Latest / Türk Toraks Derneği Podcast Kanalı / 14 Mart Tıp Bayramı Özel "200’e 1 Kala Mucizenin Hikâyesi: Tıbbiye"

Transcript

14 Mart Tıp Bayramı Özel "200’e 1 Kala Mucizenin Hikâyesi: Tıbbiye" · Türk Toraks Derneği Podcast Kanalı

0:05
Merhabalar öncelikle fatih artvinli hoş geldin merhaba
0:10
toraks bülteni podcast programlarına uzun süredir
0:13
beraber program yapmayı düşündüğümüz birini davet ettik.
0:16
Hiç kırmadan hemen kabul etti. Kayıtta buluştuk.
0:19
Hoş geldin fatih. Hoş bulduk ettim, çok teşekkür
0:22
ederim şimdi. Fatih artvin'i kim fatih
0:25
artvin'i bilen'in iyi bildiği bir tıp tarihçisi, tıp tarihçesi
0:29
dediğimizde aslında tıp arkeolog diyesim geldi.
0:33
Didik didik kazamışsınız, ekibinizle beraber tıbbın
0:36
tarihini türkiye'de hastane bazında dergiler bazında arşiv
0:40
bazında ve bunları dokümante edip kamuya da açmışsınız.
0:44
Istanbul seriliyatı arşiviniz var.
0:46
Süreli bir yayın. Osmanlı son döneminden
0:49
cumhuriyetin başındaki ilk yıllarına.
0:51
Çocuklara kadar sürmüş yayını didik didik didik internete
0:55
koymuşsunuz. Şimdi bir de lokman hekim diye
0:57
bir karikatür tıbbi karikatürlerin de olduğu değil
0:59
mi? Tıpla ilgili karikatürlerin de
1:01
olduğu çok kıymetli bir arşivi senin arşivinde sanıyorum
1:04
internete açık erişime açmışsınız.
1:06
Bunlar aslında yolculuğun görsel ve yazınsal takibini yaparken
1:12
keyif veren de nelerin değiştiğini de gösteren böyle
1:15
bir fotoğraf gibi aynı zamanda elinize sağlık biraz kolay iş
1:20
değil. Arkeolog derken bilerek onu şey
1:22
yap. Bu hakikaten iğne ile kuyu
1:23
kazmak gibi fırçayla toprak kazmak gibi oradan herhalde ama
1:27
siz de bu arkeologlar toprağın altından harika bir tanrı
1:30
tanrıça heykeli çıkardıklarında müthiş bir haz yaşıyorlarmış.
1:33
Herhalde onları yaşamışsınızdır. Bunu çok hoş bir benzetme oldu
1:36
bu. Esasında tıp tarihi deyince daha
1:39
çok böyle yani aramızda espri yaparız.
1:41
Bizi antropologlar incelesin. Türkiye'de tıp tarihçesi mi
1:43
kalmış? Yani tıp tarihi çok böyle.
1:46
Çok arkaik bir branş gibi çok eskiye ait pozitivist bir branş
1:50
gibi düşünülüyor ve göreceli olarak da aslında sayımız az ama
1:54
orta ölçekli bir Avrupa ülkesine göre de tıp tarihi araştırmaları
1:57
hiç fena bir düzeyde değil. Türkiye'de arkeolog kısmında da
2:01
haklısın bir başka analojiyle hani aşağıya indikçe daha
2:04
primitif olanları ortaya çıkıyor kazılarda.
2:07
Şu andaki yüzeyde bu uygarlık bir aşağı aşamada nasıl bir
2:11
yerde idi? Tıp tarihinde bu keşifte ara ara
2:14
bu çıkan köstebek misali, dışa attığımız topraklardan böyle.
2:18
Bazen bunları sergilemek işte şu zaman şöyle dergiler vardı ya da
2:22
böyle bir tarihsel bağlamda çok önemli bir seri yayınlandı ya da
2:26
şu tip görüşler, polemikler, tartışmalar.
2:29
Karşı duruşlar ve benzeri vardı tabii.
2:32
Bunları da aynı zamanda o tıbbın sadece böyle bir ilerlemeci bir
2:35
tarih noktasında değil ama sosyal, kültürel, politik,
2:39
ekonomik o dönemin bir yapısı olarak tıbbı okumak da bize yeni
2:43
kuşak tarihçileri daha keyifli geliyor.
2:45
O yüzden de böyle istanbul seriri yatarşivi gibi lokman
2:48
hekim gibi veya önümüzdeki yıl yaşamak yolu dergisiyle şimdi
2:52
yine cem Hakan başaran. Ile birlikte arkadaşımla
2:55
uğraşıyoruz. Ve böyle bir seride olsun
2:58
istiyoruz açıkçası. Yani çok geç kalınmış tarihsel
3:02
malzemenin en azından gün ışığınla çıkarılması ve başka
3:06
araştırmacıları da bu malzeme üzerinde çalışmaya, düşünmeye
3:09
teşvik etmek böyle bir misyon diyelim bir yanıyla.
3:12
Tadını veren şeylerden biri şu sanıyorum, yani tam şeyle takdim
3:16
etmedim sanıyorum aynı zamanda. Ama Acıbadem Üniversitesine tıp
3:19
tarihi hocası fatih hoca'm tıp tarihi.
3:23
'Nin tadını veren şeylerden biri sanıyorum şu ya 200 yıldır
3:25
özellikle 200 250 yıldır pozitif bilim kadim olandan çokça artık
3:29
rayı değiştirip ayrılmış. Yepyeni bir rayda kendine has
3:33
bir alan yaratmış, bir bilim yanına da tarih gibi geleneği
3:37
çağrıştıran geçmişi çağrıştıran kadim olanı çağrıştıran bir
3:41
bilimi koyunca kendine has tadını bence bu veriyor.
3:45
Bu gibi araştırmaların bir de tıp tarihinin kendi özelinde
3:47
aslında tarihte de tabi öyle tıbbın nesnesi de öznesi de
3:51
uygulay. Ve muhatabı da hep insan ya
3:55
kendine has rekabeti meslektaşları arasında bölümler
3:58
arasında kendine has uyumu, tatlı sürtüşmeleri, rekabeti
4:03
kendine has hiyerarşisi, kendine has jargonu olan bir kültür de
4:08
aynı zamanda bir de yine kendine has ifadesini çokça
4:11
kullandığımın farkındayım. Şöyle de bir şey var, aslında
4:15
bizim bir araya gelip bir şeyler konuşmak için sebebi ihtiyacımız
4:18
yoktu fatih hoca'yla fakat bu sefer biz sebe binaen buluştuk.
4:22
14 martın 199 yılındayız. Yani türkiye'de modern tıp 14
4:26
mart 1820 yedi'de şehzade başındaki bir konakta
4:28
başlamıştır. Modern tıbbın hikayesi biz bugün
4:34
bu yüzden bir araya geldik. Bu seneye 200 yılı olacak 2 asrı
4:39
devirmiş olacak. Tam da böyle gelenekle modernin
4:42
birbiri içine karıştığı bir toplum, bir coğrafyada yaşayan
4:46
bir toplumun tıbbının hikayesi de tabii ki yine çokça tekrar
4:51
ettiğim kendine has bir çok hikayeyi barındırıyor.
4:54
Ne dersin hocam bunu ince ince kazınmış biri olarak ne dersin?
4:58
Çok güzel bir noktadan başladığın Ethem hakikaten bu
5:01
gelenek ve. Üzerinde de bize bir şey
5:05
söylüyor. 200 yıldır modern tıp eğitiminin bu topraklarda
5:08
kesintisiz devam ediyor olması önemli bir mesele.
5:11
Gerçekten de seneye 200 yılını kutlayacağız.
5:14
Ben açıkçası Cumhuriyeti hani bu 100 yıl kutlamalarında
5:17
düşündüğümüz zaman hep bir Cumhuriyeti, siyasal bir rejim
5:21
değişikliği ve bir güzergahı netleştirmek.
5:25
Açısından okuyoruz. Elbette ki cumhuriyetin öncesini
5:28
de bu şekilde tarihselleştirdiğimiz zaman bunu
5:31
tıp örneğinde daha net görebiliriz.
5:33
Yani aslında biz 199 yılı geride bırakıp 200 yıla girdiğimizde
5:36
tıpta bunun somut örneğini görüyoruz.
5:39
Yörüngenin 200 yıldır nerede olduğunu görüyoruz.
5:42
Bunu şunu kastediyorum ya bundan 200 yıl önce istanbul'da
5:47
imparatorluk. Şu kararı almıştım, evet, bir
5:53
yanda hızla gelişen yeni bir tıp var buna kabaca o dönemki
5:58
jargon'la tıbbi cedit deniyordu. Yeni tıp bir de tıbbı kadim yani
6:03
eski tıp. Gelenekten gelen bugüne usta
6:07
çırak ilişkisini öğrenilen bir tıp vardı.
6:09
Elimizde medreseleri de darüşşaflarda bir şekilde
6:12
pratiği devam eder ama bir yandan da artık kabul edilemez
6:15
bir şekilde açıkta olan fakülteleriyle, yeni
6:18
eğitimleriyle, yeni metodolojileriyle, yeni
6:21
düşünüşleriyle, araştırmalarıyla bir de yeni bir tıp vardı.
6:24
Tıbbı bu ciit lafını tabii ki şeylerin hatırlayabiliriz,
6:28
nizamı cedidi hatırlarsak ordu yani bir yanına geleneksel tüfek
6:32
kılıç ile devam eden bir. Ordu var yenikeri ocağı gibi
6:36
düşünün. Bir yanıyla da o asırların
6:39
dışında yeni gelişmiş yani mühendisleriyle üniversite
6:43
mezunları ile birkaç dil bilen, kurmaylarıyla, cerrahlarıyla
6:48
mühendisleri, açıları, ulaşımcıları, lojistikleri,
6:51
gıdacılarıyla bambaşka hale gelmiş bir savaş makinesi, ordu
6:56
veya başka türlü donatılmış bir yapı var.
7:00
Modern devletlerin bir de böyle bir ordusu var ya sadece savaş
7:03
zamanı, savaştan değil ama. Bütünüyle bir şekilde
7:07
profesyonelleşmiş subayların, yöneticilerin de sürekli
7:10
eğitimden geçtiği bir yeni bir durum var.
7:13
Kılık kıyafetleriyle, donanımlarıyla e zaten tas taban
7:16
hani imparatorluğun meselesi neydi?
7:18
Taslamam? Böyle bir o kırılma anında
7:20
özellikle Fransız devrimi hatırlayacak olursak, Fransız
7:23
devrimi'nde olduğu anda henüz Osmanlı devleti'ye batıda
7:26
sürekli elçilik bulundurmaya henüz yeni başlıyor idi.
7:30
Hani sürekli bir elçimiz batının ne olup bitiyoru 7 24 bize rapor
7:34
edebilecek bir. Entegrasyonumuz yoktu.
7:37
Özellikle batı Avrupa ile gelişen yerleriyle.
7:40
Peki burada evet bir reformların tıptaki reformların da öncüsü
7:43
olan elbette ki önce bir ordunun ihtiyacı söz konusuydu.
7:47
Ordunun modernleşmesi yani daha fazla savaş kaybetmemek veya
7:50
toprak kaybetmemek ya da yani bir şekilde imparatorun var olan
7:53
sınırlar içerisinde varlığını sürdürebilmesi için en acil
7:57
mesele olarak bu görülüyordu. Ama taslamanın tam buna
8:00
baktığımızda da yani öldürme yaşatma analojisi üzerinden
8:04
düşünürsek ya da savaş ve barış. Ne düşünecek olursak ortaya
8:08
çıkan konulardan bir tanesi şuydu, evet gerçekten ordu kötü
8:11
olabilir. Ordu yeniden yeni bir ordu
8:14
kurulabilir. Yeniden ordu eğitimi için
8:16
mühendisler yetiştirilebilir, dil öğretilebilir ama aynı
8:20
zamanda da zaten var olan insanların yitirilmesi, yani
8:23
basit kurşun yaralamalarından tutun da yani işte savaşlarda
8:27
yitirilen insan sayısının çokluğu da aynı zamanda bir
8:31
ordunun zayıflığıyla ilişkiliyi. Dolayısıyla öncelikle ordunun
8:35
kelimenin gerçek anlamıyla hekimlere ve cerrahlara ihtiyacı
8:38
vardı. Birincisi buydu bunu aslında
8:40
daha sonraki savaşlarda çok daha önemi görülecekti.
8:44
Yani 1.853 56 kırım savaşında tıbbın ne kadar önemli olacağı
8:48
artık tartışmasız ortaya çıkacaktı işte bu ağval ve
8:52
şeriat içerisinde 1.008 yüzlü yılların başında üçüncü Selim
8:56
diğer pek çok alanda olduğu gibi bu alanda da bir tecrübe
8:59
bulunuyor ve bir. Modem tıp eğitimi verecek bir
9:02
okul açmak istiyor. 1.805 ve altıda 2 tane girişim oluyor.
9:05
Bir tanesi tersane tıbbiyesi diyebildiğimiz yani bugünkü
9:08
tersanede oluşturulan ve ismi de çok hoş aslında tabiphane yani
9:12
doktorhane gibi düşünelim ya burada tabip yetiştirilen bir
9:17
okul açalım. Fakat bu okul tabii ki italyanca
9:20
bilenlerin olsun. Çünkü o zaman tıbbın dili yüzyıl
9:23
başında 19. Yüzyıl başı italyanca'dı.
9:25
Yani bir biraz Fransızca italyanca bilen işte hocaların
9:27
da eşlik edeceği. En azından hani başka ülke
9:33
örneklerinde var mesela deniz hekimliği veya işte ne bileyim
9:37
Deniz Kuvvetleri için doktorlar ve cerrahlar gibi.
9:40
Çünkü çok uzun yolculuklar gerekiyor.
9:42
Denizde veya savaş gemileri vesaire gibi düşünecek olursak
9:46
ya o dönemde Denizcilik yani tersanede böyle bir tıbbiyenin
9:49
açılması bu açıdan da anlamlı. Yani orduya da bir hekim
9:52
yetiştirmek açısından bu teşebbüs yarım kalıyor.
9:54
Biri diğeri de kuruçeşme'de ki rum tıbbiyesi.
9:57
Bu da çok bizim açımızdan önemli.
9:59
Kuru çeşmedeki rum tıbbiyesi. 67 yıl açık kalıyor.
10:02
Orada 2 nokta önemli bir tanesi dil, ikincisi de din açısından
10:07
şu yani henüz şeyhülislam işte insan bedeni yani ölü öldükten
10:11
sonra insan bedeni dokunmanın dinen yasaklı olduğu için
10:15
kadavralar üzerine çalışmak, disseksiyon yapmak ve benzeri
10:18
uygulamalar açısından bir defa hani gayrimüslim tebaa bu açıdan
10:22
daha kolay bunu organize edebilir diye birinci düşünmüş
10:26
buydu. O yüzden bir rum tıbbiyesi
10:27
açılması düşünülmüştü, ikincisi de dil o dönemin tıbbın dili.
10:32
Gua frankası çok temel olarak fransızcaydı ama aynı zamanda da
10:35
italyan tıbbı italyanca eserlerin çevrilmesi gerekiyordu
10:39
ve leventellerle daha sıkı fıkı ilişkiler içerisinde olan
10:43
içerideki daha dile yakın yatkın olan Rumların da bu konuda öncü
10:49
olacağı düşünülüyor idi. Fakat bu da başarılı olmadı.
10:52
1.810 ikide kapandı. Yani bu bu bahsettiğim 2
10:53
girişimin ardından ikinci Mahmut 1.827 yılında nihayet tıp haneyi
10:57
açıyor. Selim gibi daha böyle Selim
10:59
huylu birisi değil. Imamı çok daha otoriter bir
11:04
sultan olarak gerçekten bu ihtiyacı görüyor ve 1.827
11:07
yılında bu defa bu teşebbüs de doğrudan bir kütüphane amire
11:09
adida bir hükümete ait tıp fakültesi açılmasına karar
11:13
veriliyor. O bahsettiğin ahşap konakta
11:15
başlayan işte böyle oturarak eğitim yapılan 5 10 öğrencinin
11:19
başladığı ve henüz ne yapacaklarını da bilmedikleri.
11:24
Bir konaktaki okul idi bu 1.820 yedi'de işte 2.020 yediye
11:27
geliyoruz. O 200 yıl içerisinde çok farklı
11:29
aşamalardan geçerek bugüne geldi.
11:30
O aşamalarda belki konuşabilirsiniz.
11:35
Filmin yapılası birikiyor. Düşünsenize işte o ikinci
11:38
mahmut'la az gözü kara değil. Yeni şöyle ocağını topa tutan
11:41
adam, yani bir yıl sonra şey gibi değil Selim kadar talihsiz
11:45
gitmemiş iktidarı diye düşündüm. Bütün zorluklarına rağmen tamı
11:49
tamına 10 15 kişi bir konakta ne yapacağını bilmeden toplanma
11:52
hali benim bir fil. Izlemeyi çok isteyeceğim bir şey
11:56
olurdu. Çok gerçekçi bir şekilde o
11:58
zorlukları görmeyi merak ederdim ediyorum.
12:01
Bir yandan da sen anlatırken şunu düşündün, tıbbın hikayesini
12:04
dinlemek insanın hikayesi ile ne kadar örtüşüyor, ne kadar zengin
12:09
dedin ya henüz insan bedeninin araştırmaları için dokunup
12:13
dokunulmayacağına o zamanın hukuku şeyhülislamı müsaade
12:17
etmiyordu. Baksana şey çıkıyor tıp deyince.
12:20
Aslında insan deyince hemen şu soru çıkıyor, insan bedeninin
12:24
sahibi kim? Sorusu hemen böyle.
12:26
Bunun hadi bu soruyu sorduk diyelim.
12:29
Bunun cevabına da bir sürü kişi şey yapıyor.
12:30
Doktorlar bu konuda biraz yalnız kalıyorlar.
12:32
O yaşam ve ölüm konusunda ama felsefe bunun cevabıyla
12:35
ilgileniyor. Ya da bu soruyla ilgileniyor.
12:37
Hukuk bu soruyla ilgileniyor. Teoloji bu soruyla ilgileniyor.
12:41
Bireyin kendisi tabi ki haliyle bu sorunun muhatabı ve belki
12:45
sahibi gelenek bu soruyla ilgileniyor.
12:48
Bütün 10 15 kişilik sınıfta tek başına tıp hocalarıyla o ilk tıp
12:53
hocalarıyla. 10 15 öğrenciyi yok.
12:55
Bir çok güçlükle beraberinde var.
12:57
O yeniyi yaratmanın güçlüğü de beraberinde var.
12:59
Ve 10 15 kişiden bu 199 yılda 2 asırda bugünlere gelmişiz.
13:02
Aynı zamanda şeyle de çelişen bir ifade kullanacağım.
13:06
Modern tıbbın pozitivist temellere oturan tıbbın tırnak
13:09
içinde söylüyorum sevmeyebileceği bir ifade bu.
13:12
Bir mucize aynı zamanda bu bir mucize.
13:17
Yani aynı zamanda da pek de mütevazı olmamak gerekiyor.
13:22
Buranın hikayesi aynı zamanda. Dünya hikayesi içinde de bir
13:27
yere sahip florence nightin geller, modern hemşirelik
13:30
hikayelerin başlangıcı da ciddi yer tutan tecrübeler de
13:34
buralarda kök salıyor. Aynı zamanda şöyle bir kişisel
13:37
şeyim de olmuştu, kendi tezimi hazırlarken bizdeki girişimsel
13:42
işlemlerin tarihçesini falan da biraz bakmıştım.
13:45
Şunu görünce çok şaşırmıştım, doğrusu bir işlem başlıyor,
13:49
bulunuyor içimden şey demiştim ya herhalde bize 20 30 yıl sonra
13:53
falan başladım. Hayır değil 35 yıl içinde bizde
13:55
var. Bir işlem bulunuyor, bir teknik
13:58
bulunuyor. 35 yıl içinde bizde birileri onu getiriyor,
14:01
uyguluyor. Nasıl bir organizasyon becerisi
14:04
kurulmuşsa o 10 15 kişilik sınıftan o nasıl bir
14:08
organizasyon oluşmuşsa bu yıllar içinde hiç mütevazı
14:11
olmayacağımız bütün hizmetleri konusunda destek şeyi,
14:15
hekimleri, hemşireleri, yardımcı personeli büyük bir
14:19
organizasyon. Çünkü tıp çok büyük bir
14:21
organizasyon, hiç de mütevazı olmamamız gereken gayet de
14:26
göğsümüzü gere gere dünya çapında.
14:29
Bu işi yapabildiğimizi bu hikayeyi çok gururlu bir yerden
14:33
de anlatabiliriz diye düşünmüştüm doğrusu.
14:36
Evet, bu az önce kullandığın mucize kelimesi üzerinden belki
14:41
biraz daha açabiliriz bunu. Gerçekten de nasıl oluyor da bu
14:45
baktığımız zaman esasında bugün Türkçe tıp fakültelerinin sayısı
14:49
ya da türkiye'de genel olarak tıp fakültelerinin sayısı artık
14:53
200 yıl içerisinde neredeyse işte 100 otuzu geçmiş ve çok
14:57
fazla sayıda tıp fakültesi var türkiye'de ama 200 yıl önce
15:01
sadece bir taneydi ve biraz önce bahsettiğimiz küçük bir ahşap
15:04
konakta 5 10 öğrenciyle başlayan bir hikayeydin.
15:06
Mucizeyle etimolojik olarak akraba olan işte aciz olma,
15:11
yetersiz, güçsüz olma. Çünkü muciz oradan gelir, aciz
15:16
bırakır, ağzımızı açık bırakır. Nasıl oldu bu hani bu bir mucize
15:20
gerçekleşti dediğimiz zaman yeterince aciz bir durumda
15:23
olmamız gerekiyor. Tas tamam, 1.827 yılında
15:27
gerçekten ne tür bir aciyet yaşıyordu?
15:29
Imparatorluğu bu çok kritik bir konut tıp anlamında bakacak
15:32
olursak, şöyle güçsüzlükleri, yetersizlikleri ve bir ancak
15:36
mucizeye ile olabilecek bir durum söz konusuydu.
15:39
Acziyetin bir tanesi tabii ki şuydu, hatırlayalım yani matbaa
15:43
en azından. Bu bir eseri ele geçirmek
15:46
dediğimiz yani. Çünkü sonuçta bu tıp bir en
15:49
başta bir eğitim materyali gerektiriyor.
15:50
Yani bir kitap gerektiriyor. Alet edevatların birincisi bir
15:54
kitap henüz dil bile değil. Önce bir kitap şimdi 1.720
15:58
dokuzu alırsak, yani matbaanın birinci döneminde işte basılan
16:01
kitaplar ilçe 28 30 kitabın ne olduğunu biliyoruz.
16:04
Sözlükler ve benzeri yani böyle orijinal bir tıp eserinden filan
16:07
bahsedemiyoruz. E şimdi ikinci defa 1.008
16:10
yüzlülerede başlayan matbaada da daha çok devletin ihtiyacı olan
16:14
kitaplar ancak basılabiliyor o matbaada.
16:16
Dolayısıyla böyle özgün telif çeviri vesaire eserlerin makbu
16:20
eserlerin bir defa olmadığı bir dünya hayal edilip, yani batıda
16:24
gata avrupa'da en azından basılan tıp eserlerinin 1.827
16:29
itibariyle henüz istanbul'da. Bunların bir karşılığı yok.
16:33
Yani Türkçe ye çevrilmiş bir eserlerden henüz bahsedemiyoruz.
16:38
Peki elimizdeki es. Türkçe tıp eserleri
16:41
diyebileceğimiz şeyler var mı? Hani o yazmalar işte 15 16, 17
16:45
yüzyıldan kalan şeyler. Fakat bunların hepsi biraz önce
16:47
bahsettiğimiz gibi, hani o gelenek tıbba işte diascore
16:51
desin meteriye medikasına bağlı. O klasik yüzyılların eserleri
16:56
diyebileceğimiz, hatta evini sina bile hani Türkçe harfli
16:59
veya işte arap harfli türkçe'de bile çok geç bir dönem
17:03
dolayısıyla yani birincisi öğrencilerin okuyabileceği 50
17:05
elinde Türkçe bir tıp eserin olmadığını düşünelim. 1.820
17:09
ikincisi dil. Yani bu öğrenciler ikinci bir
17:13
dil bilmek zorunda ve bu dili o dilde okuyup anlayabilecek kadar
17:18
tıbbı öğrenebilecekleri kadar en azından Fransızca bilmeleri
17:21
gerekiyor. Önce bir Fransızca ve öğretmek
17:23
gerekiyor. Birincisi bu daha kritik olanı
17:26
eskilerin kahtır. Rica dedikleri hani adam kıtlığı
17:28
diye türkiye'ye çeviriyoruz insan, yani yetişmiş insan
17:31
kalitesi yani en çok o dönemin şikayet konusu olan şeylerden
17:35
bir tanesi budur. Yani kâhtı rica yani bir bir
17:38
şeyin yokluğu, kıtlığı rica yani.
17:41
O işe hakim kişilerin azlığı şimdi bu dillere hakim tıp
17:46
fakültesinde mezun olmuş ama aynı zamanda da hocalık yapacak
17:49
birilerini de ihtiyaç var. Bu da az tabii ki çok zor.
17:53
O dönem için işte bir karati o doğru paşa var.
17:56
Onun bir en azından bir pizzadan, italya'dan gelen bir
17:59
italyancası veya tıp fakültesi mezunları var.
18:02
Az sayıda gerçekten kendini olağanüstü iyi yetiştirmiş işte
18:06
hekimbaşılar var. Fakat bu kadro tabii ki bir tıp
18:09
fakültesinin ayağa kaldıracak kadar bir.
18:12
Şeyden yoksun dolayısıyla daha pratik olarak hani ordu'ya hekim
18:16
yetiştirmekten bahsetmiştik. Dolayısıyla bir cerrahi açıp
18:20
hani batıdaki gibi önce hızlıca bir yara pansuman yapabilen işte
18:23
ne bileyim kurşun yarasını temizleyebilen filan böyle
18:25
pratik pansuman işlerini yapabilecek bir grup
18:28
yetiştirmek. 1.830 ikide dolayısıyla böyle bir yeni bir
18:31
okul açılıyor. Hızlıca onlar orada bir cerrahi
18:35
dediğimiz yerden cerrah yetişiyor sadece birkaç yılda.
18:38
Sonra bu 2 okul birleştiriliyor, yeri değişiyor işte otluk
18:42
çıkışlasına geliyorlar. Saraya yakın bir yere filan.
18:44
Fakat bu ilk 10 yılın denemesinden çok bir mezun elde
18:48
edemiyoruz. Çünkü bu bahsettiğimiz zorluklar
18:51
nedeniyle dolayısıyla 1.838 artık tanzimatın hemen eşiğine
18:53
geldiğimiz zaman yine ikinci Mahmut şunu fark ediyor.
18:57
Bu şekliyle değil bu gerçekten tıpkı diğer alanlarda olduğu
19:01
gibi. Yani ordu'da mühendishanede
19:02
diğer şeylerde olduğu gibi dışarıdan bu işi bilen bir beyin
19:07
bir. Down için birisi kurucu bir şeye
19:11
ihtiyaç var. Dolayısıyla o dönemde iyi tıp
19:13
fakültelerden bir tanesi avusturya'da Viyana çok güçlü.
19:16
O dönemde özellikle askeri tıbbi açısından josefin diye bir ayrı
19:20
bir oluşumları var. Yani askeri akademi, tıbbiye
19:24
gibi çevirebiliriz ve oradan genç yaşta bir hegem olan
19:29
bernard'dı istanbul'a getiriyorlar.
19:31
O da ekibiyle beraber geliyor ve 1.839 yılında şimdiki
19:34
Galatasaray lisesi'nin olduğu yerde.
19:37
Galatasaray tıbbiyesi olarak daha sonra adlandıracağımız bir
19:39
çağ başlıyor. Bu 1.830 dokuzdan 1.848
19:41
yangınında yok olana kadar ki o 10 yıllık parlak 10 yıl
19:45
gerçekten bir imparatorluk tıp akademisi olarak düşünebiliriz.
19:47
Mektebi tıbbi adli şahane diye söylediğimiz okul yani bir
19:52
imparatorluk tıp okulu. Galatasaray'da en parlak
19:55
dönemini yaşıyor. Neden?
19:56
Çünkü artık eğitim 6 yıl hocalar Fransızca eğitim veriyor.
20:00
Materyaller, Fransızca kitaplar Fransızca.
20:07
Ve 1.842 yılları civarında diseksiyon izni alınıyor ve esir
20:13
pazarından veya tersane zindanından kimsesizler,
20:16
sahipsizler veya kölelerden elde edilen malzemeyle bir şekilde
20:20
gerçek insan bedeni üzerinde anatomi öğrenilmeye başlanıyor.
20:24
Sonra botanik bahçesi, zooloji doğa müzesi, kütüphanesi
20:28
vesairesiyle bildiğimiz anlamda bir tıp fakültesi ortaya çıkmış
20:32
oluyor. Galatasaray'da hatta oranın
20:34
mezunlarından çok sembolik ve bence orijinal bir hikayedir.
20:38
Bir Müslüman, türk bir rum, bir Ermeni, bir Yahudi öğrenci mezun
20:44
viyana'ya gönderiliyor ve oradaki sınavda yaratıp okulun
20:48
akredite sınavı gibi düşünelim. O orada üstün başarıyla mezun o
20:53
oradan da yani sınavından geçiyorlar.
20:55
Yani demek ki bu şunu diyor, evet biz Viyana Berlin ya da
20:58
Paris kapsamında OO nitelikte bir tıp eğitimi veriyoruzun bir
21:03
onayı oluyor. Fakat tabii ki talihsizlikler
21:05
sonra da şeyin yakasını bırakmıyor.
21:07
Yani nefis bir ok. Bir yangında yok oluyor.
21:10
O 10 yılın malzemesi yok oluyor. Onun kütüphanesi birikimi yok
21:14
oluyor. Sonra işte hun barhaneye
21:16
taşınıyor işte. Ne bileyim sonra işte tekrar
21:18
sirkeci'ye, sonra tekrar galatasaray'a 123 yıllığına
21:21
taşınıyor. Tıp fakültesi tıbbiye aslında
21:24
bir taşınmalar tarihi 10 küsür defa Haydarpaşa ya daha sonra
21:28
1.009 yüzlerin başında Anadolu yakasında taşınıyor.
21:32
Sonra tekrar bugünkü bildiğimiz çapaya yani en az 10 13 defa
21:35
filan istanbul'un farklı yerlerinde taşın diyor ve bugüne
21:39
böyle. Bayağı gelmiyor, ikinci bir
21:41
seçenek de bu yuvanın içerisinden bir başka acziyet,
21:44
yeni bir mucizeyi doğuruyor diyebiliriz.
21:46
O da şu, gerçekten günün sonunda Fransızca okudukları tıbbi
21:51
terminolojiye karşılık Türkçe karşılıklar bulma istiyorlar ve
21:56
bu gerçekten müthiş bir azim ve 1.860 yedide Türkçe tıp
22:01
verilebilir hale. Yine o bir avuç mümtaz sınıfı
22:04
dediğimiz bir grup öğrencinin çabalarıyla.
22:08
Geliyoruz bu kolay değil yani biz 267 yılında Türkçe tıp
22:11
eğitimi varlıyor. Yani arada bakacak olursak, 20
22:15
yıl gibi kısa bir sürede esasında var olan tıbbi
22:18
terminolojinin Türkçe karşılıklarını bulmak bu hiç
22:20
kolay bir iş değil. Bugün de böyle.
22:23
Hani Latin kökenli veya hint Avrupa kökenli dillerin dışında
22:27
böyle özgün bir dilde tıp eğitimi yapmak bugün de çok zor.
22:31
Türkçe bu açıdan da en azından 160 yılıncı yılına giriyoruz.
22:36
160 senedir Türkçe tıp eğitimi yapılıyor.
22:38
Bu da önemli bir durum şöyle toparlayabiliriz, yani 1.820
22:41
yediyi ile. Belki ilk 50 yılını böyle
22:44
alabiliriz. 1.860 yediye kadar olan 1.870 yediye kadar olan
22:48
dönemi diyelim ilk 50 yıl bir yandan gerçekten Fransızca tıp
22:52
eğitiminin artması ve mezunları vermeye başlaması sayıları az da
22:56
olsa. Ikincisi yine bunun içerisinden
22:59
gelen bir gelenekten artık Türkçe tıp düşünmeye başlamak ve
23:03
Türkçe tıp eğitimine yetecek hale gelme ilk yarım asır bu
23:09
çabalarla geçiyor diyebiliriz. Bakar mısın?
23:11
Fatih hocam aslında tıbbenin tarihi, ülkenin tarihinin
23:16
içinden röntgen gibi geçiyor. Onu okumak için tıbbenin
23:20
tarihinin röntgenini çektiğinizde dolandığımız
23:23
konulara bakın ş ikinci mahmud'a değindik sanki.
23:26
Tamam gözü karaydı da çok mu kolaydı devlet o zaman da
23:28
yıkılma tehlikesi geçirdi. Üçüncü selime değindik,
23:31
istanbul'un yangınlarına istanbul'un yangınları apayrı
23:34
bir dünya çok meşhur bir şey. Istanbul'un yangınları
23:37
istanbul'un en büyük afetleri, depremleri kadar istanbul'un
23:40
yangınlarına değindik. Aslında bu viyana'da newyanayım
23:43
ş arkadaş dedirtti yani OO dönemin viyana'sı hakikaten ne
23:47
kadar eskilerin ifadesi münbit verimli, ne kadar aşkın bir yer,
23:52
ne kadar üretim açısından şey bir yermiş, onu da bana
23:54
düşündürdü. Fakat bütün bu söylenenler çok
23:56
zor bir coğrafyada doğmuş bir çocuk gibi.
24:00
Tıbbi bizim ülkede baksanıza şey gibi sürekli taşınmak zorunda
24:05
kalan göç eden mahallesi yanan dilini tutturamayan dil
24:08
değiştirmek zorunda kalan ayakta duramayan aslında bu biraz
24:12
türkiye'nin son 200 yılında tarihine tam denk geliyor.
24:14
Yine aslında mucize aciz bırakan ağzımızı açık bırakan şey aynı
24:20
zamanda hani acize denir ya bir acunizeden doğmuş bir çocuk gibi
24:25
acuniyet. Bundan 100 yıl sonra şeyden o
24:28
tıbbiye kuruluşunun 100 yıl sonrasına ne oluyor?
24:31
Hasta adam denen imparatorluğun derdi bunları yaparken hayatta
24:36
kalmak ya hayatta kalmak tırman yapmaya çalıştığı şeyi aslında
24:41
insanda yapmaya çalıştığı insan metaforuyla okuyabiliyoruz, işte
24:44
bunun tarihine, hayatta kalmaya çalışırken en iyi yapmaya
24:49
çalıştığı kurumlardan biri en sağlam tutmaya çalıştığı
24:52
kurumlardan biri. Doğal olarak tıbbiye oluyor.
24:55
Hakikaten de ağzı açık bırakan hikayesi bizim ülkenin de son
24:59
200 yılının hikayesi gibi. Bu belki de şöyle.
25:01
De söyleyebiliriz. O tarihsel dönemeçte bazılarına
25:05
diğerlerinden daha fazla görev veya ne bileyim iş düşüyor.
25:09
Hastadan metaforun üzerinden düşünmeye devam edersek ya,
25:13
evet, imparatorluğun bu doğu sorunu etrafında ve
25:16
parçalanmanın eşiğinde farklı milliyetlerin, dinlerin ve eski
25:20
tarzdaki vergiler ile askerler ile yönetim ile bu işin
25:24
yürüyemeyeceği ve bir sunum mukadder olduğu artık kaçınılmaz
25:28
bir krizin içerisinde imparatorluk 19.
25:31
Yüzyıl ortasında. Bir yanıyla bu çok net
25:34
görülüyor. Artık yavaş yavaş bu
25:36
kabullenilmiş. Daha doğrusu bu süreçten
25:39
dönebilmek için bir batılılaşma ekseni net bir şekilde ortaya
25:43
konulmuş. 1.839 tanzimat ile yani kümte bağının can ve mal
25:48
güvenliğinin sağlanacağının ve bir eşitliğin bir temsiliyetin
25:52
en azından devam edeceğine bir inanış var ya bunun bir kurtuluş
25:56
olduğu bir durum var. Fakat bu metafordan gidecek
25:59
olursak, hasta adamı kurtarılacak olan hani hani bir
26:02
şekilde hekim. Düşünecek olursak onu
26:03
iyileştirecek olan metaforik anlamda da tıbbiye tas tamam.
26:07
Aslında hasta adamın sağlıklı veya okumuş evladı gibi biraz
26:12
yük tıbbi'ye düşüyor. Eski de şöyle denirdi, Osmanlı,
26:15
Türkiye modernleşmesi anlatırken 2 kurumdan bahsedilirdi.
26:18
Harbiye ve mülkiye ya aslında bir mülki Erkan var, bir de ordu
26:22
var yani ordu ve sivil bürokrasi bir araya geldiği zaman ülkeyi
26:26
yöneten kadrolar buradan çıkardı ve bunu her zaman ısrarla
26:29
üçüncüsünü ekliyorum. Harbiye mülkiye ve tıbbiye çünkü
26:32
tıbbiye mezunları aynı zamanda hem harbiye'de yer alıyordu.
26:36
Yani komutan unvanlarıyla askeri hekim olarak cephede de yer
26:40
alabiliyorlardı. Orada karar verici de
26:41
olabiliyorlardı. Bir noktada bir de mülki
26:44
kadrolarda valilikleri de belediye başkanlıklarında da yer
26:47
alabiliyorlardı. Dolayısıyla az önce
26:48
bahsettiğimiz yetişmiş insan kıtlığının bulunduğu bir yerde
26:52
bol bol böyle bir tıp fakültesi düşünün.
26:54
Bir o dönemdeki yegane üniversite olarak düşünün.
26:57
Çünkü henüz darülfünün yok. Yani ikinci Mesut diyetten.
27:01
Gerçek anlamda biz üniversiteye sahip olacağız.
27:03
Yani 1.900 dokuzu kabul edelim. Dolayısıyla da okumuş dediğimiz
27:07
tıp fakültesindeki insanlar Fransızca bir defa okuyorlar ve
27:11
o dönemin Fransızca ve avrupa'daki havadislerini,
27:14
gazetelerini, yayınlarını, edebiyatını ve benzeri buradan
27:18
takip edebiliyorlar. Aynı zamanda siyasal fikir
27:20
hareketlerini de takip edebiliyorlar.
27:21
Bir de hiç unutmayalım. 1.780 dokuzdan 100 yıl sonra devrimin
27:24
100 yılında yani 1.889 yılında tıbbiyenin odunluğunda
27:27
kuruluyor. Bugünkü bildiğimiz iddia ve
27:29
terakki yani orada işte Abdullah cem ve de ishak squati reşit ve
27:35
diğer yani 4 arkadaş sonuçta oturuyorlar ve devrimin 100
27:38
yılında tıbbiye de bunlar ikinci, üçüncü sınıf öğrencileri
27:42
yani bir araya gelip bir iddiada osmani yani bir arada tutmak
27:45
için osmanlıyı bir. Siyasi örgüt hareket bu daha
27:51
sonra kendisini iddia terakiyle ve sonradan Cumhuriyeti kuracak
27:55
olan kadrolara doğru giden şey, yani tıbbiye deki bu fikir daha
27:58
sonra işte harbiye'ye mülkiye'ye sıçrıyor ve bildiğimiz
28:00
gelişmeler, yani dolayısıyla aslında imparatorluğun hasta,
28:03
adamın formülleri sadece bir metafor olarak tıbbiye demiyorum
28:07
ama aynı zamanda hakiki olarak da bir siyasi çare bulmaların da
28:11
olduğu yerde böyle bir ittihat terakin içerisinde zaten.
28:14
Ayrıca bir doktorlar grubu ekibi diye diyebileceğimiz bir siyasal
28:18
düşünürler veya. Aksiyon alan bir grupta oradan
28:22
Neşet ediyor yani. OO aynı zamanda hep söylendiği
28:25
üzere yani ikinci abdülhamit'in modernleşmesinin bir örneği
28:28
olarak tıbbiye önem veriyor oluşu, aynı zamanda onun
28:32
çocuklarının onu aşması yani bir tür edip al yani sağlıklı bir
28:36
tepkiyle diyelim, belki de hani babayı aşmak yok etmek ya da
28:40
geçmek. Anlamında da bu. 1.800
28:42
yirmilerde başlayan bu gelenek eğitim karşılığında yeni bir
28:46
düşünüşü ve artık o yetmeyen onu aşması gereken bir yere doğru
28:51
imparatorluğu da sürüklüyor. Uygulayanı da muhatabı da insan
28:55
olan bu hikayeyi dinlerken tamı tamına insanın bütün hikaye
28:59
babayı öldürmek gibi kadim bir mitten işte bizim pasta adam
29:04
hikayesine nerelere dokundu aslında. 2 yüze bir kalan bir
29:09
zaman yolculuğu yapmış gibi olduk.
29:10
Yakında da back to the teacherı bilmem kaçıncı kez tekrar
29:14
izlemiştim. Geçen haftalarda bana onu
29:16
hatırlattı. Şimdi yaptığımı söyleşi
29:18
yaptığımız konuşma böyle. Gözümün önünden şöyle bir film
29:21
şeridi gibi geçti, hikaye hakikaten üzerine
29:24
odaklanıldığında o kadar heyecanı o kadar kendine aşan ve
29:28
zorluklarla bezeli ama nihayetinde cidden mucize gibi
29:33
başarılarla donanmış. Bir sonuca geliyor değil mi?
29:37
2 yüze bir kala. Yani 14 mart 2026 itibariyle
29:40
diyebiliriz ki 199 yıl sonra türkiye'de farklı merhalelerden
29:43
geçmiş bir tıp eğitiminden bahsediyoruz ve bu geçen 200 yıl
29:48
bize aynı zamanda anlatılan hikaye aslında hepimizin
29:53
hikayesi bu bir imparatorluğun hikayesi.
29:55
Bu bir dağılma hikayesi. Bu yeniden kuruluş hikayesi, bu
29:59
Cumhuriyet hikayesi ve elbette ki unutmayalım bir 14 Martin
30:03
ken. Bir tehlike anında ortaya çıkan
30:08
bir fikir yani istanbul işgal altındayken bir grup
30:11
tıbbiyeli'nin 92 yıl boyunca hatırlanmayan bir okulun kuruluş
30:15
yıl dönümünü 14 martı alması gibi.
30:17
Bu aynı zamanda zekice kıvrakca bir buluş.
30:21
Hem aynı anlamıyla anti emperyalist diyebiliriz.
30:23
Cumhuriyetçi yaklaşım diyebiliriz ama aynı zamanda da
30:27
unutmayalım. Bu da bir başka hani mutlaka
30:29
illa bu hikayeden bir gurur devşirilecek kısmını düşünecek
30:33
olursak başka bir noktada şu, 1.920 2.900. 3 akademik yılında
30:38
nihayetinde o 14 mart 1910 dokuzdaki tartışmalardan biri de
30:40
şuydu, kadınlar ve erkekler ayrı ayrı yerine ortak olalım ve tıp
30:44
fakültesinde kadınların girişi çok erken bir dönemdir. 1.920
30:48
2.923 sadece şunu hatırladım, Harvard fakültesinde 1.945
30:50
yılında ilk defa kadınlar girmişti.
30:50
Dolayısıyla 14 martı biz şöyle de okuyabiliriz, yani bir
30:53
yanıyla o kardeşlik, eşitlik, özgürlük açısından okuyabiliriz.
30:56
Anti emperyalizm üzerinden okuyabiliriz.
30:57
Unsal bağımsızlık veya. Ulusal özgürlük açısından da
31:09
okuyabiliriz ama en önemlisi de tabii ki yetişmiş insan gücünün
31:13
yoğunluklu olarak toplandığı okullardan biri olarak böyle bir
31:18
vazife çıkarma veya bu sorumluluğu alabilme
31:21
kapasitesinin olduğu bir kurum olarak da tıbbiden
31:25
bahsedebiliriz. 200 yıldır böyle bir geleneği olan bir eğitimden
31:29
bahsediyoruz. Ne diyelim devamı da daha
31:32
kaliteli, daha evrensel standartların çok daha üzerinde
31:35
bir tıp havzası olarak ana. Türkiye böyle sağlık üretim bir
31:40
toplum olsun. Temennimiz bu olsun, daha az
31:42
şeye ihtiyacın olduğu bir toplum olsun diyelim.
31:45
Fatih hocam iyi ki geldin iyi ki konuştuk yine de konuşuruz.
31:49
Çok da iyi geldi. Çok teşekkürler.
31:51
Ben teşekkür ederim netim.