Latest / 8. Gün 25. Saat / İçindeki potansiyeli yok eden o sinsi düşman - Atalet

Transcript

İçindeki potansiyeli yok eden o sinsi düşman - Atalet · 8. Gün 25. Saat

0:09
Sekizinci gün 25 saatten hepinize selamlar.
0:13
Ben Fırat umarım iyisinizdir. Bu bölüm aslında bir önceki
0:16
bölümün biraz devamını niteliğinde olacak.
0:19
Bir yandan da hepimizin o çok yakından tanıdığı, bazen sabah
0:23
alarmı çaldığında üzerimize çöken bazen de pazartesi kesin
0:27
başlıyorum dediğimiz o devasa projelerin önünde bizi bir
0:31
heykel gibi donduran o meşhur atalet meselesini masaya
0:35
yatıracağız. Hani sanki ayak bileklerimize
0:37
görünmez prangalar vurulmuş da. Adım atmak istedikçe zemin bizi
0:42
aşağı çekiyormuş gibi bir his olur ya işte o hissin
0:46
anatomisine neden başladığımızın değil de neden
0:49
başlayamadığımızın o derin karanlık ama bir o kadar da
0:53
enteresan dehlizlerine dalacağız.
0:55
Yanınıza, çayınızı, kahvenizi ya da sadece merakınızı alın, sizi
1:00
burada bekliyor olacağım. Aslında mevzu sadece üşenmek ya
1:20
da tembellik gibi basit etiketlerle paketlenecek bir
1:23
durum değil, işin içinde öyle bir psikolojik mekanizma var ki
1:27
Adana statüko yanlılığı diyoruz. Yani zihnimiz mevcut durumu ne
1:32
kadar kötü, ne kadar verimsiz ya da ne kadar sıkıcı olursa olsun
1:36
değişime tercih ediyor. Çünkü değişim demek beynimiz
1:40
için bilinmezlik ve dolayısıyla da tehlikedemek.
1:43
Hani o her zaman gittiğiniz yemeği vasat olsa da bildiğiniz
1:46
o restorana gitmeye devam e. Sırf yan taraftaki yeni açılan
1:51
yerin ne çıkaracağını kestiremediğiniz için işte
1:54
zihnimiz tam olarak bu garanticilik batağında debelenip
1:57
duruyor. Mevcut halimizi korumak için
1:59
içeride devasa bir bürokrasi dönüyor.
2:02
Resmen ya aman şimdi icat çıkartma böyle iyiyiz.
2:05
En azından neyle karşı karşıya olduğumuzu biliyoruz diyen bir
2:09
iç ses bizi o koltuğa zam kılıyor.
2:12
Bir anlamda burada aslında fizik kurallarıyla psikolojinin nasıl
2:15
el ele verdiğini görmek çok acayip azek newton abimizin o.
2:19
Eylemsizlik yasasını hatırlayın. Hani duran bi cisim dışarıdan
2:23
bir kuvvet etki etmedikçe durmaya devam eder.
2:25
Hareket eden de hareketine devam eder.
2:28
Ya gerçekten de bu yasa sadece gezegenler veya bilardo topları
2:32
için geçerli değil. Bizim ruh halimiz içinde birebir
2:37
kopyalanmış durumda. Biz o atalet halindeyken o duran
2:41
cisim biz oluyoruz işte ve o dışarıdan gelecek kuvvet her
2:45
zaman gökten zembille inmiyor abi bazen o kuvveti kendi
2:48
içimizde yaratmamız gerekiyor. Ama zihnimiz o kadar ağır bir
2:52
kütleye dönüşüyor ki o ilk itkiyi vermek için gereken
2:55
enerji sanki bir dağı yerinden oynatmakla eş değer görünüyor.
2:59
Gözümüze newton demişken aslında dünya tarihinin en büyük evde
3:03
kalma hikayelerinden birini de onun üzerinden okumak lazım.
3:07
Sene 1.665 sanki oradaymış gibi başladım.
3:11
Ingiltere'de büyük bir veba salgını patlak veriyor.
3:14
Bugün bizim yaşadığımız karantinaların atası diyelim.
3:17
Cambly Üniversitesi kapandığında newton plu'yı pırtıyı toplayıp.
3:21
Annesinin çiftliğine sığınıyor. Şimdi düşünün dışarıda insanlar
3:24
ölüyor. Dünya durmuş tam bir eylemsizlik
3:27
hali hakim ama bu adam ne yapıyor?
3:29
O fiziksel hareketsizliğin içinde öyle bir zihinsel
3:33
momentum yakalıyor ki, yer çekimi, yasasını, kalkülüsü ve
3:37
optik teorilerini o mecliste o ıssız çiftlikte şekillendiriyor.
3:42
Yani aslında ataleti sadece durmak değil, o duruşun içinde
3:46
nasıl bir enerji biriktirdiğinizle ilgili bir
3:48
fırsata çeviriyor bizim. Daha var, dışarıda çıkamıyoruz.
3:52
Yatayım bari diyeceğimiz yerde o duran halini muazzam bir içsel
3:57
hıza dönüştürüyor. Peki biz neden newton gibi o
4:00
elmanın kafamıza düşmesini bekliyoruz da o elmayı dalından
4:03
koparmak için gereken o ilk sarsıntıyı vermiyoruz.
4:07
Bir parantez açalım. Bu arada newton kafama elma
4:10
düştü de yer çekimini bulayım gibi bir durumda yok.
4:12
Bu bir efsanedir olayı biraz daha romantize etmektir, daha
4:16
gerçek hikaye newtonın bunun üzerine epey kafa yorduğu
4:19
üzerine tabii burada bu parantezi.
4:21
Atıp devam edeyim. Burda devreye kozmik bir
4:24
yalnızlık metaforu giriyor. Aslında çok güzel bir
4:26
metaforwayger bir uzay aracını düşünün. 1.970 yediden beri o
4:32
uçsuz bucaksız zifiri karanlık boşlukta süzülüyor.
4:35
En enteresan tarafı ne biliyor musunuz?
4:37
Şu an üzerinde de bir motor falan çalışmıyor ek bir yakıt
4:41
harcamıyor. Enerjisiz bir şekilde yoluna
4:44
devam ediyor. Sadece 1.970 yedide 10'a çıkart
4:47
verilen o ilk itki sayesinde o momentumla güneş sistemini.
4:52
Ediyor ve hâlâ da gitmekti işte. Bizim hayatımızdaki en büyük
4:55
problemimiz o ilk itkiyi verememek o kadar çok plan
5:00
yapıyoruz. O kadar çok düşünüyoruz ki
5:02
yakıtı daha rampadayken bitiriyoruz abi o ilk
5:05
santimetreyi kat edebilsek gerisi zaten o evrensel akışın
5:09
10 momentumun bir parçası olacak ama biz oranpa da rüzgarın
5:13
hızını hesaplamaktan motoru ateşlemeye fırsat bulamıyoruz.
5:17
Açıkçası sevgili dinleyenler bu atalet dediğimiz şey aslında bir
5:21
çeşit güvenli. Müge uyuşturucusu bir şeye
5:24
başlamadığınız sürece başarısız da olamazsınız değil mi?
5:27
Yani zihnimiz bizi bu şekilde kandırıyor.
5:30
Diyor ki ya kardeş bak şimdi başlarsan ve olmazsa aşırı
5:34
üzülürsün gel biz burada bu belirsiz ama güvenli limanda
5:38
kalalım diyor. Bu bir nevi duygusal bir
5:41
felçhane. Hani bazen birine bir mesaj
5:43
atacaksınızdır da o kelimeleri böyle 1.000 kere silip baştan
5:46
yazarsınız. Sonra da ya vazgeçip telefonu
5:49
bir kenara fırlatırsınız. Ya işte o mükemmel olsun ya da.
5:53
Olmasın takıntısı bizi o statükonun içine hapsediyor
5:56
raconu bu yani bu işin ya o riski alıp o ilk hareketi
6:00
yapacaksın ya da güvenli limanda paslanıp çürüyeceksin
6:03
düşünsenize yani voiceer bir ilk ateşlemesi yapılmasaydı bugün
6:07
yıldızlar arası boşluktan bize veri gönderen bir elçimiz
6:11
olmayacaktı. Sadece florda dağa bir depoda
6:14
bekleyen tozlanan bir metal yığını olarak kalacaktı.
6:17
O araç bize çoğu zaman hayallerimizi, projelerimizi o
6:21
yapmak istediğimiz büyük değişimleri.
6:24
Işte o tozu depolarda bekletiyoruz.
6:26
Ne diyoruz? Hazır değilim, henüz değilim.
6:28
Şartlar oluşmadı. Ya biraz daha bekleyelim derken
6:32
derken aslında o eylemsizlik yasasının kurbanı oluyoruz.
6:36
Kütlemiz ağırlaştıkça bizi yerimizden oynatacak kuvvetin
6:40
büyüklüğü de artıyor ve sonunda o kuvveti bulamayacağımıza ikna
6:44
olup havlu atıyoruz. Olay tamamen bundan ibaret.
6:48
Burada bir de şu var toplum olarak.
6:50
Ataleti çok seviyoruz, ayrıyeten toplumca seviyoruz.
6:54
Eski köye yeni adet getirme sözü aslında bir nevi statüko
6:58
yanlılığının atasözü formuna bürünmüş hali değil midir?
7:01
Yani herkes dururken senin hareket etmen sanki düzeni
7:05
bozuyormuşsun gibi bir algı yaratıyor.
7:07
Bu yüzden o ilk adımı atmak sadece fiziksel bir çaba değil,
7:11
aynı zamanda o toplumsal ve içsel mahalle baskısına karşı
7:15
bir isyan bayrağı açmak demek. Ben durmayacağım arkadaş ben o
7:19
momentumu yakalayacağım demek büyük bir cesaret işi.
7:22
Fakat işin aslına bakarsanız bazen o.
7:25
Çok düşünüyoruz ki düşüncelerimiz ayaklarımıza
7:28
dolanıyor. Hani o meşhur analiz felci
7:30
hikayesi vardır ya belki bilirsiniz, her ihtimali
7:33
hesaplamaktan eyleme geçememek işte o noktada zihnimiz bizi
7:37
oyun oynuyor. Oysa kainat hareketi
7:40
ödüllendiriyor arkadaşlar duran suyu yosun tutar, hareket eden
7:43
su ise ne yapar? Yolunu bulur biz o yosunlu gölde
7:46
kalmayı o berrak Nehri atlamaya tercih ediyoruz.
7:50
Çünkü nehrin nerede kıvrılacağını karşımıza hangi
7:53
kayanın çıkacağını bilmiyoruz. Nazik korkusu bu söz konusu
7:58
ataletin en büyük yakıtı maalesef.
8:01
Yani bakın olay sadece hadi kalk ve yap demek kadar basit olsaydı
8:05
bugün dünya bambaşka bir yer olurdu ama neden o kadar zor
8:08
olduğunu anlamak için beynimizin o arka odalarında dönen o
8:11
biyolojik ve kimyasal savaşı da görmek lazım.
8:14
Çünkü biz ne kadar mantıklı olduğumuzu düşünsek de içeride
8:18
çok daha ilkel, çok daha hayatta kalma odaklı bir mekanizma var
8:22
ve o mekanizma sizin yeni bir dil öğrenmeniz de ya da o işi
8:26
kur. Zerre ilgilenmiyor abi onun tek
8:28
derdi enerjiyi tasarruflu kullanmak ve sizi hayatta
8:32
tutmak. Şimdi tabi mevzunun bana göre en
8:35
kanlı canlı kısmını burası yani o kafatasınızın içindeki o
8:39
bitmek bilmeyen iç savaş kısmı ali bazen kendinize ya oğlum ben
8:44
niye böyleyim? Neden bir türlü o masanın başına
8:46
oturamıyorum diye soruyorsunuz ya da buna benzer sorular işte
8:50
orada aslında 2 farklı siz kavga ediyor, bir tarafta o jilet gibi
8:55
takımıyla oturan vizyoner plan. An gelecek sene şu dili
8:58
öğreneceğim, şu kadar para biriktireceğim diyen prefıron
9:01
tali korteks var. Diğer tarafta ise milyonlarca
9:05
yıllık evrimden süzülüp gelmiş tek derdi.
9:08
Hayatta kalmak yemek bulmak ve tehlikeden kaçmak olan biraz
9:12
daha kaba saba ama acayip güçlü olan limbik sistem yani
9:17
anlayacağınız beynimizin içine bir nevi bir CEO la, bir mağara
9:21
adama aynı odada yaşıyor ve maalesef çoğu zaman o mağara
9:24
adamının dediği oluyor. Şimdi bu limbik sistem dediğimiz
9:28
arkadaş aslında tam bir anlık haz canavarı bu aslında biraz
9:32
şeye de benzetilebilir. Freud'un yapısal kimlik
9:34
kuramındaki id ego süper ego var ya orada da haz ilkesiyle
9:39
çalışan şey iddi yani 6 penlikti benliğin vahşi çocuğuydu.
9:44
Burada da limmik sistem aynı görevi görüyor.
9:47
Aslında istiyorum abi hemen şimdi olacak.
9:49
Kafa yapısında bir bölüm bu bölümün lügatinde bu limbik
9:54
sistemde gelecekmiş, kariyermiş, kişisel gelişimmiş, böyle
9:58
kelimeler yok. Sadece ben şu an güvende miyim?
10:00
Karnın tok mu keyfim yerinde mi diye bakıyor.
10:04
Siz tam o büyük projeye başlayacakken o içeriden
10:06
fısıllıyor ya şimdi kim uğraşacak kardeş o Excel
10:10
dosyalarıyla bak şurada ne güzel kedi videoları var gel biraz
10:13
onları izleyelim, hem bak acıktın da sanki bir mutfağa mı
10:17
gitsek gibi şeyler söylüyor ve işin acı tarafı.
10:20
Bu sistem prefrontal korteksten çok daha hızlı ve güçlü çünkü
10:24
evrimsel süreçte bizi aslanlardan kaçıran hayatta
10:27
tutan buydu. Mantıklı düşünen kısmımız ise
10:30
evrimin en son ve en Nazlı en küçük çocuğu hemen yoruluyor.
10:34
Çıt kırıldın, hemen pes ediyor işte.
10:37
Bu biyolojik gerçeği en çarpıcı hatta en trajik şekilde
10:41
kanıtlayan bir olay var. Finnicas gece olayı belki
10:44
duymuşsunuzdur. 1.840 sekizde bu adam demiryolu inşaatında
10:48
çalışan aşırı disiplinli. Kesin saygı duyduğu işinde
10:52
gücünde bir usta başı bir gün bir kaza oluyor ve o meşhur
10:56
demir çubuk bu gaycin sol yanağından girip kafatasının
10:59
tepesinden tam da o prefrontal korteksin olur.
11:03
Bölgeden çıkıp gidiyor mucizevi bir şekilde adam ölmüyor, abi
11:06
yaşıyor, fiziksel olarak iyi ama ortada bir sorun var, geç
11:10
değişiyor, eski geç yok ortada, disiplinli adam gidiyor, yerine
11:14
küfürbaz bir anı biranını tutmayan, asla plan yapamayan ve
11:19
başladı hiçbir işi bitiremeyen bir.
11:21
Geliyor neden? Çünkü beynindeki o karar verici
11:24
ve ataleti kıran mekanizma, yani prefrontal korteks ile duygusal
11:29
merkez arasındaki bağı kopmuş. Bu bize şunu gösteriyor,
11:32
atahalet sadece bir karakter özelliği değil, beynimizin o
11:36
fiziksel bağlantılarıyla doğrudan alakalı bir durum.
11:40
Yani aslında biz olmasının başına oturamadığımızda bir nevi
11:44
geçici bir finnics gage haline geliyoruz.
11:47
Duygularımız ve anlık hazlarımız mantıklı planlarımızı resmen
11:50
rehin alıyor ve burada en büyük rolü kim oynuyor biliyor
11:53
musunuz? Şu meşhur ismini sıkça
11:56
duyduğumuz çok zikredilen ama kendisi yanlış anlaşılan dopamin
12:00
çoğumuz dopamini önceki bölümde de söylemiştim.
12:03
Yorgunluk bölümünde ödül hormonu sanıyoruz.
12:06
Yani işi bitirince gelen bir işi tamamlayınca gelen o tatmin
12:10
duygusu gibi ama kazın ayağı öyle değil arkadaşlar.
12:13
Dopamin aslında bir motivasyon ve arayış hormonudur.
12:16
Yani o hedefe giden yoldaki isteme duygusunu tetikliyor.
12:20
Ataretin en büyük sebebi bu dopaminin yanlış yerlere
12:23
akılması şöyle düşünün, beyninizde belirli bir miktar
12:27
dopamin yakıtı var. Siz sabah uyanır uyanmaz o
12:30
telefonu elinize alıp ınstagram'da ya da tiktok'ta o
12:33
sonsuz kaydırma hareketine başladığınızda o ucuz ve hızlı
12:37
dopamini saniyeler içinde tüketiyorsunuz beyin diyor ki.
12:41
Ben zaten ödülü aldım. Hiçbir emek harcamadan o dopamin
12:45
patlamasını yaşadım. Şimdi neden o zorlu projeye
12:48
başlayıp kendimi yorayım ki işte o meşhur atahalet yani yerinden
12:52
kalkamama hali tam burada başlıyor.
12:55
Yakıtı biz daha garajdan çıkmadan yolda bitirmiş
12:58
oluyoruz. Mevzuya uyanmak lazım arkadaşlar
13:01
o ucuz hazlar aslında bizim o büyük ve gerçek başarılarımız
13:05
için gereken enerjiyi çalmakta. Açıkçası modern dünya bizim bu
13:09
limbik sistemimizi manipüle etmek üzerine kurulu bir devasa
13:13
pazar yeri gibi her bir bildirip her bir beğeni o ilkel beynimize
13:17
bak, burada bir şeyler var diye bağırıyor.
13:20
Biz de o yeni bir şey bulma dürtüsüyle aslında hiçbir
13:23
işimize yaramayacak bilgilerin iç.
13:25
Boğuluyoruz buna literatürde isim de takmışlar.
13:29
Dopamin döngüsü deniyor bir şey. Merak et bak ufak bir haz al
13:33
sonra daha fazlasını iste bu döngüye bir kez girdiğimizde
13:37
prefrontal korteksin o sakin ve bağkur sesini duymanız
13:41
imkansızlaşıyor. Hadi kalk spor yapalım diyen o
13:44
ses arkadaki o gürültülü partinin içinde kaybolup
13:48
gidiyor. Çok önemli bir nokta atalet
13:50
aslında beynimizin bir nevi enerji tasarrufu modu beyin
13:54
belirsiz ve zorlu bir görevi gördüğünde hemen bunu bir tehdit
13:58
olarak algılıyor. Diyor ki ben burada çok enerji
14:00
harcarım. Belki de sonunda bir şey elde
14:03
edemeyeceğim. En iyisi gel.
14:04
Biz senle şu bildiğimiz konforlu alanda kalalım burada takılalım
14:08
der. Bu yüzden o ilk adımı atmak
14:10
sadece bir fiziksel hareket değil aynı zamanda beynimize
14:14
güvendeyiz. Aslan falan yok.
14:16
Sadece bir makale yazacağız. Kardeş mesajını verme sanatı
14:20
aslında ama biz o mesajı verene kadar içerideki o limbik fırtına
14:24
bizi çoktan yatağa veya koltuğa gerisin geri fırlatmış oluyor.
14:29
Hani raconu bu dedim ya bu kelimeyi çok kullanıyorum.
14:31
Bu aralar bu işin raconu o prefrontal korteksi
14:35
güçlendirmekten geçiyor ama biz ne yapıyoruz tam tersine her
14:39
boşağımızda beynimizi o dijital gürültüyle doldurarak o karar
14:43
verici mekanizmayı iyice köreltiyoruz.
14:46
Sonra da neden iradem bu kadar zayıf diye kendimizi dövüyoruz.
14:50
Senin iraden zayıf değil kardeşim sadece beyninin o
14:53
bölgesini kullanmayı unuttun. Hakaret gibi oldu biraz ama
14:57
olsun o kası çalıştıramıyorsun artık hepimiz bir nevi o finish
15:01
gage'in yaşadığı o kopukluğu kendi ellerimizde yanağımızdan
15:05
girip beynimizden çıkan kafatımızdan çıkan bir demir
15:08
olmadan o ekranların karşısında zaten yaşıyoruz.
15:12
Tabii işin daha da ilginç tarafı bazen sadece o işin ne kadar
15:15
süreceğini ya da ne kadar? Olacağını düşünmek bile
15:18
beynimizde fiziksel bir acı merkezini tetikliyor.
15:22
Yani yanlış duymadınız. Matematik çalışmayı sevmeyen
15:24
birinin matematik kitabına bakması buradan kısa arkadaşıma
15:28
selamlar, beynindeki o fiziksel acı yani peynir bölgelerini
15:33
aktive ediyor. Atalet aslında o acıdan kaçma
15:36
refleksi bakarsan canın yanacak bakma başka bir şeyle ilgilen
15:40
diyor beyin ama işin sırrı şu, sen o işe başladığında yaklaşık
15:44
23 dakika sonra o acı merkezi susuyor.
15:47
Hani o başlayamama hâli işin kendisinden daha sancılı aslında
15:52
hani biraz önce dedi ki o prefrontal korteks ile limbik
15:55
sistemi arasındaki o amansız kavga bizi bir yerde kilitliyor
15:59
diye işte o kilidini üzerine bir de modern dünyanın bize sunduğu
16:03
devasa bir seçenekler labiren teklenince iş iyice içinden
16:08
çıkılmaz bir hal alıyor. Buna literatürde analiz felci
16:11
diyorlar ama ben buna kısaca karar verme yorgunluğu batalı
16:15
diyorum. Yani daha uzun oldu ama olsun
16:17
düşünsenize yani bir pazar sabaha uyanıyorsunuz diyorsun ki
16:20
kendine ya Ahmet, Mehmet, ayşe, Fatma bugün kendim için bir şey
16:25
yapacağım bir kursa başlayacağım ya da bir hobi edineceğim
16:28
diyorsunuz. Sonra bir açıyorsunuz interneti
16:30
önünüze binlerce online ders yüzlerce farklı metot
16:34
milyonlarca yorum o mu iyi bu mu daha ucuz ötekinin sertifikası
16:39
daha mı prestijli? Erken saatler geçiyor ve sen
16:42
akşam olduğunda hala hiçbir şeye başlamamış.
16:45
Sadece ekran başında gözleri kanlanmış bir halde buluyorsun
16:48
kendini işte bu o meşhur analiz felci'nin ta kendisi yani
16:52
seçebilme gücünün seçememe acizliğine dönüşmesi.
16:55
Yani burada çok acayip bir paradoks var.
16:57
Biz zannediyoruz ki önümüze ne kadar çok seçenek olursa o kadar
17:01
özgürüz, o kadar doğru karar veririz ama aslında zihnimiz
17:04
böyle çalışmıyor. Psikolog beriswatson, meşhur bir
17:08
seçim paradoksu teorisinde. Anlattığı gibi seçenek sayısı
17:12
arttıkça bizim o kararı verme ihtimalimiz azalıyor.
17:16
Kararı versek bile o karardan duyduğumuz memnuniyet düşüyor.
17:20
Niye? Çünkü her seçim aslında bir
17:22
vazgeçiştir. Bir şeyi seçtiğinizde diğer
17:24
binlerce ihtimali kendi ellerinizle öldürüyorsunuz ve o
17:29
ya diğer seçenek daha iyiyse şüphesi.
17:31
Yani o kaçırma korkusu önceki bölümde altını biraz daha
17:35
detaylı çizeyim. Fom o dedikleri illet bizi o
17:38
ataletin en güvenli görünen lim. Yani hiçbir şey yapmama
17:42
noktasına geri itiyor. Hani raconu bu diyorum ya
17:45
sürekli bu işin raconu aslında o vazgeçme cesaretini
17:48
gösterememekten geçmekte hemen 14.
17:50
Yüzyıla geçmek istiyorum. Gan bridana bir selam çakmamız
17:54
lazım. Buridanın 10 meşhur eşeği
17:56
hikayesini illaki duymuşsunuzdur abi duymadıysanız şimdi
18:00
öğreneceksiniz merak etmeyin aslında çok basit bir metafor
18:02
hani bir eşek var hem çok aç hem çok susamış tam önünde birbirine
18:07
tıpatıp benzeyen aynı mesafete 2 tane mis gi.
18:11
Ambaryası ve 2 kovada su duruyor, eşek bakıyor sahadakine
18:15
bu iyi diyor bakıyor soldakine ve bu da aynı derecede iyi
18:19
hangisinden başlayacağına bir türlü karar veremiyor.
18:21
Çünkü mantıklı bir sebep bulamıyor.
18:24
Birini diğerine tercih etmek için.
18:26
Peki sonuç ne oluyor? Bu zavallı hayvan o 2 bolluğun
18:29
tam ortasında hangisini seçeceğini düşünürken açlıktan
18:33
ve susuzluktan telef olup gidiyor.
18:35
Işte biz de çoğu zaman o modern dünyanın renkli saman balyalar
18:39
arasında acaba en iyisi hangisi diye düşünürken ruhumuzu o
18:43
ataletin aşrına terk ediyoruz abi yani bana göre en kötü karar
18:47
bile kararsızlığın getirdiği o yavaş ölümden 1.000 kat iyidir.
18:52
Kendi sözünmüş gibi şöyle bir pazarlayın, peki bu sadece
18:55
felsefi bir hikaye mi? Tabi ki hayır.
18:58
Bunun bilimsel ispatı da var. Kolombiya ve stanford
19:01
üniversitesi'nden araştırmacılar meşhur bir deney yapıyorlar.
19:04
Deneyin adı reçel. Hani süpermarket belirliyorlar.
19:08
Bir gün 24 çeşit egzotik reçel sergiliyorlar.
19:10
Başka bir günde sadece 6 çeşit sonuç ne çıkıyor biliyor
19:14
musunuz? 24 reçelini olduğu gün stant çok
19:17
daha fazla ilgi çekiyor, insanlar gelip bakıyor bakıyor,
19:20
bir daha bakıyor, tadıyorlar ama iş bu reçellerden birini satın
19:25
almaya gelince 6 reçelini olduğu gün yapılan satışlar 24 çeşidini
19:30
olduğu güne göre tam 10 kat daha fazla.
19:33
Yani seçenek çok olunca beynimiz.
19:37
Boş ver bey, şimdi hangisini seçeceğim kafam karıştı deyip o
19:40
alışverişi İptal ediyor. Yani eylemsizliğe atalet haline
19:44
geçiyor işte biz de hayatlarımızı o 24 çeşit reçelin
19:47
olduğu o devasa stantta hiçbirini kavanozlayıp eve
19:51
götüremeyen o kararsız müşteriler gibi harcıyoruz.
19:56
Şimdi bir düşünün niye netflix'te film seçmek?
19:59
Bazen filmi izlemekten daha uzun sürüyor ya da bir yerde bir
20:02
alışveriş yapmak atıyorum. Online bir sitede alışveriş
20:05
yapmak çok daha fazla zaman. Bir düşünün çünkü analiz verici
20:10
bizi o mükemmel olanı bulma illüzyonla hapsediyor.
20:13
Atalet burada bir savunma mekanizması olarak devreye
20:16
giriyor. En iyisini bulana kadar
20:17
bekleniyor. Içimizdeki o sinsi ses.
20:19
Oysa hayat en iyisini bekleyenleri değil, yeterince
20:23
iyi olanla yola çıkanlara ödüllendiren bir sisteme sahip.
20:26
Biz o ilk adımı atmıyoruz çünkü o adımın bizi en tepeye
20:30
götürecek tek ve kusursuz adım olduğundan emin olmak istiyoruz.
20:34
Oysa öyle bir adım yok. Sadece atılan ve atılmayan
20:37
adımlar var. Açıkçası bu analiz süreci bizi
20:40
sadece yavaşlatan bir durumda değil.
20:42
Aynı zamanda özgüvenimizi de kemiren bir şey.
20:45
Yani her bir acaba sorusu zihnimizde birer açık sekme gibi
20:48
enerji tüketiyor. Hani bilgisayarında 50 tane
20:51
sekme açıkken fanse yükselir, aleti ısınır remin hepsini
20:55
kullanırsın ama hiçbir iş. Düzgün yapamaz ya işte bizim
20:58
beynimizle o seçenekler arasına gidip gelirken ısınıyor.
21:02
Karar yorgunluğu yaşıyor ve sonunda sistemi kapatıp ya ben
21:06
bugün hiçbir halt yapmayacağım deyip uyku moduna geçiyor.
21:09
O günün sonunda hissettiğiniz o garip yorgunluk aslında fiziksel
21:13
bir yorgunluk değil. O sekmeleri kapatamamanın
21:16
verdiği zihinsel bir tükenmişlik çok kritik bir nokta.
21:19
Bazen o kadar çok hazırlık yapıyoruz ki eylemin kendisine
21:22
hiç yer kalmıyor. Önce şu kitabı okuyayım sonra şu
21:25
videoyu izleyeyim, bir de şu uzman ne demiş.
21:27
Bakayım derken aslında biz öğrenmiyoruz.
21:30
Sadece ertelemeyi entelektüel bir kılıfa sokuyoruz.
21:33
Yani ataleti araştırma yapıyorum diyerek meşrulaştırıyoruz.
21:38
Kendimizi kandırmayalım. Eğer o araştırma süreci bir
21:41
eyleme dönüşmüyorsa o sadece zihinsel bir geniş getirmeden
21:44
ibarettir, öyle değil mi? Olayı paketlemek gerekirse zihin
21:48
karmaşadan nefret eder ve karmaşa gördüğü yerde dur emrini
21:53
verir. Aslında bu durumun bir diğer
21:55
yüzü de o seçtiğimiz yolun bizi nereye götürece?
21:58
Dair duyduğumuz o dehşet verici mükemmeliyetçilik arzusu ya
22:03
başlarsan ve güzel olmazsan mükemmel olmazsa korkusu o
22:06
analiz felcinin en büyük 5 kaynağı.
22:09
Eğer en iyi reçelini seçemezsem hiç reçel yemem daha iyi
22:13
mantığı. Bu bizi öyle bir noktaya
22:15
getiriyor ki dehasıyla dünyaya titreten insanların bile bazen o
22:19
adalet zincirlerini nasıl vurulduğunu görünce kendi
22:22
halimize ulan vay be Leonardo bile böyleyse ben ne yapayım
22:27
diyebiliyoruz burada. Parantez açacağım.
22:29
Leonardo da vinci'nin lanetinden bahsettiğim davinci laneti
22:33
isimli bölümü bu bölümü dinledikten sonra bir
22:36
dinlerseniz çok güzel olacak bence.
22:38
Çünkü orada çok mükemmelliyetçi bir adam görüyoruz ve günün
22:42
sonunda hiçbir şeyde tam olarak ustalaşamamış da bir adam
22:45
görüyoruz. Şimdi çoğumuz iş görüşmelerinde
22:48
en zayıf yönünüz nedir? Diye sorulduğunda bana hiç
22:51
sorulmadı ama vardır ya işte böyle iş görüşmelerinde garip
22:54
saçma sapan sorular aslında da bir anlamı olan sorular sanki
22:58
biz madal. Demiş gibi, ya ben biraz şeyim
23:02
de fazla mükemmelliğe çiğğim de diye o kartı masaya sürüyoruz.
23:06
Ya kendimizi övmek için ama gelin dürüst olalım,
23:09
mükemmelliğe çilik aslında bir erdem falan değil abi.
23:13
Yani bildiğin bir duygu. Düzenleme bozukluğu bana göre.
23:16
Çünkü bu bende de var. Yani bazen mesela size bir kayıt
23:19
alıyorum, beğenmiyorum en küçük noktasını beğenmediğimde bile
23:23
siliyorum ve bu benden emek zaman her şeyi götürüyor, heves
23:27
de götürüyor. Bunun birkaç kere tekrar
23:29
ettiğini düş. Size tamamen o projeyi rafa
23:31
kaldırabiliyor insan. Yani biz bir işe başlayamıyoruz
23:34
çünkü o işin sonucunda alacağımız notunu alacağımız
23:38
alkışın ya da yapacağımız hatanın bizim karakterimizi
23:41
belirleyeceğine inanıyoruz. Erteleme dediğimiz bu illet
23:45
aslında tembellikten değil, o başarısızlık korkusuyla baş
23:48
edemediğimiz için ortaya çıkan bir zihinsel kalkan beynimiz
23:51
diyor ki eğer yapmazsan başarısız da olmazsın, başarısız
23:56
olmazsan daha o yetersizim hissiyle yüzleşmek zorunda
23:59
kalmazsın yani. Biz işi değil, o işin
24:02
hissettireceği o çiğ ve ağır duyguya erteliyoruz.
24:06
Bu konuda tarihin gördüğü en büyük bitiremeyenler kulübü
24:10
başkanı kim derseniz, tartışmasız bu kişi Leonardo da
24:14
vinci derim. Adam bir dahi eyvallah ama aynı
24:17
zamanda bir atalet ustası düşünsenize koca Leonardo da
24:22
vinci'den bahsediyoruz. Rönesans'ın kalbi bu adam ama
24:25
geriye bıraktığı bitmiş eser sayısı o devasa ömrüne göre o
24:30
kadar. Mona lisa'yı bile bitirememiş
24:33
zaten onu bile yıllarca yanında taşımış, her gittiği yere
24:37
götürmüş. Ölene kadar şurasını bir fırça
24:40
daha atayım. Aman şurası daha tam olmadı diye
24:43
diye yanında sürüklemiş adamdaki vizyon o kadar yüksek ki
24:47
elindeki fırça zihnindeki o tanrısal görüntüye bir türlü
24:51
yetişemiyor ve sonuç ne oluyor? Yıllarca süren ertelemeler
24:55
teslim edilmeyen siparişler. Yarım kalan heykeller.
24:59
Hatta o meşhur müneccim kralların tapınması tablosu
25:02
vardır. Aslında bu tablo karalama
25:05
halinde bırakılmış tablo tamamen bu isimde farklı bir tablo daha
25:09
var. Başkasına ait olan o yüzden bu
25:11
eserin adı 3 bilgenin tapınması olarak da geçiyor.
25:15
Tamamlanmamış bir rönesans eseridir.
25:19
Erken dönem resimlerden biri bu. Bize şunu fısıllıyor, aslında
25:23
sen çıtayı. Ulaşamayacağın bir yere koyarsan
25:27
o çıtanın altından geçmeye bile cesaret edemezsin deha olmak
25:32
bile seni o mükemmelliğe cilcapishanesinden kurtarmıyor.
25:35
Aksine duvarları daha da kalınlaştırıyor.
25:39
Işte tam burada mevzuya uyanmak lazım arkadaşlar
25:43
mükemmeliyetçilik aslında bir çeşit zihinsel prangadır.
25:47
Biz o ilk cümleyi yazmıyoruz. Çünkü o cümlenin bir başyapıt
25:51
olmasını istiyoruz. O ilk sporu yapmıyoruz, adımı
25:54
atmıyoruz. Çünkü zaten tam teşekküllü
25:57
yapamayacağım. Yarım yamalak yapacağıma hiç
26:00
yapmayayım diyoruz. Yani ya herro ya merro kafası
26:03
bizi o eylemsizlik çukuruna hapsediyor.
26:06
Leonardo'nun o bitmeyen tabloları gibi bizim hayat.
26:09
Hızla bir gün çok muazzam olacak diye bekletilen taslaklarla
26:13
dolu. Aslında az önce bahsettiğim da
26:16
vinci laneti tam olarak bu da değil.
26:18
Yani işin içinde mükemmelliyetçilik var.
26:20
Ama Leonardo da vinci bir yandan da bazı şeylerde çok çabuk
26:24
mükemmelliyetçiliğe yani mükemmel ulaşacağını çok pardon
26:28
mükemmele ulaşacağına inanıyor ki 23 hafta uğraşıp bırakıyor.
26:32
Mesela günümüz sistemi her şeyden az bir şey bilen ama bir
26:37
işte çok usta elemanlar isterken toplumsal figürler isterken da
26:42
vinci gibi bir figür. O zamanlarda her şeyi bilmek
26:45
istiyor ve bir işe başladığında da sonra o işte ben zaten bunu
26:49
yapıyorum, yaparım, hallederim. O yüzden farklı bir şeye
26:52
geçeyim. Hemen fikir ve yön değiştirme
26:55
olayı var. Da vinci laneti aslında biraz da
26:57
bunun altını çizen bir lanet bir bölüm diye düzelteyim.
27:01
Yani konumuza dönecek olur. Dünya bitmemiş başyapıtları
27:05
değil, yeterince iyi olup da sokağa çıkmış, hayatın içine
27:09
karışmış işleri alkışlıyor. Açıkçası o kusursuzluk arayışı
27:12
bir noktadan sonra narsistlik bir sancıya da dönüşüyor.
27:16
Kendimizi o kadar önemsiyoruz ki hata yapma lüksümüzü elimizden
27:20
kendi kendimize alıyoruz. Peki Fırat iyi güzel de biz bu
27:23
cendereden nasıl çıkacağız? Burada biraz doğuya yine
27:27
bilgeliğin merkezine, japonya'ya gidelim.
27:30
Japon felsefesinde babis sabi kavramına bakmak lazım.
27:34
Babis sabi bize diyor ki arkadaş bir dur kusursuzluğun
27:38
tamamlanmamışlığın ve geçiciliği içinde de bir güzellik var.
27:42
Hani o kırılan seramikleri altınla birleştirme sanatı olan
27:45
kin sugi var ya işte o mantık abi.
27:48
Bir şeyin mükemmel olması gerekmiyor, yaşanmış ve eyleme.
27:52
Gülmüş olması yeterli japonlar o çatlakta bir hikaye görüyor.
27:56
Bizse o çatlağı bir başarısızlık sayıp vazoyu fırlatıyoruz.
28:00
Çöpe ataletimizi kırmak istiyorsak o yeterince iyi
28:04
kavramıyla barışmamız yani kendimizi hata yapma izni
28:07
vermemiz gerekiyor. Mükemmelin peşinde koşarken
28:10
iyiyi öldürmeyeceksin. Abi şunu iyi anlamak lazım.
28:13
Atalet aslında bizim öz şefkat eksikliğimizden de besleniyor.
28:18
Kendimize karşı o kadar acımasız bir öğretmen gibiyiz ki,
28:21
talebimiz olan o eylemci yanımız korkudan eline kalemi alamıyor
28:25
ya yanlış yazarsam diye tir tir titriyor içeride bir yerlerde
28:29
Leonardo gibi bir dev bile bu sancıyla kıvrandıysa senin benim
28:33
gibi sıradan insanların o ufak tefek projelerimizde bu korkuyu
28:37
yaşamamız çok normal abi. Ama farkı şu olmalı, o korkuyu
28:40
bir kenara bırakıp o çatlak vazoyu masaya koyabilmek çünkü
28:44
ancak hareket halindeyken o çatlakları düzeltebiliriz.
28:48
Duran bir şeyin neyini düzelteceksiniz ki?
28:50
Tabii modern dünyada bizden sürekli en iyisi, en hızlısı, en
28:53
verimlisi olmamız isteniyor. Ya işte bu dış baskı bizim o
28:57
içsel mükemmelliyetçiliğimizi icra azdırıyor.
29:00
Sosyal medyaya bakıyorsun herkesin hayatı birer bitmiş baş
29:03
yapıt gibi duruyor. Kimse o işin mutfağındaki odağın
29:07
o başarısız denemeleri o yarım kalan sayfaları göstermiyor.
29:11
Bize sanıyoruz ki herkes bir kere de başarıyor, bizse
29:13
beceremiyoruz. Oysa o mükemmel görünen her
29:16
şeyin altında aslında binlerce yet.
29:18
Bence iyi ama kusurlu adım var. Yani atalet o fotoğrafların
29:22
arkasındaki gerçeği görmediğimizde bizi vuruyor
29:26
aslında mevzu o ilk adımı atarken yanımıza mükemmeli değil
29:30
kusurlu ama bir yandan da cesur olanı almak.
29:32
Şimdi tabi davinciden sadece bilgisayar bir feyz almak değil
29:36
onun hikayesinden de önemli dersler çıkarmak gerekiyor.
29:40
Adamın bitmeyen eserlerine bakıp hayıflanmayacağız.
29:43
Onun o bitmeyen merakından da yararlanmamız gerekiyor.
29:47
Evet, belki mona lisa'yı bitirmedi bitiremedi ama o
29:50
süreçte anatomi öğrendi, optik öğrendi, uçan makineler hayal
29:54
etti. Yani o eylem süreci adamı
29:57
besledi. Biz ise sadece sonucu
29:59
odaklandığımız için o sonuca giden yoldaki ilk çukuru görünce
30:03
geri dönüyoruz. Tarihte hatırı sayılacak yani
30:06
azımsanmayacak miktardaki buluş ve icat başka bir şeyi
30:10
hedeflerken bul. Güçtür süreç içinde
30:12
bulunmuşturwabisabi bize o çukurun da yolun bir parçası
30:16
olduğunu söylüyor. Kısaca çok mühim.
30:18
Burası ataleti kırmak için bazen zihni devreden çıkarmamız abi
30:22
kervan yolda düzülür mantığına o hafif salaş ama samimi akışa
30:28
güvenmek gerekiyor. Öyle bir başlayalım da yolda
30:30
bakarız diyebilmek büyük bir özgürlük aslında.
30:33
Ama tabii sadece düşünce yapısını değiştirmek de
30:36
yetmeyebilir. Bazen zihnimiz bizi kandırmakta
30:39
o kadar usta ki bazen kendimizi o eyleme mecbur bırakacak.
30:42
Fiziksel, çevresel düzenlemelere de ihtiyaç duyuyoruz.
30:46
Hani napsak da şu kendimizi mecbur bıraksak dediğimiz anlar
30:49
olur ya işte orada devreye iradenin değil, o çevrenin ve
30:53
dış disiplinin gücü giriyor. Mesela düşünün bir romanı
30:56
bitirmek için kendinizi bir odaya kilitleyip, üstelik bir de
31:00
kıyafetlerinizi başkasına teslim etseydiniz ne olurdu?
31:03
Şimdi siz bunu düşünürken ben bu hikayenin temelini atmak
31:07
istiyorum. Hani dedik ya, bazen zihnimiz o
31:10
kadar büyük bir hayır barajı kuruyor.
31:12
Köyünümüze o barajı sadece düşünce gücüyle hadi aslanım
31:16
yap. Gazıyla yıkmak mümkün olmuyor
31:18
işte orada devreye çevresel tasarım dediğimiz o biraz sert
31:23
ama acayip etkili yöntem giriyor.
31:25
Yani irade dediğimiz o narin hemen yorulan kasımıza güvenmek
31:29
yerine dış dünyaya öyle bir kurguluyoruz ki başka çaremiz
31:32
kalmıyor. Bu konuda da tarihin en fırlama
31:35
en yok artık dedirten hamlesini yapan kişi ise hiç kuşkusuz
31:40
Victor hugo sene 1.800 otuzlar hugo 10 beşur notur damın
31:45
kamburu romanı için yayıncıyla bir anlaşma yapmış ama gel gör
31:48
ki adam tam bir atasi dışarıda paris'in o renkli gece hayatı,
31:53
dost meclisleri davetler varken o masanın başına oturup binlerce
31:57
sayfa yazmak ölüm gibi geliyor 10'a çıkart deadline yani teslim
32:01
tarihi yaklaşıyor yayıncı en. Bozup pişiriyor ama hugo hala
32:06
bugün de geçsin, yarın bakarım. Modunda sonunda ne yapıyor
32:09
biliyor musunuz? Gerçekten de az önce söylediğim
32:12
şeyi yapıyor. Tüm o şık kıyafetlerini,
32:14
pantolonlarını, ceketlerini topluyor.
32:17
Uşakğına verip bir odaya kitliyor, kilitletiyor.
32:20
Daha doğrusu uşakğına da sıkı sıkı tembelliyor.
32:22
Bak kardeş ben bu kitabı bitirene kadar bu dolabı
32:25
açmayacaksın bana kıyafetlerimi de sakın verme.
32:28
Şimdi düşünün manzarayı Victor hugo kış ortasında üzerinde
32:32
sadece devasa gri. Örme bi şal neredeyse çıplak
32:36
yani adam ve elinde tüy kalemle o soğuk odada kala kalıyor.
32:40
Dışarı çıkmak istese çıkamaz birini davet etse edemez.
32:44
O kıyafetler olmadan Paris sokaklarında dolaşması imkansız.
32:48
Yani adam kendi iradesini devre dışı bırakıp çevreyi bir
32:51
hapishaneye dönüştürüyor ve o meşhur roman o dondurucu soğukta
32:56
o çaresizlik içinde su gibi akıp bitiyor.
32:59
Ataleti kırmanın en radikal rajonu bu kendine kaçacak delik
33:03
bırakmayacaksın. Biz sen ne yapıyoruz yanımızda
33:06
telefon karşımıza, televizyon altımıza, yumuşak koltukla hadi
33:10
ders çalışalım. Hadi işimize odaklanalım
33:12
diyoruz. Yani güzel kardeşim o ortamda
33:14
senin iraden Victor hugo'nun iradesinden daha mı güçlü
33:18
sanıyorsun? Zokayı tam burda yutuyoruz işte
33:21
abi. Çünkü bakın bilimsel bir gerçek
33:23
var. Irade gücü sınırlı bir kaynak
33:25
dedim ya, hani bir dopamin bataryamız var.
33:28
Aynı şey sabah uyandığımızda %100 olan bir batarya olabilir
33:32
ama gün içinde kahvaltıda ne yesem hangi e postaya cevap
33:36
versem şu trafiğe mi girsem diye verdiğimiz her ufak kararda
33:39
irade gücünden yediğimiz noktada benzeşiyor.
33:42
Aslında o bataryadan yiyoruz, akşam olduğunda ne oluyor?
33:45
Yani asıl o önemli projeye odaklanmamız gerektiğinde
33:48
batarya kırmızıya düşmüş oluyor. Hatta bitiyor.
33:51
Buna karar yorgunluğu deniyor iradene güvenmek yerine hugo
33:55
gibi sistemini kurman lazım. Abi spor ayakkabılarını kapının
33:59
önüne koymak, telefonun başka odaya bırakmak ya da interneti
34:02
kapatmak. Bunlar küçük görünüyor ama
34:04
aslında o limbik sistemin elini kolunu bağlayan devasa hamleler.
34:09
Açıkçası bizim modern dünyanın kurbanları olduk.
34:12
Hugo'nun sadece kıyafetlerini saklaması yetiyordu.
34:15
Bizimse dikkatimizi dağı. Milyonlarca dijital kıyafetimiz
34:18
var. Her bir bildirim bizi o masadan
34:21
kaldırıp Paris sokaklarına yani sosyal medyanın o gürültülü
34:25
caddelerine fırlatıyor. Atalet dediğimiz o canavarı
34:28
besleyen şey konforun ve seçeneklerin bolluğu.
34:31
Victor hugo o gri şalın içinde titrerken seçeneği var mıydı?
34:34
Abi yoktu ya yazacaktı ya da dunacaktı.
34:37
Bizse hep bir seçenek daha olduğunu bildiğimiz için o ilk
34:40
cümleyi yazamıyoruz. Peki diyelim ki ortamı
34:43
ayarladık, telefonu fırlattık bir köşeye bilgisayarın
34:47
karşısına geçtik ama hala o ilk tuşa basamıyoruz.
34:51
Zihin hala mazeret üretiyor. Acaba bir kahve daha mı içsem?
34:55
Önce bir toz mu alsam hani vardır ya bir geyik sınava
34:58
çalışacaksın ama o kadar istemiyorsun ki annene yardım
35:01
edesin tutar işte o 5 10 saniyelik tereddüt anı ataletin
35:06
bizi nakout ettiği andır Melis diye bir kadın var, belki
35:10
duymuşsunuzdur bu işin kitabını yazan bir. 5 saniye kuralı
35:14
diyor. Buna çok basit bir olay ama
35:16
beynin o sabotaj mekanizmasını bypass etmek için de dahice
35:21
Melis diyor ki bir eyleme geçme dürtüsü hissettiğiniz an o
35:25
tereddüt anında içinizden geriye doğru sayın 54321 ve bitti.
35:33
Sayı bire ulaştığı an biroketin fırlatılması gibi kendinizi o
35:38
eyleme fırlatmanız lazım. Peki niye geriye doğru?
35:41
Çünkü ileriye doğru sayınca sonsuz bir liste.
35:43
Olabilir yani o hisse sonsuza kadar gidebilir.
35:46
Sizi sınırlayan bir şey yok. Tabii şey yapanlar olabilir.
35:49
Bir sıfır eksi bir diye gidenleriniz olabilir.
35:52
O da sizin kendinizi kandırma potansiyelinize kalmış ama
35:55
dediğim gibi beşten geriye saymak, prefrontal korteksi yani
35:59
o karar verici akıllı bölgemizi aniden uyandırır ve o ilkel
36:03
limbik sistemin ama şimdi diyen sesini bastırırsınız.
36:08
Bu bir nevi zihinsel bir şok tedavisi aslında hani derler ya
36:12
atın ölümü arpadan olsun diye bazen o.
36:14
Çok analiz yapıyoruz ki eyleme geçmek için gereken o vahşi o
36:18
düşüncesiz itkiyi kaybediyoruz. Bu 5 saniye kuralı aslında biz o
36:22
düşüncesizce başlama lüksünü veriyor ve beynin o meşhur
36:26
analiz fercine girmesine fırsat kalmadan motoru ateşliyorsunuz.
36:30
Victor hugo'nun uşağına o anahtarı vermesi gibi sizde o
36:34
geri sayımla kendi iradenizin anahtarını yapacağınız eyleme
36:38
teslim ediyorsunuz. Kendinle pazarlık yapmayacaksın
36:42
abi çünkü kendine pazarla oturduğun an o.
36:45
Mağlup kalkacağın bellidir. Çünkü arka planda kazandığını
36:49
düşünen biz sen yaratılıyor. Tabii çok önemli bir nokta.
36:51
Yine atalet sadece başlayamamak değil aynı zamanda devam da
36:55
edememektir. Şimdi o ilk 5 saniyeyi geçip o
36:58
çıplak yazar moduna girdiğinizde yani bir şekilde elinizi o işe
37:02
bulaştırdığınıza evrenin bir başka kanunu devreye giriyor.
37:06
Bir kez başladığınızda o işin yarım kalmışlığı sizin beyninizi
37:11
öyle bir tırmalamaya başlıyor ki, bitirmek başlamaktan daha
37:14
kolay oluyor abi. Hani o meşhur bir başlarsam
37:17
gerisi gelir hissi var ya işte onun arkasına çok acayip bir
37:20
psikolojik etki atıyor. Zihnimiz bitmemiş işlerden
37:23
nefret eder o yarım kalan cümle o ödenmemiş fatura o bitmemiş
37:27
sunumda dosyası beynimize bir açık sekme gibi sürekli cızırtı
37:31
yapar işte geçenlerde fatura geldi bana doğalgaz faturası
37:35
ödemedim, bir süre hani ödeyecek durum.
37:37
Ama eriniyorum kim girecek o uygulamaya onu ödeyecek oraya
37:41
sözleşme numarasını yazacak gibisinden düşüncelerle
37:44
boğuşuyorum ama bir yandan da böyle arada bir aklıma geliyor.
37:47
Böyle beynimi kemiriyor. E ne oldu abi ödedim, kurtuldum
37:51
ben neyden kurtuldum bir borçtan değil, kafamı meşgul eden yarım
37:55
kalmış bir işten kurtuldum bunu böyle düşünebilirsiniz.
37:58
Biz farkında olmasak da dediğim gibi o arkadaki gürültü bizi
38:01
yoruyor işte bu bitmeme halinin yarattığı o garip çekim gücüne o
38:05
bitirme arzusuna ne deniyor? Ve biz bunu kendi lehimize nasıl
38:10
kullanacağız? Burada adını duyduğunuza emin
38:13
olduğum zeygâhlik etkisinin kapılarını aralıyoruz.
38:16
Hani bazen bir şarkı duyarsınız? Sadece 1.000 nakaratı takılır
38:20
dilinize ama şarkının devamını hatırlayamazsınız da bütün gün
38:24
10 melodi beyninizin içinde döner durur ya işte o yarın
38:28
kalmışlık. Insan zihninin en büyük
38:31
motivasyon kaynaklarından biri beynimiz doğası gereği açık
38:35
dosyaları kapatmaya programlanmıştır ve siz bir işe
38:38
başlayarak sadece başlayarak aslında zihninizde devasa bir
38:43
dosya açmış oluyorsunuz. Artık o dosyayı kapatana kadar
38:46
yani o işi bitirene kadar zihnini size rahat vermeyecek.
38:50
Bu mevzu 1.900 yirmilerde Berlin üniversitesi'nin kantininde
38:53
oturan buluma. Zeygarnik adında genç bir
38:56
psikoloğun bir şeyi fark etmesiyle başlıyor.
38:59
Buluma bakıyor ki restorandaki garsonlar inanılmaz karmaşık
39:03
siparişleri kimin ne yediğini, kimin ne kadar borcu olduğunu
39:06
tıkır tıkır hatırlıyor. Ama ne zaman ki olmasa hesabını
39:10
ödüyor ve restorandan çıkıyor. Garsona gidip ya az önceki
39:13
masada ne yemişlerdi? Diye sorduğumda garsonun cevabı
39:16
hangi masa hatırlamıyorum oluyor yani beyin o ödenmemiş fatura
39:20
açık olduğu sürece bilgiyi en canlı haliyle tutuyor abi ama
39:24
fatura kapandığı an bilgiyi resmen çöpe atıyor.
39:28
Mesela bir sınava yıllar. Rica hazırlanıyorsunuz, bir yıl
39:31
çalışıyorsunuz diyelim ki sınav günü geliyor bilgilerinizi
39:34
kullanıyorsunuz. Sınavdan 6 ay sonra size bir
39:37
sorsunlar. Bakalım hangisini
39:38
hatırlıyorsunuz? Umrunuzda değil.
39:41
Çünkü beyin o işi halletti ve onları çöpe attı, işte ataleti
39:44
kırmanın en büyük hilesi burada gizli.
39:47
Kendine bir ödenmemiş fatura yarattı.
39:49
Yani o işe bir şekilde elini bulaştır.
39:52
Düşünsenize biz genelde hele bir tam planlayalım, her şeyi
39:55
netleşsin, öyle başlayalım diyoruz ya aslında tam tersini
39:59
yapmamız lazım. Sadece o ilk cümleyi yazmak
40:02
sadece o dosyanın adını koymak bile beynimizde o garson
40:06
hafızasına tetikliyor. Artık o iş sizin için bir külfet
40:10
değil. Beyninizin kapatmak zorunda
40:12
hissettiği bir açık sekme haline geliyor.
40:14
Yani gerekli işlerde gerektiği kadar beynimizi manipüle etmemiz
40:18
lazım. Gece yatarken bile o yarım kalan
40:21
iş sizinle birlikte yatağa geliyor.
40:23
Sabah sizi erkenden uyandırıyor. Çünkü zihin o gerginliği o
40:27
tamamlanmamışlık hissini sevmiyor ve bir an önce o
40:30
bitirmişlik huzuruna. Vermek istiyor işte o mu mentom
40:33
dediğimiz şey o ilk kar tanesinin yuvarlanıp çağa
40:36
dönüşmesi tam olarak bu psikolojik cızırtıyla başlıyor.
40:40
Burada bir de şu momentum meselesini biraz daha
40:43
derinleştirelim, fizikte newton'ın mirası demiştim ya
40:46
psikolojide de aynı kural işliyor.
40:48
Hareket halindeki bir insanı durdurmak, duran bir insana
40:51
harekete geçirmekten çok daha kolaydır.
40:54
Siz o ilk 15 dakikayı atlattığınızda o başlama
40:58
sancısını geride bıraktığınızda artık sürtünme kuvveti.
41:02
Azalıyor ve akışa flowa giriyorsunuz.
41:04
Artık işsiz yönetmeye başlıyor. Hani bazen temizliğe sadece şu
41:08
köşeye bir sileyim diye başlarsınız da 2 saat sonra
41:10
kendinizi her yeri temizlerken bulursunuz ya işte o momentumun
41:15
gücüdür abi atalet hareketsizliğin çocuğuysa
41:18
momentumda eylemin meyvesidir. Peki Fırat biz bu yolda hiç mi
41:23
yorulmayacağız? Tabi ki yorulacağız ama işte
41:25
orada devreye o kuzeyin sert ama bilge insanlarının kimler
41:30
fillerin 10 meşhur sisi. Kavramı giriyor.
41:33
Siz suyu sadece azim veya kararlılık diye çevirmek bu
41:36
kelimeye haksızlık olur arkadaşlar sil su bütün
41:39
imkânların bittiği şansın kalmadığı artık o ataletin
41:43
omuzlarınıza bir balyoz gibi bindiği o pes etme noktasında
41:47
yine de devam edeceğim diyebilme gücüdür.
41:50
Yani aslında aleti kırmak bir seferlik bir patlama değil.
41:53
O sis ruhuyla o içsel dirençle her gün yeniden o kayayı
41:58
yukarıya taşımaktır. Kaya yukarı taşımak demişken
42:01
albert kamyonun. Meşhur sisifos söylenine de
42:05
gelmezsem bu podcast yarım kalır abi sisifosu bilirsiniz, illaki
42:10
duymuşsunuzdur tanrılar tarafından bir kayayı sonsuza
42:13
dek bir tepenin zirvesine çıkarmaya mahkum edilmiştir.
42:17
Kaya, tam zirveye geldiğinde aşağı yuvarlanır ve o her şeye
42:20
sil baştan başlar ilk bakışta bu en büyük atalet kabusu gibi
42:24
görünür değil mi? Ama kamu diyor ki sisifos o kaya
42:28
aşağı yuvarlanırken o tepeden aşağı inerken özgürdür.
42:32
Çünkü o çabanın kendisi. O eylemin kendisi zaten başlı
42:36
başına bir ödül. Yani biz ataleti kırarken sadece
42:39
o sonucu hedeflememeliyiz. O kayayı itmenin omuzlarımıza
42:43
yarattığı o sertliği, o alın terini o canlı olma hissini
42:47
sevmeliyiz. Belki o iş hiçbir zaman mükemmel
42:50
olmayacak. Belki o kaya hep aşağı
42:52
yuvarlanacak ama biz o kayayı ittiğimiz sürece var oluyoruz.
42:55
Açıkçası arkadaşlarla alet aslında bir nevi yaşayan ölüm
42:59
halidir. Bir şeyleri ertelediğimizde
43:01
sadece işlerimizi değil. Hayatımızı dert ediyoruz.
43:04
Şu iş bitsin de sonra yaşarım dediğimizle aslında o anki
43:08
varlığımızı bir kenara fırlatıyoruz.
43:10
Oysa bu işin meselesi eylemin kendisini bir ödül olarak görmek
43:15
yani başlayamama korkusunun üzerine titreyen bir kalple
43:18
gitmek ve kardeşmen korkuyorum ama yine de yapıyorum
43:21
diyebilmek. Momentum dediğimiz o sihirli güç
43:24
işte bu cesaretin hemen arkasına bizi bekliyor.
43:27
Şimdi dürüst olalım. Bu bölüm bittiğinde yine o
43:30
tanıdık ses fısıllayacak ya ne güzel anlattı inşallah.
43:33
Düşünüyorsunuzdur ya yarın ben de bir yerden başlarım.
43:36
Hayır, yarın değil. Bu sizi kandırmadır hemen şimdi
43:40
o yarım kalan e posta mı var abi hemen şimdi yaz sadece konusunu
43:43
yaz ve kapat. Hatta o okumayı bekleyen kitap
43:46
mı duruyor? Sadece ilk sayfasını oku beynine
43:49
o ödenmemiş faturayı hemen şimdi ver o zeyarnik etkisini kendi
43:53
lehine çalıştırman lazım. Çünkü o ilk adımı attığında o
43:57
devasa korkutucu daha bir anda tepelere tepelerde düzüklere
44:01
dönüşecek illaki toparlamak gerekirse.
44:04
Dinleyenler statüko yanlılığından bahsettim.
44:07
Bizi yerimize mıhlamaya çalışabilir?
44:09
Limbik sistemimiz bizi kedi videolarıyla kandırabilir.
44:12
Analiz felci önümüze binlerce seçenek giyebilir ve
44:15
mükemmelliyetçilik elimizden kalemimizi alabilir.
44:19
Ama biz Victor hugo'nun o gri şalı gibi kendimize alanlar
44:22
yaratıp beşten geriye sayıp o ilk itkiyi verdiğimizde kocaman
44:26
kainat bile önümüzde duramaz. Tamam biraz abartı oldu ama.
44:31
Wacher bir gibi o ilk itkiyle sonsuzdan süzülmek bizim
44:35
elimizde atalet bir kader değil, sadece bir fizik kuralıdır
44:38
arkadaşlar ve her fizik kuralı gibi yeterli bir kuvvetle bu da
44:43
bütülebilir. Bu bölümlük benden bu kadar
44:45
sekizinci gün 25 saatte bugün ataletin o karanlık ama
44:50
çözülebilir anatomisini inceledik.
44:52
Umarım bu anlattıklarım kulağınızda sadece bir hoş seda
44:56
olarak kalmaz bir eylem kıvılcımına dönüşür, unutmamak
45:00
lazım. Doruğa giden yoldaki o amansız
45:03
çaba bizi insan kılan şey kendinize iyi bakın.
45:06
Mumendomunuzu kaybetmeyin. Bir de böyle bir takip ederseniz
45:10
çok sevinirim. Hoşça kalın bir başka bölümde
45:12
görüşmek üzere.