3:00SPEAKER_00: Nu eerst maar naar de ene ring en dan naar Harry Potter.
- 3:06SPEAKER_00: Het gaat dan natuurlijk over twee boekenreeksen die ik ter sprake breng.
- 3:11SPEAKER_00: Die in de afgelopen eeuw het miljoenen publiek wereldwijd bereikt hebben.
- 3:15SPEAKER_00: En dat publiek heeft die boeken ook verslonden.
- 3:19SPEAKER_00: Het gaat om In de Ban van de Ring van J.
- 3:21SPEAKER_00: Erto King en de Harry Potterreeks van G.K.
- 3:25SPEAKER_00: Roding.
- 3:26SPEAKER_00: Mocht u ze niet gelezen hebben, dan waarschuw ik maar even.
- 3:30SPEAKER_00: Verder luisteren en kan details van het plot verraden.
- 3:36SPEAKER_00: Bij alle verschillen tussen deze boekenreeksen hebben ze ook het een en ander met elkaar gemeen.
- 3:43SPEAKER_00: Het is epische literatuur over de strijd tussen goed en kwaad, waarbij een groepje helden de strijd aangaat en tot een goed einde weet te brengen.
- 3:53SPEAKER_00: Die helden zijn niet de krachtpadsers met de beste wapens die daarom winnen.
- 4:01SPEAKER_00: Want in het geval van in de ban van de ring zijn het jonge hobbits.
- 4:06SPEAKER_00: Een ras minder sterk dan mensen, minder wijs dan elfen, voor wie iets weet van de wereld van top.
- 4:13SPEAKER_00: En in het geval van Harry Potter gaat het onmiddelbare scholieren.
- 4:17SPEAKER_00: Niet hun ervaring, maar hun vastberadenheid om het op te nemen tegen wat fout is, geven de doorslag.
- 4:27SPEAKER_00: In beide reeksen komt het kwaad niet alleen van individuele personen.
- 4:33SPEAKER_00: Nee, er is een macht aan het werk die het kwaad in gewone zin overstijgt.
- 4:40SPEAKER_00: Inderdaad, beide boeken kennen zo iemand als de duivel.
- 4:47SPEAKER_00: En dat is interessant.
- 4:49SPEAKER_00: Blijkbaar sluit de inhoud van dit denken bij een duivelsfuur en sluit blijkbaar aan bij een lezerspubliek dat grotendeels geseculariseerd is in onze tijd.
- 5:00SPEAKER_00: Maar die dat concept toch goed kan meemaken.
- 5:06SPEAKER_00: Hoe worden deze kade machten in deze boeken voorgesteld?
- 5:11SPEAKER_00: Tolkien spreekt in zijn werk over Sauron.
- 5:15SPEAKER_00: Sauron wil alles en iedereen onder zijn duistere heerschap bijbrengen door middel van de ene ring die iedereen kan regeren.
- 5:24SPEAKER_00: Maar dan lees je wel dat Tolkien schrijft in het verhaal dat in het beginsel niets slecht is.
- 5:32SPEAKER_00: Zelfs Sauron was in het begin niet slecht.
- 5:35SPEAKER_00: Maar het kwaad heeft hem langzaam maar zeker gecorrumpeerd.
- 5:41SPEAKER_00: Er is een parallel met het denken van Augustinus.
- 5:45SPEAKER_00: Het kwaad tast het goede aan.
- 5:49SPEAKER_00: Maar het kwaad zelf is niet oorspronkelijk.
- 5:51SPEAKER_00: Het kwaad is bederf van een orde en intensiteit die het individu overstijgt wel.
- 5:59SPEAKER_00: Tegelijk is er geen sprake van een God van het kwaad.
- 6:04SPEAKER_00: Nu de overstap naar de Harie Potterserie.
- 6:08SPEAKER_00: Het aardige daarvan is dat we hier een voorbeeld vinden van wat Corpel het label van de duivel noemt.
- 6:15SPEAKER_00: Corpel agendeert dat.
- 6:17SPEAKER_00: En hier bij de Harry Potterserie geldt dat, en met name door evangelicale of behoudende christenen zijn deze boeken nog eens als duivelswerk afgedaan, omdat het gaat om boeken waarin getoverd wordt.
- 6:33SPEAKER_00: Dat lijkt me precies het in de hoek zetten van boeken met een beroep op de duivel wat weinig oplevert en argumentatief tekort schiet.
- 6:45SPEAKER_00: Je kunt best kritiek hebben op dit boek.
- 6:47SPEAKER_00: Maar is het beter om argumenten te geven op basis van de inhoud dan het label van de duivel op die boeken te plakken.
- 6:56SPEAKER_00: Zeker omdat Roling zelf zich te kennen heeft gegeven als een kerkganger een christen.
- 7:04SPEAKER_00: die twee bijbelteksten in haar boeken verwerkt en voor haar kernpassages vormen.
- 7:11SPEAKER_00: Dan kun je best wel met haar in gesprek daarover.
- 7:14SPEAKER_00: Maar het lijkt me niet goed om haar op voorhand van de duivel te verwijten.
- 7:21SPEAKER_00: Zelf zou ik zeggen dat de Harry Potterboek het best begrepen kunnen worden tegen de achtergrond van kostschool en fantasyliteratuur, waarop zichzelf weinig mis mee is.
- 7:34SPEAKER_00: In de wereld van de tovenaar Harry Potter is er ook een individu.
- 7:40SPEAKER_00: Ook een tovenaar, zo ooit begonnen.
- 7:44SPEAKER_00: Maar die zichzelf heeft overstegen in het kwaad en daarmee van een mens in een soort van duivel veranderd is.
- 7:50SPEAKER_00: Het gaat om de tovenaar Voldemort.
- 7:54SPEAKER_00: En dat is een naam.
- 7:55SPEAKER_00: Als je die boeken leest, dan durven mensen die naam van Volemord eigenlijk niet uit te spreken.
- 7:59SPEAKER_00: Zo bang zijn ze voor hem.
- 8:03SPEAKER_00: Volemord is op zoek naar evig leven en heeft daarom zijn eigen ziel in stukken gescheurd.
- 8:08SPEAKER_00: Al die stukken heeft hij verstopt in de hoop dat niemand ze allemaal vernietigen kan.
- 8:15SPEAKER_00: De ironie is dat hij daarvan niet sterker, maar eerder zwakker wordt.
- 8:20SPEAKER_00: In ieder geval minder menselijk.
- 8:23SPEAKER_00: Vervult ook van wantrouwen, zelfs ten opzichte van zijn meest trouwe helpers.
- 8:29SPEAKER_00: En ook hier, in de persoon van Voldenbord hebben we niet te maken met een kwade Godheid.
- 8:36SPEAKER_00: Maar toch wel met iemand die erin lijkt te slagen om zijn vernijn en wantrouwen door heel de samenleving en ver buiten hem te verspreiden.
- 8:49SPEAKER_00: Waar het mij nu omgaat, is dat Tolkien Roling een duivelfiguur in hun boeken verwerken die gelijkenis heeft met de duivel uit het christelijk geloof.
- 8:59SPEAKER_00: En ze maken dus geen tweede God van.
- 9:02SPEAKER_00: En de mensen in de boeken van in de Ban van de Ring en de Harry Potterserie houden allemaal ook hun eigen verantwoordelijkheid.
- 9:12SPEAKER_00: Ze kunnen zich niet achter sauron en Volde moord verschuilen als zij zelf verkeerde keuzes maken.
- 9:20SPEAKER_00: Maar ze hebben wel te maken met een kwaade invloed die het persoonlijke menselijke niveau overstijgt.
- 9:29SPEAKER_00: En blijkbaar is het iets wat lezers herkennen.
- 9:33SPEAKER_00: De gedachte van Corpel dat een duivel figuur altijd leidt tot dualisme.
- 9:41SPEAKER_00: En ook tot een opgeven van menselijke verantwoordelijkheid.
- 9:45SPEAKER_00: Verlies hier aan kracht.
- 9:47SPEAKER_00: De meest gelezen boeken van onze tijd doen het.
- 9:51SPEAKER_00: En ze doen het op zo'n manier die gelovige en ongelovige tegelijk aanspreekt.
- 9:59SPEAKER_00: Dat had ook nog te maken met de vorige afleveringen.
- 10:04SPEAKER_00: Nu maak ik graag ook nog de overstap naar de tweede lijn van deze aflevering.
- 10:09SPEAKER_00: En dat is de vraag hoe Roding en Tolkien als auteur omgaan met hun eigen tekst.
- 10:16SPEAKER_00: Dat is een soort bijvangst bij dit onderwerp.
- 10:21SPEAKER_00: Zijn zij in staat de tekst uit te leggen van de boeken die ze hebben geschreven als die tekst vragen oproept bij lezers?
- 10:31SPEAKER_00: U voelt misschien hoe dicht dit onderwerp van de gehadcast nadert.
- 10:40SPEAKER_00: Is de intentie van de schrijver bepalend voor de uitleg van de tekst?
- 10:46SPEAKER_00: Of moet die tekst voor zichzelf kunnen spreken?
- 10:52SPEAKER_00: Tolkien gaat erop in.
- 10:55SPEAKER_00: In het voorwoord dat hij schreef in 1966.
- 10:59SPEAKER_00: Daar gaat hij daarop in en ik citeer een stukje uit de Nederlandse vertaling.
- 11:05SPEAKER_00: Ik citeer wat een innerlijke betekenis of boodschap betreft naar de intentie van de schrijver heeft het boek er geen.
- 11:14SPEAKER_00: Het is allegorisch, nog actueel.
- 11:16SPEAKER_00: Einde citaat.
- 11:19SPEAKER_00: Daarmee maakte Tolkien onder andere een einde aan speculaties als zou in de Ban van de Ring geschreven zijn als commentaar op de gebeurtenissen in de jaren 3040 van de 20e eeuw.
- 11:34SPEAKER_00: Tolkien schrijft even verderop ook dat hij een hekel heeft aan allegorie in het algemeen.
- 11:41SPEAKER_00: Hij zelf schrijft lieve geschiedenis die dan wel toepasselijk is, maar niet allegorisch.
- 11:48SPEAKER_00: Daartussen is een groot verschil.
- 11:51SPEAKER_00: Ik citeer opnieuw uit het Nederlandse voorwoord.
- 11:56SPEAKER_00: Ik denk dat vede toepasselijkheid verwarren met allegorie.
- 12:01SPEAKER_00: Maar de een rust op de vrijheid van de lezer.
- 12:05SPEAKER_00: En de andere op de overheersing van de schrijver.
- 12:09SPEAKER_00: Einde citaat.
- 12:12SPEAKER_00: Tolkien legt zijn eigen tekst dus niet publiekelijk uit.
- 12:17SPEAKER_00: Die tekst laat zich wel toepassen, maar dat is dan de vrijheid van de lezer.
- 12:22SPEAKER_00: Allegorie zou overheersing zijn van de schrijver, en dat wil hij niet.
- 12:28SPEAKER_00: Tegelijk beseft ook Tolkien dat zijn tekst niet in het luchtledig is ontstaan.
- 12:33SPEAKER_00: En in een brief uit 1953 schrijft Tolkien zelf over zijn werk het volgende.
- 12:39SPEAKER_00: En ik citeer die brief in het origineel in het Engels.
- 12:44SPEAKER_00: The Lord of the Rings is, of course, fundamentally religious and Catholic work.
- 12:50SPEAKER_00: Unconsciously so at first, but consciously in the revision.
- 12:56SPEAKER_00: That is why I have not put in or have cut out practically all references to anything like religion, to cults or practices in the imaginary world.
- 13:09SPEAKER_00: For the religious element is absorbed into the story and the symbolism.
- 13:19SPEAKER_00: Potst dit nu met zijn andere stelling dat het werk niet allegorisch en niet actueel is.
- 13:27SPEAKER_00: Hier lijkt hij toch een sleutel te geven aan de lezers om zijn werk te verstaan en dat het fundamenteel religieus en katholiek is.
- 13:38SPEAKER_00: Hij wil de lezer toch juist vrij laten.
- 13:42SPEAKER_00: Toch lijkt mij hier zelf van een potsing geen sprake.
- 13:46SPEAKER_00: Want er is wel een verschil tussen symboliek en allegorie.
- 13:50SPEAKER_00: En dan wel zo dat symboliek de essentie typer bepaalt en tegelijk de exeges niet allegorisch dwingt.
- 14:00SPEAKER_00: Je zou kunnen zeggen dat het boek heeft wel een essentie.
- 14:05SPEAKER_00: Het is geschreven vanuit een bepaalde beschouwing.
- 14:13SPEAKER_00: Maar het dwingt niet allegorisch tot de uitleg van de tekst.
- 14:18SPEAKER_00: Het mooi is dat Tolkien zich ook niet eens bewust was bij het schrijven altijd van de betekenis van het diepreligieuze en katholieke element.
- 14:29SPEAKER_00: Dat hij het zelf ook pas verstond bij het lezen ervan, bij het lezen van zijn eigen tekst.
- 14:35SPEAKER_00: In ieder geval treffen we in Tolkien, een auteur, die zijn lezer vrijlaat bij het lezen.
- 14:41SPEAKER_00: En als er iets anders moet staan, als er iets aan die tekst moet veranderen, dan pas hij die tekst aan.
- 14:49SPEAKER_00: Zo heeft dat bijvoorbeeld gedaan bij de Hobbit.
- 14:52SPEAKER_00: Hij heeft later een hoofdstuk herschreven om het boek The Hobbit aan te laten sluiten bij het boek in de Ban van de Ring.
- 15:01SPEAKER_00: Maar dan heeft hij dus herschreven, maar door middel van exeges buiten de tekst om past hij zijn teksten niet aan.
- 15:12SPEAKER_00: Bij Roding ligt het anders.
- 15:14SPEAKER_00: En dat is het mooi om het tegen elkaar en met elkaar te vergelijken.
- 15:20SPEAKER_00: Want nadat het verhaal van Harry Potter klaar was, geeft zij nog extra informatie die je de tekst van de boeken niet vindt.
- 15:30SPEAKER_00: En ze doet het met het gez van de auteur.
- 15:33SPEAKER_00: Hij zou dus moeten overnemen wat haar betreft.
- 15:36SPEAKER_00: Zij weet het hoe het zit.
- 15:40SPEAKER_00: Het bekendste voorbeeld daarvan is de persoon die in de boeken voorkomt van professor Dumbledore of in het Nederlands Pacer Mantis.
- 15:50SPEAKER_00: Dat is het ebietwaardige schoolhoofd van de school waar Harry Potter op studeert.
- 15:55SPEAKER_00: En dat schoolhoofd heeft in zijn jeugd heel wat beleefd, onder andere met een goede vriend van hem.
- 16:00SPEAKER_00: Een goede jeugdvriend van hem.
- 16:04SPEAKER_00: Nou Roding verklaarde over dit schoolhoofd dat hij homoseksueel is.
- 16:09SPEAKER_00: Dat staat nergens in de boeken zelf.
- 16:12SPEAKER_00: Maar dat weet zij als auteur.
- 16:16SPEAKER_00: En ze vertelde dat op een bijeenkomst in New York in 2007, een paar maanden nadat het slot deel van de serie was uitgekomen.
- 16:25SPEAKER_00: En het was zelfs zo dat ze een scenarist die aan de film werkte van Harry Potter, daarop heeft gecorrigeerd.
- 16:32SPEAKER_00: De scenarist had iets opgenomen over een meisje waar het schoolhoofd verliefd op zou zijn geweest vroeger.
- 16:38SPEAKER_00: Maar Roling tekende daarbij aan in een marge: hij is gay.
- 16:45SPEAKER_00: En de verwijs naar het meisje werd geschrapt.
- 16:50SPEAKER_00: Hier vind je dus een auteur die van alles weet buiten de tekst om.
- 16:56SPEAKER_00: Informatie de lezers niet hebben en daarmee de lezers corrigeert.
- 17:02SPEAKER_00: In dit opzicht is het tegenovergestelde van Tolkien.
- 17:07SPEAKER_00: We vinden hier in deze romans dus twee verschillende typen terug.
- 17:12SPEAKER_00: Bij Tolkien mag de tekst het zeggen.
- 17:15SPEAKER_00: Zelfs Tolkien als auteur vindt nog weer iets in de tekst zelf ook, wat er bij het schrijven nog niet was.
- 17:24SPEAKER_00: En als hij iets anders wil, dan past hij de tekst zelf aan.
- 17:30SPEAKER_00: Bij Roning ligt het anders.
- 17:33SPEAKER_00: Ze pas de tekst niet aan, maar geeft allerlei verklaringen, allerlei uitleg.
- 17:39SPEAKER_00: Buiten de tekst om.
- 17:42SPEAKER_00: Er zijn daarvan meer voorbeelden dan alleen maar dat van Perkamentes.
- 17:46SPEAKER_00: Ze schrijft de tekst niet opnieuw, maar levert het commentaar met gezag.
- 17:51SPEAKER_00: Da moet ik wel bij zeggen hoe de lezers daarmee omgaan, is heel verschillend.
- 17:54SPEAKER_00: Er is een groep lezers van Harry Potter die haar verklaringen accepteert.
- 18:00SPEAKER_00: Maar er zijn ook lezers die zeggen.
- 18:02SPEAKER_00: De tekst is onze tekst nu.
- 18:05SPEAKER_00: Wij verzinnen zelf wel de dingen die daar niet staan.
- 18:09SPEAKER_00: Dus niet iedereen accepteert haar uitleg buiten de kanon om zo te zeggen.
- 18:16SPEAKER_00: Het parallel met het juridische lezen van de grondwet en het theologische lezen van de Bijbel dringt zich op.
- 18:23SPEAKER_00: Een auteur die zwijgt en waar de tekst aanpast, of een auteur die de tekst hetzelfde laat, maar er wel over blijft spreken.
- 18:36SPEAKER_00: Die wijze van lezen juridisch, theologisch.
- 18:39SPEAKER_00: Van de grondwet van de Bijbel zal ik nu verder niet behandelen.
- 18:43SPEAKER_00: Maar ik kom daar wel graag op terug in de laatste aflevering van seizoen 1 van Erik Duet Langst.
- 18:50SPEAKER_00: Voor nu bedankt voor het luisteren en graag tot de volgende keer