Latest / Anlamak+ / Roma'nın yıkılışından çıkarılacak önemli dersler

Transcript

Roma'nın yıkılışından çıkarılacak önemli dersler · Anlamak+

0:00
Herkese tekrar merhaba, bugün roma imparatorluğundan
0:03
bahsedeceğiz ve türkiye'ye bazı dersler çıkacağız.
0:06
Roma imparatorluğu tarihin gördüğü en büyük
0:09
imparatorluklarından bir tanesi. 4 yüzlü yıllarda evet, batı ve
0:12
doğu roma olmak üzere ikiye ayrıldılar.
0:14
Ancak o süreci bir günde gelmediler.
0:17
Bunu gözden kaçırmamak gerekiyor.
0:19
Roma'nın bir altın çağı vardı ve altın çağı içerisinde aslında
0:22
hem doğal sınırlar oluşmuştu. Romanın içerisinde hem de bazı
0:27
fikirler tam anlamıyla olgunluğa erişebilmişti.
0:30
Ancak ve ancak bizi ilgilendiren kısım sadece altın çağ kısmı
0:34
değil. Esbqr, bugün birçok insanın
0:37
merak ettiği ve gerçekten de öğrenmek için çaba sarfeti çok
0:41
uzun bir tarihsel kökene sahip. Ingiltere'ye kadar uzanan
0:44
kökenleri itibariyle düşündüğümüzde roma sadece bir
0:48
devlet değildi. Birçok sistemi birçok
0:50
sistematiğinde oluştuğu ülke olarak karşımıza çıkıyordu.
0:54
Roma'nın en meşhur zamanlara tabii ki augustus döneminden
0:57
başlar. Milattan önce yirmili yıllarda
1:00
27. Olması lazım sanırım başlayan bu
1:03
dönem çok uzun sürmez. 10 üçü yıl kadar sürer.
1:06
Ancak augustus çok önemli şeylere imza atar.
1:09
Hatta bugün işte Ağustos dediğimiz tarihin de kendi
1:12
içerisinde özdeşleştiğini bilmemiz lazım.
1:14
Augustus, roma'yı iç savaşlardan çıkarıp aslında tam bir
1:18
konsolidasyon yaratmayı başarabilmiş ilk imparator
1:21
olarak karşımıza çıkar ve roma'yı roma yapan figürlerin
1:24
başında gelir. Sonrasında kendisi faks Romanya
1:29
dediğimiz roma barışını inşa eder ve dünyada roma için artık
1:33
herhangi bir tehdit yoktur. Dünyanın en büyük devleti
1:36
halindedir ve kendi iç sistematiğini içsel barışını da
1:40
sağlamıştır. Sonrasında gelir ve hadrianus'la
1:44
beraber hız kazanan roma imparatorluğu sınırlarını
1:47
ingiltere'ye kadar çeker. Hadrian dediğimiz hadrian
1:51
köprüsü hadrian duvarı farklı isimlerle betimlendirilen duvar
1:55
halen ingiltere'de. Varlığını devam ettirmektedir ve
1:58
hadrian duvarın da aslında. Bugünkü iskoçya, irlanda ve
2:02
ingiltere geriliminde temeli oluşturulur.
2:04
Hadrian, burada gösterdiği duvarla beraber roma'nın
2:08
özellikle batı tarafındaki maksimal sınırında çizmiştir.
2:13
Bu dönemde baktığımız zaman o 2 grup arasında belki de üçlü grup
2:16
arasındaki tartışmanın temelini oluşturan kavgayı belki o
2:19
zamanlar sezin deyip ingiltere'nin sınırlı bir
2:22
alanına hakim olma fikrine. Bütünüyle sahip çıkmıştır.
2:26
Roma imparatorluğu'ndan erken döneminde roma imparatorluğu'nun
2:29
tamamının aslında bir sistemli ve bir program içerisinde
2:33
hareket eden kimseler olduğunu görmek hiç şaşırtıcı değildir.
2:37
Çünkü hadrian aslında sınırları çizerken ve duvarlar inşa
2:40
ederken devletin fiziki sınırlarını da değil, aynı
2:44
zamanda kültürel sınırlarını da inşa ediyordu.
2:47
Halranın en önemli faaliyetlerinden bir tanesi
2:49
tabii ki kültür ve altyapıya yaptığı.
2:52
Çok ciddi yatırımlardır. Milattan sonra 110 yedili
2:56
yıllarda başlayan hükümdarlığı 21 yıl kadar devam etmiş ve 138
3:00
yılında sanırım son bulmuş bir kişiden bahsediyoruz.
3:03
Roma imparatorluğu'nun altın çağlarında betimleyen bu 3
3:06
imparatorluğudan sonuncusu yani dördüncü olanı Marcus
3:09
airleus'tur. Markus airelus hem dinler tarihi
3:12
açısından hem de stoacı fikirleri insanların nakş etmesi
3:16
açısından onlara basit canlatmaya çalışmasından dolayı.
3:22
Aslında roma'nın kültürel olarak eriştiği felsefi anlamdaki en
3:26
son sınırları betimleyen en önemli isimlerden biri
3:29
halindedir. Marcus airelus'un şöyle bir
3:32
özelliği vardır, filozof bir imparatordur ama aynı zamanda
3:36
paganiik ve yani roma'nın esansiyel kökenine dayanan
3:39
birçok bileşeni de yoğunlukla savunmuştur ve aslında Marcus
3:43
adileus paganlığın son temsilcilerinden biridir.
3:46
Sonrasında deseus'un da gene aynı şekilde sertlikleri var
3:48
ama. Michael hayrius öldükten sonra
3:52
roma için artık eski zarafet ve şatafat dönemin dönemlerini
3:57
tamamen silmiş oluyoruz. Bambaşka bir döneme geçiyoruz.
4:01
Roma'yı 200 yıl boyunca ayakta tutan bu sistematik ve dörtlü
4:04
kombinasyon roma'yı ileri taşımış olsa da daha sonrasında
4:09
Marcus, her realus'un oğluyla beraber bir bozulma başlar.
4:12
Şimdi bunları niye anlatıyorum geleceğim ya bu hikayeler çok
4:16
uzatabilirsin. Tabii makul sarıyosun
4:17
kendisinden bile belki bir podcast kaydına.
4:20
Bütün hâline bahsedebilirsiniz ama bizim için önemli olan yer
4:22
burası değil. Makulus halilus'un oğlu olan
4:25
commodus çok enteresan bir şey yapar.
4:27
Çok fazla bir narsizme kapılır ve tırnak içinde şımarıktır ve
4:32
roma'yı da kendi malı gibi görür.
4:34
Kendim malı gibi gördüğü için halkı eğlencelerle oy alarken
4:37
senato'yu da aşağılar, kendisine fikir vermeye gelen herkesi de
4:42
neredeyse odasından bile kovacak kadar cüretkar bir tavra
4:46
bürünür. Dolayısıyla Marcus aleyhissun
4:48
felsefi açıdan gelişmiş fikrin. Sonra gelen komedisun direkt bu
4:52
şekilde bir ııı handikaplar, bütününü barındırması, onun ııı
4:57
gerçekten romanın yıkılışına giden felsefi temelleri
5:00
oluşturmasına da vesile olan ilk adamlardan bir olmasını sağlar.
5:04
Tabi ki komutus dönemi tek başına dezavantajlı değildir.
5:07
Çünkü daha sonrasında bu sistematiği üçüncü 100 yıl krizi
5:11
dediğimiz 230 beşte başlayıp 284 sularına kadar devam eden. 50
5:20
yıla yakın bir dönem içerisinde 26 ya da 27.
5:23
Imparatorun değiştiği pardon 26. Net, 26.
5:27
Imparatorun değiştiği bir döneme tekabül eder.
5:29
Burada tabii ki istikrar kalmamıştır ve roma artık çok
5:32
ciddi problemlerle karşı karşıyadır.
5:35
Enflasyonla beraber gelen kontrolsüz para basınları
5:38
vesaire. Roma'yı bir çıkmazın içine
5:41
sürükler. Tabii ki bu süreç bir şekilde
5:44
atlatılır ve bu sürecin sonunda devletin başına gelen ve
5:49
yaklaşık olarak gene 20 yıl kadar devleti yönetip bazı
5:52
sistematikleri doğru kurgulamaya çalışan diyaklatiyanus çok
5:56
önemli bir şey yapar. Doğu ve batı roma olmak üzere
5:59
ikiye ayırır. Hikayeye baştan oturmaya
6:01
başlıyor. Roma'nın doğa sınırlarının artık
6:03
gerçekten organik manada çok büyük alanlara hükmetmesinden
6:07
dolayı ve özellikle mezopotamya'da ve Kudüs çevresi
6:12
denilen Kenan topraklarında yeni bir tek tanrılı dininin inşa
6:16
edilmesi ve bu güçlü anlatılar roma'nın bazı şeyleri gözden
6:21
geçirmesine vesile olmuştur. Bu dieanus ilk bunu yapıp doğu
6:25
ve batı roma olmak üzere devleti 2 ayrı kademede yönetip 4 ayrı
6:29
başkanlık sistemini eş zamanlı uygulamayı teklif etmiştir.
6:33
Eee çok ciddi manevralar yapmıştır.
6:35
Çok ciddi yasalar çıkarmıştır ve roma imparatorlarının keyfe
6:39
kedal uygulamalarını ve halka tiyatral şeylerle uyutmasının
6:44
önüne geçen en önemli adımları atmıştır.
6:46
Ancak diyeus'la tek başına bir mucize değildir çünkü çok ciddi
6:51
bir baskıcı rejim beraberinde getirmiştir ve roma'nın
6:54
özgürlüklerle bütünleşen temel anlatısını da önemli ölçüde
6:58
bozmuştur. Ancak devletin devamlılığı için
7:00
yaptığı bu hamleleri beraberinde.
7:03
Ne dedik, az önce dedik ki devletler dedik Kenan toprakları
7:06
dedik. Tek tanrılı dinler dedik.
7:07
Böyle ciddi problemler başladı dedik.
7:09
Yahudi'ye toprakları olan yerde başlayan bir hikayeyi sahiplenen
7:13
konstantin devreye girer. Konstantin'in iznik fermanı
7:17
vesaire zaten artık defalarca anlattık.
7:20
Söylemek istemiyorum. Milano fermanıyla beraber ilk bu
7:22
iş burada başlar. Romalı içerisindeki dini
7:26
bütünlükleri sağlamaya çalışır ve dini anlayışlardaki
7:30
özgürlükleri arttırır. Bu daha öncesinde gelmiş desus
7:33
marcuserius ve bir miktarda diacretienus'a göre özellikle de
7:37
trajana göre ki altın çağının en önemli isimlerinden biri
7:40
olmasına rağmen çok ciddi bir manevradır ve bu manevra
7:44
beraberinde roma'yı farklı bir kimliğe büründürür.
7:47
Doğu batı roma sentezi aslında kültürel normlardan daha önemli
7:52
önemli bir şey de ifade eder. Doğu roma zengin.
7:55
Ticaretin ve liman kentlerinin olduğu yerken batı roma genelde
8:00
tarımla uğraşan eee geçim kaynağının çok sınırlı ölçüde
8:04
edindiği bu tarz toprak ürünleriyle sağlamaya çalışan
8:07
fakir ve yoksul halkı ifade eder.
8:10
Çok da kozmopolit bir yapıdır. Aslında batır oma ve beraberinde
8:13
Batur romanın yıkılışı da zaten bundan meydana gelir.
8:16
Doğu roma ise kendi kültürüne sahip çıkarak latince başlayan
8:20
hayat hikayesine yunancaya çevirip helenistik bugünkü
8:24
Bizans diye adlandırılan ve doğu.
8:26
Bizans olarak geçmeyen doğu roma ifadesini kullanır ve doğu roma
8:30
aslında bu aristokratların etrafında çok ciddi şekilde
8:35
şekillenir. Şimdi roma'nın batı romanın
8:38
aslında yıkılmaya geldiği yerdeki en önemli isim olan
8:40
honorus'tan bahsedeceğiz. Kendisi bir çocuk imparatordur
8:43
tabii ki ve çocuk imparator olduğu için de generaller
8:46
devleti yönetirler. Generaller devleti yönetince 400
8:49
onlu yıllarda vizigotlar. Çok önemli, roma'yı yağmalar,
8:54
bir imparatorluğu, bir kavimsel bir topluluk yağmalıyor yani
8:57
düşünebiliyor musun senaryoyu işte sezar'ın dünyanın her
9:00
yerine hakim olan geri bildiriminden sonra o
9:03
dönemlerden sonra gerçekten çok ciddi bir problemdir ve zaten
9:07
baturuma çok da sürmeden ne yazık ki 400 onda başlayan bu
9:11
hikayeyi 476 yılında resmen yıkılmayla sonlandırır.
9:12
Romulus augustulus isminde biri bir imparator.
9:20
Darbe sonucunda devletin başından indirilir ve baturo mu?
9:24
Artık günümüz itibariyle birçok devlete bölünmüş bir Avrupa
9:28
birleşik Konfederasyonu gibi olmuştur ve batı romanın
9:32
hikayesi burada bitmiştir. Sonra doğu roma hikayesi
9:34
başlamıştır şimdi. Çok önemli şeylerden
9:38
bahsedeceğiz. Tıraşan döneminde zirveye ulaşan
9:41
Marcus areus döneminde dengeye ulaşmaya çalışan ve erdemli
9:46
insan fikrini iyice geliştirmeye çalışan ki erdemli insan,
9:50
erdemli yurttaş kavramı switas olarak geçer.
9:53
Roma külliyatında bu sweetas ın zaman içerisinde nasıl erozyona
9:58
tabi olduğunu söyleyeceğiz. Romadın bu kadar hızlı devinim
10:01
gösteren belki de 10 dakikada özetlemeye çalıştığımız hayat
10:04
hikayesinde batı roma'dan bahsediyorum.
10:07
Nasıl? Bir içsel çöküşe gidildiğini,
10:09
bugün veya herhangi bir gün devletlerin neden var olduğunu
10:13
ve neden yıkıldığını anlamanız açısından yorumlamanızı
10:16
istiyorum. Anlamak artı kanalının temel
10:19
misyonu hiçbir şeyi dikte etmemesidir ve temel fikirleri
10:22
sadece kendi diyalektiğini anlatırken aslında bir tartışma
10:26
ortamı da yaratmaya çalışır. Her ne kadar interaktif bir
10:29
ortam olmasa da podcast yayıncılığı benim temel
10:32
fikriyatım. Bazı şeylerin kafada
10:34
özümsenirken gidilen yol haritasını birazcık daha
10:37
berraklaştırmak. Ve insanları birazcık daha
10:40
anlaşılabilir bir düzende yorumlamaya bir yorumlamaya sevk
10:45
etmek aslında şimdi. Konstantin dedik birazcık
10:48
stabilizasyonu dedik aslında hristiyanlıkla beraber hızlanan
10:52
bir roma külliyatından bahsettik.
10:54
Aslında hem devlet sistematiğini kurgulamış hem de beraberinde
10:58
devletin yanı sıra devlete bir dini kimlik kazandırmış.
11:01
Dolayısıyla her şeyin roma için müthiş olması beklenirdi ama
11:05
roma da öyle bir şey olmadı. 400 yetmişli yıllarda roma tamamen
11:08
filyeten kendisine son vermek zorunda kaldı.
11:11
Doğu roma ise hayatını istanbul'un Fethi olan 1.450 üçe
11:14
kadar devam ettirebildi. Doğu romayla batı roma.
11:18
Birden ayıran temel felsefelere baktığımız zaman ilk kavram
11:21
olarak az önce vurgulamak istediğim biraz hızlı geçtiğimiz
11:24
için belki dikkatinizi çekmeyen erdemli yurttaş sıfatının
11:28
kaybedilmesi ortaya çıktı. Sweatas dediğimiz bu ekol
11:31
aslında markus aleyhissun felsefi akımını yani stoacılığın
11:35
temel fikirlerini ve o zaman aslında zengin ve saygın
11:38
insanlar arasında kümelenen bu felsefi akımı insanlara redikte
11:42
etmesinin temel sebebi. Aslında fikriyaten genişlemiş ve
11:46
devlet kavramını ve dünyaya anlama, maddi dünyayı anlama
11:49
noktasında bir basamak atlatabilmekti.
11:51
Belki de gayesi. Ancak daha sonrasındaki
11:54
hiyerarşik düzenle erdemli insan ve erdemli yurttaş kavramı
11:58
kendisinin ne yazık ki çok kaotik bir düzene bırakacak.
12:00
Çünkü erdemli insan dediğimiz temel şey şuydu, roma'da
12:06
biliyorsunuz tolerans kavramı çok önemlidir.
12:08
Senatörler çok önemlidir ve. Her ne kadar konstantin
12:12
sonrasındaki dönemde iyice güç kazanan bir pontifes maksimus
12:17
dediğimiz din adamı pirinç pi ata dediğimiz temel yönetim
12:22
şekli devreye girmiş olsa da aslında herkesin katılım
12:26
gösterdiği ve demokrasiyi güçlendirmek için her kesimden
12:30
her tandanstan her yaş grubundan her dini anlayıştan katılım
12:34
beklenen bir yönetim anlayışı vardır.
12:36
Toleransla bir imparatore gidip sen bizi yönetemiyorsun
12:39
diyebilirdiniz. Bu gayet anlaş.
12:42
Senatörler de zaten bunun için vardı ve genelde kendi
12:46
edindikleri kişisel servetleri devletin gelişimi için
12:49
kullanmayı, kendilerine antikatina toplumlarından bir
12:52
miras olarak görürlerdi ve patresyenler dediğimiz bu soylu
12:57
sınıf aslında ön temsil gösterse de roma'nın temelinde birçok
13:02
insanın kümülatif olarak çok ciddi bir şekilde belki de
13:05
bugünün anlayışıyla sendikalaştığını görebiliyoruz.
13:08
Çünkü baktığımız zaman roma'da hep kötü giden bir şeyler olduğu
13:11
zaman. Sosyal etkinliklerin arttığını
13:14
görüyoruz ve bu artan sosyal etkinliklerin temel sebebi
13:18
roma'nın içinde ortaya çıkmaya başlayan hezeyanlar, özellikle
13:21
köle temelli, spartakusyani gibi temel isyanlar ve çok ciddi
13:26
şekilde de dünyanın her yanında atlatılan veba başta olmak üzere
13:29
kuraklık ve kıtlık başta olmak üzere temel problemleri çözmeye
13:33
çalışıyorlar. Ama devlet bir şeyi yaparken bir
13:35
şeyi de bozuyor. Aslında farkında olmadan.
13:38
Evet, insanları bir illüzyonun içinde tutuyor.
13:40
Mesela kalegula bunlardan bir tanesidir ııı insanlar ilk başta
13:43
müthiş bir yönetim olduğunu, her yere heykel yapılması suretiyle
13:47
inanılmaz bir servet kazanıldığını ve devletin doğa
13:49
sınırlığını çok çok katettiğini, işte çok ciddi yollar aldığını
13:53
varsayıyor. Ancak bu parasal sistem
13:55
kendisini bitirdiği için ki her zaman olduğu gibi.
13:59
Ne oluyor? Aslında akkoyun karakoyun ortaya
14:02
çıkmış oluyor. Roma'da erdemli insan fikri
14:05
sadece işte fikirlerini beyan eden değil, fikirler için
14:08
savaşabilen insanları da bünyesinde barındırıyordu.
14:11
Roma'nın özellikle Yunan düşünürler arasında antik
14:14
bilgelerden 77 bilgeden biri kabul edilen solunum çok önemli
14:18
bir ifadesi var. Devlette veya yönetilen işte ııı
14:22
hükümette bir işlen, yani iş bütünlüğü zora düştüğü zaman,
14:27
yani devlet yönetilemediği zaman kendisi silahı salıp bir taraf
14:30
tutmayan kimse ne yazık ki Atina vatandaşı değildir der.
14:34
Roma'da antika atina'da onun mirasını aldığı antik atina'da
14:38
çok ciddi şekilde toplumsal refleksin hızlı yanıtlar
14:43
verdiğini görebiliyoruz. Zaten bu etkinliklerinde temel
14:46
amacı işte insanlar illüzyona tabi tutup da işte uyutmak değil
14:49
ilk seferde. Insanlar tepki gösterdiği için
14:52
onların aslında hem gazını almak hem bir miktar daha
14:56
uyumlanabilir. Bir potaya evirebilmek ve
14:59
insanların o tepkilerini örseleyebilmek için
15:02
bastırabilmek için aslında yapılan oyunlardı.
15:04
Bunlar. Yani roma imparatorluğu ben çok
15:06
güçlüyüm. Bakın oyun yapacağım demiyordu.
15:09
Oyunları düzenlerken bu bildiğimiz meşhur roma'daki
15:12
oyunların düzenlenmesinde kartacadan bir sürü işte yabani
15:15
hayvanın getirilmesi, vesaire temel fikir erdemli yurttaşların
15:20
toplumun. Toplumu etkileyecek bütün
15:22
konularda 3 aşağı 5 yukarı fikir beyan etmesini sağlamaktı.
15:26
Roma'da özellikle Marcus halilleus'un ölmesinden sonra
15:29
tahta geçen commus ve sonrası hep şunu yapmışlardır, liyakat
15:34
yerinde sadakat programını devreye sokmuşlardır.
15:37
Çünkü roma'daki veraset sistemi aslında bir takım problemleri
15:42
beraberinde getirse de en önemli konu roma'da sürekli
15:46
suikastlerin yaşanması ve. Komünistan sonra işte üçüncü
15:50
yüzyıl krizi olarak bahsettiğimiz krizdeki dönük
15:53
hani değişen ve 50 yıl içerisinde 26.
15:55
Imparatorun değişmesi birçoğunun suyu kasteğe yakın şekilde
15:59
hayatını kaybetmesi ve halkın da aslında bu istikrarsızlıktan
16:03
memnun olmaması. Beraberinde ciddi monarşik bir
16:07
düzenin oluşmasına vesile olmuştur.
16:09
Sonrasında devreye giren konstantin gibi önemli
16:12
imparatorlar veya işte atıyorum, ikinci diaklatı şey ikinci
16:16
theodosuz pardon yanlış oldu aslında ve diyacotemi nasıl da
16:20
söyleyelim. Bu arada o da farklı bir figür
16:22
değil. Temel mekanizma da sadakati
16:25
güçlendirmek ve liyakati çok da umursamamak üzere bir sistem
16:28
inşa etti. Çünkü nedense roma'daki bu
16:31
değişimin temel basamağı roma imparatorluğu'na sadakatle
16:35
Özdeş. Yani roma imparatoruna
16:37
sadıksanız aslında bu değişim programının sizde bir parçası
16:40
olabilirsinizden de ve liyakatin örselendiği sadakatin
16:44
benimsendiği temel bu patrona sistemi ki sonrasında
16:47
ingiltere'de anlattık. Biliyorsunuz 18.
16:49
Yüzyıldaki ingiltere tarihinde. Neyi beraberinde getirdi.
16:53
Sadakat programına sahip olanların kontrolsüz
16:56
zenginleşmesi tabii ki erken dönem Yunan düşünürlerinin çok
17:00
ciddi savları var. Aristoteles, platon, bunlar
17:03
gayri safi yurtiçi hasılayı belki bugünün anlayışıyla
17:06
dağıtım ve gelir eşitliğini, adaletini sağlayabilmek için
17:10
birçok manevrayı söyledi. Mesela platon'da de en zengin en
17:14
fakirin 4 katı kadar gelir elde edebilir dedi.
17:17
Ancak bu sınırlar çoktan aşıldı. Sadakat programını
17:21
örselemelerinden dolayı. Herkes, eşini, dostunu,
17:23
kardeşini, oğlunu, devletteki sistem içinde entegre etmenin
17:29
bir yolunu buldu ve bu çöküşün en önemli hızlanmasına vesile
17:32
olan sebeplerden aslında bir tanesiydi ve ne oldu?
17:37
Sadakat programıyla beraber bu programın ebatları genişledi ve
17:42
devlet artık üretmek, yeni topraklar kazanmak, daha büyük
17:47
hasatlar elde etmek yerine. Var olan sistemi belli bir
17:51
tandan üzerinden sermaye dağıtımı yaparak aslında bir
17:55
illüzyonun bu oyun ilüzyonunun bir başka versiyonunu da hayata
18:00
geçirmiş oldu. Sadakati güçlü olan kimseler ve
18:03
roma imparatoruna şartsız koşulsuz bir ad eden kimseler bu
18:07
servetten çok ciddi paralar kazanmaya başladılar.
18:10
Ve halkın geri kalan kısmı ise neredeyse fakirlikle ve yoğun
18:15
enflasyonuna kronik enflasyonla uğraşmak zorunda kaldı.
18:19
Sadakat programı içerisinde dahil olan kimseler içinde şöyle
18:22
bir risk vardı, her gelen imparator bir önceki imparatorun
18:25
mirasını da reddetmek gibi bir hataya düştü ki bunu o 26 roma
18:30
imparatorluğu'nun değiştiği dönem içerisinde görebiliyoruz.
18:32
Bu paydaşlığı ve aslında sadakat programı beraberinde
18:37
aristokrasinin de gelişimine büyük bir.
18:41
Pranga vurdu çünkü her dönem kendi zenginlerini yarattığı ve
18:43
bu zenginler aslında sürekli devinim içerisindeydi.
18:47
Ve zenginliğin öğretilerini de kabul edemeden benimseyemeden
18:51
sürekli sermaye el değiştirmiş oldu.
18:53
Sadakat programının yanı sıra roma imparatorluğundaki üçüncü
18:57
bir bileşen de hiç kuşkusuz söyleyebileceğimiz üzere.
19:02
Dini anlayışın temel doktrinin önüne geçmesi ve pontfex
19:06
maksimus dediğimiz kavramın özellikle rome imparatorluğun
19:11
çok meşhurlarının kullandığı bu kavramın altının boşaltılması
19:14
gibi bir hata. Şimdi dini anlayışı örseleyip
19:18
yani dini daha doğrusu öncül deyip diyelim yanlış olduğu
19:20
örselemek değil, özellikle konstantin'in sonrasında tek
19:23
tanrılı dinin hem dönemsel trendi hem de isa mesih'in
19:27
mesajlarının iznik konsulü gibi önemli yerlerde dikte edilmesi.
19:31
Ve gerçekten de halkın tamamında neredeyse bu tarz bir talebin
19:35
oluşması dini kullanarak kendini meşrulaştırmaya çalışan birçok
19:39
imparatorun da beraberinde gelmesine vesile oldu ve roma
19:43
imparatorları aslında dini kullanırken bir bakıma da bazı
19:47
değerleri zayıflatmakyı bile meşrulaştırmış oldu.
19:51
Çünkü neden e siz imparatorsunuz dini saikler altında ne
19:55
yaparsanız yapın meşrulaşıyor. Yaparsanız, devletin birçok
19:59
kademesindeki basamağa aslında değiştirmiş, regüle etmiş,
20:05
kendinize uygun hale getirmiş oluyorsunuz ve kadim bir
20:08
uygarlık olan roma imparatorluğu'nun temel ve çok
20:11
farklı kültürlerden referans alan anlatılarını tek
20:14
düzeleştirmiş oluyorsunuz. Sonrasında da işte büyük şizma
20:17
gibi. Biliyorsunuz 1.050 dörtte
20:19
yaşanan bu devasa sürecinde bir paydaşlığını da aslında o
20:23
zamanlardan temelini 60 oluyorsunuz.
20:26
Roma imparatorluğu'nun yıkılışı için en azından batı roma için
20:29
dördüncü maddemiz ise insanların artık tepkiselle tepkiselliğini
20:33
kaybetmiş olması ve devletin hiçbir düzeninde yer edinmek
20:37
istememesi. Çünkü sadakat programı zaman
20:41
içerisinde şuna döndü. Bazı aileler zenginliğini
20:43
servetliğini katlarken aslında imparatorlar değişse de bir şey
20:46
değişmemeye başladı. Çünkü sadakat programındaki
20:49
temel mekanizma paralarını artırmak, servetlerini katlamak
20:52
olduğu için. Aynı kişiler, farklı
20:54
imparatorlar döneminde bambaşka siyasal politikalar içerisinde
20:58
çok etkin rol üstlendiği için insanlar sürekli birbirine
21:01
tezatlık oluşturan bu insanların.
21:05
Devlet yönetiminde yer almasından dolayı ve halkın
21:08
taleplerini neredeyse hiç umursamamalarından dolayı artık
21:11
devletin sistemine devletin işleyiş mekanizmalarına dahil
21:16
olmayı ve bu konular hakkında fikir beyan etmeyi gereksiz gibi
21:20
atletmeye başladılar. Özellikle komurus döneminde
21:23
başlayan bu erozyon çok hızlı zaman içerisinde kendine yer
21:27
buldu ve siyasal istikrarsızlık dönemi olarak bilinen üçüncü
21:30
yüzyıl krizi ile beraber de iyice hız kazandı.
21:32
Roma'daki hiçbir yurttaş o switas dediğimiz erdemli hiçbir
21:36
yurttaş devletin meselelerine karışmaz, tepki göstermez belki
21:39
sınırlı sadece söylemleriyle dile getirir ama bir reaksiyon
21:44
olacağı zaman tepkiselliğini kaybetmiş birine dönüştü ve bu
21:47
da roma imparatorlarının ne istiyorlarsa yapmaları için çok
21:51
ciddi bir itici güç olmuştu. Çünkü roma imparatoru bundan
21:55
sonra çok rahattı. Halktan herhangi bir tepki de
21:57
görmeyecekti. Ne istiyorsa da yapabilirdi
21:59
çünkü onun sadakatını. Isteyen yani 10'a çıkart sadakat
22:03
gösteren, onunla beraber yol yürüyen servetini katlamaktan
22:06
başka da çok bir gayesi olmayan ve temel anlamda da eğitimsel
22:10
olarak roma'nın en iyilerinden oluşmayan yönetici kadrosunun
22:14
bir tırnak içinde şak şaklaması içerisinde kendisini buluverdi.
22:19
Ve hâl böyle olunca tebaa ezilirken, halk yurttaşlar
22:22
özellikle batı roma sınırlarında bugün işte tarımla uğraşan
22:25
kişiler, fakirlikle ve kronik enflasyonla uğraşırken
22:28
kontrolsüz para basma mekanizmalarıyla servetlerini
22:32
servet transferlerine meşrulaştırmış oldular.
22:35
Roma'da her şey düzelecek gayesiyle sürekli anlatılır.
22:38
Oluşturulsa da pontf maksumuz kavramını da işlendiğini ve o
22:42
dönem içerisinde çok enteresan dini anlatılarında çıktığını
22:45
göreceksiniz. Din adamlarından da bu dönemde
22:48
çok ciddi destek alan roma imparatorları bu dönemde yaşanan
22:51
bazı şeylerin bir sınav olduğunu vesaire gibi temel anlatıları da
22:55
çok ciddi şekilde kullanmaya başladılar.
22:57
Roma'nın yaşadığı herhangi bir doğal afet probleminde herhangi
23:01
bir yoklukta kıtlıkta. Bunun tanrısal ilahi kaynaktan
23:04
gelen bir azap olduğunu ve romalıların kendine çeki düzen
23:08
vermesini söylerken kendi yozlaşmalarını hiç hesaba
23:11
katmadılar ve hal böyle olunca gerçekten de rumlu saglus
23:15
ağagustus zamanında yıkılan temel batı romanında 4 temel
23:21
dinamik üzerinde devleti yürütmeye çalışan bir mekanizma
23:25
olduğunu görüyoruz. Aslında aslında honorus
23:28
zamanında. Çok ciddi şekilde bunun e
23:30
mahallenin güçlendiğini görebiliyoruz ama sonrasında
23:33
generaller özellikle devlet kademelerinde kökeni de o bölge
23:37
olmayan ve gerçekten de temel doktrinleri de çok
23:41
referanslamayan yabancı subaylar paralı askerler.
23:45
Devletin içini boşaltmayı ve vatandaşın sahip olduğu serveti
23:49
kendi içinde eritmeyi bir amaç olarak gördüler ve aslında belki
23:55
de 76 veya pardon 66 yıl boyunca devam edecek imparatorluğun
23:59
temel mekanizması da bu servetin tamamen bitmesi üzerindeydi.
24:03
Tabii ki daha sonrasında doğu romadaki çok ciddi düşünürler.
24:06
Bugün Bizans imparatorluğu olarak bilinen ama dediğim gibi
24:09
kayıtlarda Bizans imparatorluğu çok sonralarda 17.
24:12
Yüzyıllara yakın dönemlerde alman bir tarihçi tarafından
24:15
ifade edilir. Bundan öncesi için doğru olma
24:17
imparatorudur ve bu doğru olma imparatorluğu da aslında bu
24:20
kökenden rahatsız olan kimseler tarafından oluşturulan bir
24:23
bütündür. Batır olmadan doğru olmaya çok
24:25
ciddi transferlerin olmamasının en önemli sebeplerinden bir
24:28
tanesi. Her birinin aslında farklı
24:29
kavimlere işaret etmesi ve tarihsel kültürel mirası roma
24:33
potasında eritmesinin yanı sıra kendi içinde de üzümsenebilecek
24:36
kadar çok önemli bir. Tarihsel köken olmasından dolayı
24:41
gene söylüyorum, yohan erderin söylediği kültürel mirasdan
24:44
dolayı herkes kendi devleti devletini inşa etmeye, önce
24:47
şehir devletleri daha sonrasında birleşerek bugünün modern
24:51
devletlerine inşa etmeye başladılar.
24:54
Dediğim gibi Batur, roma'nın temel problemlerini 4 temel
24:57
safhada işleyebiliriz. Bugün her devleti ışık tutacak.
25:00
Bu yıkılış seromenisi aslında çok güçlü.
25:03
Cumhuriyetsel doktrinler üzerine inşa edilmiş roma anlatısının
25:06
içerisinde çok önemli bir paydaşlığı.
25:09
Bünyesinde barındırır çünkü roma'da yapılan bu 4 yanlış o
25:13
kadar eski ve külliyatı güçlü bir devlet sistematiği
25:17
içerisindeki hem monarşin hem demokrasinin hem cumhuriyetin
25:20
dönemsel olarak işlendiği ve gerçekten imparatorun tavrına
25:24
rağmen devletin kendisine katma değer üretebildiği bu güçlü
25:28
espri sistemi bile yıkılmak zorunda kalmıştır.
25:33
Çünkü bugün her ne kadar çok basitmiş gibi anlatılsa da sezar
25:37
veya augustus veya Marcus airalus veya hadrian veya
25:41
tranjan dediğimiz gibi çok büyük imparatorlar ve aynı zamanda
25:44
komutanlar dünya tarihinde çok az rastlanır kişilerdir ve
25:49
bunların her biri roma imparatorluğu'nda olanağı yıkmak
25:52
pahasına bile iş yapmış olsalar aslında roma'nın kurumsal
25:57
kimliğini güçlendirmek açısından önemli adımlar yaptılar.
26:00
Ama ne olduysa hikaye bir yerde koptu ve gerçekten bu.
26:03
Temel madde bakın daha fazlasına gerek yok.
26:06
Bu 4 temel madde ki bunlardan en önemlisi devleti devlet yapan,
26:09
kavram olan sivita yani erdemli halkın artık devletin devletten
26:14
bir şey beklerken devletin işleyişine dair hiçbir yorum
26:17
yapmaması gibi bir hezeyanla karşı karşıya kalmaması.
26:20
Şimdi yorum yapmak çok mu önemlidir değildir.
26:22
Ama devleti işletenler de bazen hataya düşebilir.
26:26
Devleti yönetenler de bazen. Eee hatalar üstüne hatalar
26:31
yaparken aynı zamanda bir kesimin de bilinçli veya
26:34
bilinçsiz yönlendirmelerinde kanaabilir.
26:37
Burada halkın bir regülatör olarak devreye girmesi ve halkı
26:41
da şöyle düşünürsek, işte roma imparatorluğu'nda yaşayan
26:43
popülasyonun atıyorum. Milyonlarla ölçüldüğü bir
26:45
dönemde herkes aynı şeyden şikayet ediyorsa 3 aşağı 5
26:49
çıkarıp bambaşka hayat öyküleri demek ki bu da hata var deyip
26:52
imparator her zaman. Kalegola hariç ve birkaç tane
26:55
örnek hariç kendine çirkin düzen vermek zorunda kalmıştır ve bu
26:58
aslında bir otokontrol mekanizmasıdır ve bu aynı
27:01
zamanda. Daha da önemlisi bir servet
27:03
transferin önündeki en önemli bloke.
27:05
Çünkü devletler çok güçlü finansörlere olan yapılardır ve
27:09
en kötü devlet bile aslında. 10 15 20 belki 100 kişilik haneliği
27:16
çok ciddi şekilde servete ulaştırabilir ve bu serveti elde
27:19
etmek isteyen insanlar da her daim vardır.
27:22
Bütün devletlerin işleyişinde kendi servetini meşrulaştırmaya
27:26
çalışan, kendisi servetini katlamaya çalışan ve kendi
27:28
aristokrasini oluşturmaya çalışan birçok insan vardır.
27:31
Bu aristokrasi kelimesi işte bugün işte zengin teba olarak da
27:36
değiştirilmiş olsa da veya işte bankerler dense de aynı
27:39
mantıkları aslında. Kendi meşrutiyetini sağlarken
27:43
kendini meşru kılmaya çalışırken servetinde katlamak için
27:47
gerçekten devletin kaynaklarını sömüren insanların üstünde de
27:50
sivil taslar çok ciddi bir oto kontrol mekanizmasıdır.
27:53
Spartakus gibi köle isyanları sadece ekonomik temelli
27:56
çıkmamış, aynı zamanda yönetimsel bileşenlere de çok
27:58
ciddi şekilde müdahale ettikleri için sivilas aynı zamanda roma
28:02
imparatorluğu'nun kökeni itibariyle dinamik kalmasını ve
28:06
bu kadar farklı devletin veya kavmin birleşerek oluşturduğu
28:10
bir imparatorluğun. Her kökenden eee güzel ve mistik
28:14
anlatıları homojen şekilde paylaştırarak güçlü bir devlet
28:20
sistematiği kurgulamasını sağlamıştır.
28:22
Ama switas elini eteğini bu işlerden çekip soylu sınıfın
28:26
kendisini sömürmesine ve devleti yönetiyorum adı altında
28:30
servetine servet kapmasına göz yummasından sonra işler hızlı
28:34
bir şekilde yıkılışa gitmiştir. Yani bugün roma
28:37
imparatorluğu'nun. Işte yıkılması tesadüf değildir
28:40
ve doğu romanında var olması tesadüf değildir.
28:43
Doğu roma'da bunların tam aksine hem hristiyanlık kökenliğine
28:48
yeni oluşan hristiyanlık kökenine güçlü örüntüler
28:50
sağlarken, hem özüne, kültürel mirasına sahip çıkarak aslında
28:55
aristokrasiyle uyumlu bir şekilde ve sadece askerlerin
28:59
servetine servet katacağı bir düzenden ziyade.
29:03
Liyakati önceliği varlığını uzun yıllar boyunca devam
29:06
ettirmiştir. Fatih Sultan Mehmet istanbul'u
29:08
fethettiğinde karşılaştığı doğu roma'da batı roma'nın benzeri
29:12
şekilde bir yıkılmaya eee gitmiştir.
29:15
Çünkü doğu roma'da aslında batı romanın yaptıklarının uzun vade
29:18
sonrasında yapmakla suçlanmıştır ki, nitekim de öyle olmuştur.
29:22
Oradaki teba'nın uzun süre zarfında yoksullukla
29:26
uğraştığını, konstantin merkezi olsa da dini temelli bir önem
29:29
arz etse de. Yıkılışında çok da güçlü bir
29:32
dayanak noktası. Olmadığını görmek hiç zor
29:36
değildir. Dolayısıyla devletleri
29:38
yönetirken bu 4 temel mekanizmayı yok saydığınız zaman
29:41
hiçbir şekilde var olmanız mümkün değildir.
29:44
Her zaman şu itiraz gelir, ekonomi bir sonuç mudur, neden
29:47
midir? Ekonomi bir sonuçtur.
29:48
Genelde yaptığınız birçok yanlışın aslında size
29:52
gösterilmesidir. Yani siz çoğu şeyi yanlış
29:55
yapıyorsunuz demektir. Ekonomi peki ekonomik köken
29:58
devlet düzelebilir, düzedeyse ekonomi de düzelir.
30:01
Ancak ekonomi kötüyken devletteki çöküş ve bu.
30:04
Attım 4 basamaktaki gerileme devam ediyorsa ekonominin kötü
30:08
olması sadece çöküşü yani colleps'ı yani yıkılışı aslında
30:14
resmeder ve hızlandırır. O yüzden bu maddelere çok dikkat
30:19
etmek gerekiyor. Bugün hangi devlet olursa olsun
30:21
bu 4 temel maddeyi göz önünde bulundurmadığı zaman yıkılmaya
30:25
veya sistemsel dağılmaya gitmeye veya varlığındaki temel devlet
30:31
vatandaş arasındaki o. Görünmeyen soyut bağı kaybetmeye
30:36
mahkumdur. Beni dinlediğiniz için çok
30:38
teşekkür ederim. Herkese iyi haftalar dilerim.