Latest / Nie-winna Sztuka / 111. Korea Północna: Kraj okryty tajemnicą, propagandą i śmiercią

Transcript

111. Korea Północna: Kraj okryty tajemnicą, propagandą i śmiercią · Nie-winna Sztuka

• 0:00
  Cześć, Witam was w kolejnym niewinnym odcinku.
• 0:02
  Tym razem opowiem wam o książce która mną wstrząsnęła.
• 0:06
  I no śmiało mogę powiedzieć, że jest to najlepszy reportaż, jaki
• 0:10
  dotychczas czytałam. Nosi tytuł światu.
• 0:13
  Nie mamy czego zazdrościć. Zwyczajne losy mieszkańców Korei
• 0:16
  Północnej. Tym samym rozpoczynam nową,
• 0:18
  niewinną, inną serię, która od czasu do czasu będzie pojawiała
• 0:23
  się w podcaście no a nie będzie miała nic wspólnego ze sztuką,
• 0:27
  ale czasami coś tak mocno mnie zachwyci, że chciałabym wam o
• 0:30
  tym. Więc mam nadzieję, że wam się
• 0:32
  spodoba to reportaż autorstwa Barbary dymik, od którego nie
• 0:37
  mogłam się oderwać, a niestety musiałam, żeby czytać książki o
• 0:41
  artystach. Do kolejnych podcastów i gdyby
• 0:44
  nie to i inne obowiązki, to pewnie wciągnęła bym ją w 2 dni.
• 0:47
  Każdym razie książka szokowała, sprawiała, że bardzo często się
• 0:52
  wzruszałam, nawet płakałam, byłam zła i z każdym kolejnym
• 0:56
  sięgnięciem po nią przenosiła mnie do świata, o którym nie
• 0:59
  miałam pojęcia. I to chyba było kluczem,
• 1:02
  ponieważ jakbym zastanowiła się, co wiem o Korei Północnej w
• 1:06
  tamtym momencie, no to byłby jedynie fakt, że nie wiem nic,
• 1:11
  może, że panuje tam reżim, nikogo nie wpuszczają ze świata
• 1:14
  zewnętrznego. Wiecie, że ze zdjęć
• 1:17
  satelitarnych Korea układa się w jedną czarną plamę?
• 1:20
  No i tyle. No i że każdy z dyktatorów tak
• 1:23
  samo wygląda i praktycznie. Tak samo się nazywa, masz Wstyd,
• 1:27
  no a sporo wiem o wielu miejscach na świecie, bo bardzo
• 1:30
  lubię poznawać. Inne kultury, skrajnie odmienne.
• 1:33
  Uwielbiam też, jak ludzie mi opowiadają o swoich
• 1:36
  przemyśleniach z podróży. W każdym razie książka zaczyna
• 1:39
  się wprowadzeniem. Dlaczego Korea Północna jest
• 1:42
  czarną plamą? Moi drodzy, ze względu na
• 1:44
  niewydolność gospodarczą kraju, bo kiedy upadł związek
• 1:48
  radziecki, no to przestał wysyłać tanią ropę do Korei
• 1:51
  Północnej, bo Korea była bardzo zależna od innych państw.
• 1:55
  Ale wiecie co? Historia, która naprawdę łapie
• 1:58
  za serce już po pierwszych stronach to historia o miłości.
• 2:02
  O dziwo nie spodziewałam się jej w takiej książce.
• 2:05
  To jest historia o. Trzymaniu się za ręce i
• 2:08
  spotykaniu w ciemnościach pod osłoną, noc, by nikt nie
• 2:11
  zauważył zakochanej pary, bo w Korei Północnej niedozwolone są
• 2:14
  randki, a tym bardziej publiczne okazywanie sobie uczuć.
• 2:18
  Ale jest tam też taki ładny opis ciemności, że nigdzie indziej
• 2:23
  nie widać tak pięknego nieba, jak w Korei Północnej, że
• 2:26
  rozświetlone jest milionem gwiazd, które, no nie skrywają
• 2:30
  się w blasku oświetlonych miast, czy.
• 2:32
  Smogu, ale nawet dla takiego widoku nie chciałabym nigdy tam
• 2:37
  się znaleźć i ja tylko was uprzedzę, że to nie będzie
• 2:40
  streszczenie książki, mimo że trochę wam jednak o niej
• 2:43
  opowiem. Ale chciałabym, żebyście ją
• 2:45
  przeczytali i nawet jak wspomnę o kilku rzeczach, jakby
• 2:49
  poprowadzę narrację mniej więcej, co się tam działo i
• 2:53
  wspomnę o rzeczach, które mnie zszokowały, to wiedzcie, że nie
• 2:56
  popsuje wam to czytania, bo dosłownie każdy jeden rozdział
• 2:59
  sprawia, że otwierają się usta ze zdziwienia.
• 3:03
  Niestety zaciska się gardło w niemocy i ta pozycja nie jest
• 3:07
  zbiorem suchych faktów, tylko historią kilku Koreańczyków z
• 3:11
  północy, którym udało się uciec do Korei Południowej.
• 3:15
  Wiecie, bardzo prosto pokazane są kwestie polityczne,
• 3:18
  gospodarcze, historyczne, że można się wiele nauczyć.
• 3:21
  No i nie jest to męczące. Autorka dla mnie jest genialna,
• 3:25
  bo cała historia pięknie płynie, a wiedzcie, że nie jest to wcale
• 3:30
  oczywiste. Ja dosyć często męczę się z
• 3:32
  książkami, które są źle napisane, a ta, no, zachwyciła
• 3:36
  mnie co najmniej tak, jak tarsk kate blanche.
• 3:39
  Ja wiem, że to są w ogóle 2 różne sprawy, 2 różne tematy
• 3:42
  tutaj raczej mi chodzi o te moje odczucia i emocje, które mi
• 3:46
  towarzyszyły i przy tarze, i przy czytaniu tej książki takie
• 3:50
  wiecie, emocje, które się wgryzają i Nie możesz zapomnieć
• 3:53
  o tej pozycji. Na początku, kiedy otworzyłam
• 3:56
  książkę, chciałam się dowiedzieć, jak oni uciekli do
• 3:59
  tej Korei Południowej. Myślałam, że to jest
• 4:01
  najistotniejszy wątek tej książki, i jakże się myliłam, bo
• 4:05
  tak naprawdę dopiero pod sam koniec autorka zdradza nam ich
• 4:08
  sposoby. Poznajemy w niej historię 6
• 4:11
  mieszkańców Korei Północnej. Powoli dowiadujemy się o tym, co
• 4:14
  przeżyli, jak wyglądał ich kraj, kim oni byli, jak ten kraj się
• 4:18
  zmieniał. Przeżywamy z nimi Jeszcze raz od
• 4:21
  początku. Wszystkie losy i wydarzenia,
• 4:23
  które. Doprowadziły ich finalnie do
• 4:25
  ucieczki do pozostawienia swoich rodzin wspomnień.
• 4:29
  No i swojego życia i dowiadujemy się, dlaczego w ogóle musieli
• 4:32
  opuścić Koreę Północną, a ta droga jest ciężka, ale bardzo
• 4:37
  ciekawa dla nas, dla odbiorców. Widzimy, jak działa propaganda,
• 4:41
  jak działa kult jednostki, jak ludziom ciężko jest myśleć
• 4:45
  samodzielnie, mając przed sobą dowody.
• 4:47
  Naoczne na to, jak ich władcy w ogóle nie zależy na ludzkim
• 4:51
  życiu. To jest przerażające, ale.
• 4:53
  No bardzo wartościowa opowieść, która uwierzcie mi, zostanie z
• 4:56
  wami na długo. Kurczę, bo ja nigdy nie robiłam.
• 4:59
  Takiego odcinka o książce także opowiem wam o niej, tak jak
• 5:03
  zwykle opowiadam o czymś w niewinnej sztuce.
• 5:06
  Pierwszą bohaterką jest miran, dziewczyna, która pod osłoną
• 5:10
  nocy chodziła na randki ze swoim chłopakiem.
• 5:12
  Junsangiem, jak czytam źle nazwiska, to Przepraszam, jest
• 5:16
  tam wielkim ezalian i ja od razu dowiaduję się, że Koreańczyków
• 5:21
  dzieli się na klasy i jakby, no Jestem świadoma, że klasizm
• 5:25
  nadal istnieje w jakichś miejscach na świecie, ale to
• 5:27
  mnie zaskoczyło. Miran pochodziła z najniższej
• 5:30
  klasy. Z rodziny, która miała splamioną
• 5:33
  krew, ponieważ jej ojciec podczas wojny koreańskiej w
• 5:37
  pięćdziesiątym roku walczył po stronie Korei Południowej, więc
• 5:41
  praktycznie byli najniżej w kastach.
• 5:43
  Niżej chyba byli tylko jeńcy z obozów pracy.
• 5:47
  I mimo że jej rodzina przeprowadziła się do miejsca w
• 5:49
  Korei Północnej, gdzie nikt ich nie znał, to pan i władca kim
• 5:53
  irsen postanowił spisać wszystkich obywateli.
• 5:57
  Według ich wartości, więc dzieci takich rodzin, jak ta na
• 6:00
  przykład nie mogły iść na studia.
• 6:01
  Wielu rzeczy nie mogły Kobiety czy dziewczyny, nie mogły
• 6:04
  również znaleźć męża z wyższej klasy, bo byłoby to końcem
• 6:09
  dobrego imienia czy szans na dobrą przyszłość dla niego i tu
• 6:12
  wyjątkowo nie będę mówiła o prawach kobiet, bo w koreańskim
• 6:16
  Republice ludowo demokratycznej łamane są prawa każdego
• 6:20
  człowieka bez względu na płeć czy wiek.
• 6:23
  Wszystkim wolno nic, chociaż trzeba przyznać, że to właśnie.
• 6:27
  Kobiety tutaj pokazały swoją siłę, spryt i odwagę.
• 6:30
  No aż mam ciarki, jak o tym mówię, bo wiem, co było dalej,
• 6:34
  czy z całą książkę poznajemy między innymi historię miran.
• 6:37
  Wiecie, od najmłodszych lat jak się bawiła, co jadła, jakie były
• 6:41
  atrakcje. Ona na przykład lubiła chodzić
• 6:44
  do kina, w którym oczywiście leciały tylko propagandowe
• 6:47
  filmy. Zero zagranicznych produkcji, a
• 6:49
  już zwłaszcza amerykańskich, bo Ameryka to największy wróg Korei
• 6:53
  Północnej. Ponieważ podczas tej wojny
• 6:55
  koreańskiej pomagali Korei Południowej.
• 6:59
  I to właśnie w kinie poznała swojego chłopaka żum sanga.
• 7:03
  Wiecie, to jest takie wprowadzenie i opis normalnego,
• 7:06
  jeszcze powiedzmy życia, chociaż słowo normalne nie pasuje do
• 7:09
  tego miejsca na ziemi, tego, jak mimo wszystko udało jej się
• 7:14
  pójść na studia. Mimo tego, że była, fill
• 7:17
  sklasyfikowana jako najniższa w randze fill została
• 7:20
  nauczycielką. Jak wyglądały losy i rodziny, że
• 7:23
  jej brat jako mężczyzna dostawał lepsze jedzenie?
• 7:26
  Jak jeszcze było? Że ona jako dziewczynka nie
• 7:29
  powinna jeździć na rowerze, jak system ją powoli odczłowiecza, u
• 7:33
  czego nawet nie była świadoma. W ogóle rodzice miran swoim
• 7:37
  dzieciom nie mówili przez wiele lat, że należą do jednej z
• 7:40
  najniższych klas, bo stwierdzili, że jeżeli będą
• 7:43
  świadome, że nigdy nie pójdą na studia, czy nie, czeka ich dobra
• 7:46
  przyszłość no to przestaną się uczyć i starać, a tego nie
• 7:49
  chcieli. Dlatego wszystkie siostry i brat
• 7:52
  miran byli bardzo zdolni, dobrze się uczyli, byli świetni w
• 7:56
  sporty, grali na instrumentach. I dopiero w pewnym wieku
• 7:59
  uświadomiono ich chociaż bardziej mi się wydaje, że sami
• 8:02
  to zauważyli, że to wszystko. No w cudzysłowie było na marne,
• 8:06
  tylko w teorii oczywiście, bo historia kraju się zmieniała i
• 8:10
  mieli szansę na więcej, niż spodziewali się ich rodzice.
• 8:14
  No poza tym edukacja nikomu nigdy nie zaszkodziła, więc
• 8:17
  dobrze, że ich rodzice ich przed tym chronili.
• 8:19
  Była też taka historia, że władca Korei Północnej kim ir
• 8:23
  sen wybierał sobie młode dziewczynki do towarzystwa.
• 8:27
  Dla siebie i dla swoich ludzi, no i oczywiście oficjalnie to
• 8:29
  się inaczej nazywało, ale przychodziła na lekcje do szkół.
• 8:33
  Taka delegacja, która jeździła po całym kraju i oni wybierali
• 8:37
  te dziewczynki dla tej całej świty.
• 8:39
  Obrzydliwe, ale właśnie ta niska klasa prawdopodobnie uratowała
• 8:43
  mi ran do bycia dziewczynką, do towarzystwa, bo wiecie, One i
• 8:47
  ich rodziny myśleli, że to jest wielkie wyróżnienie służyć
• 8:50
  władcy, jego świcie rodziny też. Z tego co wiem, to dostawały
• 8:54
  jakieś drogie prezenty. W zamian za to, że ich dziecko.
• 8:57
  No już nigdy się z nimi nie skontaktuje.
• 8:59
  Oczywiście nikt nikogo nie pytał o zgodę, więc tam nie było
• 9:02
  żadnego wyboru. Czy pozwalają córce odejść, czy
• 9:05
  nie. Żeby to było jasne, było to
• 9:07
  odgórnie ustalane i przepływ informacji między koreańczykami
• 9:12
  był bardzo kiepski, więc ludzie myśleli.
• 9:14
  Że to jest? No.
• 9:15
  Wielki zaszczyt, jak zabiorą ich córkę do władcy, nawet wiedząc,
• 9:19
  że już nigdy jej nie zobaczą i do końca nie jest wiadome w
• 9:24
  sensie potwierdzone, co robiły takie służebnice ekimów, ale.
• 9:28
  To podobnie miały kilka zadań. Były sekretarkami, zajmowały się
• 9:32
  domami. Wiecie, tania siła robocza albo
• 9:34
  też były nałożnicami i dziewczynki w szkole.
• 9:38
  Jeszcze nie były nauczone, że nie do końca można o wszystkim
• 9:40
  rozmawiać, więc one między sobą jakby wymieniały się
• 9:44
  informacjami sn, ale one nawet nie wiedziały, co oznacza słowo
• 9:47
  nałożnica, więc myślały, że to jakiś tam status albo rodzaj
• 9:51
  służenia władcy sn. Wiecie coś w stylu, że słowo
• 9:55
  służebnica, nie wiem, oznacza sekretarka.
• 9:58
  Nie ma tego nacechowania i definicji, którą my znamy.
• 10:01
  Sn będziesz nałożnicą, ale wspaniałe wyróżnienie, jesteś
• 10:05
  wyjątkowa, skoro cię wybrali, no i miały po części.
• 10:09
  Bo jednak nie zdziwi was fakt, że edukacja seksualna w Korei
• 10:14
  nie istniała i nie istnieje. U nas jest z nią problem, a co
• 10:17
  dopiero tam i tutaj nakreślę wam, jak bardzo niedoedukowane
• 10:22
  było społeczeństwo. Nawet ci ludzie, którzy
• 10:25
  pokończyli uniwersytety miran przez 3 lata związku ze swoim
• 10:29
  chłopakiem tylko trzymali się za ręce i to pod osłoną nocy.
• 10:34
  Po 6 latach on pierwszy raz i ostatni ją pocałował, a tak
• 10:38
  naprawdę jedynie musznął ją w policzek.
• 10:41
  I ona rozmawiając z dziennikarką powiedziała, że uciekając z
• 10:44
  Korei Północnej miała chyba 26 lat.
• 10:47
  Była nauczycielką, czyli osobą przekazującą wiedzę, a o seksie
• 10:52
  wiedziała tyle, co ja o Korei Północnej.
• 10:54
  Kiedy zaczynałam tę książkę, bo to nie chodziło o to, że oni
• 10:57
  byli pruderyjni, nie chcieli nic robić.
• 10:59
  Czy się obawiali, że miran zajdzie w ciążę?
• 11:01
  Tylko nawet nie wiedzieli czym jest ten cały?
• 11:05
  Nie było książek, internetu. Wydaje mi się, że matki Jestem
• 11:08
  nawet pewna nie rozmawiały ze swoimi córkami na ten temat.
• 11:12
  Widzicie niesamowicie się o tym wszystkim czyta.
• 11:14
  A to jest dopiero początek. Same lekkie rzeczy z perspektywy
• 11:17
  tego, co się wydarzy później. Ogólnie to kraj propagandy.
• 11:21
  Wszędzie stoją pomniki danego władcy.
• 11:24
  Mówię danego, bo w pewnym momencie kimir sen zmarł i
• 11:27
  zastąpił go jego syn. Ta książka opisuje, no też, tam
• 11:31
  są lata siedemdziesiąte, osiemdziesiąte, ale głównie
• 11:33
  skupia się na dziewięćdziesiątych i koń. 2008
• 11:36
  roku, a ostatnia notatka jest z 2012, tak wam mówię, bo to są
• 11:41
  ramy czasowe, żebyście wiedzieli mniej więcej, gdzie jesteśmy.
• 11:46
  Różni bohaterowie pokazani są z perspektywy lat jak mocno
• 11:49
  wierzyli w te propagandę, no bo byli w niej wychowywani, są,
• 11:53
  wiecie, różne pokolenia, a później jak powoli przestawali w
• 11:56
  nią wierzyć i jakie to było ciężkie do uwierzenia dla nich
• 11:59
  samych, bo jak wierzysz w coś od małego i bierzesz to za pewnik,
• 12:04
  to naprawdę trudno jest zmienić swoje poglądy na rzeczywistość,
• 12:07
  a ich rzeczywistość była napisana przez rodzinę kin.
• 12:09
  Nie mieli nawet alternatywy na to, by pomyśleć samodzielnie.
• 12:13
  Nie mieli innych filmów niż te, które władza chciałaby.
• 12:17
  Dali, nie było książek innych niż napisanych, przezrząd
• 12:20
  obfitych. Oczywiście w peany na temat
• 12:22
  kimów. My w tych czasach nawet mimo
• 12:24
  wielu dezinformacji mamy dostęp do różnych źródeł książek, prac
• 12:29
  naukowych, internetu, znajomych z innych miejsc na świecie, więc
• 12:32
  mamy możliwość i wolność, by samemu zdecydować o tym, co
• 12:37
  myślimy na dany temat i w jaki sposób i aż mnie ciarki
• 12:41
  przechodzą, jak myślę, że ktoś. Nigdy nie miał takiej
• 12:45
  możliwości. A ta książka bardzo dobrze
• 12:48
  ukazuje ten problem. No i my mamy świadomość, że
• 12:53
  możemy myśleć samodzielnie, a oni to jest bardzo ciekawe, jak
• 12:57
  się o tym czyta aż, no mną w niektórych momentach tak jakby
• 13:02
  nagle ktoś mi powiedział, że jaki przykład ziemia jest
• 13:05
  płaska, a są dowody, są zdjęcia firmy, badania naukowców.
• 13:09
  Wiecie, które pokazują, że no nie jest płaski, ale w Korei, by
• 13:14
  była płaska ziemia jakby kim ir sen tak powiedział.
• 13:17
  Nikt nie mógł mówić nic złego na władzę, ale do takiego stopnia,
• 13:22
  że mąż nie ufał żonie. Wyobrażacie to sobie?
• 13:25
  Nikt nie wyrażał swoich myśli na głos, a uwieczniał na papierze
• 13:30
  pamiętniczki nie, bo była taka wielka inwigilacja, bo sąsiad, a
• 13:34
  nawet członek rodziny donosili na siebie, nie mieli z tego
• 13:37
  jakiś profitów finansowych. Oni mieli tak wyprane mózgi, że
• 13:41
  sądzili, że tak trzeba. A wiecie, ci ludzie nie byli
• 13:44
  karani grzywną, jeżeli ktoś na nich doniósł, tylko więzieniem.
• 13:48
  Albo obozem pracy. Potem to już w ogóle chłosz tą,
• 13:51
  a nawet publiczną egzekucją. I tutaj wyprzedzę wszystko bo
• 13:56
  jest taka ciekawostka, że już późniejszych latach.
• 13:59
  No to ta egzekucja publiczna wyglądała tak, że faktycznie
• 14:02
  schodziła się cała wioska. To było wręcz obowiązkowe, że
• 14:05
  ludzie musieli przyjść, czy to dzieci, czy dorośli ludzie.
• 14:07
  I patrzeć na to jak mordują człowieka i strzelano do niego w
• 14:12
  taki sposób, że on był przywiązany do słupa.
• 14:16
  I 3 razy dostawał kulkę kulkę w głowę, potem 3 razy strzelano w
• 14:21
  tułów i 3 razy w gdzieś tam nogi, bo to miało wyglądać tak,
• 14:25
  że ta osoba, do której strzelają, kłania się i żałuję
• 14:29
  za swoje przewinienie, które często były bardzo błahe, ale
• 14:33
  była to pokazówka po prostu władzy.
• 14:35
  Obrzydliwe. Tam były te opisy tej krwi,
• 14:38
  tego, co różni ludzie myśleli, niektórzy nie mogli patrzeć.
• 14:42
  A nieraz dzieciaki były zafascynowane, wiecie, no aż nie
• 14:45
  mogę o tym mówić, jeżeli chodzi o propagandę, no to dzieci od
• 14:49
  najmłodszych lat były uczone różnych piosenek, różnych
• 14:52
  wierszyków. Tam były też takie wierszyki,
• 14:55
  gdzie małe dzieci, wiecie, w podstawowej szkole mówiły o tym,
• 14:59
  że o. Jak dobrze zamordować
• 15:00
  amerykańskiego żołnierza. Od małego budowało się w nich te
• 15:05
  nienawiść do tak zwanego wroga ich kraju, ich ojczyzny.
• 15:10
  W szkołach też były specjalne sale poświęcone danemu władcy,
• 15:14
  do których dzieci chodziły na propagandowe oczywiście
• 15:17
  pogadanki. I wiecie, w szkołach w tamtym
• 15:19
  momencie brakowało jedzenia, prądu, książek, ale te sale były
• 15:24
  piękne, odnowione, miały ogrzewanie.
• 15:27
  No to były chore sprawy i teraz mi się przypomniało, że też jak
• 15:32
  wszedł ten drugi władca. Po tym kinie i jego syn, no to
• 15:37
  on kazał szkołom wydawać pieniądze, których nie miały, a
• 15:42
  musiały jakoś je zdobyć, żeby takie sale budować.
• 15:44
  Wydaje mi się, że oni wtedy zbierali jakiś złom, jakieś
• 15:47
  rzeczy, które mogli sprzedać, tylko żeby zarobić i zrobić.
• 15:51
  No no, bo inaczej mieliby naprawdę wielkie problemy.
• 15:55
  Normą były te wszystkie szkolenia, które były
• 15:57
  obowiązkowe z propagandowymi tekstami.
• 16:00
  No i te szkolenia były nie tylko w szkołach, były na studiach, w
• 16:03
  placówkach pracy przeróżnych. Na różnych zebraniach trzeba
• 16:07
  było też wychodzić na place, gdzie były publiczne.
• 16:10
  Te wszystkie pierdolety o tym kim ir senie on w ogóle po
• 16:14
  śmierci został okrzyknięty wieczystym władcą i prezydentem
• 16:19
  fill Korei Północnej. Nikt nie mógł jakby zająć jego
• 16:23
  miejsca chore. Całe społeczeństwo nie mogło
• 16:26
  nawet nie wiedziało, że mogą myśleć samodzielnie, co jest nie
• 16:29
  do pomyślenia dla nas. No przyznacie, to jest jeden z
• 16:32
  największych luksusów, moim zdaniem.
• 16:35
  Edukacja i myślenie samodzielnie.
• 16:36
  No i wolność. I zauważcie, że to nie są żadne
• 16:39
  dobra materialne. Mieli też przydział ubrań takich
• 16:43
  samych na zimę i na lato. Kobiety nosiły jakieś tam
• 16:46
  określone fryzury. Wiecie dużo takich niuansów jest
• 16:49
  tam opisanych, że jak się o nich czyta, no to fill trochę.
• 16:52
  Szczęka opada, że w tamtych latach fill to się działo i że
• 16:58
  ludzie się na to godzili. Nie mieli wyjścia, nie
• 16:59
  wiedzieli, że można inaczej. No, no, ale wiecie, to, że ktoś
• 17:02
  ci wybiera ciuchy, szczególnie w dobie konsumpcjonizmu.
• 17:06
  Niewyobrażalne i to co ciekawe, no to dzieci zamiast swoich
• 17:09
  urodzin obchodziły urodziny kim ir sena, które odbywały się 15
• 17:14
  kwietnia. Obchodziły również urodziny syna
• 17:16
  władcy przyszłego dyktatora kim john gilla, fill 16 lutego.
• 17:21
  Jakby was to interesowało i wtedy, w dniu święta ludzie
• 17:24
  dostawali, no przydział mięsa dzieci otrzymywały paczki ze
• 17:28
  słodyczami, to było jeszcze w tych.
• 17:31
  W cudzysłowie, dobrych czasów. I to było normalne dla
• 17:35
  obywateli, że nie obchodzi się swoich urodzin.
• 17:37
  Chodzi o to, że wszystko było dostosowane do niego i teraz mi
• 17:41
  się przypomniało jeszcze, że ludzie w ogóle nigdy nie
• 17:44
  słyszeli jego przemów. Jeżeli on przemawiał i to było w
• 17:48
  telewizji. No to jakaś osoba obok, jakby
• 17:51
  mówiła do mikrofonu, jego słowa wydaje mi się, że po to, żeby
• 17:54
  nie było słychać jego głosu, żeby jeszcze bardziej uwydatnić,
• 17:58
  że on jest kimś ponad człowiekiem.
• 18:00
  Przeciętnym, bo też ludzie potem, jak już uciekli z ko.
• 18:04
  Mocnej opowiadali o tym, że jak pierwszy raz usłyszeli jego
• 18:06
  głos, chyba też na jakimś nielegalu mocnym to wiecie,
• 18:09
  mówili, że o to jest zwykły człowiek, nie, a przez tyle lat?
• 18:13
  Tam wmawiano, że jednak jest kimś więcej.
• 18:16
  To państwo miało zapewnić obywatelom wszystko, co
• 18:19
  najważniejsze prace. Jedzenie były specjalne miejsca,
• 18:23
  w których każda rodzina miała przydział jedzenia.
• 18:25
  W sensie przychodziło się tam z dokumentami, tymi, gdzie
• 18:28
  spisywano. Do jakiej klasy należysz?
• 18:30
  Udało się jakąś siateczkę, pojemniczek i dostawało się tyle
• 18:33
  ryżu, ile zarządził kim. Oczywiście jakąś część
• 18:36
  przydziału trzeba było dawać. Dla państwa tak czy siak, bo
• 18:40
  wszystko robiło się dla kraju w ogóle.
• 18:42
  Pieniądze też nie były zbyt istotne, no bo nie było na co je
• 18:46
  wydawać. Przez jakiś czas to jakoś
• 18:49
  działało do momentu najbardziej rozrywającej części historii
• 18:53
  tego kraju, czyli klęski głodów dziewięćdziesiątym piątym roku.
• 18:56
  Wszystko działo się powoli, niezauważalnie najpierw
• 18:59
  wyłączano prąd na kilka godzin zaczęło brakować wody w kranach,
• 19:03
  która też była dawkowana, ale ludzie jeszcze niczego nie
• 19:06
  podejrzewali. I kolejną bohaterką, jaką
• 19:09
  poznajemy, jest pani song, bardzo ciekawa postać.
• 19:13
  Wielka patriotka zakochana w kimir, senie, wielbiąca i go i
• 19:17
  jego idee, która w domu miała kilka jego portretów.
• 19:21
  Chyba wszyscy, bo to tak wypadało, ale dla niej on był
• 19:25
  takim władcą, jakim chciałby, wszyscy go widzieli.
• 19:28
  Należała też, nie pamiętam, jak to się nazywało.
• 19:31
  W każdym razie jakaś taka rada, organizacja i ona miała
• 19:35
  obowiązek donosić na sąsiadów. I to było wręcz wyróżnienie dla
• 19:39
  takiej osoby. Sn donosiła oczywiście, jak coś
• 19:42
  zrobili. Powiedzieli coś niemiłego,
• 19:44
  zażartowali o władzy. No a jeszcze dodam, że no
• 19:48
  czasami się to zdarzało bardzo rzadko, raczej gdzieś tam w
• 19:51
  kuluarach ludzie sn po ciemku o tym rozmawiali, sn fill raczej
• 19:55
  tego nie robili, ale. Mężczyźni w Korei Północnej
• 19:58
  bardzo często pili, więc. Niektórym się coś wymskło i
• 20:02
  właśnie ojcu miran, temu temu z najniższej klasy fill to była
• 20:08
  jedyna chyba osoba, o której wspominano w tej książce, że on
• 20:12
  w ogóle nigdy nie pił alkoholu, bo bał się tego, że może
• 20:15
  powiedzieć za dużo. Pani song pracowała w zakładach
• 20:19
  odzieżowych wcho sun to były jedne z największych zakładów w
• 20:22
  kraju. Pracowało z nią około 2000
• 20:25
  innych osób, głównie Kobiety. Szyto tam ubrania dla obywateli,
• 20:29
  które nosili tak naprawdę do końca życia.
• 20:32
  Szyte były z materiału, który był praktycznie niezniszczalny i
• 20:36
  nieprzyjemny. Nazywał się wina on, który
• 20:39
  produkowano właśnie w koreańskiej Republice ludowo
• 20:42
  demokratycznej. Wręcz.
• 20:44
  Moi drodzy dobro narodowe raz uszyli i wystarczało na całe
• 20:49
  życie. Koreanki, pani song pracowały z
• 20:51
  uśmiechem na twarzy, dopóki fabryki działały, bo kiedy
• 20:56
  zaczęło brakować prądu czy dóbr takich jak materiały, no to
• 20:59
  produkcja stawała. Ale to też nie zadziało się od
• 21:02
  razu. Ludzie początkowo przychodzili
• 21:04
  do pracy, było coraz mniej pracy, ale jednak coś robili, no
• 21:08
  bo taki był obowiązek. Nie można było wziąć urlopu czy
• 21:11
  po prostu odejść? No i byli zmuszani pracować bez
• 21:14
  wypłat, rozumiecie, chodzić na 8 godzin do pracy, nie dostawać za
• 21:18
  to nic, żadnych pieniędzy, żadnego jedzenia.
• 21:21
  Plus trzeba było jeszcze do tej pracy dojść, to już inna
• 21:24
  kwestia, a prawie nikt nie miał rowerów, nie było komunikacji
• 21:28
  publicznej o samochodach to można pomarzyć nie ze względu na
• 21:32
  brak środków, tylko obywatel. Nie powinien posiadać nic na
• 21:35
  własność, więc taka pani song dochodziła do pracy na pieszo.
• 21:40
  No myślę, że z ponad godzinkę w jedną stronę, no i nie miała tam
• 21:44
  co robić. Już w pewnym momencie, ale za
• 21:47
  nieprzyjście do pracy można było trafić do obozu pracy albo
• 21:50
  więzienia. No po pewnym czasie Kobiety były
• 21:54
  w pracy, ale wychodziły na spacery po okolicy i szukały
• 21:57
  czegoś, co mogłyby sprzedać na przykład złom żeby zarobić.
• 22:01
  Chodziły też z szufladami. Zbierać psie odchody nie tylko
• 22:06
  psie, ale głównie psie, który mogły sprzedawać w odpowiednim
• 22:10
  miejscu. No w takim wiecie swego rodzaju
• 22:13
  skupię niefortunne to słowo, więc jakoś sobie początkowo
• 22:18
  radziły. Potem dochodziło do tego, że
• 22:20
  ludzie zwyczajnie spali w tej pracy przy swoich stanowiskach
• 22:24
  ze zmęczenia, z głodu, no i z braku zajęcia.
• 22:27
  Z racji, że obywatele przestawali dostawać pieniądze,
• 22:30
  a musieli jakoś żyć. No to zaczął się tworzyć Czarny
• 22:34
  rynek, a w Korei Północnej był absolutny zakaz prywatnych
• 22:38
  biznesów i to również było karane więzieniem czy obozem
• 22:41
  pracy. No bo była to zdrada kraju, bo
• 22:44
  przecież w Korei Północnej macie zapewnione wszystko, co do
• 22:49
  szczęścia jest obywatelowi potrzebne, prawda?
• 22:52
  I nawet wtedy, kiedy nie było pracy, nie było prądu czy
• 22:55
  jedzenia. Władza twierdziła, że obywatel
• 22:58
  ma wszystko, więc nie może działać na własną rękę i tę
• 23:01
  część czy. Najciężej, kartka po kartce
• 23:05
  ukazuje się świat, w którym ludziom zaczyna brakować
• 23:09
  jedzenia i nie ma możliwości tego zmienić.
• 23:12
  Oni tak bardzo wierzą w swojego władcę i w system, że nie są w
• 23:17
  stanie mu się przeciwstawić. Nawet nie widzą tego, że to on
• 23:21
  wskazuje ich na głód, na śmierć. To też w tej książce jest
• 23:25
  najciekawsze, że narracja prowadzona jest przez ludzi,
• 23:28
  którzy to przeżyli, a nie słucha jakiejś tam historyczne,
• 23:30
  geopolityczne. Fakty.
• 23:33
  Ja przez cały czas trwania książki chciałam wiedzieć, jak
• 23:36
  potoczą się. Ich losy, więc wyobraźcie sobie,
• 23:39
  jak ciekawie jest to napisane, no ale wracając, przydziały
• 23:43
  jedzenia są coraz mniejsze. Władza wygłasza oczywiście o
• 23:46
  orędzie, że wszystko jest spoko, że od teraz ludzie powinni jeść
• 23:52
  tylko 2 posiłki dziennie i nadal w takiej wiecie narracji, że to
• 23:55
  na przykład dla zdrowia, a nie dlatego, że kraj jest
• 23:58
  niewydolny. Tam w międzyczasie też chyba
• 24:01
  była jakaś powódź. Na szczęście dla władzy.
• 24:04
  No bo oni mogli wtedy te niedobory zwalić właśnie na nią,
• 24:08
  na powódź a nie na własne nieudolne zarządzanie krajem i
• 24:11
  konflikty z wszystkimi innymi sojusznikami.
• 24:14
  Potem, gdy całkowicie przestaną dostarczać jedzenie do tych
• 24:17
  punktów, gdzie ludzie przychodzili po swój przydział
• 24:19
  jedzenia, no to ludzie zaczynają właśnie zastanawiać, co mają
• 24:24
  zrobić, bo nie mogą handlować, nie mogą nic hodować i wiedzą,
• 24:29
  że nie mogą złamać prawa, bo zostaną za to ukarani.
• 24:33
  Są jakieś tam państwowe ogródki, w których mają obowiązek
• 24:36
  pracować za darmo i hodować warzywa, ale nic za to nie
• 24:39
  dostają, no bo wiadomo, trzeba pracować dla swojego kraju.
• 24:43
  Przez jakiś czas wydaje mi się, że było pozwolenie na hodowanie
• 24:46
  warzyw we własnym przydomowym ogródku, ale też tylko wybranych
• 24:50
  rodzajów i danej ilości. No ale to też w pewnym momencie
• 24:54
  ucięto, widzicie jak to wszystko zaczyna się zmieniać i szykować,
• 24:57
  kiedy czytacie kolejne, nawet no nie mogę tego nazwać przygody
• 25:01
  bohaterów, więc ludzie zaczynają zbierać różne rzeczy, trawę,
• 25:07
  zielsko, zioła, z których robią jedzenie.
• 25:10
  Obrywają korę z drzew i ją kruszą, by móc ją dodać do
• 25:13
  posiłku. Potem w takiej kulminacji tego
• 25:16
  głodu, to wszystkie drzewa były poobrywane z tej kory, a
• 25:19
  dzieciaki wchodziły jak najwyżej, żeby no, znaleźć jakiś
• 25:24
  kawałek do zjedzenia. Ale wódz kim irsen nadal
• 25:27
  twierdzi, że w ich kraju każdemu należą się 3 miski ryżu, a tego
• 25:31
  ryżu to ludzi naprawdę od dawna nie widzieli oni zazwyczaj.
• 25:35
  Kruszą ziarna kukurydzy, żeby napęczniały bardzo długo je
• 25:39
  moczą i wtedy jakby oszukują swoje brzuchy, no bo posiłek
• 25:43
  wydaje się zajmować ich żołądki i w kraju propagandy jest wiele
• 25:47
  osób, które uważa, że lepiej głodować niż kraść albo
• 25:52
  przeciwstawiać się władzy i święcie w to wierzą.
• 25:55
  No umrzeć niż kombinować. Jeden z bohaterów już jako
• 25:58
  dziecko mówił, że te słowa często słyszał od swojego ojca,
• 26:01
  ale uważał, że martwy bohater to nie bohater i on jako mały
• 26:05
  chłopiec często kradł, jak był głodny, dzięki czemu przeżył, a
• 26:09
  jego ojciec zmarł z głodu w imię ideologii, bo tak został
• 26:14
  wychowany. I ci bardziej.
• 26:16
  Sprytni i z wolą walki, jednak mimo wszystko próbowali coś
• 26:19
  sprzedawać. Mimo że było to zakazane.
• 26:22
  Jak jeszcze są jakieś tam warzywa, to pani song.
• 26:25
  Ona w ogóle jest bardzo przedsiębiorcza, więc ona robiła
• 26:27
  i sprzedawała kim ci. No ale to kim ci było potem
• 26:29
  kradzione robiła również ciasteczka, które sprzedawała na
• 26:33
  tych nielegalnych bazarkach. Mimo że mocno wierzyła w swojego
• 26:38
  władcę i wiedziała, że nie można sprzedawać takich wyrobów, to
• 26:42
  jednak chęć przetrwania ją. No do tego zmusiła.
• 26:46
  I zaczynała się łamać. Tak, wiecie wewnętrznie, mimo
• 26:49
  całego zaślepienia, jednak w głębi duszy dobrze wiedziała, że
• 26:54
  to, co się dzieje w kraju, może spowodować śmierć jej czy jej
• 26:58
  rodziny i ludzie. W końcu przystają chodzić do
• 27:00
  pracy, bo wyruszają w dalekie podróże w poszukiwaniu jedzenia.
• 27:04
  Najpierw wchodzili gdzieś w pobliskie góry.
• 27:06
  Lasy, sady, no ale teraz już wyruszali coraz dalej,
• 27:10
  zostawiając nawet swoje małe dzieci na pastwę głodu i losu
• 27:14
  generalnie rozumiecie, do czego musiało to doprowadzić?
• 27:18
  Że oni zostawiali te dzieci, wyruszając w dalekie fill,
• 27:20
  często nie. Wracali często umierali, często
• 27:23
  byli łapani, wysyłani do obozów, więc te dzieci po prostu.
• 27:28
  Potem wam opowiem, co się z nimi działo, ale tutaj zaczyna się
• 27:31
  kolejna gałąź nielegalnych zagrań.
• 27:35
  Moi drodzy, na przykład lekarze w szpitalach wypisywali
• 27:39
  zwolnienia, oczywiście za opłatą, a w szpitalach jest
• 27:42
  coraz gorzej. Brakuje wszystkiego dosłownie,
• 27:44
  więc jeszcze początkowo, jak ludzie mają jakieś zapasy,
• 27:46
  swoje, no to nie zawsze płacą pieniędzmi, ale głównie płacą
• 27:50
  jakimś jedzeniem, ziemniakami, kim, czyli właśnie.
• 27:54
  Czy jakąś torebeczką makaronu? I drugą opcją zarobków lekarzy
• 27:58
  są aborcje bardzo popularne, bo jednak nikt nie chce skazywać
• 28:03
  nowego dziecka na głodówkę. Ludzie chodzą też na Wybrzeże,
• 28:07
  żeby złapać jakieś ryby czy pozbierać skorupiaki.
• 28:10
  No wydaje mi się to dosyć logiczne, bo najpierw trzeba
• 28:13
  korzystać z plonów i rzeczy, jakie daje ziemia za darmo.
• 28:17
  Jednak władza szybko stawia ogrodzenia i wprowadza zakaz
• 28:21
  takich poczynań i połowów. I w ogóle chodzenia po po plaży.
• 28:24
  Nie wiem jaki macie na razie odczucia, bo tutaj wszystko
• 28:27
  mocno skracam, ale jest to dla mnie absolutnie nie do
• 28:30
  pomyślenia, z jaką premedytacją kraj próbował zablokować
• 28:33
  wszelkie sposoby zdobywania jedzenia, nie dając nic w
• 28:37
  zamian. Tutaj wszystko rozchodziło się
• 28:39
  po prostu o i d, bo prawdziwy komunista nie robi zakupów.
• 28:44
  Konsumpcjonizm był największym złem i w to wierzyli.
• 28:48
  Koreańczycy nawet ci, którym od dawna burczało w brzuchach,
• 28:51
  którzy patrzyli, jakich członkowie rodziny, przyjaciele,
• 28:54
  sąsiedzi, współpracownicy umierają na ich oczach.
• 28:58
  I wiecie, człowiek głodny, no to człowiek, który chowa dumę do
• 29:01
  kieszeni, jak czytałam te wszystkie historie, to chyba
• 29:05
  nawet nie Jestem w stanie sobie wyobrazić takiego głodu jako
• 29:08
  kobieta żyjąca w dobrobycie i w cywilizowanym kraju.
• 29:12
  Dlatego mnie to zszokowało, nawet jeżeli dobrze znam
• 29:15
  historię chociażby naszego państwa w czasie drugiej wojny.
• 29:18
  Światowej. Tutaj to odczłowieczenie tych
• 29:21
  Koreańczyków i to pranie mózgów jakoś wyjątkowo mnie uderzało.
• 29:26
  Ja urodziłam się w latach, kiedy oni umierali z głodu.
• 29:29
  No jak sobie to uświadomiłam, to byłam przerażona.
• 29:31
  I nagle wiecie? Czytam, że Koreańczycy szukali w
• 29:34
  odchodach zwierząt niestrawionych resztek, na
• 29:36
  przykład ziaren, które mogli potem zjeść.
• 29:39
  Kobiety wymieniały się różnymi przepisami, by oszukać to
• 29:42
  uczucie głodu. Na przykład to, jak wam
• 29:45
  powiedziałam o tej kukurydzy, no to radzono, by kukurydzę zmielić
• 29:48
  w całości razem z kolbą, łodygą łuskami liśćmi.
• 29:52
  Nie było to pożywne, ale udawało jakby namiastkę posiłku do zupy
• 29:57
  zamiast warzyw. No to wrzucano trawy, rozumiecie
• 29:59
  woda strawą? I to miała być zupa sn?
• 30:02
  Kiedy już zjedli śniadanie to myśleli co zjedzą na kolację.
• 30:06
  Większość dnia spali, no bo nie mieli siły, nie chcieli tracić
• 30:09
  tej energii pani sąd wtedy naprawdę była bardzo obrotna.
• 30:13
  Sn chodziła, szukała różnych rzeczy, gotowała, sprzedawała.
• 30:16
  Ona sobie naprawdę dobrze. Sn fill radziła przez ten czas w
• 30:19
  sumie większość z bohaterów bardzo dobrze sobie sn fill.
• 30:23
  Chodziła, dlatego pewnie znaleźli się potem w Korei
• 30:25
  Południowej, bo przetrwali. Ale wiecie, bo ja tutaj tak
• 30:28
  drastycznie przeszłam do tego głodowania, ale generalnie
• 30:31
  historia w tej książce zaczyna się chociażby na przykładzie
• 30:35
  pani song. Jak ona dla swojego ukochanego
• 30:37
  męża gotowała pyszne obiadki, piękne rzeczy piekła.
• 30:41
  On lubił jakieś tam mięsko, różne potrawy i bardzo chwalił
• 30:45
  jej kreatywność. To było też takie okazywanie jej
• 30:47
  miłości wobec niego, bo on zawsze ją chwalił, że ona jest
• 30:50
  wspaniałą kucharką i cudowną żoną.
• 30:53
  No i widać nagle ten wielki, ten ogromny przeskok, że ta kobieta
• 30:57
  musi iść w góry, by znaleźć jakieś zioła czy trawę, której
• 31:01
  normalnie nikt by nie zjadł, żeby cokolwiek móc wrzucić do do
• 31:06
  żołądka. A ona, wiedzcie, że była bardzo
• 31:09
  oburzona. Na początku jak inne Kobiety
• 31:11
  sprzedawały na bazarach. No bo te bazary były nielegalne.
• 31:14
  Tam przez krótki czas albo pod koniec chyba były już legalne.
• 31:17
  W jakimś stopniu trzeba było płacić, ale generalnie to było
• 31:20
  nielegalne, więc jak ona taka wielka patriotka?
• 31:24
  Aby coś takiego robić, a potem nieraz prosiła o pomoc, żeby
• 31:27
  spróbować uratować syna czy męża przed śmiercią głodową i nie
• 31:31
  uratowała, bo było już za późno, nie mocno przeskakuje, bo to się
• 31:35
  działo przez kilka lat i jak się czyta te opowieści fill, w takim
• 31:39
  naturalnym tempie, wtedy czuję się krok po kroku.
• 31:42
  Po prostu jak obdzierano i z tego człowieczeństwa, i wiem, że
• 31:45
  to często powtarzam, ale no nie ma na to innego sformułowania.
• 31:49
  Myślę, że i tak jest ono. Zbyt lekkie, bo człowiek, który
• 31:54
  nie ma możliwości zdobycia wyhodowania jedzenia, dostania,
• 31:57
  kupienia. Który faktycznie patrzy, jak
• 32:00
  jego rodzina umiera na jego oczach, jak on sam.
• 32:03
  Nagle wiecie, z tłuściutkie jego koreańczyka staje się workiem
• 32:07
  kości, bo w takim kulminacyjnym momencie głodu były opisy, jak
• 32:11
  dorośli ludzie tracili empatię i nie dzielili się z obcymi, na
• 32:15
  przykład z dziećmi jedzeniem, bo wiedzieli, że jak to zrobią, to
• 32:19
  umrą z głodu. Na przykład miran w pewnym
• 32:22
  momencie opowiadała, jak w jej klasie, w której uczyła, było
• 32:26
  kilkudziesięciu uczniów. I z dnia na dzień przychodziło
• 32:29
  ich coraz mniej. Nie dlatego, że nie mieli siły,
• 32:31
  tylko oni po prostu umierali i nadal nie potrafiła tego
• 32:34
  powiedzieć na głos. Opowiadała.
• 32:36
  Za to, jak w pewnym momencie przestała zwracać uwagę na
• 32:39
  głodne dzieci, bo nie miała wyjścia, bo już nigdy nie miał
• 32:43
  niczego do podziału. Więc albo jej życie, albo życie
• 32:46
  innych i dzieci, które siedziały w klasie.
• 32:49
  Dodam, że oczywiście zimnej, bo nie było opału.
• 32:52
  Były jak naćpane, nie kontaktowały z głodu, więc ani
• 32:55
  miran nie mogła nic z tym zrobić, ani.
• 32:58
  Na początku jeszcze przychodziły do szkoły na darmowy posiłek, no
• 33:02
  ale później już nie było tych darmowych posiłków.
• 33:04
  Nie było niczego i teraz przyjdę do kolejnej bohaterki.
• 33:08
  Tutaj skupiam się ewidentnie na kobietach, bo byli też
• 33:11
  mężczyźni. Ale historia lekarki pani kim,
• 33:16
  która miała 28 lat i była wiecie, jak skończyła studia,
• 33:20
  była pełna nadziei, że chciała zmieniać świat, leczyć ludzi.
• 33:23
  Pewnie jak większość osób, które chce zostać lekarzami, prawda?
• 33:28
  Opowiadała jak. Wygląda jej praca.
• 33:31
  Jak wygląda praca lekarki w Korei?
• 33:33
  I powoli, z każdym rozdziałem widziałam, jak klęska głodu
• 33:38
  wpływała na nią na szpitale, na te gabinety, na to, co się tam
• 33:42
  działo. W dziewięćdziesiątym ósmym roku.
• 33:45
  To są tylko oszacowane oczywiście liczby od 60000 do 2
• 33:49
  milionów ludzi. Zmarło z głodu, to jest jakieś
• 33:52
  10% populacji Korei Północnej. Wielu z lekarzy, jak wam już
• 33:56
  wspominałam, brało łapówki. Czasami właśnie dostawało
• 33:59
  prezenty w postaci. Ee, ryżu, czy kolby kukurydzy
• 34:03
  pani kim początkowo nie chciała brać tych prezentów, tych
• 34:06
  makaronów. No ale czasami się kusiła, kiedy
• 34:10
  była ekstremalnie głodna. Za to łapówki pieniędzy nigdy
• 34:14
  nie wzięła i najcięższy był opis dzieci, bo ten głód się zaczął
• 34:18
  wcześniej nie w dziewięćdziesiątym piątym roku.
• 34:21
  To już wtedy po prostu było rozhulane oficjalnie przyjęte
• 34:25
  gdzieś tam na kartach historii. Dzieci urodzone pod koniec lat
• 34:28
  osiemdziesiątych i na początku dziewięćdziesiątych były
• 34:31
  zdumiewająco malutkie, paniki lekarka.
• 34:34
  Ona mówiła, że ona generalnie się też urodziła jako mała
• 34:37
  dziewczynka, że ona całe życie była drobną kobietą i ona była
• 34:41
  absolutnie zszokowana, że te dzieci są jeszcze mniejsze niż
• 34:44
  ona. Kiedy się urodziła i ich
• 34:46
  wychudzone ramionka mogła objąć z łatwością dłonią.
• 34:50
  Nawet wiecie palcami. Miały słabe napięcie mięśniowe i
• 34:54
  jak się dowiadujemy, potem były to objawy wyniszczenia
• 34:58
  głodowego, przy których organizm splata tkankę mięśniową i dzieci
• 35:03
  cierpiały na obstrukcje, z powodu której wiły się z bólu i
• 35:07
  oni, lekarze, rodzice musieli na to patrzeć.
• 35:09
  Oczywiście było to spowodowane dietą, bo dorośli mogli strawić
• 35:14
  te wszystkie gałązki. Łodygi to zielsko.
• 35:17
  A dziecięce żołądki nie dawały rady, nie było jeszcze do tego
• 35:20
  przystosowane i lekarze byli przerażeni i podpowiadali
• 35:24
  rodzicom, co mają zrobić, że warto przed gotowaniem tej kory,
• 35:28
  drzewa i trawy bardzo mocno to wszystko rozdrobnić i gotować
• 35:33
  długo przez wiele godzin, żeby to zmiękło było dużo innych też
• 35:37
  objawów dzieci, które przychodziły do lekarza.
• 35:39
  Na przykład one przychodziły tylko z przeziębieniem czy z
• 35:42
  rozwolnieniem, a one umierały. Nie było żadnych leków, nie było
• 35:45
  też fabryk, które je produkowały.
• 35:48
  Nie można było zamówić niczego z zagranicy.
• 35:51
  Co prawda lekarze byli uczeni też medycyny ludowej, jak to się
• 35:54
  nazywa? Tak.
• 35:55
  Sprawdziłam. To jest medycyna ludowa.
• 35:57
  W sensie oni też na studiach byli uczeni tego, żeby właśnie
• 36:02
  wiedzieć, jakie zioła mogą. Zastąpić na przykład lekarstwa,
• 36:06
  więc w sumie to było dosyć przydatne podczas tego wielkiego
• 36:11
  głodu, kiedy nie było nic w państwie dostępnego.
• 36:14
  I też ciekawych rzeczy. Poza tym zastępowaniem
• 36:18
  niektórych leków ziołami to były operacje przeprowadzane na żywca
• 36:22
  i nawet jest tam taki fragment, że Koreańczycy faktycznie byli
• 36:27
  no bardzo dzielni w porównaniu na przykład, jak potem lekarze
• 36:32
  fill przenosili się do Korei Południowej i tam już ludzie,
• 36:35
  nawet po jakichś tam znieczuleniach nie dawali rady.
• 36:38
  No ale wiecie. Oni nie przeżyli tego, co
• 36:41
  Koreańczycy z północy tutaj pani lekarka kim opisuje swoje
• 36:46
  uczucia. W jaki sposób te dzieci na nią
• 36:50
  patrzyły? Podczas obchodów, że czekały, aż
• 36:52
  ona je uratuje. Może daj im coś do jedzenia i
• 36:55
  ona była bardzo młoda, bo miała 28 lat.
• 36:58
  Wiecie jeszcze nie zdążyła sobie wyrobić jakiegoś systemu
• 37:01
  obronnego. No i po latach, kiedy udzielała
• 37:04
  wywiadu autorce książki, na pytanie, czy pamięta którejś ze
• 37:07
  zmarłych dzieci, które miała pod swoją opieką, ona odpowiedziała.
• 37:12
  Pamiętam je wszystkie, ona na początku, myślę, że przestały te
• 37:17
  wszystkie lata. Obwiniała siebie, że to jest
• 37:19
  wina EA. Fill i oczywiście innych lekarzy
• 37:22
  i całego rządu, że oni pozwolili umrzeć takiej ilości ludzi.
• 37:28
  Była też tam historia, którą opisywała, że wypuścili jakiegoś
• 37:32
  jeńca z obozu czy z więzienia? Chyba i nie było jakiegoś leku?
• 37:36
  Czy te leki już były na wykończeniu jakiegoś
• 37:38
  antybiotyku? I ona mówi, że trzeba mu podać,
• 37:40
  bo on umrze, a oni mówią nie, to jest skazaniec, to jest więzień
• 37:44
  i nie wolno go ratować. Powinien umrzeć.
• 37:48
  A wiecie, ci więźniowie to nie trafiali tam za takie rzeczy,
• 37:51
  nie za morderstwo czy na przykład za.
• 37:54
  Jakieś defraudacje, tylko nieraz to była kradzież kul kolby
• 37:58
  kukurydzy, żeby nie umrzeć z głodu, czy żeby nakarmić swoje
• 38:02
  dziecko, więc to nie byli nawet prawdziwi przestępcy, bo w Korei
• 38:06
  można było pójść za wszystko. Do tego więzienia, które było
• 38:09
  straszne. Notabene, no finalnie odesłali
• 38:12
  go do domu. Ona przychodziła, bo próbowała
• 38:14
  mu jakoś pomóc jakoś go uratować, ale on powiedział, że
• 38:17
  nic się już nie da zrobić. Ten jeniec, ten pacjent i
• 38:21
  popełnił samobójstwo, żeby nie cierpieć już więcej.
• 38:24
  A wystarczyło podać mu tylko antybiotyk.
• 38:27
  Była też taka historia o tym, że nie było torebek na kroplówki,
• 38:30
  ale był płyn do nich. Ten infuzyjny i póki go
• 38:34
  produkowano, to ludzie, pacjenci przychodzili z własnymi
• 38:38
  butelkami, żeby móc nalać ten płyn i dostać kroplówkę.
• 38:42
  I najczęściej to były butelki po piwie, w których im go podawano
• 38:47
  i tamta Marka na polskie. Tłumacząc Marka piwa, nazywała
• 38:51
  się raj. Niezwykły raj, przerażający,
• 38:54
  prawda? I tak powiem wam, że rzadko.
• 38:56
  Powtarzam, słowo przerażające, a mogłabym to zdanie w
• 38:59
  dziewięćdziesiątym czwartym roku umarł w łódzkim irsen.
• 39:02
  Jak wam powiedziałam, zastąpił go jego syn, który przez 10 lat
• 39:06
  no, przygotowywał się do przyjęcia władzy.
• 39:09
  Kim john gill ja nie wiem, czy tak to się czyta.
• 39:11
  Kim john gill. W każdym razie kolejny wcale nie
• 39:14
  lepszy. I tutaj nie mogę się
• 39:16
  powstrzymać, bo rozdział o narodowej żałobie jest
• 39:18
  absurdalny. Skrócę go na maksa, ale jest
• 39:21
  naprawdę bardzo ciekawy i aż się cały czas przewracałam oczami,
• 39:24
  jak go czytałam. No ale nie mogłam się oderwać
• 39:26
  oczywiście. Z dnia jego śmierci stolica
• 39:29
  Korei Północnej, pion giang wprowadziła zmiany w kalendarzu
• 39:33
  i od teraz liczono lata. Generalnie lata nie od narodzin
• 39:38
  Chrystusa, a od narodzin kim ir sena były tam grube akcje.
• 39:43
  Ludzie musieli iść pod pomniki każdego dnia albo i 2 razy
• 39:46
  dziennie i oni wiecie, opuszczali swoje zajęcia, swoje
• 39:50
  jeszcze tam prace. Czy w ogóle musieli wyjść z
• 39:52
  domu? I powinni płakać i pokazywać jak
• 39:55
  się cierpi, jak są w ogóle. Zdruzgotani po stracie
• 39:58
  największego człowieka w ich kraju?
• 40:01
  Chora akcja. Naprawdę ktoś się mnie zapytał,
• 40:04
  czy w tej książce jest coś o sztuce, no bo wiecie.
• 40:07
  Niewinna sztuka jednak wymaga ode mnie takich tematów.
• 40:12
  I moi drodzy jest aczkolwiek niewiele.
• 40:15
  Oczywiście malowano portrety wodza, propagandowe plakaty,
• 40:19
  wiecie i i tyle. Tak naprawdę.
• 40:22
  Ale to co było ciekawe, to swego czasu Korea była jakby straciła
• 40:26
  kolory jakby wyblakła. A te wszystkie propagandowe
• 40:29
  obrazy czy plakaty. Na których oczywiście był dany
• 40:32
  władca. Na środku były gdzieś tam wokół
• 40:34
  niego dzieci, był strasznie. Były one były wszystkie
• 40:37
  strasznie żarowieste, żeby żeby. No nie wiem, no uwypuklić kto
• 40:42
  jest najważniejszy w tym kraju. Były też różne jakieś plakaty z
• 40:46
  hasłami propagandowymi, które wieszano w polach gdzieś tam w
• 40:50
  różnych budynkach, żeby nikt nigdy nie zapomniał, że
• 40:54
  najważniejszy jest wódz w ich kraju.
• 40:57
  Więc no, muszę przyznać, że z tak skromnymi źródłami z tamtego
• 41:00
  świata nie Jestem nawet w stanie dowiedzieć się nic więcej, więc
• 41:04
  odcinek o sztuce w Korei Północnej byłby niemożliwy, bo
• 41:07
  oni skutecznie blokują jakiekolwiek informacje, a taki
• 41:11
  był początkowo pomysł, żeby zrobić właśnie o sztuce w Korei.
• 41:14
  Ale tam nie ma sztuki, chyba że sztuka przetrwaja w największym
• 41:18
  piku głodu. Jak mogę to tak nazwać?
• 41:20
  Każdy z bohaterów tej książki opowiada o tym, jak wyglądała
• 41:23
  Korea. Ludzie całymi dniami leżeli na
• 41:27
  skwerkach albo siedzieli przy ulicy, nie mieli sił nic robić,
• 41:31
  nie było nic do jedzenia. Wszystkie sady zostały już
• 41:34
  obdarte z tej kory, zostały wyzbierane wszystkie owoce,
• 41:38
  dzieci zostawały sierotami i kradły.
• 41:40
  Nazywano je zresztą jaskółkami i te jaskółki tworzyły swego
• 41:44
  rodzaju gangi, wzajemnie sobie pomagały kraść.
• 41:47
  Na przykład banda takich starszych dzieciaków rozwalała
• 41:50
  stragan na bazarku i kiedy ta pani z bazarku zaczęła ich
• 41:54
  gonić, no to te najmłodsze. To małe dzieciaczki, zbierały
• 41:57
  to, co spadło, bo jakby złapali te najmłodsze dzieci, to one nie
• 42:01
  dostałyby tak Wielkiej kary jak te większe dzieci.
• 42:04
  No i te jaskółki, te sieroty, którym nie zostało już nic,
• 42:08
  chodziły w za dużych ciuchach. I to nie dlatego, że one były
• 42:12
  chude, a ciuchy na nich wisiały tylko no, może po części, ale
• 42:16
  dlatego, że one nosiły ciuchy, które znalazły, które miały,
• 42:19
  więc zazwyczaj to były ciuchy dorosłych osób.
• 42:21
  Możliwe, że zdobywały je z ludzi, którzy gdzieś tam zmarli
• 42:27
  obok. Zazwyczaj były też Na boso, bo
• 42:30
  buty to była pierwsza z rzeczy, które sprzedawały najczęściej
• 42:34
  bezdomni. Ludzie, którzy sprzedawali też
• 42:36
  swoje domy, które notabene nie były, nie należały do nich,
• 42:39
  tylko były własnością państwa. No to oni je sprzedawali komuś
• 42:44
  tak chyba na nielegalu i wyprowadzali się w poszukiwaniu
• 42:47
  jedzenia, to oni zazwyczaj koczowali na peronach, bo tam
• 42:51
  mieli szansę na wyżebranie czegoś do jedzenia.
• 42:54
  Były też prostytutki. Które mnie została już żadna
• 42:58
  inna opcja. Zarobku to też było nielegalne,
• 43:01
  no ale wiecie, zawsze się pojawiają takie klimaty.
• 43:04
  Z tego co wiem, to potem już lekarze czy naukowcy.
• 43:09
  Nie mieli co robić, więc zaczęli produkować narkotyki, chyba
• 43:13
  metamfetaminę, która, no co, najgorsze zabijała głód, więc
• 43:18
  było bardzo dużo naćpanych ludzi, bo tak naprawdę już im
• 43:23
  nic nie zostało, nie mieli co jeść, to chociaż nie odczuwali
• 43:27
  tego głodu. Chodziło nawet Legenda, która
• 43:31
  niestety prawdopodobnie jest prawdą.
• 43:33
  No ale tutaj się asekuruje, żeby nie było, ale podobno małe
• 43:39
  dzieci były porywane i zjadane, bo wiecie, jak te jaskółki miały
• 43:43
  po kilka lat. No to nie było trudno porwać
• 43:46
  takiego dziecka, nikt się nim nie opiekował, nawet jeżeli były
• 43:49
  w gangu, to nie były ich rodziny, tylko oni sobie
• 43:51
  pomagali znaleźć jedzenie. Ewentualnie czy jakieś ubrania i
• 43:54
  wiadomo, że ludzie z głodu, chociaż nie mogę sobie tego
• 43:57
  wyobrazić. No wariują, tracą zmysły, więc
• 44:00
  te doniesienia o tym, że można było porywać dzieci, ktoś je
• 44:04
  zjadał, nie są do końca wyssane z palca, dlatego, że są 2
• 44:08
  oficjalne przypadki. Udowodnione takiego aresztowania
• 44:12
  za kanibali zm fill jeden też był chyba po prostu ojciec
• 44:16
  zamordował swoje dziecko, żeby je zjeść i brzmi to
• 44:19
  niedorzecznie. Dla nas, wiecie, dla ludzi w
• 44:22
  cywilizowanym demokratycznym kraju, ale po wszystkim co
• 44:26
  przeczytałam, Jestem w stanie w to uwierzyć.
• 44:28
  Pominę już fakt, że niektóre dzieci pewnie też dorośli padali
• 44:32
  ofiarami napastowania seksualnego.
• 44:34
  Oczywiście nie zdziwi was fakt, że jedzono koty, psy, ptaki,
• 44:37
  myszy. Wszystko, co znaleźli potem już
• 44:40
  praktycznie nie było zwierząt. Jeden z bohaterów nawet
• 44:44
  opowiadał, jak łapał jako dziecko zwierzęta.
• 44:47
  Mówił, że gołębie były zbyt mądre, więc bardziej skupiał się
• 44:50
  na mniejszych ptaszkach coś w stylu wróbli.
• 44:53
  Opowiadał też, że psy. Były łatwowierne, były też
• 44:57
  głodne i wiecie jak to pieski. I mimo tego, że on kochał psy,
• 45:02
  to nie miał wyjścia i jak znalazł psa, to go wabił i
• 45:06
  zabijał. No wszystko w imię tego, by
• 45:09
  przeżyć i są też sceny opisane dokładnie, jak te jaskółki
• 45:15
  zwabiały psy i jak je zabijano. Jak to się czyta, to jest
• 45:18
  absolutnie wstrząsające. W ogóle słowo wstrząsający jest
• 45:22
  tutaj słowem kluczem, bo. Te same dzieci, którym brakuje
• 45:26
  jedzenia, są uczone pieśni, by czcić wodza.
• 45:29
  Ja wam zacytuję. Jedną taką krótką piosenkę, bo
• 45:32
  wcześniej wam tego nie zrobiłam. Ojcze nasz, nie mamy czego
• 45:36
  zazdrościć światu. Nad naszym domem czuwa partia
• 45:39
  pracy. Wszyscy jesteśmy sobie braćmi
• 45:41
  siostrami, nawet gdy uderzy na nas morze ognia, drogie dzieci,
• 45:46
  niczego się nie bójmy. Nasz ojciec jest z nami, nie
• 45:49
  mamy czego zazdrościć światu. Jak widzicie, to z niej wziął
• 45:53
  się tytuł książki. To chyba jedna z najbardziej
• 45:56
  znanych. Piosenek, które, no zna każdy
• 46:00
  koreańczyk, ale wyobraźcie sobie, że tak jak miran,
• 46:04
  jesteście nauczycielką w szkole i uczycie swoich podopiecznych
• 46:07
  słów tej piosenki. A musi znać ją każde dziecko i w
• 46:12
  tym samym czasie pomagacie dzieciom się przebierać w ciuchy
• 46:16
  do szkoły i zdejmując kolejne warstwy ubrań widzicie ich chude
• 46:20
  ciałka, tak wychudzone, że sześcioletnie dzieci, wyglądało
• 46:24
  jak trzylatki i w tej książce jest kilka zdjęć zrobionych
• 46:28
  przez jakiegoś innego reportera. I są to drastyczne zdjęcia z
• 46:34
  tego, co wyczytałam, to w ogóle ciała dzieci były mocno
• 46:38
  zdeformowane, miały wielkie głowy i tułowia.
• 46:41
  Chude ręce i nogi. Tamto było wytłumaczone
• 46:44
  oczywiście w mądry sposób, że głowa pozyskiwało energię, jakby
• 46:49
  już nie wystarczało na na ręce i na nogi, to wiecie, bardzo
• 46:54
  prostacko wam przedstawiłam. Ale wiecie, o co chodzi o NZ
• 46:57
  które też bardzo dużo pomagało. Korei Północnej przesyłając
• 47:01
  jedzenie pewnie różne lekarstwa, tylko że to było rozkradane i
• 47:05
  sprzedawane na czarnym rynku. Szło oczywiście też do
• 47:08
  żołnierzy, do władzy. No rzadko kiedy trafiało do
• 47:11
  ludzi, którzy faktycznie tego potrzebowali.
• 47:14
  Ale on z oszacowało, że jedna trzecia dzieci zamieszkująca
• 47:18
  Koreę Północną chorowała wtedy na przewlekłą karłowatość.
• 47:22
  Chyba nawet choruje nadal, bo to były jakieś sprzed kilku lat
• 47:25
  badania. Czy tam statystyki?
• 47:27
  I z ciekawostek w Korei Północnej za symbol statusu
• 47:31
  zdrowej, powodzenia. Uważa się większe kształty tak,
• 47:35
  jak widzicie, tych obrzydliwych władców tego reżimowego państwa
• 47:38
  mają wielgachne brzuchy podbrudy, a obywatele, nad
• 47:42
  którymi powinni sprawować pieczę, ważą po 30 kilo dorosłe
• 47:46
  osoby. Strasznie wie w ogóle o tym
• 47:49
  czyta. Wiecie, ci ludzie są tak chudzi
• 47:53
  tak niedożywieni, że oni nie mogą się poruszać.
• 47:56
  Tak a propos poruszania, to poruszające jest, jak z każdą
• 48:00
  kartką reportażu, sami odczuwamy jak powoli chudnąć ludzie, jak z
• 48:05
  nich no ucieka, życie jak pierwszy raz jedna z naszych
• 48:09
  bohaterek na własne oczy widziała martwego człowieka, ona
• 48:12
  gdzieś tam była w delegacji. To były naprawdę początki.
• 48:16
  Ludzie leżeli na skwerku, byli zmęczeni, ale jeszcze niektórzy
• 48:19
  wiecie, mieli jedzenie. Ci, którzy pracowali pewnie.
• 48:23
  No to wywożono ciało z tego skwerku.
• 48:26
  Ktoś umarł. Po prostu gdzieś pod drzewem.
• 48:28
  I. Przyszło 2 panów z takim
• 48:31
  drewnianym wozem i wrzuciło jego ciało.
• 48:34
  Wtedy rozpięła się jego koszula i było widać każdą jego jedną
• 48:38
  kostkę. I ten chłopak, nie wiem, był
• 48:40
  jakimś studentem, a wyglądał jak nastolatek.
• 48:43
  I ona wtedy, z tego co pamiętam, to mówiła, że ona nie do końca
• 48:46
  jakby jeszcze nie, wtedy nie była świadoma, że on umarł z
• 48:49
  głodu. Już troszkę zaczęła coś się
• 48:51
  domyślać. Wiecie, jak wiele członków z
• 48:55
  rodzin umierało, na przykład pani song nie mogła zdobyć
• 48:58
  pożywienia, żeby wyżywić całą rodzinę i umarł jej mąż.
• 49:02
  Potem umarł jej syn albo lekarka.
• 49:04
  Pani kim widziała, jak niektóre z dzieci mają wydęte pękate
• 49:09
  brzuszki. Tak samo jak niedożywione dzieci
• 49:11
  w Afryce. Obrazek bardzo dobrze nam znany
• 49:14
  i ona zaczęła się zastanawiać, no ale jak to, przecież Korea to
• 49:17
  nie Afryka jak dzieci mogą tutaj umierać z głodu, czy czy to jest
• 49:21
  w ogóle możliwe? I ona o tym mówiła w momencie,
• 49:24
  kiedy już widziała te wszystkie straszne sytuacje, te dzieci
• 49:27
  zwijające się z bólu i te ciała dorosłych, wychudzonych ludzi,
• 49:31
  wywożone na tych drewnianych wozach.
• 49:34
  A nadal to, co jej jakby wmówiono od samego urodzenia,
• 49:39
  nie docierało do niej w sensie, że to jest coś złego.
• 49:43
  Droga do zdjęcia klapek była naprawdę długa i to się bardzo
• 49:47
  ciekawie ogląda. Jakby czyta w sensie doświadcza
• 49:50
  razem z nimi, że wy byście już wzięli po czosnnęli.
• 49:53
  Żeby powiedzieli, weźcie się obudźcie, ale.
• 49:55
  No to jest inna rzeczywistość. Oni nie mieli alternatywy,
• 49:59
  jakby. Nie byli świadomi widząc
• 50:02
  umierający osoby, że faktycznie one umierają z głodu.
• 50:05
  No to jest nie do wyjaśnienia nie do pojęcia, ale moi drodzy.
• 50:09
  Mimo tych szokujących historii, których jest jeszcze więcej w
• 50:13
  środku, to, co piękne w tej książce to pokazanie, jak w
• 50:18
  najgorszym momencie życia, kiedy jesteś upodlony i myślisz, że
• 50:23
  już nie ma wyjścia z sytuacji. Byli ludzie jak szóstka naszych
• 50:27
  bohaterów tego reportażu, którzy ostatkiem sił próbowali poprawić
• 50:32
  własną sytuację i pokazane jest, jak powoli, bardzo powoli
• 50:37
  spadały im te klapki z oczu, bo było wielu ludzi, którzy z głodu
• 50:41
  nie mogli się podnieść, a nadal wielbili wodza.
• 50:45
  A nasi bohaterowie? W.
• 50:46
  Ten czy w inny sposób, bo tam jeszcze nie wszystkie historie
• 50:49
  wam opowiedziała, mi tego nie zrobię.
• 50:51
  Jakoś potrafili sobie poradzić. Ja bym naprawdę chciała,
• 50:54
  żebyście przeczytali ten reportaż, ale na koniec jeszcze
• 50:57
  chcę wam opowiedzieć, jak oni przedostawali się de facto przez
• 51:01
  te granice Korei Północnej, by zaznać spokoju, bo jest to
• 51:04
  interesujące i tak jak wam wspominałam, to była pierwsza
• 51:07
  rzecz, jaką ja chciałam się dowiedzieć.
• 51:10
  Zaczynając czytać tę książkę, ale no tak naprawdę dopiero na
• 51:14
  sam koniec się u niej dowiadujemy, no, prawie każdy z
• 51:18
  bohaterów miał trochę inny sposób i każdy wyjechał w innym
• 51:21
  momencie. A boże najważniejsze, bo wam nie
• 51:24
  powiedziałam. Każdy, kto uciekał z kraju, kto
• 51:27
  zdecydował się uciec z kraju, zostawiając w nim swoją rodzinę.
• 51:31
  Bo na przykład wiecie, dziecko uciekało, rodzice zostawali,
• 51:34
  skazywał ich na obóz pracy albo na więzienie, i to nie tylko.
• 51:38
  Rodzinę braci 3, pokolenia wstecz.
• 51:41
  Czy tam 3 pokolenia kolejne wszystkich wtedy wybijano albo
• 51:45
  wsadzali do więzienia, albo do obozu pracy?
• 51:48
  Więc nie dość, że ryzykowało się własne życie?
• 51:52
  To jeszcze życie swojej rodziny i wiecie, jak wam wspominałam,
• 51:56
  rodziny często nie rozmawiały ze sobą szczerze, bo bały się
• 51:59
  donosu, więc niektórzy uciekinierowie musieli żyć ze
• 52:02
  świadomością, że ich rodzinom. Mogła stać się krzywda.
• 52:06
  Oni się nawet o tym mogli nie dowiedzieć.
• 52:08
  To też był zawiły rozdział, bo niektórzy uciekali, kiedy, że
• 52:11
  tak powiem, nie było to jeszcze popularne.
• 52:14
  Wiecie, to był jakiś początki, więc przyprawiali się przez
• 52:18
  rzekę na granicy chin, gdzie posterunki były dosyć daleko od
• 52:21
  siebie. W nocy zazwyczaj mimo 2
• 52:23
  strażników jakby było spokojnie oni zasypiali w sensie ci
• 52:29
  strażnicy po chińskiej stronie. Więc mogli wtedy przeprawić się
• 52:33
  pomiędzy tymi 2 posterunami, przyjść rzekę rzeka, w
• 52:36
  niektórych miejscach była no dosyć płytka typu, że nie wiem
• 52:39
  sięgała do pasa, może do szyi czasami trzeba było przepłynąć,
• 52:42
  czasami była lodowata, no bo to wiecie nikt nie czekał kilku
• 52:46
  miesięcy, żeby się ociepliło, tylko po prostu przechodzili
• 52:49
  przez te rzekę. Tak naprawdę nie mieli ze sobą
• 52:51
  nic poza morze jakimiś oszczędnościami i ciuchami w
• 52:56
  siatce, która i tak przemakała. To było też straszne jak się o
• 52:59
  tym czytało, bo to, że oni przeszli.
• 53:02
  Granice to był dopiero początek całej, w cudzysłowie przygody.
• 53:06
  Oni musieli godzinami i wzdłuż jakiegoś muru, żeby dojść do
• 53:09
  kogoś, kto im pomoże tam obcierały ich buty.
• 53:12
  Oni byli cali mokrzy, więc jak było na przykład zimno w nocy,
• 53:16
  no to oni przecież tam były jakieś rany, tam nie mieli co
• 53:19
  jeść. Wiecie, w pewnym momencie te
• 53:21
  miasteczka już były jakby przygotowane na to w cudzysłowie
• 53:25
  przygotowane. Wiedzieli, że mogą to być
• 53:27
  Koreańczycy z północy, uciekinierowie, więc niektórzy
• 53:30
  pomagali, niektórzy nie pomagali, różne tam były.
• 53:33
  Ale to był też moment ten początkowy, kiedy jeszcze wielu
• 53:37
  ludzi wcale nie przeprawiało się, żeby uciec z kraju, tylko
• 53:41
  oni zaczęli widzieć, że tam po tej drugiej stronie są polaku,
• 53:45
  że gdzieś tam jeżdżą jakieś samochody, więc oni chcieli
• 53:48
  zobaczyć, co tam jest. Oni wtedy na przykład.
• 53:53
  Zdobywali jakieś fanty na sprzedaż, coś przywozili z Korei
• 53:56
  Północnej, wymieniali to na rzeczy, które mogli sprzedać w
• 53:59
  Korei Południowej. Wiecie o co chodzi potem?
• 54:02
  Już działały całe grupy zorganizowane, które za opłatą
• 54:06
  przedostawały. Tego danego człowieka do Chin.
• 54:09
  Te opłaty bardzo często były wysokie.
• 54:12
  Wiecie nie tylko przeprawa przez rzekę, na przykład nieraz, jak
• 54:16
  była jakaś starsza kobietka, no to ją przenoszono wręcz, bo na
• 54:19
  przykład to starsze pokolenia nie potrafiły pływać, ale też
• 54:23
  opłacano strażników, bo oni potem już byli Skorumpowani
• 54:26
  fill. Potem też znajdowano lokal fill.
• 54:29
  Często też koreanki decydowały się sprzedać jakby samą siebie
• 54:33
  jako żonę dla chińczyka. Wierząc w to, że będą miały
• 54:36
  lepszą przyszłość, lepsze życie. Niestety, bywało i tak, że były
• 54:40
  potem torturowane gwałcone. Wykorzystywane nie wszystkie,
• 54:45
  niektórym udało się trafić na spokojnego męża, często też po
• 54:48
  kilku latach od niego odchodziły i uciekały do Korei Południowej,
• 54:53
  bo to była destynacja dla Koreańczyków.
• 54:57
  Wiecie no to była ziemia obiecana, tak?
• 54:58
  Korea Południowa też, ich kraj, tylko kraj, który miał przynieść
• 55:03
  im jakąś ulgę. Jakby Korea Południowa
• 55:06
  oficjalnie przyjmowała swoich rodaków z północy.
• 55:08
  Jeżeli już dotarli do Korei Południowej, a nie było to
• 55:11
  łatwe, bo przeprawiali się przez Chiny, żeby dostać się do Chin z
• 55:16
  Korei Północnej trzeba było naprawdę dużo przejść plus żeby
• 55:21
  z Chin dostać się do Korei Południowej.
• 55:23
  Trzeba było na przykład zdobyć pieniądze.
• 55:25
  I. Dokumenty sfałszowane, żeby z
• 55:30
  jakby wsiąść do samolotu i wtedy wylądować w tej Korei
• 55:33
  Południowej. I osoba, która załatwiała te
• 55:35
  podrabiane dokumenty, paszport sn fill, no to ona z wami
• 55:39
  leciała, żeby dopilnować wszystkiego i dopiero, kiedy
• 55:43
  doleciało się do Korei Południowej, sorry, że tak
• 55:46
  mierzam, ale kiedy doleciało się do Korei Południowej sn to
• 55:49
  dopiero po wylądowaniu szło się do jakiegoś celnika strażnika sn
• 55:53
  i mówiło się oficjalnie. Przez tym uciekinierem z Korei
• 55:56
  Północnej. Proszę o azyl i oni dostawali
• 55:59
  ten azyl. Ich brano też do takich
• 56:03
  specjalnych pomieszczeń. Nieraz to trwało miesiąc, nieraz
• 56:06
  kilka tygodni, bo oni byli przesłuchiwani, bo jak zaczęło
• 56:10
  trochę więcej przylatywać Koreańczyków z północy, no to
• 56:14
  jednak władze południa bały się, że będą wysyłani jacyś szpiedzy.
• 56:20
  Więc oni byli wypytywani o wszystkie rzeczy.
• 56:22
  I na przykład pani song się bardzo to podobało, ponieważ ona
• 56:25
  czuła się jak na wakacjach, miała jedzenie, miała wygodne
• 56:28
  łóżko, więc. Jej.
• 56:29
  Jakby nie szkodziło to, że ona musi tak długo tam czekać.
• 56:33
  Byli też tacy bohater, o którym wam nie opowiedziałam, którzy
• 56:36
  byli strasznie sfrustrowani, że muszą tam siedzieć.
• 56:39
  No ale był świadomy tego, że to może potrwać dłużej.
• 56:43
  To była naprawdę długa droga, bo to nie było tak, że oni przeszli
• 56:46
  przez rzekę. Potem doszli do jakiejś
• 56:48
  wioseczki w Chinach i z tych chin nagle wiecie.
• 56:51
  Lecieli do Korei Południowej. Czasami to trwało latami.
• 56:56
  Nie pamiętam, która to była, czy pani kim, czy miran.
• 56:59
  Któraś wyszła za mąż za chińczyka, żeby jakby być
• 57:02
  bezpieczna i ona 2 lata z nim mieszkała, dopóki nie uzbierała
• 57:06
  pieniędzy, żeby wyjechać do Korei Południowej.
• 57:09
  On jej pozwolił, bo ona akurat trafiłam na takiego dobrego
• 57:12
  mężczyznę, który o nią dbał, bo był taki bardzo nieśmiały.
• 57:17
  No więc widzicie, to trwało latami.
• 57:20
  To nie była podróż w 5 sekund, więc nawet nie mogę sobie
• 57:23
  wyobrazić, jak to wyglądało. To wszystko jest mega
• 57:27
  skomplikowane. Było wiele sposobów.
• 57:30
  Władza oczywiście tego nie ułatwiała, bo w pewnym momencie
• 57:35
  dogadała się z Chinami i były normalnie patrole koreańskich w
• 57:39
  tych z. Północy żołnierzy w Chinach, by
• 57:42
  wyłapywali ludzi. Jedna z bohaterek książki była
• 57:45
  łapana chyba z 5 razy i wsadzali ją do więzienia, a i tak za
• 57:49
  każdym razem wracała do Chin, żeby finalnie znaleźć się w
• 57:52
  końcu bezpiecznie w Korei Południowej.
• 57:54
  Tu miałam wam nie opowiadać, ale opowiem wam tylko, która to
• 57:58
  była, czy to była miran, czy to była kim.
• 58:01
  W każdym razie. Ona poprosiła, jak była w
• 58:04
  więzieniu. Dogadała się o to.
• 58:06
  Jest historia. Musiała pracować w polu i było
• 58:09
  jedno miejsce, gdzie o to pole było ogrodzone siateczką, a nie
• 58:12
  murem, i była tam obok jakaś pani taka wolna pani, która to
• 58:16
  pole chyba uprawiała i ta dziewczyna zdjęła majtki i za
• 58:21
  majtki wymieniła się z tą panią, jakby to był jej barter.
• 58:26
  Poprosiła, żeby do jej matki. Zadzwoniła, czy tam poszła,
• 58:30
  wysłała list, cokolwiek, żeby ta matka ją wyciągnęła.
• 58:34
  Z więzienia rozumiecie, za majtki używane majtki.
• 58:38
  To naprawdę musiała być niezła waluta.
• 58:41
  I wiecie jakby to nawet nie jest zabawne.
• 58:43
  To jest przerażające, ale mama tej bohaterki była też ogarniętą
• 58:47
  babeczką, więc ona załatwiła za jakieś swoje zaskórniaki kilka
• 58:52
  sztang papierosów i ona wyciągnęła tę swoją córkę z
• 58:56
  więzienia. I kiedy ta córka kolejny raz
• 58:59
  przekroczyła granicę chin. Już, powiedzmy, była bardziej
• 59:02
  bezpieczna, bo jakby przeniosła się do innego miasteczka niż
• 59:05
  tego przygranicznego, to ona zadzwoniła do mamy.
• 59:09
  Bo to możliwe i powiedziało jej, powiedziała jej, mamo, ja Jestem
• 59:12
  ci winna jakieś tam 800 i nie wiem jaka jest waluta w Korei.
• 59:16
  Matko boskałonów, Jestem ci winna osiemsetłonów.
• 59:20
  W każdym razie bardzo dużo pieniędzy.
• 59:21
  Ja ci je oddam, ale ty musisz przyjechać do Chin, ja ci to
• 59:25
  wszystko opłacę, załatwiłam ci, bo ja mam teraz dobre warunki i
• 59:30
  ta oczywiście jej mama nie chciała nigdy tam przyjechać, no
• 59:33
  bo wiecie, jakby to było po pierwsze, złamanie prawa
• 59:36
  ogromna. Podróż w ogóle, a dobra 800, tam
• 59:39
  już nieważne. Nie chcę tego odzyskać, ale to
• 59:42
  było dużo pieniędzy i finalnie tylko to jest tak napisane, że
• 59:45
  ona finalnie po te pieniądze pojechała.
• 59:46
  Ale wydaje mi się, że ona z ciekawości chciała i zobaczyć
• 59:50
  córkę i zobaczyć, jak to jest w tych Chinach.
• 59:52
  Czy faktycznie tam jest taka utopia w porównaniu z Koreą
• 59:55
  Północną, więc myślę, że może nadal ci Koreańczycy, którzy
• 59:58
  udzielali tutaj wywiadów, to czuli oddech.
• 1:00:03
  Nie wiem, inwigilacji na plecach nawet po wielu latach.
• 1:00:06
  No i ta starsza pani pojechała do swojej córki.
• 1:00:10
  I wyobraźcie sobie, że tej córki nie było w Chinach.
• 1:00:13
  Ona przez kilka dni spała u ludzi.
• 1:00:16
  U Chińczyków czuł Koreańczyków, którzy jej pomagali.
• 1:00:19
  Mogła oglądać sobie telewizję, jadła różne.
• 1:00:22
  Wiecie, pyszne jedzenia. Widziała w domu, że jest.
• 1:00:26
  Są takie sprzęty, których ona nigdy nauczy.
• 1:00:29
  Nawet nie widziała i była zafascynowana, w ogóle nie
• 1:00:31
  wychodziła z domu, bo się zbyt bała, że ją złapią.
• 1:00:34
  No i ta córka powiedziała, że mamo.
• 1:00:37
  Nie wraca już do Korei Północnej.
• 1:00:39
  Ja Jestem teraz w Korei Południowej, bo ona finalnie do
• 1:00:42
  niej zadzwoniła i ta matka była przerażona i ona powiedziała, ta
• 1:00:46
  córka, że ja ci opłacę bilet przylatuj przylatuj wszystko
• 1:00:51
  jest załatwione, dostaniesz oszukany paszport wiecie,
• 1:00:55
  sfałszowane papiery i możesz do mnie tu dołączyć, będziemy
• 1:00:58
  bezpieczne razem. I ta historia jest przy
• 1:01:00
  fantastyczna. Bo ta mama była kilka tygodni w
• 1:01:04
  tych Chinach i wróciła do Korei Północnej.
• 1:01:07
  Powiedziała, że musi pożegnać się ze swoimi innymi dziećmi i
• 1:01:10
  załatwić różne rzeczy. I ona drugi raz przeprawiła się
• 1:01:13
  do tych Chin i ona po wielu perypetiach.
• 1:01:17
  Wylądowała w Korei Południowej bezpieczna, dotarła do córki i
• 1:01:22
  jakby wszystko, yy. No było finalnie super, potem
• 1:01:26
  też sprowadziły resztę sióstr, resztę rodziny, ale to było
• 1:01:30
  niesamowite, że ta kobieta, która nie chciała ryzykować a
• 1:01:33
  zaryzykowała już wyciągając córkę z więzienia, postanowiła
• 1:01:36
  jednak zmienić swoje życie i swój los i dołączyć do córki.
• 1:01:40
  Wiem, że. Chaotycznie, ale po.
• 1:01:42
  Prostu jest we mnie bardzo dużo emocji, kiedy.
• 1:01:45
  Wam o tym opowiadam, bo. Yy, jeszcze mi się przypominają
• 1:01:48
  inne rzeczy, a nie chcę wszystkiego zdradzać, ale tu
• 1:01:50
  muszę wspomnieć o jednym, bo pamiętam rozrywającą serce scenę
• 1:01:55
  jak pani kim. Lekarka znalazła się w końcu w
• 1:01:58
  Chinach i ona wycieńczona podróżą za wiecie było jej
• 1:02:02
  strasznie zimno, obtarte miała nogi, wyszła na podwórko, bo
• 1:02:05
  zobaczyła, że tam stoi. Taka ta bańka, że tam stoi, to
• 1:02:10
  takie naczynie na kim? Czy więc wiedziała, że tutaj
• 1:02:12
  mieszkają Koreańczycy i chciała po prostu poprosić o pomoc?
• 1:02:15
  I tam na ziemi na tym podwórku stałam miska dla psa pełna ryżu
• 1:02:19
  i mięsa. I ona wtedy pomyślała i
• 1:02:21
  powiedziała o tym tej dziennikarce, że jak to możliwe,
• 1:02:25
  że psy w Chinach jedzą lepiej niż lekarze?
• 1:02:27
  w Korei Północnej nie było opisu, czy ona to zjadła.
• 1:02:31
  To jest nieistotne, ale mocno symboliczne, jakby wtedy już
• 1:02:35
  całkowicie była świadoma, że to był dobry wybór, żeby.
• 1:02:40
  Uciekać z kraju i ostatnia część, w której dziennikarka
• 1:02:43
  rozmawia z bohaterami, którzy już.
• 1:02:46
  Żyją jakiś czas w kolejki, kilka lat?
• 1:02:49
  Jest ciekawa, aczkolwiek trochę się dłuży.
• 1:02:52
  Ciekawa jest dlatego, że mimo wszystko po tych latach głodu,
• 1:02:56
  obserwowania śmierci, upadku własnej ojczyzny, upadku własnej
• 1:03:00
  ojczyzny, wiecie tych więzieniach, bo oni też trafiali
• 1:03:04
  często do więzień, w których byli bici, biczowani,
• 1:03:07
  torturowani. Oni nadal nie do końca potrafią
• 1:03:10
  odnaleźć się w jakby nowej rzeczywistości.
• 1:03:15
  Wszelkie studia czy lekarskie, czy inżynierskie, nie liczą się
• 1:03:18
  w Korei Południowej, więc muszą de facto zaczynać od początku.
• 1:03:23
  Ich mentalność i sprany mózg. Wydaje się, że jakby nie da się
• 1:03:29
  tego cofnąć tej całej propagandy, w której się
• 1:03:31
  wychowali i w której byli umoczeni i z pozoru faktycznie
• 1:03:35
  wyglądają już jak Koreańczycy z południa nawet pozbyli się
• 1:03:39
  bardzo ciężkiego akcentu z północy, ale mentalnie nadal są
• 1:03:43
  w reżimie i nawet wielu z nich chciałoby wrócić.
• 1:03:48
  Do swojego kraju, mimo tego, o czym wam opowiadam przez cały
• 1:03:52
  podcast, nie wiem, czy oni zaczęli idealizować.
• 1:03:55
  Wiem, że Koreańczycy z północy nie lubili, jak Koreańczycy z
• 1:03:58
  południa źle mówili o Korei Północnej, jakby to były rzeczy,
• 1:04:02
  których na pewno mnie zrozumiemy.
• 1:04:04
  Przynajmniej nie wiem. Może moje pokolenie tego nie
• 1:04:07
  zrozumie, że mimo tego, że oni wyglądali mi już ciuchy, które
• 1:04:12
  mogli sobie kupić sami, a nie dostać od państwa.
• 1:04:16
  Nadal byli mentalnie, w reżimowej Korei Północnej,
• 1:04:21
  chociaż pani song chyba najlepiej się powiodło, bo jakby
• 1:04:25
  pod tym względem mentalnym, bo ona miała 50 kilka lat i
• 1:04:28
  mieszkała już kilka lat w Korei Północnej, południowej.
• 1:04:31
  Przepraszam i była zadowolona. Ona też sprowadziła resztę
• 1:04:35
  swojej rodziny, z którą miała kontakt fill dużo pracowała,
• 1:04:39
  żeby zarobić, no bo tam to kosztowało chyba 10000 $.
• 1:04:42
  Nie Jestem pewna, czy to były dolary, ale czy 10000 łanów.
• 1:04:46
  W każdym razie, 10000 jakiejś waluty, bardzo dużo pieniędzy za
• 1:04:50
  każdego członka rodziny, żeby bezpiecznie to był taki jakby
• 1:04:54
  pakiet vip, że właśnie fill dostajesz noclegi, oni cię przez
• 1:04:58
  tą rzekę przeprowadzają. Te dokumenty dostajesz, nie
• 1:05:00
  musisz robić nic na własną rękę. A były też opisy przepraw na
• 1:05:03
  własną rękę do Korei Południowej, co było strasznie
• 1:05:06
  ciężkie. Ona pani song uwielbiała właśnie
• 1:05:09
  ten dostęp do ciuchów, co może jest bardzo trywialne, ale ona
• 1:05:13
  nawet zrobiła sobie operację powiek jak większość.
• 1:05:16
  Janek w Korei Południowej, żeby wiecie, wyglądać trochę lepiej,
• 1:05:21
  mieć większą te powiekę. I ona powiedziała, że ona nie
• 1:05:24
  chce marnować ani chwili, bo ona ma dopiero 50 lat i ona chce
• 1:05:27
  skorzystać z życia, więc ona nie będzie się niczym przejmować, a
• 1:05:31
  bardzo dużo pracowała, ponieważ ona była pracowitą kobietą.
• 1:05:34
  Ona była do tego przyzwyczajona, dlatego też miała dobre życie.
• 1:05:37
  Potem w Korei Południowej za to miran.
• 1:05:39
  Nasza pierwsza bohaterka wyszła za mąż, urodziła córeczkę,
• 1:05:42
  zrobiła prawo jazdy. Co było?
• 1:05:46
  Wow. Będę dobrze jej się żyło, ale po
• 1:05:48
  latach, wyobraźcie sobie, że jej pierwszy chłopak.
• 1:05:50
  Pamiętacie go? Też uciekł do Korei Północnej i
• 1:05:54
  się z nią finalnie skontaktował. On nie chciał, bo się dowiedział
• 1:05:58
  od kogoś, że ona ma męża i jakoś tak naiwnie chyba myślał, że oni
• 1:06:03
  się w końcu zejdą i będą razem. To było magiczne.
• 1:06:08
  No jak się o tym czytało, ale on sobie niestety gorzej radził, bo
• 1:06:12
  on w Korei Północnej studiował, dlatego oni też nie mogli być
• 1:06:17
  razem, bo studiował na uczelni w.
• 1:06:20
  Stolicy, on miał dojścia. Do.
• 1:06:22
  Lepszego jedzenia było mu cieplej.
• 1:06:25
  Potem zaczął nielegalnie czytać książki, nielegalnie słuchać
• 1:06:28
  Radia, właśnie Radia z Korei południowej, więc on wiedział
• 1:06:33
  dużo szybciej od miran o tym, co dzieje się w kraju, ale on nigdy
• 1:06:37
  jej o tym nie powiedział, bo on nie chciał ryzykować.
• 1:06:39
  Nie wiedział, że może jej ufać, ale jednak nie do końca.
• 1:06:43
  I jakoś tak bardzo jego ego zostało poobijane przez to, że
• 1:06:48
  to miran ta malutka słodziutka kobietka, którą to on się
• 1:06:52
  opiekował i nie chciał jej mówić o tych wszystkich sn.
• 1:06:54
  Rzeczach, o których się dowiedział z książek.
• 1:06:57
  Wiecie, gdzieś tam zachodnich to ona pierwsza.
• 1:07:02
  Zdecydowała się uciec do Korei Południowej.
• 1:07:05
  Ona zabrała swoją rodzinę, która nie była aż tak bardzo.
• 1:07:08
  Wiecie, wkręcona w tej ideologię i uciekła w poszukiwaniu
• 1:07:12
  lepszego życia, a on się bał i on się dowiedział chyba po roku.
• 1:07:16
  Dopiero że ona wyjechała. Mówiłam wam, no to Kobiety Korei
• 1:07:20
  Północnej okazały się odważne, niezależne, sprytne i gotowe.
• 1:07:24
  Na wszystko mnie to absolutnie wzrusza sn i nie chcę wam
• 1:07:28
  zdradzać zakończenia ich losów, bo popsułabym wam całą historię.
• 1:07:32
  Że sporo z was przeczyta ten reportaż.
• 1:07:35
  Mnie zachwycił i wiem, że to jest trudny temat.
• 1:07:38
  Nie do pomyślenia, że w dwudziestym wieku to się działo,
• 1:07:40
  że w dwudziestym pierwszym wieku nadal się to dzieje.
• 1:07:42
  No a jednak, ale jest to wartościowe i potrzebne
• 1:07:46
  reportaż, bo jak widzicie, wiedza jest kluczem.
• 1:07:50
  Dostałam też wiadomość od słuchaczki, jak wstawiałam na
• 1:07:53
  Instagram, że będę robić taki odcinek, że ona nie przesłucha
• 1:07:57
  tego podcastu. Nie dlatego, że nie nie będzie
• 1:08:00
  ciekawy, czy żeby sprawić mi przykrość.
• 1:08:03
  Tylko dlatego, że życie jest zbyt ciężkie i dookoła jest tyle
• 1:08:06
  okropnych tematów, że ona woli sobie nie dodawać cierpienia i
• 1:08:10
  nie chce o tym słuchać. I rozumiem jakby, bo każdy ma
• 1:08:13
  prawo o sobie decydować w Polsce, ale mówię wam o tym, bo
• 1:08:18
  ja mam całkiem inne podejście. Uważam, że trudne tematy są
• 1:08:22
  częścią naszej rzeczywistości. Są bardzo ciekawe do rozpoczęcia
• 1:08:26
  dyskusji w ogóle. Wspaniale jest poznawać świat.
• 1:08:29
  A, no nie ukrywajmy, nie jest on cukierkowy.
• 1:08:32
  Zobaczcie chociażby w tym momencie.
• 1:08:34
  Dosłownie mamy styczeń, koniec stycznia 2025 rok.
• 1:08:38
  Trump znowu został prezydentem. U SA tragedia dla Wielkiej
• 1:08:42
  części Amerykanów, imigrantów i w ogóle ja na bieżąco dostaję
• 1:08:45
  informacje od moich znajomych, którzy tam mieszkają, jacy są
• 1:08:48
  przerażeni tym, co się dzieje w Ukrainie nadal trwa wojna,
• 1:08:52
  palestyna płonie, umierają tam dzieci, są mordowani ludzie.
• 1:08:56
  Na na oczach całego świata. W Iranie wprowadzili to prawo,
• 1:09:00
  że dziewięciolatki mogą wychodzić za mąż, czyli
• 1:09:03
  oficjalnie wprowadzili pozwolenie na.
• 1:09:05
  Profilię jest też Katastrofa klimatyczna, ekologiczna.
• 1:09:08
  Zobaczcie, nie ma już u nas praktycznie zimy.
• 1:09:11
  L płonie. na Florydzie spadł śnieg.
• 1:09:14
  Jakby większość osób nawet nieświadomie wspiera współczesne
• 1:09:18
  niewolnictwo, kupując na tych wszystkich chińskich stronkach
• 1:09:21
  to nawet nie jest procent wszystkich złych rzeczy, jakie
• 1:09:24
  dzieją się na świecie, a to tak dosyć spontanicznie
• 1:09:26
  powiedziałam, ten, kto ogląda reportaże czy vlogi podróżnicze,
• 1:09:30
  widzi jaka wielka jest niesprawiedliwość panująca na
• 1:09:33
  świecie, i tylko. Taki wiedzy i rozmowom można
• 1:09:37
  zmieniać świat, więc ja czułabym się niepełna.
• 1:09:40
  Gdybym nie mogła dowiedzieć się na przykład o tym, co działo się
• 1:09:44
  w Korei w dziewięćdziesiątym piątym roku i wiecie co?
• 1:09:47
  Jaki to jest przywilej, to powinien w ogóle być morał tego
• 1:09:52
  całego podcastu. Jaki to jest przywilej i Luksus.
• 1:09:55
  Mieć taką wolność i mieszkać w demokratycznym kraju.
• 1:09:59
  Wiem, że ta demokracja często jest łamana i naginana, ale w
• 1:10:03
  porównaniu z Koreą Północną, w której obywatel może.
• 1:10:06
  Całe nic. Całkiem inaczej można spojrzeć
• 1:10:09
  na na własny ogródek i docenić. No zdecydowanie i nie powiem, bo
• 1:10:14
  ja przez całą książkę często się wzruszałam, nie mogłam w ogóle
• 1:10:17
  uwierzyć, w wiele rzeczy, o których przeczytałam.
• 1:10:20
  Byłam też zła, aż zaciskało mi się gardło nieraz, ale nie
• 1:10:24
  wszystko w życiu musi być przyjemne.
• 1:10:26
  Taka wiedza to nowe doświadczenie.
• 1:10:28
  Otwiera też miejsce na nowe refleksje i dyskusje.
• 1:10:31
  No dlatego stwierdziłam, że chciałabym od czasu do czasu
• 1:10:34
  opowiadać wam o czymś, nie do końca związanym ze sztuką.
• 1:10:37
  Małą wizualną sztuka zdecydowanie u milami życie i
• 1:10:40
  sprawia, że nabiera innej wartości głębszej.
• 1:10:43
  No o to chodzi, no, przynajmniej mi, więc mam nadzieję, że
• 1:10:47
  podobała wam się taka forma. Pewnie z czasem ją dopracuje.
• 1:10:50
  Jaśmin trochę odetchnie od mojego ciągłego biadolenia o
• 1:10:54
  Korei chociażby. No ale to taki temat, że na
• 1:10:57
  pewno nie skończę tylko na tej jednej pozycji.
• 1:10:59
  Jestem ciekawa, jak teraz wygląda rzeczywistość obywateli
• 1:11:02
  koreańskiej Republiki ludowo demokratycznej?
• 1:11:06
  I nie znam. Nikogo, kto by przeczytał te
• 1:11:08
  książki i powiedział, że jest zła.
• 1:11:10
  Pierwszy raz w życiu się z tym spotkałam, autentycznie.
• 1:11:13
  I. Wiem, że pewnie dużo mniej ludzi
• 1:11:15
  przesłucha tego podcastu, no bo nie jest o sztuce, a nie winna.
• 1:11:18
  Sztuka jest głównie o sztuce, ale mimo wszystko ważne tematy
• 1:11:24
  jest bardzo dobrze podejmować. Nie wiem, czy będzie taki główny
• 1:11:28
  morał z tego, poza tym, że powinniśmy docenić naszą
• 1:11:32
  wolność? Wolność słowa, wolność myślenia,
• 1:11:35
  edukację, jakby to jest naprawdę wspaniała rzecz i wiem, że wiele
• 1:11:39
  ludzi, która ze mną rozmawiała, też o tej książce mówiło, że
• 1:11:43
  kiedy ją przeczytało, to sobie uświadomili, że wow.
• 1:11:46
  Jakie mamy ogromne szczęście, że urodziliśmy się w Polsce.
• 1:11:51
  I wiecie, myślę, że to jest bardzo ludzkie, kiedy wychodzą z
• 1:11:55
  nas te wszystkie emocje, czytając o takich brutalnych i
• 1:12:00
  strasznych rzeczach jak ja przeczytałam w tej książce, a z
• 1:12:03
  drugiej strony właśnie jest całkiem inaczej.
• 1:12:07
  Na nią patrzyłam nie tylko przez tę brutalność, przez te tortury
• 1:12:11
  i umieranie z głodu, tylko widziałam siłę w tych ludziach,
• 1:12:16
  którzy nie mieli tak naprawdę nic do stracenia, ale też nie
• 1:12:19
  mieli. Zbyt wielu opcji i nie mieli też
• 1:12:22
  siły, żeby coś zrobić, a i tak potrafili działać i to jest
• 1:12:26
  bardzo piękne i w historii wielu krajów można zobaczyć tę moc
• 1:12:31
  człowieka, że w najgorszym momencie swojego życia.
• 1:12:35
  Niektórzy potrafią sobie poradzić z tą
• 1:12:38
  niesprawiedliwością także mam nadzieję, że bohaterowie, którzy
• 1:12:44
  opisali swoje losy w tej książce teraz mają naprawdę fajne życie,
• 1:12:48
  bo to ona była, wiecie, kilkanaście lat temu napisana
• 1:12:52
  także, myślę, że teraz już może ułożyły się ich losy.
• 1:12:55
  Nie wiem, chciałabym się dowiedzieć.
• 1:12:56
  Fajnie, jak byłaby jakaś kontynuacja, imiona, nazwiska
• 1:13:00
  zostały zmienione, więc nie będzie opcji, żeby do nich
• 1:13:03
  dotrzeć, ale po prostu życzę im wszystkiego.
• 1:13:06
  Ee, co najlepsze, miło, że pewnie nigdy nie posłuchają tego
• 1:13:09
  podcastu i nie dlatego, że nie lubią traumatycznych historii,
• 1:13:14
  tylko dlatego, że nie rozmawiają po polsku i przyznam, że.
• 1:13:20
  Ja bardzo często czytam o takich rzeczach.
• 1:13:23
  Oglądam sporo dokumentów i też wiecie.
• 1:13:27
  To może być vlog podróżniczy, ale do takich niesamowitych
• 1:13:30
  miejsc, do których ja nie mam dostępu typu papuła Nowak,
• 1:13:33
  vinea, albo jakieś afrykańskie. Państwa, w których dziewczynki
• 1:13:38
  małe są wykorzystywane, gdzie dzieci pracują, gdzie na
• 1:13:41
  przykład wiem, że na Madagaskarze jak urodzi się
• 1:13:45
  urodzą się bliźniaki, to trzeba je zabić, zamordować, bo to jest
• 1:13:48
  jakiś zły omen? Jest pełno takich momentów w
• 1:13:52
  moim życiu, kiedy ja o tym słucham z zaciekawieniem, ale
• 1:13:54
  też z przerażeniem. I nie mogę po prostu.
• 1:13:58
  Wyjść z podziwu. To jest złe sformułowanie, ale
• 1:14:00
  nie mogę się wręcz zgodzić na to, że świat jest tak okrutny i
• 1:14:04
  tak wygląda i on zawsze taki był i mam nadzieję, że to się kiedyś
• 1:14:08
  zmieni. Pewnie i pewnie się nie zmieni,
• 1:14:09
  ale wydaje mi się, że lepiej wiedzieć, niż żyć w jakiejś.
• 1:14:13
  Bańce a i tak. Każdy z nas żyje w pewnego
• 1:14:15
  rodzaju. Bańce, prawda?
• 1:14:18
  Ja na przykład Jestem zawsze zszokowana, jak nagle wchodzę w
• 1:14:22
  jakieś inne towarzystwo i tam jest pełno konserwatywnych
• 1:14:25
  prawicowych poglądów. Homofobia, rasizm, nacjonalizm,
• 1:14:31
  przerażające różne rzeczy. Ale i tak wiecie, dzięki temu
• 1:14:36
  wszystkiemu, całej mojej wiedzy, mogę jakoś odeprzeć ten atak,
• 1:14:40
  chociaż nie zawsze jest warto. Dlatego Jeszcze raz wam mówię,
• 1:14:43
  że. Super by było, gdybyście
• 1:14:45
  przeczytali tę książkę, obiecuję wam, że nie będziecie żałować, a
• 1:14:49
  ja bardzo rzadko polecam jakiejś książki.
• 1:14:52
  I dobrze o tym wiecie, bo często do mnie piszecie i to nie jest
• 1:14:55
  żadna reklama, żeby nie było, to jest reklama po prostu dobrej
• 1:14:59
  literatury, więc pani Barbara dymik zrobiła świetną robotę.
• 1:15:04
  Ja wiem, że niestety będzie tak samo jak po filmie tar po
• 1:15:09
  przeczytaniu tego reportażu będę szukała takiej dopaminy, żeby
• 1:15:13
  znaleźć kolejne tak dobre dzieło literackie i wiem, że będzie to
• 1:15:17
  bardzo ciężkie. Więc teraz moja prośba do was,
• 1:15:20
  jeżeli wy macie książkę, która absolutnie was zachwyciła, nawet
• 1:15:25
  z takim ciężkim tematem. To proszę, napiszcie do mnie na
• 1:15:28
  Instagramie wiadomość z jej tytułem i napiszcie w ogóle
• 1:15:32
  dlaczego? A jak ktoś z was czytał światu,
• 1:15:36
  nie mamy czego zazdrościć, to proszę o długi felietonik.
• 1:15:39
  Co o tym sądzicie? Jakie były wasze refleksje tak
• 1:15:43
  że co jak zwykle dziękuję moim wspaniałym patronką i patronom,
• 1:15:47
  jak chcecie dołączyć i wspierać niewinną sztukę?
• 1:15:50
  No to zapraszam was na. Patronajta, zapraszam was też na
• 1:15:54
  szwalmarika.com. Tam są różne artystyczne rzeczy,
• 1:15:57
  które na co dzień tworzę. Poza robieniem podcastu ja za
• 1:16:02
  kilka dni wybieram się do Lublina, ponieważ zostałam
• 1:16:06
  zaproszona. Na seans filmu do teatru starego
• 1:16:11
  w Lublinie, a potem będzie rozmowa i debata ze mną.
• 1:16:15
  Wiecie o czym? O kancelingu.
• 1:16:17
  A propos Pablo Picasso, bo seans jest właśnie filmu o Pablo
• 1:16:20
  Picasso. Już Jestem zmęczona, już jest
• 1:16:22
  północ, świeczki się wypalają, ale też emocjonalnie trochę
• 1:16:26
  Jestem wykończona. Po tym myślę, że i tak w ogóle
• 1:16:29
  nie ujęłam większości myśli, które chciałam wam przekazać.
• 1:16:32
  A propos tej książki. No.
• 1:16:35
  Także Jeszcze raz dziękuję i słyszymy się, wydaje mi się już
• 1:16:38
  za tydzień. W czwartek, bo będę robiła
• 1:16:42
  kolejny bardzo fajny podcast, tym razem o sztuce.
• 1:16:45
  Także do usłyszenia pa.