Latest / 8. Gün 25. Saat / Sıradan alışkanlıkları köleliğe dönüştüren o döngü - Bağımlı

Transcript

Sıradan alışkanlıkları köleliğe dönüştüren o döngü - Bağımlı · 8. Gün 25. Saat

0:09
8 20 beşten hepinize selamlar ben Fırat umarım iyisinizdir.
0:13
Yeni bir bölümle karşınızdayım. Bu ara bölümleri böyle pat pat
0:17
pat arka arkaya atmaya çalışıyorum.
0:19
Çünkü geçmişteki eksiklikleri tamamlamamız lazım.
0:22
Çünkü kendime bir hedef koymuştum.
0:24
O hedefi biraz örselerim. Ezdim ama şimdi el üstünde
0:29
tutmam gerekiyor. Dünya tam anlamıyla bir istersen
0:33
al pazarına dönmüş. Bu bölümdeki konumuz da bu elini
0:37
uzatsan her türlü yiyecek, her türlü giysi, dizi, film, seks
0:41
hatta adını söyleyemediğim o yasaklı maddeler bile geliyor.
0:46
Yani hayatımız dopamin tufanıyla çevrili öyle mi?
0:49
Öyle dopamin diyoruz ama aslında özetle.
0:52
Ödül motivasyon sistemimizden bahsediyorum.
0:55
O anlık oh be dünya varmış hissi müthiş ama kısa sürüyor.
0:59
Bunu da sadece modern çağın hastalığı sanmamak lazım.
1:02
Antik Yunan da tantalos'un hikayesi var.
1:05
Zavallı tantolos elindeki suyu bir damla bile içemediği
1:09
dallardaki meyveyi bir ısırık bile alamadığı sonsuz susuzluk
1:13
ve açlık cezası çekiyor. Düşün her şeyi elinin altında
1:17
ama hiçbiri tam sana ulaşmıyor işte tam da bugünkü.
1:21
Cultureın atasözü gibi. Peki bu dertten kurtulmak mümkün
1:25
mü? Bu bölümde hem beynimizin anı
1:28
çözeceğiz hem de bağımlılıkla mücadele edenlerin öğütlerine
1:31
kulak vereceğiz. Öğreneceğiz ki tüketim dürtüsü
1:34
hayatımızı ne kadar esir almış? Acı plajer dengesi beyinden
1:38
nasıl çalışıyor ve nihayetinde dengeyi nasıl yakalayabiliriz?
1:42
Sonra da günlük hayatımıza bakacağız.
1:44
Sosyal medyada beğeni peşinde koşarken kendimizi ne kadar
1:47
boşluğa itiyoruz? Kahve molasından sürdürülebilir
1:50
tatmin nasıl çıkarız işte tüm bunlar hazırsanız o az önce
1:55
bahsettiğim kahveyi bir kapıp gelin birlikte bu yolculuğa
1:58
başlayalım. Şimdi şöyle düşünün, bağımlı
2:17
kelimesini duyunca kafanız da ne canlanıyor üzerine eski bir
2:21
tişört geçirmiş teni sapsarı gözleri kıpkırmızı titrek bir
2:25
adam mı? Bir kenarda buruşup bir bant
2:27
notu malum o maddeler için, başkasıyla takas eden biri mi
2:33
yoksa okuldan çocuklarını alıp eve gelen ama arabayı park eder
2:36
etmez. Mutfağa koşup alkol şişesini pat
2:39
diye açan bir annemi ya da gece 3, 40 beşte hala bilgisayar
2:44
başında son video yalanıyla kendini avutan bir adam belki de
2:47
derse odaklanması gereken ama tiktok'tan kafasını kaldıramayan
2:52
üniversiteli bir kız işte olay şu kardeşim, bunların hepsi
2:56
bağınlı şaşırtıcı mı? Hiç değil.
2:59
Çünkü artık hepimiz bir şeylere gömülmüş durumdayız.
3:02
Aslında bu bölümün anneannem is. Imli bir yazarı var ve bu
3:07
yazarın kitabından hareketle bu bölümü ele almak istedim.
3:11
Bu kadın doktor, psikiyatrist falan ama açık açık diyor ki ben
3:15
de bağımlıydım kardeşim. Neymiş efendim twaylight ve
3:18
grinin 50 60 100 tonu gibi çıtır çerez romanlara kindle elinden
3:23
düşmüyormuş. Hastadan çıkıyor bir bölüm daha
3:26
okuyayım diyormuş ama okumak nasıl bağımlılık olabilir?
3:28
Kötü bir bağımlılık mı bu diye düşünebilirsiniz.
3:31
Bu onu bağımlılık görmüş. Yani mesele şu, bu çağda hepimiz
3:35
küçük çaplı zevk bağımlılıkları olduk.
3:37
Kimi kendi crash'a gömülüyor, kimi redbull'la yarışıyor, kimi
3:40
de paket servise tapan birer karbonhidrat zombisi haline
3:44
gelmiş durumda. Ama olay sadece kişisel
3:47
zevklerimiz değil, bu bağımlılığı körükleyen nasıl
3:50
mesele, her şeyin eliminasyon hızıyla ulaşılabilir olması bir
3:54
tıkla yemek bir kaydırmayla seks 3 saniyede eğlence 5 dakikada
3:58
malum maddeler her şey var. Bak opioit kriz dedikleri şey
4:02
mesela amerika'da 2 binlerin başında aman canım ne olacak?
4:06
Diyerek her başı ağrıyana yazılan ağrı kesicilerle
4:10
patladı. Şimdi sokakta o gençleri batağa
4:12
sürükleyen o maddeler çoğu eczane kalitesinde bu maddelerin
4:16
eskiden tüketilen hallerinden çok daha fazlası var.
4:19
Artık ve genetiğiyle oynanmış nükleer bitki bunlar ama sadece
4:23
kimyasallar değil mevzu. Ben bunlardan bundan sonraki
4:26
kimyasal olarak bahsedeceğim. Yediğimiz yemek bile bağımlılık
4:29
yapacak şekilde tasarlanıyor. Aşırı şeker, aşırı yağ, aşırı
4:33
her şey ve elbette ekranlar sonsuz kaydırma, bildirimler,
4:38
beğeniler hepsi beynine hop ödül geldi diye bağırıyor.
4:42
Peki sonuç ne oluyor? Bağımlılık oranları uçmuş gitmiş
4:46
dünyadaki ölümlerin yüzde yetmişi sigara, obezite,
4:49
hareketsizlik gibi risk faktörlerinden hele ki yoksul
4:52
mahallelerde insanlar umut bulamayınca dopamin kaçışına
4:56
sığınıyor. Ucuz fast food bol ekran, bol
4:59
alkol, Amerika Birleşik Devletleri.
5:01
Düşük eğitimli orta yaş beyaz erkekler arasında ilk 3 ölüm
5:06
sebebi ne? Aşırı doz intihar ve alkol
5:10
kaynaklı karaciğer hastalıkları. E hani biz keyif için
5:13
yaşıyorduk? Hani zevkli bir hayat
5:15
sürecektik. Meğer işin ucu acıya çıkıyor.
5:19
Şöyle bir düşünün, 1.008 yüzlü yıllarda ameliyat masasına
5:21
yattığınızı ama anestezi falan yok.
5:24
Bildiğiniz canlı canlı kesiyorlar sizi.
5:26
Çünkü doktorlar o zaman şöyle düşünüyor, ağrı iyidir ya
5:30
bağışıklığı güçlendirir vücut. Hızlı iyileşir.
5:33
Şimdiki doktorlara böyle bir şey söylesen suratına kahkahayı
5:36
basarlar. Günümüzde tıp dediğin şey acıyı
5:39
dindirme, şefkat gösterme, iyileştirme üzerine kurulu.
5:43
Ama işte o acıdan kaçma refleksi var ya biraz azla mı kaçtı acaba
5:48
diye düşündürtüyor. Şöyle söyleyeyim, amerika'da her
5:51
4 kişiden biri her gün bir psikiyatrik ilaç kullanıyor.
5:55
Her 10 kişiden biri antidepresan sabah kahvesini içiyor. 2.000
6:00
altıdan 2.010 altıya kadar ritalalin ve adderal gibi
6:02
uyarıcı ilaçların kullanımı ikiye katlanmış sakinleştirici
6:05
olarak geçen valium ve sanaks %67 artış göstermiş. 2.010 ikide
6:10
ise öyle bir noktaya gelinmiş ki, reçetelenen opioit miktarı
6:13
her amerikalıya bir şişe düşecek kadar.
6:21
Peki niye? Neden bunca ilaç bunca kaçış ve
6:24
bu arada dünyada en fazla ilaç kullanan özellikle antibiyotik
6:28
kullanan ülkelerden biri de Türkiye.
6:30
Bu parantez de açmış olalım. Peki neden bu kadar ilaç dedim?
6:34
Çünkü sevgili dinleyen biz acı çekmekten değil, acıyı
6:37
hissetmekten korkuyoruz ve işin ironisi de tam burada başlıyor.
6:41
Bu kadar acıdan kaçalım diye kasarken kendimizi daha büyük
6:45
bir mutsuzluğun içine gömüyoruz. Şimdi bak lamp kenin bir hastası
6:49
var. Adı sofi stanford'da öğrenci
6:52
gayet zeki parlak bir genç kadın ama depresyonda ve anksiyeteyle
6:56
boğuşuyor. Telefonla gömülmüş podcast
6:59
dinlemeden bir adım atmıyor. Lamke diyor ki, sofi bir
7:03
günlüğüne sadece kampüste yürürken kulaklığını çıkar
7:06
hiçbir şey dinleme sofu ilk başta oğlum manyak mısın sen
7:09
sıkıntıdan ölürüm diyor ama işte mes.
7:12
Bu can sıkıntısı dediğimiz şey aslında hayatla yüzleşmeye
7:16
açılan bir kapı. O boşluk, o sessizlik.
7:19
Orada filizlenen düşünceler var ve biz bu boşluklardan kaçarken
7:23
telefonla, dizilerle, ilaçlarla, dopaminlerle kendimizi
7:27
uyuştururken aslında kendi kendimizi daha da dibe
7:31
çekiyoruz. 2.018 dünya mutluluk raporu ne diyor biliyor musunuz?
7:35
Amerikalılar 2.000 sekize göre daha mutsuz Belçika, Kanada,
7:41
Danimarka, Fransa, Japonya ve nice'leri hepsinde benzer düşüş
7:45
var. Ilginç olan şu, zengin ülkelerde
7:48
depresyon ve anksiyete oranları daha yüksek.
7:51
Çünkü her şeye erişimimiz var ama anlam yok, her şey var ama
7:56
huzur yok yani kardeşim olay şuna geliyor.
7:59
Biz acıdan kaçarken aslında hayatı olabildiğine ıskalıyoruz.
8:05
Bu kitabından hareketle bu bölümü oluşturmaya karar
8:08
verdiğim anlarım keden bahsetmiştim.
8:09
Yani hani şu doktor ama aynı zamanda gizli tuvalet bağımlısı
8:13
olan kadın işte o tweeti serisini ne yapmış biliyor
8:16
musunuz? 4 kere 4 kere okumuş ilk sefer
8:19
tamam eyvallah o edward mı jachap mı dramaları insana bir
8:23
heyecan veriyor. Erkek halimle ben bile heyecan
8:27
almışımdır. Yani heyecanlanmışımdır izlerken
8:29
tabi yani ben tuvalet serisini hiç okumadım.
8:31
Bu arada yani benlik değil ama izledim.
8:34
Sonuç olarak tabi ki kitapların, hikayelerin, romanların sinemaya
8:38
ya da işte görsel sanatlara aktarımında bir takım
8:41
farklılıklar elbette olabiliyor. Ama hemen hemen çoğu şeyin
8:44
benzer olacağını düşünüyorum. Böyle büyük eserlerde her neyse
8:48
ilk sefer tamam, ikinci sefer biraz sönük geçmiş, üçüncü de
8:52
belki bir şeyler değişmiştir. Umudu taşımış ama dördüncüde
8:56
geçmiş olsun hiçbir keyif kalmamış ama lamp key yine de
9:00
bırakmamış. Bu sefer daha uçuk vampir
9:03
hikayelerine sarıyor. Peki bu neyi gösteriyor?
9:06
Şunu her olum süper ve rahatladım dedirten şeyin bir
9:10
bedeli var. Hani bedava dopamin yok
9:12
arkadaşım bak şimdi beynimizdeki haz ve hacı merkezleri aslında
9:16
aynı yerde. Takılıyor düşün aynı semtte
9:19
oturuyorlar, kapı komşusu gibi sen ne zaman has terazesini ho
9:24
böyle yukarı kaldırırsan beyin hemen devreye giriyor kardeşim
9:28
çok keyiflendik. Biraz da dengeleyelim diyerek
9:30
aşağı indiriyor, sonra bir bakmışsın.
9:33
Terazi bu kez acıya kaymış. Yani neymiş keyfin arkası illaki
9:38
acı ama bu acı öyle kolun kesilmesi falan değil, daha
9:42
sinsi istek bir ısırık, daha bir bölüm daha bir tık daha hep o
9:47
bir tane daha hissi var ya işte tam olarak ondan bahsediyorum
9:51
ama buradaki kilit kelime nörro adaptasyon yani beynimiz o eski
9:56
hazza ulaşmak için daha fazlasını istiyor.
9:59
Çünkü alıştı o ilk lokmanın ilk dozun verdiği keyif geçmiş olsun
10:03
artık yok. Bağımlılar bu yüzden doz
10:06
artırıyor. Ya da bu yüzden daha manyak aşk
10:09
romanlarına sarmış ama sonunda terazinin ibresi sadece acıda
10:13
kalmış. Artık okuduğunda keyif almıyor
10:16
ama yine de okumaya devam ediyor.
10:18
Peki neden aynı kimyasal madde kullanan biri gibi?
10:22
Çünkü bırakırsa yoksunluk gelecek ve o daha da beter.
10:26
Ve işte bu denge bozulunca yani beyin dopamin açığı durumuna
10:29
girince hem zevk alma yetimiz gidiyor hem de acıya karşı daha
10:33
hassas hale geliyoruz. Ama şimdi iyi haber gelsin
10:36
bırakıp sabredersen vücut kendi dengesini tekrar kuruyor.
10:40
Beyin yavaş yavaş o teraziyi sıfırlıyor.
10:43
Yani yine hayatın küçük zevklerinden tat almaya
10:45
başlıyorsun ama evet haması var. Uzun süreli ve yoğun kullanımı
10:50
varsa beyin bazı yerlerde geri dönmemecesine hasar alıyor.
10:54
Özellikle tetikleyicilere karşı ama beyin plastik bir şey ya
10:58
hani yani yeni yollar bulma konusunda fena değil yeter ki
11:02
sen o fırsatı beynine kendine ver.
11:04
Kısacası kanka o her bir tane daha dediğimiz anlar var ya işte
11:08
onlar bizi zevkten uzaklaştırıp doğrudan acının kucağına
11:13
bırakıyor ve en kötü tarafı şu hiç keyif almadığımız halde aynı
11:17
döngüyü tekrar tekrar yaşıyoruz. Şimdi sevgili dinleyen, en başa
11:21
dönelim. Bizim beyin ne zaman tasarlandı?
11:24
Ta avcı toplayıcı zamanlarında yani mağarada kalıp sabah geyik
11:28
peşine düşülen günlerde o zamanlar hayatta kalmak
11:31
meseleydi. Kaynak kıtlığı yiyecek zor
11:34
bulunuyordu. Zevk dediğin bir çanak balla
11:36
sınırlıydı ama şimdi yani cidden bak bu çağda yaşıyoruz.
11:41
Sadece markette değil, instagram'da bile dopamin
11:44
satılıyor. Kaydır beğen izlemeye devam et.
11:47
Tüm zevkler elimizin altında ve işin kötüsü hiçbiri yetmiyor.
11:52
Bunun sonucu zevk terazisi patates olmuş durumda.
11:56
Net amacı çekiyoruz. Ne tam keyif alıyoruz.
11:59
Her şey eh işte çizgisine yapışmış gibi tatmin sıfır ama
12:04
işin güzel yanı şu ki, bu gidişata dur diyenler olmuş.
12:07
Kim mi alkolikler bağımlılar maddeyi bırakmış insanlar
12:12
filozof kent dunington'a göre bağımlılar.
12:15
Bu çağın peygamberleriymiş tırnak içerisinde.
12:18
Çünkü kardeşim onlar dibin dibini görmüşüm.
12:21
Oradan dönerken öyle bir içgörü yakalamışlar ki.
12:23
Biz daha sosyal medya bildirimsesiyle irkiliyorken
12:26
onlar yaşamı çözmüş ve o çözümü nerede başlıyor biliyor musun?
12:30
Durmakla o sonsuz kaydırmayı bırakmakla o alkolü rafa
12:34
kaldırmakla o 5 dakikalık youtube molasını gerçekten
12:38
almamakla mesela delayla varken bir başka hastası kız her gün
12:44
kimyasal içiyor. Bahanesi de anksiyeten var ama
12:47
lampke diyor ki bırak bakayım şu kimyasal bir ay boyunca dopamin
12:51
orucu yapalım. Peki niye bir ay?
12:53
Çünkü bilim diyor ki 2 hafta bırakanların beynine bakmışlar
12:57
hala düşük dopamin ama 4 hafta sabredenlerin çoğu depresyondan
13:01
çıkmış, %80 oranında iyileşme var ve daha da bomba bilgi
13:06
geliyor. O dopamin orucu sırasında
13:08
iyileşemeyenlerin yüzde yirmisinde altta yatan
13:11
psikiyatrik bozukluklar çıkıyor. Yani gerçek sorunları ortaya
13:14
çıkıyor. Maskelemeden apaçık ortada
13:18
psikolojik tespit yapabiliyor psikiyatrlar ama burada bir
13:23
uyarı da lazım. Tabii video oyunu ya da tiktok
13:25
orucu kolay. En fazla elin titrer biraz canın
13:28
sıkılır ama alkol opioit ya da kimyasal maddeleri bırakmak
13:33
öyle. Hadi bakalım kendine challenge
13:35
yap tarz bir şey değil bu işler doktor kontrolü istiyor, bunun
13:38
da farkındasınızdır zaten. Hatta bazen hastane ortamı
13:41
gelelim laylaya'ya. Bir ay sonra kız diyor ki,
13:44
anksiyetem yok oldu. Sadece bu da değil gerçek bir
13:47
farkındalık yakalıyor. Kimyasal bırakınca kusmuş, orada
13:51
jeton düşmüş. Yani ben buna bağımlıyım demiş
13:54
ve işin acıklı yanı meğer hayatını tamamen o alışkanlığa
13:58
göre kurgulamış. Nerede bu içilir, kimlerle
14:01
takılınır, nasıl bu şey saklanır?
14:03
Tüm düzen o kimyasalın üstüne kurulmuş o madde çıkınca
14:07
devreden özgürlük geliyor. Yani kanka mevzu şu, bazen en
14:12
büyük içgörü hiçbir şey yapmadan gelir durduğunda kaçmadığında
14:17
sessizleştiğinde şimdi. Suyunu çıkardığımız yere gelelim
14:21
biraz ve bu sefer lafın gelişi değil ha bildiğin suyun ta
14:24
kendisi soğuk su lenpkenin bir diğer hastası var Michael.
14:28
Bu adam kimyasalı bırakmış ama sonra bambaşka bir şey
14:31
keşfetmiş. Buz banyosu her sabah her akşam
14:34
10 dakikalık buz gibi suyun içine giriyor ve diyor ki abi bu
14:38
bildiğin. Kimyasal gibi yani bakar mısın?
14:41
Adam tripten çıkıp duşla mutlu olmayı öğrenmiş.
14:44
Bu sadece michaelın kafasında olmuş bir şey değil.
14:46
Ha bilim de bunu destekliyor. Prag'taki Charles
14:49
üniversitesi'nde yapılan bir çalışmada ne çıkmış biliyor
14:51
musunuz? Soğuk suya bir saat dalan
14:54
deneklerin topamin seviyesi %250 artmış.
14:57
Nasıl her sabah soğuk suyla duş alacağıma yani ne oluyor burada?
15:01
Michael her gün canını yakan bir şeye giriyor ve beyin diyor ki
15:05
lan bu çocuk deliriyor herhalde. Biz buna biraz ödül basalım da
15:08
dengesini bulsun. Sonuç acının arkasından gelen
15:12
sağlam bir huzur hem de uyuşturucu gibi gelip geçen
15:15
değil. Kalıcı bir denge hissi işte.
15:18
Buradaki kilit mesaj kendini kontrollü ve bilinçli şekilde
15:22
acıya maruz bırakmak seni zevke götürebilir.
15:25
Bu yeni bir fikir değil. Ta sokrates zamanında bile
15:29
konuşulmuş adam diyor ki acı bittiğinde gelen o tatlı his yok
15:32
mu? Işte o da bir hazdır, sen de
15:35
yaşamışsındır. 5 km koştuktan sonra gelen o ben superim yahisi
15:40
ya da korku filmi izleyip ulan beye kurtulduk diye oh çekmek,
15:44
hatta minik canlılarda bile işe yarıyor.
15:46
Bu olay. Bilim insanları bazı kurtçukları
15:49
sıcağa maruzu bırakmış, sonra tekrar sıcakla karşılaştırmış.
15:53
Ne olmuş? Sıcağı hiç görmemiş olanlara
15:56
göre daha dayanıklı çıkmışlar. Bir tık daha ileri gidelim.
15:59
Japonya'da 1.940 beşte düşük doz radyasyona maruz kalan
16:04
vatandaşlarda uzun vadede hafifçe uzamış, yaşam süresi ve
16:09
azalan kanser oranları gözlemlenmiş.
16:12
Şimdi diyeceksin ki napalım bunları Fırat gidip atom
16:14
bombasının kenarında mı takılalım?
16:16
Onun light versiyonları da var. Zaten aralıklı oruç mesela biraz
16:21
aç kalıyorsun ama ne oluyor? Ömrün uzuyor, tansiyon düşüyor,
16:24
yaşlılık hastalıklarına direnç artıyor ya da egzersizden
16:27
bahsedeyim ilk başta öldüm galiba diyorsun ama sonra gelen
16:31
o mental huzur var ya o başka hiçbir şeyde yok hatta ta
16:35
hipokrat demiş. 2 acı bir araya geldiğinde güçlü olan diğerini
16:39
bastırır yani acıyla acıyı. Bak binlerce yıldır bilinen bir
16:44
tedavi yöntemi. Bugünkü akupunktur buz banyosu,
16:47
soğuk duş. Bunların hepsi bu.
16:49
Fikrin torunları michaelın buz gibi hikayesi.
16:52
Bize şunu öğretiyor, kanka acıdan kaçmak değil, onunla dans
16:56
etmek lazım. Yeri geldi mi bir soğuk suya gir
16:59
yeri geldi mi? Bir öğünü atla yeri geldi mi zor
17:01
bir egzersiz yap. Çünkü o küçük acılar seni büyük
17:04
felaketlerden koruyacaktır. Bir sabah marya adında bir kadın
17:08
kendisi toparlanmaya çalışan bir alkolik kalkıyor ve abisine
17:12
gelen. Paketi açıyor.
17:14
Hani öylesine merak işte ama sonra abisi soruyor, bu paketi
17:18
sen mi açtın kardeş ve marya yalan söylüyor.
17:21
Koskoca ayıklık yolculuğunda minicik bir yalan ama sonra o
17:26
gece gözüne uyku girmiyor. Çünkü o eski alkolik günlerinden
17:29
kalma bir şey hortluyor. Suçluluk kaçınma bastırma ertesi
17:34
sabah kalkıyor, gidiyor abisine dürüstçe her şeyi anlatıyor.
17:37
Ben açtım, özür dilerim diyor. Peki ne oluyor?
17:39
Aralarındaki bağ güçleniyor, o suçluluk yükü omzundan.
17:44
Akıyor ve buradaki kilit mesaj şu, gerçeği söylemek
17:48
özgürleştiriyor. Yani bak bu sadece terapistinde
17:51
yaptığın travmalarımı anlatayım, sohbeti değil, dürüstlük ta
17:54
dinlerin temeline kadar uzanan bir şey.
17:57
Hem spiritüel bir pratik hem de iyileşmenin sac ayağıdır.
18:01
Benim de gözümde böyle. Çünkü ne zaman dürüst olursam
18:04
kendi davranışımın farkına varıyorum.
18:06
Hesap verebilir oluyorum ya da verilebilir oluyorum.
18:09
Ve işin güzel tarafı yakınlık kuruyorum.
18:11
Hani biz zannediyoruz ya ya şimdi bunu anlatırsam kimse beni
18:14
sevmez, yok lan tam tersiymiş. Yani insanlar o kırık
18:18
taraflarını o yamuk döşemeleri gördüğünde daha çok bağ kuruyor
18:22
seninle. Çünkü herkesin evi biraz eğri,
18:24
seninki açık olunca karşı taraf diyor ki oha lan ben yalnız
18:28
değilmişim. Yani şimdi bu işin bilimsel yanı
18:30
da var. Isviçre'de yapılan bir deneyde
18:32
insanların ön beyin bölgesine yani karar alma ve duyguları
18:37
düzenleme merkezine elektrik veriliyor ve sonuç daha dürüst
18:41
tepkiler. Lepke de buradan yola çıkıyor.
18:43
E peki ya biz dürüstlük yaparsak o bölgeyi kendiliğinden aktive
18:47
edebilir miyiz? Yani belki de her evet ben
18:51
yaptım dediğimizde beyin diyor ki sonunda üzgün çalışıyoruz.
18:55
Çünkü bağımlılık savaşı nedir? Otomatik pilot gidiyorsun,
18:58
yapıyorsun sonra ya ben bunu niye yaptım ki?
19:01
Dürüstlük işte o otoplottan çıkmanın ilk adımı fren gibi
19:05
kendini izleyebilmeni sağlıyor ve son olarak da bu dürüstlük
19:09
sadece seni iyileştiren bir şey değil.
19:11
Karşındakini de senin de böyle tarafların varsa bu gayet
19:15
insanca kanka deme şansı veriyor.
19:18
Yani bu bir bağ. Bu bir rahatlama.
19:21
Bu bir anlamda birlikte iyileşiyor hissi ve bence şu
19:25
dünyada insana en çok iyi gelen cümlelerden biri bu olabilir.
19:28
Sen böyleysen ben de yalnız değilim ve bu da bizi utanç
19:33
mevzusuna dalmaya itiyor. Bu çağda artık bazı utanç
19:37
türlerine karşı bayağı bayağı uyanmış durumdayız.
19:40
Slat shaming mi dersin? Body shaking mi dersin?
19:44
Sosyal medyada milleti rencide etmek mi?
19:47
Artık bunlara yüksek sesle yeter be kardeşim deniyor.
19:50
Çünkü bu tarz yıkıcı utanç. Insanı toplumdan dışlıyor, check
19:54
up atıyor ve çoğu zaman da aynı hataları daha da fazla ve
19:58
yeniden yapmasına neden oluyor. Kısır döngü gibi yani ama şunu
20:02
da bilelim, utanç başlı başına kötü bir şey değil aslında
20:05
topluluk dediğimiz şeyin temel harcı biraz da bu.
20:08
Çünkü bir çizgiyi aştığında bir yanlış yaptığında mesela yalan
20:12
söylediğinde çaldığında sınırı aştığında utanç dur bakalım
20:16
diyen iç ses oluyor. Hani o program bir anlamda.
20:20
Süper egosu yani mesele şu utanmak kötü bir şey değil.
20:24
Kimi zaman da çok gerekli bir duygu ama mesele o utançla ne
20:28
yapacağımız. Gelelim burada devreye giren
20:31
güzide sistem alkolik nanoımız yani bizim meşhur aa az önce
20:36
bahsettiğim anonim alkolikler. Bu yapı ne yapıyor biliyor
20:39
musun? Yıkıcı utancı alıyor,
20:41
dönüştürüyor. Pro sosyal utanç dediğimiz şeye
20:45
çeviriyor. Yani şöyle hatalarını kabul et
20:48
ama bununla yok olma tam tersine bu utancı kullan yalınlaş alçak
20:53
gönüllü ol dersan ve birlikte iyileşelim oğlum diyor işte bu
20:58
tam bir insanca yaklaşım mesela lore diye bir kadın var.
21:02
Hayat boyu kilisesi'ne bağlı kalmış ama alkolle ve aşırı yeme
21:06
davranışlarıyla boğuşuyor. Dertleniyor, içini açıyor.
21:10
Peki ne oluyor? Kilise büyükleri diyor ki ya
21:13
tamam bacım senin için dua ederiz ama bunu başkalarına
21:16
anlatma tamam mı? Yani sessizce utan ama bizim
21:19
düzenimizi de bozma ne oluyor? Sonra lori kapı dışarı edilmiş
21:24
gibi hissediyor. Yıkıcı utanç benim gözümde
21:27
eşittir izolasyon bir kişiyi utandırmak gerekebilir yeri
21:31
geldiğinde çünkü davranışları topluma ya da karşısına kişilere
21:35
zarar veriyor olabilir ve utanç bazen dengeleyici olabilir az
21:39
önce söyle. Fakat bu utanç yüklemesini karşı
21:43
tarafa yaparken biraz dozunda yapmak yıkıcı utanca yani
21:48
izolasyona neden olan utanç duygu yüklemesine kadar varmamak
21:52
gerekiyor bence yani ortada ahlaki bir suç varsa bu suç
21:56
hukuki bir suçsa zaten orada utançtan daha önemli şeyler
22:00
vardır. Benim konum yani şu an
22:02
anlattığım konu o değil ama sonra anonim alkoliklere
22:05
gidiyor. Orada bir bakıyor ki lan bu
22:07
insanlarda benim gibiymiş. Yani herkes açık açık anlatıyor.
22:10
Şimdi halt yemiş, ne kadar utanç duymuş, nasıl düzlüğe çıkmış?
22:14
Orada bir şey çözülüyor. Lorin içinde ben yalnız değilim
22:19
ve işte bu pro sosyal utancın gücü yani utancı inkar etmeden,
22:24
saklamadan ama yargılamadan yaşamak.
22:28
Lamke'nin men turu diyor ki benim iyileşme sürecim bir nevi
22:32
utançtan arınma süreciydi. Hatalarını anlatıyor.
22:35
Karısının gözlerindeki hayal kırıklığını unutmuyor ama o
22:39
utancı kendine karşı silah olarak değil, iyileşmenin
22:43
kıvılcımı olarak kullanıyor. Bu süreç aynı zamanda sana
22:47
başkalarına karşı da şevkat kazandırıyor.
22:49
Çünkü kendi çuvallamalarını kabul eden bir insan başkasının
22:53
çuvallamasına ne yapalım? Yani insan sonuçta olabilir
22:57
diyebiliyor. 3 ne oluyor topluluk kuruyorsun samimi
23:01
dürüst, gerçek bir topluluk birbirine bakıp ben de oradan
23:04
geçtim diyebildiğim bir alan ve kanka eğer olur da bir şeyin
23:08
bağımlısıysan kimyasal olur. Şu olur bu olur.
23:11
Ben kitlemden memnunum. Açıkçası böyle bağımlı olan çok
23:14
kişi olduğunu düşünmüyorum. Kimse olduğunu düşünüyorum.
23:17
Umarım yoktur ama ola ki birinin önüne düştü.
23:19
Es kaza sana tavsiyem vallahi de billahi de böyle yerlerde.
23:24
Her şeyin sonunda iyi olacağına dair gerçek bir umut var.
23:28
Seni en iyi anlayacak insanlar bu yoldan senin geçtiğin yoldan
23:32
geçmiş ve başarıyla düzlüğe çıkmış insanlar o insanlara
23:36
yapışman lazım. Konudan sapmadan hani başta buz
23:40
banyosundan girdik. Dopamin terazisinden çıktık.
23:42
Bağımlılıktan utanca, utançtan dürüstlüğe ederken şimdi işin
23:46
özüne geliyorum ya bu hayattan neden bu kadar kaçıyoruz
23:49
kardeşim? Sosyal medya zaten durmadan
23:51
mükemmel hayat pornosu akıtıyor. Instagram'da herkes bali'de yoga
23:55
yapıyor. Tiktok'ta herkes estetikli
23:58
twitter'da herkes politik deha linkedin'de ise herkesin sevgili
24:02
bağlantılarım, sayın bağlantılarım, sayın
24:04
bağlantılarım, kahvaltı yapıyorum gibi.
24:06
Sabah beşte kalkıp ceo olmaları var.
24:09
Sen de diyorsun ki ben neden böyle değilim ve hop gidiyorsun?
24:12
Bir şeylere sarıyorsun. Dizilere içkiye alkole
24:15
alışverişe flört uygulamalarına, karbonhidratlara ama dur bir
24:19
düşün kaçmak zorunda olmadığın bir hayat nasıl olurdu?
24:22
Sabah kalkıp ya bugün beni yormayacak dediğin bir düzen ya
24:26
da sadece oturup hiçbir şey yapmadan huzurlu hissettiğim bir
24:28
an. Işte anneannem'in bize bıraktığı
24:32
en son ve en sert tavsiye de bu kaçma kanka dön oğlum bir bak
24:36
arka ama buradaki bak o sıradan ana sıkıcı güne rutine
24:41
uğraştıran ilişkilere ve sabah uyanınca aynaya bakışına sen
24:46
onlarla kal ve hepsiyle bir denge kur demek istiyor.
24:49
Yani bu denge dediğimiz şey çok havalı bir kutup dansı gibi
24:52
gelmesin çoğu zaman çok sıkıcı kahvenin içerken telefona
24:56
bakmamaktır. Yemeği yerken sadece yemek
24:59
yemektir. Yani ben mesela ne zamandır
25:01
kahvemi içerken telefona bakmadım bilmiyorum illa bir şey
25:04
izlemem lazım ya da yemeği yerken bir şey izlemeden
25:07
yiyemiyorum. Artık akşam sıkıldığında hemen
25:10
dizi açmamak bazen de sıkılmayı seçmektir, ilk başta meyvesi var
25:15
mı? Yok.
25:16
Ilk gün ilk hafta, hatta ilk ay hiçbir şey olmamış gibi
25:19
hissedebilirsin ama sonra bir gün kendi kendine bugün iyiyim
25:23
lan ben diyeceksin ve onu ne bir alışveriş sepeti ne bir sabah
25:27
içilen redbull ne bir gece yarısı gelen mesaj hissi
25:30
verebilecek. Çünkü o gerçek bir his olacak,
25:33
içeriden gelen seninle oluşan ve işte o gün lamkenin tarif ettiği
25:37
şeye varmış olacağız. Yaşamaya değer bir hayat
25:41
kaçmadan, bastırmadan, uyuşturmadan, sadece durarak
25:46
sadece fark ederek ve sadece dengeleyerek benden bugünlük bu
25:51
bölümlük bu kadar beni dinlediğiniz için teşekkür
25:53
ediyorum ve bu bölümde anlattığım şeylerin sadece
25:56
sizleri değil, kendi kulağıma da küpe olmasını temenni ediyorum.
26:00
Hoşça kalın diyorum, sevgiyle kalın.