Latest / Anlamak+ / Erken dönemde başlayan anti-semitizm; Helen Yahudi çatışması

Transcript

Erken dönemde başlayan anti-semitizm; Helen Yahudi çatışması · Anlamak+

0:00
Herkese tekrar merhaba, antisemitizm yani musivi
0:04
karşıtlığı ne zaman başladı? Tarihte tabii ki herkes 1.870
0:08
üçteki judaizmle beraber siyonizme evlen sürecin bu işin
0:12
başlangıcı olduğunu zanneder. Ancak hikaye pek de öyle
0:16
değildir. Çünkü antisemitizm kavramı
0:19
dediğiniz kurumsallaşmış kimlik daha öncesinde de romalılar
0:24
zamanında da hatta serekos imparatorluğu yani.
0:27
Büyük iskenderin devamı olan imparatorluk esnasında da bolca
0:31
işlenen bir tematiğe sahip. Peki bu neden oldu, yani
0:35
musevilere karşı bir tutum dünyada nasıl şekillendi ve
0:40
bugünkü anlayışla birçok dini paylaşan aslında musevilere niye
0:44
karşı durduğunu daha net anlayabileceğiz.
0:47
Şimdi romalılar gayri ihtiyari çok kültürlü yapıların iç içe
0:52
geçtiği harmonik bir sisteme sahipler.
0:55
Ve bu çok kültürlü ortam aslında roma'nın da medeniyetsel anlamda
1:00
gelişimini sağlayan bir basamak olarak da değerlendirilebilir.
1:04
Her ne kadar batı külliyatı bize romalı veya batılı olmanın bir
1:09
modernizasyon süreci olduğunu anlatmış olsa da ve medeniyet
1:13
gelişiminin bunun bir basamağı olduğunu söylese de roma daha
1:16
farklı bir şeyin bilinci altındaydı.
1:19
Özellikle doğuda gelişen mistizizm kökenli dinlerin ve
1:23
tek tanrılı inancın temellerini oluşturan önce zerre.
1:26
Dedik, daha sonrasında da museviliğin toplum tarafından
1:30
ciddi ön kabullerinin olduğunun farkındaydı ve dolayısıyla
1:34
onları tamamen refi edip sistemin dışına atmaktan ziyade
1:38
sistemin bir paylaşı olduklarını kabul edip roma'ya itikatlarını
1:43
kendi tanrılarına yani helen tanrılarına ibadet etmek değil
1:47
de, kendi içlerinde yaşadıkları yah ve veya ne derseniz adına
1:52
auramaz da değil fark etmez. Onlara inanarak yaşamanın
1:56
aslında sorunsalı çözdüğünü fark ettiler.
1:58
Ancak bu dönem gayri ihtiyari doğalizm gerektiriyordu.
2:02
Bir kendi içerisinde iyi polis, kötü polis hep vardı ve dönemsel
2:06
olarak bazı roma imparatorları haddine aşarak farklı şeylere de
2:10
girişti. Ancak bu kökenin temelde sadece
2:13
romalılar tarafından yönetildiğini söylemek oldukça
2:16
zor. Çünkü museviler de bulundukları
2:19
toplumla eklemlenemeyen ve kendi kabuğuna çekilen ve bu sayede
2:23
tanrının yasasını veya musa'nın yasalarını korumayla kendilerini
2:28
görevli addeden kimselerden oluşan güçlü bir topluluktu ve
2:33
bu hasidi ekolü yani kendi içine kapanan salt doktrinlerle,
2:38
ortodoksel kökenlerle bezenmiş Musevi anlatısı.
2:42
Bir dönem boyunca. Eee hoş karşılanmış olsa da
2:45
kendileri de bu sistemin bir paydaşı olamadıklarını fark
2:49
ettikleri için dönem içerisinde fazlaca kez ne derler isyanlara
2:55
zemin hazırladılar. Selevkos zamandaki hanuca
2:58
bayramını anlatmıştık. Milattan önce ikinci yüzyıla
3:00
tekabül eden kurtuluş aşamasındaki bu fikriyat
3:04
selekos'un temeldeki antiakos epifanesinin baskılarından
3:09
kurtulmak için başlanmış bir kıvılcımdı ama.
3:12
Roma'da bu işler birazcık daha soft başladı ve hatta mero gibi
3:15
herkesle kötü olan bir imparator bile musevileri bu tablonun çok
3:21
da içine dahil etmek istemedi. Onlara hatta görece sempatiyle
3:26
bile baktı. Ancak o da onların kurtuluşu
3:28
olmadığı ve neronun gidişiyle beraber.
3:31
Ciddi bir problem ortaya çıktı. Şimdi tarihte tabii ki her şeyin
3:35
kaydını, zaptını çok objektif şekilde değerlendirmek mümkün
3:39
değildir. Her ne kadar vita ve savaş adlı
3:42
2 eserinde de bambaşka şeyler anlatan josefus'un fikirlerinin
3:47
ne istikamette olduğunu çok net anlayabilsek de onun
3:50
kaynaklarıyla şekillenmiş çok ciddi bir tarihsel dokterimiz
3:54
var. Ve bu tarih anlatıcılığı genelde
3:58
josef'un dünyevi kimliğiyle çok uyumlu bir şekilde yazıldığı
4:02
için objektiviteden de mümkün olduğu kadarıyla uzak çünkü neyi
4:06
fark ediyor Josef us yani tarihi aslında subjektif yazmak kimse
4:11
için bir problem değil. Çünkü tarih zaten senin
4:14
gözleminle yazılmış bir şey olduğu için nakş ederken illa şu
4:18
tarihte bu oldu, demene gerek yok.
4:19
Vita ve savaştaki 2 bambaşka hikayenin aynı şey üzerine
4:23
anlatılması. Aslında josef'un düştüğü
4:25
hatalarında temelini oluşturuyor.
4:28
Şimdi tabii ki josefus'tan referans alacağımızı söyledik.
4:30
Ama ne oldu yani musevilerle romalılar da nasıl ayrıştılar ya
4:35
bu Kudüs dediğimiz kentin alameti farikası neydi?
4:38
Tabii ki kudüs'e gittiklerinde museviler israiloğlu soyun
4:43
familyasını tanrının vadettiği Kenan topraklarına ulaşmasıyla
4:46
Muzaffer olacağına gönülden inanıyorlar.
4:48
Bu yahmenin onlara öğütlediği bir metafordan ibaret ve bu
4:53
sebeple de kendilerini kudüsün toprak varisi olarak görüyorlar
4:57
ve yaptıkları yapacakları her şeyde nispeten
5:00
meşrulaştırıyorlar. Ancak roma gibi yüksek bir
5:04
medeniyet ekonun içerisinde bu fikri çok da savunabildiklerini
5:08
söylemek mümkün değil. Çünkü dönem içerisindeki bazı
5:12
imparatorların evet, Kudüs için birazcık ne derler?
5:16
Duyarsız veya kendi haline bırakabilen.
5:19
Izlenimlerine geçici olarak görmemiz gerekiyor ve süreç
5:23
içerisindeki özellikle problemli kişilerin devreye girmesiyle
5:28
beraber ki musevilerin içindeki kollardan da bahsedeceğiz.
5:32
Bu sayede ne oluyor? Romalılar bazı şeyler için
5:36
uyanmaya başlıyor. Şimdi josefusla ilgili dediğimiz
5:40
en önemli şey şu, josefus şunun farkında.
5:42
Josef diyor ki, evet romalılar için böyle bir.
5:46
Musevi külliyatı tehlikesi var ancak musevilerin de popülasyonu
5:50
yaklaşık olarak 6.9 milyona tekabül ediyor.
5:54
Dünyanın tamamını sayarsak da 8.000.000 ve dolayısıyla roma
5:58
popülasyonunu yüzde onunu oluşturuyor diyor.
6:01
Çok önemli bir iddia bu. Ve yüzde onun oluşturan bir
6:04
başka uygarlıkta yunanlılar ve yunanlıların roma'yı senkronize
6:08
eden, senkronize eden ve sürekli kendi fikirlerini nakşettikleri
6:12
bir uygarlık haline dönüşlükleri fikrimle kabul edersek, josefus
6:16
buradan doktrinleri nasıl dizayn ediyor?
6:19
Diyor ki o zaman Yahudiler ve roma'yı pekala üretebilir ve
6:23
dolayısıyla bu fikri aslında aynı medeniyetsel düzeye.
6:28
Eşlenip olan 2 kavmin kavgası gibi değerlendirmek josefus'un
6:32
ısrarla vurguladığı ve sürekli olarak işlemeye çalıştığı bir
6:36
tematiğe tekabül ediyor. Tabii ki her 2 medeniyette
6:41
bambaşka bilim dallarında uzmanlar ancak ortak oldukları
6:45
ve herhalde de yarışabildikleri nadir alanlardan biri oldular.
6:49
Edebiyatta hem Yahudiler hem de yunanlılar çok güçlüler.
6:53
Zaten antisemitik faaliyetlerde ve antijenik faaliyetlerde
6:57
genelde edebi çerçeveden gelişecek manito gibi önemli
7:01
isimler tacıus gibi önemli tarihçiler.
7:04
Bu fikirleri hem roma imparatorlarını etkileyebilmek
7:07
hem de roma'nın tamamına tekabül edecek şekilde bir düşünce
7:11
dizaynı yaratabilmek için kullanacaklar.
7:13
Şimdi yahudilerde tabii ki her zaman söylediğimiz gibi çok
7:16
ciddi bir tarih yazıcıları ve ciddi okurlardı.
7:19
Aynı zamanda hill gibi önemli isimlerin isa'ya tekabül eden
7:24
öğretilerin de hesaba kattığımız zaman hristiyanlığa da denk
7:27
düşecek. Bazı anlatıların Musevi
7:30
külliyatının zenginliğinden köken aldığına bir kere inkar
7:33
etmek gibi bir şey söz konusu olamaz.
7:36
Hal böyle olunca musevilerde bambaşka bir problem ortaya
7:39
çıkıyor. Kendi içine kapalı bu cemiyet
7:42
edebi üstünlüğünü genelde kendi değerlerinin muhafaza etmek için
7:48
değerlendiriyor ve demokratos gibi çok ünlü düşünürlerin de
7:53
ifade edeceği üzere bu aslında bir Musevi milliyetçiliği, bir
7:59
Yahudi milliyetçiliği, bir israil milliyetçiliğine
8:01
dönüşecek bir akımın da ön ayak seslerini oluşturuyor.
8:04
Israillilerde romalıların dediğim gibi bir problemi şurada
8:08
başlıyor. Romalılar hani her yaşayan
8:10
topluluğa kendi değerleri içerisinde yaşamayı bir miktarda
8:14
olsa meşru kılabiliyor ve kendi inançlarını, ibadetlerini,
8:18
ritüellerini yapmalarında da bir beis görmüyor.
8:21
Ancak museviler bunu biraz farklı bir boyuta taşıyor.
8:24
Mesela sünnet konusu. Yani romalı herhangi birine göre
8:28
çok barbarca vahşice hadım etmenin hafif yumuşak versiyonu
8:32
gibi değerlendiriliyor. Ancak şimdi bu tarz uygulamalar
8:35
tabii ki kişinin üzerinde olduğu için romalılar bunu çok da fazla
8:39
problem olarak görmüyorlar. Ancak gündelik hayata tekabül
8:42
eden Şafak günü yani set günü dediğimiz ifadeler veya gül
8:47
Bayramı dediğimiz ifadeler veya neyi yeni bir yenmeyeceğine dair
8:51
kesin kanaat veya Yahudi olmayan biriyle evlenmenin günahkarlığı
8:56
üz. Yüklenmiş metaforik anlatılar,
8:58
museviler her nasılsa mizantropik dedikleri
9:01
romalıların yani insanlardan kaçan insanlardan kaçınan
9:05
kimselere dönüşüyorlar. Külliyatel ve aslında josef'un
9:09
söylediği gibi halkın içinde eklemlenmeye çalışan ve kendi
9:13
değerleriyle insanları geliştirmeye çalışan bir
9:15
uygarlık olmaktan ziyade. Kendi değerlerini
9:18
meşrulaştırmaya çalışan ve kendi değerlerine inanmayan kimseleri
9:22
putperestlikle sorgulayıp putperestlikle itham edip onlar
9:26
üzerinde dini birtakım baskılar oluşturmayı aslında kendilerince
9:30
misyon ediniyorlar. Bunu tabii ki tanrının buyruğu
9:33
olarak yapıyorlar ve eskatolojik olarak hazırlanan sonunda bir
9:37
geçerliliği olarak değerlendiriyorlar.
9:39
Ancak tabii ki bu dönem. Çalkantılı devam ettiği için
9:43
roma imparatorları dönem içerisinde özellikle büyük herat
9:46
zamanında çok ciddi şekilde izinler veriyor.
9:50
Bu meşrulaşmaya nabetin genişlemesi, herot tapınağın
9:54
yapılması ki herodun agri payla yani roma imparatorunun en
9:59
önemli Genelkurmay Başkanı diyelim.
10:01
Bugünkü anlatıyla kişiye ne yapıyor?
10:03
Bunlar bile oraya sunak sunuyorlar.
10:06
Yahudilere sempatilerini veya onlara olan saygılarını
10:10
gösterebilmek adına ve çok fazla roma.
10:12
Paratu da daha sonrasında yine bu sunaklara bu işleri yapacak.
10:16
Hatta hani haç faaliyetleri adı altında gerçekleştirilen mabede
10:21
giriş aşamasında da birçok romal'nın bu mabetteki tek
10:27
tanrılı döneme dair ritüelleri takip etmek için geldiğini, işte
10:32
700 tane başrahibin kestiği, kurbanların, kanların 34 tane ve
10:36
yaklaşık olarak 2.000.000 galon sıvıyı alabilecek.
10:40
Yerlere akmasını ve bu sayede tertemiz tutulmasını falan
10:44
hayretle bakıyor. O dönem için yüksek bir
10:46
mimariden bahsediyoruz. Herot tapınağı üzerinde Süleyman
10:48
muhabbeti değil, karıştırılmasın ve dolayısıyla bunlar evet dönem
10:52
içerisinde problem teşkil etmeyen bir şekilde su akar
10:55
yolunu bulur edebiyatıyla yapılan ve romanların da aslında
10:59
görece sempatisini kazanan bir takım uygulamalar.
11:03
Ancak tabii ki vahşi olarak da değerlendiren.
11:05
Insan sayısı da az değil ha romalılarda sanki gladyatörleri
11:09
dövüştürürken çok mu böyle sempatiydi veya hümanist
11:11
tavırlarla o da ayrı bir konu. Şimdi tabii ki bu iyi ki işin
11:15
bozulduğu yerlerden bir tanesi. Büyük herotun rahmetli olmasıyla
11:19
başlıyor aslında. Imparator cladius bir problem
11:24
eşlendiğinde musevilere bir ifadede bulunuyor ve onlara
11:29
diyor ki ben bambaşka bir kültür gibi yaşıyorsunuz.
11:32
Bak ayağınızı denk alın, evet haklısınız bu sefer problem yok.
11:36
Özellikle iskenderiyedeki ismin. Makus diyebiliriz herhalde
11:42
telafisi çok zor. Yaptığı fitne fesatın farkında
11:45
olduğun ama musevilerin de her olaya hoşgörülü yaklaşamadığını
11:50
ve dünyaya yayılan bir bela muamelesi görmek için neredeyse
11:54
sınırda olduklarını söylüyor. Bu papürus halen daha elimizde
11:58
kanıt olarak var. Ve gladious'un bu tutumu roma'da
12:01
bir şeylerin değiştiğini gösteriyor.
12:04
Şimdi roma'da bir şeylerin değişmesini anlamak artı içinde
12:07
önemi var. Birazdan anlayacaksınız.
12:08
O yüzden dikkat edin, bağlamları kaçırmayalım.
12:12
Şimdi tabii ki sadece cladus değil yani claudi'un fikirleri
12:17
kendine ait bile olmayabilir. Çünkü o dönem içerisinde anti
12:20
semitik kaynakları referans oluşturan yunan'la düşünürler.
12:25
Apiyon gibi. Sistematik olarak bir
12:27
dezenformasyon süreci başlatıyorlar.
12:29
Bazı şeyleri o kadar abartıyorlar ki ama doğru ama
12:33
yanlış musevilerle ilgili genel bir kanaatin şekillenmesi
12:37
aşamasında çok ciddi bir aktif rol üstleniyorlar ve bu
12:40
hikayeler anlatırken de genelde vahşilik ve barbarlık teması
12:43
üzerine ilerliyorlar. Ve işte bu kurban sunma
12:47
eylemlerinin aslında metaforik anlatısından ziyade vahşetine
12:51
sünnet gibi uygulamaların ritüelik baskısına ve gün
12:55
içerisindeki yaşantılardaki problemlerin ve musevilerin
12:59
başkalarıyla evlenememesi gibi sosyo kültürel problemlerin
13:03
temaların aslında ne kadar vahşi bir planın parçası olduğuna da
13:08
ifadede bulunacak. Tabii ki.
13:11
Gladus'u etkilenin en önemli isimlerden bir tanesi çeremon
13:14
dediğimiz ünlü bir anti simit yunanlı bir öğretmen tabi ki
13:18
cladyus'u da eğitem birleri var ve bu fikirler sadece dediğim
13:22
gibi Afyon üzerinde şekillenmiyor ve bu fikirlerin
13:26
roma tarafından özellikle Yunan düşünürler tarafından ciddi
13:29
şekilde kabul gördüğünü de göreceğiz.
13:32
Bu claudeusla başlayan hafif nota verme prensibi.
13:36
Çok önemli ve tarihin en gaddar hükümdarlarından biri olan
13:39
kaligula dönemine tekabül eden süreçte bambaşka bir noktaya
13:43
gidiyor. Kale gula her nasılsa buraya bir
13:46
kendi figürünü yapma fikrine sahip ve bir heykel konusunda en
13:51
katı dinlerden biri olan Musevi külliyatında da bunun
13:54
meşrulaştırılmasının bir mümkünatı yok.
13:57
Ve hal böyle olunca kalegulayı bu istikamete sevk eden aşk
14:03
kelim gibi ünlü. Manipülatörler diyelim şimdi ve
14:09
kaligula biliyorsunuz vatana ihanet yasası başta olmak üzere
14:12
birçok yasadan faydalanarak senatörler üzerinde ciddi bir
14:15
baskı kurmuştu. Hatta işte atını vesaire gibi
14:18
figürlerle de. Senatörden bile üstün
14:21
görebilecek kadar hasta bir ruhluydu.
14:24
Ve zaten bu yüzden de aslında problemli bir kişiydi ve hırsına
14:28
yenik düşmüştü. Çevresinde, ailesinde gördüğü
14:30
problemler en yakın komutanının ihanet etmesi, 2 kız kardeşim de
14:34
varis savaşı içerisinde ensest ilişkilerde bulunmaya çalışması
14:37
gibi insani faktörlerle delirebilecek raddeye gelen
14:40
kalegula erkenden iyi başladığı hayatına sonrasında hem
14:44
musevilen hem de roma imparatorluğu'nun tamamı için
14:47
bir mezalime dönüştürmüştü hikaye.
14:50
Ama kalegula döneminde burada yapılmak istenilen heykel bir
14:55
türlü hayata geçirilemez. Burada bizim gördüğümüz hikaye
14:59
aslında roma'nın zannedildiği kadar baskı kurabilen bir
15:03
mentalitesinin olmadığını gösteriyor.
15:05
Bize özellikle o dönem içerisinde önemli bir vali olan
15:09
gasus florus burada bambaşka bir şeye imza atacak.
15:12
Mesela gene aynı dönemlere tekabül eden bir düzen
15:14
içerisinde. Diyecek ki kardeşim diyecek ya
15:17
bizim zaten borcumuz var. Geçmişe yönelik sizinle şu
15:19
vergileriniz var. Hadi bu zamana kadar hiç
15:21
vermemiştiniz vereceksiniz ve mabedin altınlarına mabetin
15:25
servetine el koymak gibi bir manyaklığa imza atıyor.
15:29
Bu çok önemli. Şimdi GSS florus bunu yaparken
15:32
tarih tabii ki böyle tek düze işlemiyor.
15:35
Aynı zamanda bir de Yunan Yahudi davası var.
15:41
Tam kökeninde olduğu bilinmeyen bu dava milattan sonra 66 yılda
15:45
görülüyor ve bu dava esnasında yunanlılar kazanıyor.
15:48
Yunanlılar kazanınca birazcık taşkınlık seviyesine gelecek
15:52
şekilde kudüs'te Yahudilerin ağırlıklı oturduğu mahallelere
15:55
saldırılar düzenliyor. Ancak florista tam bu esnada
16:00
sanki vakiti beklermiş gibi mabedin içerisindeki hazineye el
16:04
koyma kararını deklar ediyor ve uygulamaya geçiriyor.
16:07
Bu da gayri ihtiyari ciddi bir isyan hareketinin başlamasında
16:13
ön ayak ses olarak karşımıza geliyor.
16:16
Şimdi buradaki tarih biraz farklı şekilde dizayn ediliyor.
16:20
Vespasianus'un o zaman general olduğunu biliyoruz.
16:23
Daha imparator değil. Ve vespasianus'un orduları
16:28
kudüs'te çok ciddi bir kuşatma yaratıyor.
16:30
Beraberinde ve bu kuşatmayla beraber yaklaşık olarak 20 yılı
16:37
aşkın bir süre devam eden bir kuşatmadan bahsediyoruz.
16:41
Vespasyon bu dönem içerisinde roma imparatoru olunca oğlu
16:44
titus'u 29 yaşında kudüs'taki mücadeleyi yönetecek bir kimse
16:49
konumuna getiriyor ve titus zannettiğinizden de vahşi bir
16:53
arkadaş. Ve makabiler başta olmak üzere
16:56
birçok problemin de temelini oluşturacak kökenin imzasını
16:59
atacak birçok mezalime de imza atıyor.
17:02
Ve halkı esir olarak tutuyor, katlediyor.
17:05
Vesaire birçok vahşi uygulamanında olayına yine titus
17:11
kendisi başlatıyor. 7 yıl ciddi şekilde yani doğrudan savaşın
17:16
kendisinin olduğu bir dönem içerisinde 7 yıldır 20 yıl daha
17:19
uzun süreli problemlerinde yaşandığı o külliyaten sürece
17:22
söylenen bir şey. Yunan Yahudi kapışmasının en
17:26
önemli problemlerinden bir tanesinde.
17:28
Titus bir şekilde kudüsü zapt etmeyi başarıyor ve yoğun bir
17:32
Yahudi direnişini kırıyor. Kaleleri zapt ediyor ve
17:35
musevilere kendisine esir alıyor ve rivayet olunur ki o kadar çok
17:40
Musevi esir alınıyor ki yaklaşık 580.000 gibi bir rakam telaffuz
17:43
ediliyor. Bu kişilerin satıldığı zaman
17:46
esir olarak bir attan bile değersiz olduğu söyleniyor.
17:49
Yani bu kadar problemli bir dönem içerisindeyiz.
17:54
Titus bugün dahi musevileri kızdıracak bir ifadeye ama
17:59
doğrama yanlış şekilde imza atıyor sanrıların bile terk
18:03
ettiği bir topluluğu tanrı yani kendi tanrısını bile terk ettiği
18:07
bir topluluğu yenmek. Bence şey galibiyet demek
18:10
değildir, bir önemi de yoktur diyor ve bu hikayede yani
18:15
kendisine atfedilen işte heykel yapma gibi bir mantığı çok da
18:19
böyle kabullendiğini söylemek mümkün değil.
18:22
Tabi ki yayınlar devam ediyor. Yahudiler halen daha çok daha
18:25
kötü gösterilmeye başlanıyor. Özellikle işte domuzla olan
18:29
münasebetlerinin cüzdan, rahatsızlığa meyilli olmaları
18:32
gibi genetik bir dezavantajdan köken aldığı vesaire söyleniyor.
18:36
Veya işte mabedin gizli noktalarına girilmemesinin temel
18:39
sebebi Yahudi olmayan kimseleri katledip, onların kanıyla ritüel
18:43
yaptıklarını falan söyleyen birçok güçlü anlatı da o dönem
18:47
Yunan düşünürlerin kalemlerinden çıkıyor işte bu süreç hızlı bir
18:51
şekilde kudüsün ilhakına giden bir tabloyu barındırırken, kendi
18:55
içerisinde özerkliğini özellikle her rottan sonra ciddi ölçüde
18:59
kaybetmiş musevilerde büyük bir hayal kırıklığı yaşatıyor.
19:02
Amerika'sler dediğimiz azınlık bir popülasyon var, yani yüzde
19:05
seksene kabul ediyor ama hak konusunda neredeyse hiçbir
19:08
hakları yok. Onlar zaten romalılarla kötü
19:11
olmayı pek de istemiyorlar. Çünkü zaten anlatmışlık ya helen
19:14
olmak bile belki onlar için bir meziyet olarak
19:16
değerlendirilebilir. Çünkü musa'nın yasasıyla beraber
19:19
gelen eşitliğin tam olarak uygulanmadığını düşünen bir
19:21
takım güçlü gruptan ibaret bu amareten.
19:25
Ve bu dönem içerisinde hadrian denilen çok güçlü bir roma
19:29
imparatoru ortaya çıkıyor. Hadrian, kendisinden beklenmeyen
19:33
bir şekilde musevilere biraz sempatiyle bakıyor ve tek tanrı
19:37
fikrinin çok da sapkınca bir düşünce olmadığını söylüyor ve
19:40
ama ilk dönemde yumuşak davranan hadran gibi çok güçlü
19:45
imparatordan bahsediyoruz. Bugün ingiltere'nin sınırlarını
19:48
belirleyen bir isimden bahsediyoruz.
19:49
O yüzden sakın böyle standart bir roma imparatoru gibi üçüncü
19:53
yüzyılın krizindeki herhangi bir roma imparatoru gibi düşünmeyin.
19:55
Ve hadrinın bu uygulamalarının takitus veya tacıus nasıl
19:59
telaffuz ederseniz provoke ederek değiştiriyor ve hadrian
20:04
çok önemli bir restorasyon çağına başlatıyor.
20:08
Kudüs'te bugün kudüsün eski kökenine dair bir çok şeyin yok
20:12
edilmesinin temel pragmatik yaklaşımı da buradan gelir.
20:15
Hadrian ya zaten romalı'la kendinden önce gelen romalılar
20:19
tarafından alaşağı edilmiş kudüsü baştan yapma fikrini.
20:24
Kendince benimsiyor ve bir. Helen polisine dönüştürme
20:28
fikrinde içten içe sarılıyor. Moğozlarla ciddi şekilde bir
20:32
horizon inşa ediyor ve kudüsün bugün antik kökenine de referans
20:37
oluşturması güçlü olan yeni bir katman oluşturuyor.
20:41
Şehrin üstünde ve yıkılan mabel'in üzerine dizayn edilen
20:44
bu sistemle. Sağ kalan bir parçanın olduğunu
20:47
söylemek de mümkün değil. Ve mabed olarak kabul edilen
20:52
destinasyona noktaya bir Jüpiter tapınağı, yani bir Yunan
20:55
tapınağı yapma fikri de o dönem museviler itiraz etseler de
20:59
hayata geçirilmeye çalışılan ve belki de yani büyük ölçüde
21:03
yapılan bir uygulama pratiğine dönüşüyor.
21:05
Tabii ki burada yine museviler a çok güzel hadrian çok büyük bir
21:09
imparatormuş biz de zaten yenilmiştik.
21:11
O zaman dünyanın da 41 yanına dağıldık.
21:13
O yüzden biz bunu hadi artık kabul edelim demiyorlar.
21:16
Bir de daha farklı bir problem ortaya çıkıyor.
21:18
Hadren bu olay yerine inceleyip yeni restorasyon planını
21:23
onaylamadan önce kudüs'te bulunurken.
21:25
Hiç kimseden ses çıkmıyor bu hikayeye zaman içerisinde
21:28
anlatılıyor belki ama kimse 10'a çıkart direnebilecek kudreti
21:32
kendisinde göremiyor. Çünkü hadrien gerçekten korkusuz
21:35
bir imparator ve yapabileceklerini sınırı yok.
21:37
Ama hadrian kudücü terk ettiğinde onlara ki burada da
21:42
referansımız bu sefer josefus değil diyor.
21:44
Casius dediğimiz bir Yunan tarihçi anında isyan eden ve 4
21:50
yıl kadar sürecek bir isyanı başlatan musevider eşlik ediyor.
21:54
Yani gitmesini bekliyor. Ve burada işte Simon bar coba
21:58
ayaklanmaları vesaire de bunun akabinde gelişecek hikayesel bir
22:01
örüntüye sahip. Velhasıl kelam, 1.952 ve 61
22:06
yıllarında bulunan ölüdeniz yazmaları başta olmak üzere
22:09
birçok şeylerde mektuplar mağarası dediğimiz yerde aslında
22:12
bu Simon bar cogba'nın messie olabileceğine dair güçlü
22:16
anlatılarda referanslanarak isyanın bir dini temele
22:21
dayandırılması gibi bir metaforik anlatımın o dönemde
22:23
pupürüslere işlenen bir yazma olduğunu görebiliyoruz.
22:27
Dolayısıyla bu söylemlerin ve hatta isyan esnasında set günü
22:31
gibi dini ve milli bayramlara dikkat etmek gibi.
22:34
Ve Rusların da gözetildiğini yazılardan anlayabiliyoruz.
22:37
Ancak tabii ki hadrianla beraber.
22:40
Başlayan bu. Isyan hareketleri kas üst diyoya
22:44
göre tamı tamına tamı tamına 580.000 yani gene rakamlar hep
22:49
yakındır. Bunlarda 580.000 insanın.
22:54
Doğrudan sefalete servet ııı terk edildiğini ve hiçbir
22:59
şekilde yaşam hakkına baş edilmeyeceğini, yani açlıkla
23:03
terbiye edilmek gibi bir güçlü rom uygulamasının
23:07
gerçekleştiğini görüyoruz. Ve yine aynı şekilde yani 400
23:12
yıl sonra yani 150 yıl diyelim. Olayın gerçekleştiğinden 150 yıl
23:15
ama milattan sonra dördüncü yüzyılda aziz cerrahımı isimli
23:18
biri. Bozgun'dan sonra satılacak
23:22
esirlerin artık herhangi bir kıymetinin yani insani olarak da
23:25
olsa canlı da olsa kalmadığını söyleyecek ve.
23:29
Kudüs kentinin yeni adı aylia capitoline olacak.
23:34
Dolayısıyla bu bir Yunan kenti haline dönüştürecek şimdi peki?
23:39
Ha burada bu arada şu var, dördüncü yüzyılın ortasına kadar
23:44
putperest imparator olan julian, göreve gelene kadar da hadrian
23:48
tarafından başlatılan bir uygulama olarak Yahudilerin
23:52
kudüs'e girmesi yasaklanmıştır. Bu da önemli bir hikayedir ve
23:57
dolayısıyla museviler bu hikayede kaybeden olmayı
24:01
gönüllerine yazmışlardır artık yani çünkü bu hikayede artık
24:04
kurtuluş yok peki. Peki?
24:07
Özellikle musevilerle yunanlıların benzer entelektüel
24:12
düzeylere sahip olması veya eşit yelpazede gelişmişliğe sahip
24:17
olması sebebiyle çıktığı varsayılan bu problem
24:20
iskenderiye kökenli bir başka kenti olan yani iskenderiyede
24:24
yunanlılar varken kudüs'te Yahudilerin anlatılarıyla nasıl
24:28
böyle bir problem haline geldi? Bugün antisemitik birçok
24:32
söylemin temelinde musevilerin bulundukları toplum içerisindeki
24:36
rollerinin. Çok da uygun olmadığı yönündeki
24:41
güçlü anlatıya dayanırım. Yani bugün hitlerin yaptığı
24:45
mezalimden farklı bir perspektif olmayan hadrian uygulamaları.
24:49
Veya kaligula'nın oradaki zulümleri.
24:53
De gözetilirse aslında veya titusunu yaptığı işler
24:56
gözetilirse farklı bir problem ortaya çıkıyor.
24:59
Gerçekten museviler bulundukları toplum içerisinde
25:02
uyumlanabiliyorlar mı? Bu hikayenin birinci kısmı şimdi
25:05
ikinci kısım olarak bence 25 dakika buraya kadar
25:08
dayanabilmiş. Bütün anlamak artı kanalının
25:11
takipçileri için özellikle söylemem gerekir ki.
25:14
Erken dönemde aziz paul'un milattan sonra altmışlı yıllarda
25:18
başlattığı yeni hristiyanlık akımıyla beraber erken dönemde
25:23
Musevi ve Hristiyan kiliselerini, sinagoglarını
25:26
beraber çalıştığını ama uygulama pratiğinde yahudiliğin yavaştan
25:30
yeni bir dine kaydığını görebiliyoruz.
25:32
Yani burada ferisiler, sadusiler veya esenilerin evet kökensi
25:37
olarak bağımsız hareket etseler de.
25:40
Özellikle ferisilerin. Eee, ciddi anlamda roma
25:44
imparatorlarıyla beraber çalıştığını görmek sürpriz olmaz
25:48
ve onlara göre kitabın yorumundan daha çok anlatmak
25:52
istediği gizli bir mesajın olduğu fikre, romalı
25:56
imparatorlarında dönem içerisinde dikkatini çekmiş ve
25:59
yunanlılar da aslında bunun farkındalar ve bir problem
26:02
olabileceği görüşünü de içten içe benimsiyorlar.
26:05
Çünkü isa'nın hayata geldiği dönem içerisinde nüfuz etmeye
26:10
çalıştığı. Ve senandrian'da bahsetmeye
26:13
çalışsan hadrin de denilebilir. Belki bahsetmeye çalıştığı bütün
26:18
vaazlarda dikkat ve hedef kitlesi doğrudan amar etlerdi.
26:23
Amarletler bugün köle gibi basit bir çeviriyle
26:26
sınıflandırılabilir ama musevilerdi bunlar ve Musevi
26:29
inancına göre yaşıyorlardı ama eşitlik ilkesinden
26:33
yararlanamıyorlardı. Musa'nın yasası pratikte belki
26:35
yararlanıyormuş gibi anlatılıyordu ama.
26:38
Uygulamadaki tebliği açısından işte o pratik uygulamaları
26:40
kökenine baktığımız zaman neredeyse bir hayvandan farkları
26:44
yoktu ki genelde bu uygulamalarında prensip olarak
26:47
karşılığını görebiliyoruz. Tanrıya sunak sunamayacak,
26:49
kimsenin Musevi olamayacağı gibi çok basit ve genel geçer bir
26:53
teoriye karşı isa ama hallet gibi toplumun yüzde seksenini
26:57
oluşturan bir Musevi kökene ciddi şekilde Messi olduğunu
27:01
deklare edebilmiş bir kimseden ibaret.
27:04
Ökse otu çok önemlidir. Her köken açısından bütün
27:08
mitolojik kökenlerde de vardır. 3 aşağı 5 yukarı isa'nın çarmıha
27:12
gerilmesi de yine bakın çok önemlidir.
27:15
Yargılanıyor. Isa ferisar onu suçlu
27:18
bulamıyorlar. Çünkü Musevi tanınan aslında
27:20
böyle bir problemi teşhis edebilmek mümkün değil ve
27:23
romalıların istediği şekilde çarmıha geliyor.
27:26
Çarmıha germe uygulaması romalıların bir problemidir.
27:29
Yani romalıların bir uygulamasıdır.
27:31
Eğer rejimedilseydi, yani taşlanarak öldürülmüş olsaydı o
27:34
zaman bir Musevi kökenine ait olduğunu söyleyebilirdik ve
27:38
hikaye de bunu da ne anlamamız gerekiyor.
27:40
Museviler her ne kadar romayla bağımsızmış gibi hareket etseler
27:44
de kendi külliyatlarını korumak söz konusu olduğunda romalılarla
27:48
uyum içerisinde çalışmayı kendilerine bir beyis olarak
27:52
görmüyorlar. Ancak ve ancak olay şahsi
27:55
menfaat veya Musevi kökeninin dramatik anıtlarına.
28:01
Denk düşecek şekilde şekillendiği zaman ise roma
28:04
imparatorlarıyla eşlilik şekilde çalışmaktan ve kültürel
28:07
kavramların kendi işlerine nüfuz edilmesinden pek de hoşnut
28:12
değillermiş gibi gözükmüyor. Kaldı ki musevilerin çok kapalı
28:17
bir topluluk olduğuna dair temel anlasa aslında sınırlı bir insan
28:21
popülasyonunu ifadeler. Çünkü amaristlerin böyle bir
28:23
tavrı zaten yok. Ama büyük cemiyetlerin işte
28:27
feritler, sağdusiler, esseniler ki işte isa'nın hem esseni hem
28:32
de hiil'in okulundan bir öğrenci olduğu da söylenir.
28:35
Bu hikayede buradaki hikayede şöyle bir şey var ya bunlar
28:39
babil'e gittiğinde de babil'den de bir şeyler almışlar.
28:41
Mısır'daki yolculuktan da bir şeyler öğrenerek gelmişler.
28:44
Çok da kapalı bir topluluk değiller.
28:46
Sadece yunanlıların iddia ettiği üzere kendi içlerine kapanmaktan
28:51
ziyade yunanlıların. Asimilasyon politikalarına
28:55
uyumlanamadıkları belki daha rahat ifade edilebilir.
28:58
Dolayısıyla tarihte planlı ve sistematik şekilde belki de
29:03
tarihin en kadim şekilde hani en provokatif şekilde.
29:08
Manipülasyonlara tabi olduğu, antisemitik söylemlerin
29:11
yoğunlaştığı dönem Yunan Yahudi karşıtlığı üzerine şekillenmiş
29:16
her 2 tarafında birbirine saldırdı.
29:18
Ama yunanlıların biraz dozajı artırdığı, belki de hadlerinde
29:22
fazlasıyla açtığı ve bugün dahi birçok anlatıyı
29:25
referanslattığımız referans olarak kullandığımız farkında
29:28
olmadan. Havadislerin veya iftiraların.
29:33
Kökenini oluşturacak şekilde bir anti propaganda
29:36
gerçekleştirilmiştir. Özellikle yunanlar tarafından
29:39
bunları saydık zaten işte domuz etinin cüzzamla ilişkisi ve işte
29:43
tapınakta insanların katledilmesi, romalıların
29:46
gizlice kaçırılır. Özellikle kız çocuklarının
29:48
vesaire o dönemki Yunan düşünürleri ciddi şekilde bir
29:52
propagandasıydı. Bu takitus bunların önemli
29:54
isimlerinden bir tanesiydi. Velhasıl kelam, ilk antisemitizm
29:57
faaliyetleri ta romalara kadar dayanır, hatta biraz zorlarsanız
30:01
antioksi bir fanisle beraber selekos imparatorluğu'nda
30:04
referanslayabilirsiniz. Ancak sistemik olarak bu işin
30:08
yapıldığı ve imparatorların da bu işlere uyumlandığı en önemli
30:11
dönem. Tabii ki de dediğim gibi erken
30:13
dönem roma imparatorluğudur. Milattan sonra 100 ellilerde bu
30:16
iş tamamen bitmiştir ve musevilerle romalılar arasındaki
30:19
hiyerarşi tamamen sonlanmıştır. Onların ne ritüellerine ne de
30:23
ibadetlerine saygı duyan bir roma kalmamıştır artık.
30:26
Milattan sonra dördüncü yüzyılda putperest bir imparatoru olan
30:29
julian, göreve gelene kadar kudüs'e gidip dahi girmeleri
30:32
yasaktır Kenan topraklarına yani vadedilmiş topraklara giremeyen
30:35
bir Yahudi popülasyonunun ne kadar tehlikeli olabileceğini
30:37
düşünebilirsiniz. Çünkü inandığınız tanrı size
30:39
Kenan topraklarında kalmanı söylüyor.
30:41
Ama bir imparator, bir beşer siz buradan elimine ediyor ve zaten
30:44
bu da aslında museviler arasında başka bir problemin de
30:47
konuşulmasına vesile olacak. Titus, bunu amiyane bir şekilde
30:50
tabir etmişti ama tanrının terk ettiği fikri iyice sarıldıkları
30:54
bir anlatıya dönüşecek. Bar coba ay.
30:56
Almalarının da çok da başarılı olamayacak.
30:59
Sonuçları itibariyle düşünüldüğü zaman da mumsever içinde yapısal
31:02
bir krizin ön ayak sesleridir. Yunanlıların yaptığı bu anti
31:06
semtic faaliyetler beni dinlediğiniz için çok teşekkür
31:09
ediyorum. Herkese iyi haftalar diliyorum.