Latest / True Crime 24 - Nederlands / Het eerste satanische misdrijf van Portugal

Transcript

Het eerste satanische misdrijf van Portugal · True Crime 24 - Nederlands

0:00
Speaker 2: Dit is het waargebeurde verhaal van een dubbele moord, die
0:03
Speaker 2: Portugal aan het einde van de 20ste eeuw diep schokte.
0:06
Speaker 2: Het staat bekend als het misdrijf van Il Havo, of
0:09
Speaker 2: in de kranten van die tijd, als het eerste satanische
0:12
Speaker 2: misdrijf van Portugal. Het is een verhaal over een zoon,
0:15
Speaker 2: zijn ouders, een death metal band, een zonsverduistering, en over
0:19
Speaker 2: de vraag, hoe gemakkelijk een samenleving een verhaal gelooft dat
0:23
Speaker 2: spectaculairder is dan de waarheid. Over Baaf Alles wat je hoort,
0:27
Speaker 2: is gebaseerd op openbare bronnen, rechtbank verslagen en persberichten. En
0:32
Speaker 2: zoals je zult merken, is het verhaal dat de rechtbank
0:34
Speaker 2: uiteindelijk vaststelde, een ander verhaal dan het verhaal dat de
0:38
Speaker 2: kranten vertelden. Om te begrijpen wat er gebeurde, moeten we
0:41
Speaker 2: eerst kijken naar de plek, naar de familie, en naar
0:44
Speaker 2: de jongeman die in het middelpunt van dit alles stond.
0:47
Speaker 2: We beginnen in Ilhavo, een stad in het district Aviro,
0:50
Speaker 2: in het noordwesten van Portugal, niet ver van de kust.
0:53
Speaker 2: Het is een streek van vissers, Van kanalen, van kleine
0:56
Speaker 2: gemeenschappen waar het leven zijn eigen rustige ritme volgt. In
1:00
Speaker 2: een deel van deze gemeente, Fale de Ilhavo, stond in
1:03
Speaker 2: het jaar 1999 een huis dat nog in aanbouw was. Daar
1:08
Speaker 2: woonde een gezin dat naar buiten toe het beeld van
1:10
Speaker 2: respectabiliteit uitstraalde. De vader heette Jorge Machado. Hij was arts
1:16
Speaker 2: en werkte in het gezondheidscentrum van Ilhavo. Een bekende dokter.
1:20
Speaker 2: Een man met aanzien in de gemeenschap. Zijn vrouw heette
1:24
Speaker 2: Maria Fernanda. Zij was huisvrouw. Het was, in de woorden
1:28
Speaker 2: van latere verslaggeving, een welgestelde familie. Van buitenaf leek er
1:33
Speaker 2: niets mis. En dan is er de zoon. Hij heette
1:36
Speaker 2: Antonio Jorgen, maar iedereen kende hem onder zijn bijnaam, Toyo.
1:41
Speaker 2: Hij was geboren in Ilhavo in 1977. In de zomer van 1999
1:43
Speaker 2: was hij begin twintig. Naar buiten toe was hij de
1:46
Speaker 2: zoon van de dokter. Maar Tocho had een eigen wereld,
1:54
Speaker 2: een wereld die ver afstond van het respectabele beeld van
1:57
Speaker 2: zijn ouders. Die wereld was muziek. Tocho was de zanger
2:01
Speaker 2: van een death metal band. De band heette Agonizing Terror.
2:06
Speaker 2: Death metal is een extreme, zware vorm van metal, met
2:09
Speaker 2: duistere teksten en een rauw geluid. In het Portugal van
2:12
Speaker 2: de jaren negentig was er een levendige alternatieve muziekscene. Overal
2:16
Speaker 2: in de garages en schuren van steden als Ilhavo verrezen
2:20
Speaker 2: rock- en metalbands. Voor veel jongeren was het een uitlaatklep,
2:24
Speaker 2: een manier om zich af te zetten tegen de wereld
2:26
Speaker 2: van hun ouders. Voor Toyo was het meer dan dat.
2:30
Speaker 2: Het was zijn identiteit. De teksten die hij schreef voor
2:34
Speaker 2: de liedjes van zijn band, gingen over de dood en
2:37
Speaker 2: over wanhoop. Dat is voor het genre niet ongewoon. Death
2:41
Speaker 2: Metal Put, zijn kracht juist uit het duistere, het macabere,
2:45
Speaker 2: het extreme. Niemand die die teksten hoorde, kon vermoeden dat
2:49
Speaker 2: de zoon van de dokter op een dag zijn vader
2:51
Speaker 2: en zijn moeder zou vermoorden. Maar dat is precies wat
2:54
Speaker 2: er gebeurde. Om de sfeer van die tijd te begrijpen,
2:57
Speaker 2: moeten we het ook hebben over de wereld waarin Toyo
2:59
Speaker 2: zich bewoog. Hij en zijn vriendin waren betrokken bij de
3:03
Speaker 2: alternatieve scene. Ze deelden een fascinatie voor het duistere, voor
3:07
Speaker 2: het occulte, voor de esthetiek van death metal, zwarte kleding, symbolen,
3:12
Speaker 2: teksten over de dood. In de vroege jaren negentig was Portugal...
3:16
Speaker 2: In de woorden van een chronikeur van die scene, een
3:18
Speaker 2: paradijs voor alternatieve muziek. Bands schoten als paddenstoelen uit de grond.
3:23
Speaker 2: Agonizing Terror repeteerde, zo werd later verteld, in een bijgebouw
3:27
Speaker 2: bij het huis van de ouders van zijn vriendin. Dit
3:30
Speaker 2: alles is belangrijk, niet omdat het de moord verklaart, maar
3:33
Speaker 2: omdat het bepaalde hoe de moord zou worden geïnterpreteerd. Want
3:37
Speaker 2: toen het misdrijf werd ontdekt, zou juist deze wereld, de
3:40
Speaker 2: death metal, de zwarte kleding, het occulte, de lens worden,
3:44
Speaker 2: waardoor het hele land naar de zaak keek. En die
3:46
Speaker 2: lens zou het beeld ernstig vertekenen. Het is de moeite
3:49
Speaker 2: waard om even stil te staan bij wat death metal
3:51
Speaker 2: in die tijd werkelijk was, en wat het niet was.
3:54
Speaker 2: Het genre ontstond in de jaren tachtig, en groeide in
3:57
Speaker 2: de jaren negentig uit, tot een wereldwijde subcultuur met eigen labels,
4:01
Speaker 2: tijdschriften en festivals. De teksten en de beeldtaal draaien vaak
4:05
Speaker 2: om de dood, om geweld, om het groteske, om afkeer
4:08
Speaker 2: van conventie en religie. Voor buitenstaanders kan dat schokkend of
4:12
Speaker 2: zelfs bedreigend overkomen. Maar voor de aanhangers is het in
4:15
Speaker 2: de eerste plaats een vorm van expressie, een muzikale taal,
4:19
Speaker 2: om met duistere thema's om te gaan, niet een oproep
4:21
Speaker 2: tot echte misdaad. De overgrote meerderheid van de miljoenen metalfans
4:25
Speaker 2: wereldwijd is nooit betrokken geweest bij enig geweld. Dat onderscheid,
4:30
Speaker 2: tussen de esthetiek van het duistere en het werkelijke kwaad,
4:33
Speaker 2: is precies wat in de zaak Il Havo verloren zou gaan.
4:37
Speaker 2: Nu komen we bij de nacht zelf. Het was de
4:39
Speaker 2: nacht van 11 op 12 augustus 1999. Die datum is om meer dan
4:45
Speaker 2: één reden bijzonder. Op 11 augustus 1999 vond de laatste totale zonsverduistering
4:51
Speaker 2: van de 20ste eeuw plaats, zichtbaar over een groot deel
4:54
Speaker 2: van Europa. Een zeen, eldzaam hemelsverschijnsel, dat miljoenen mensen naar
5:00
Speaker 2: buiten lokte om te kijken. En slechts enkele uren na
5:03
Speaker 2: die verduistering, in het huis in Fale de Ilhavo, werden
5:07
Speaker 2: Jorge Machado, En Maria Fernanda vermoord. Een zonsverduistering heeft door
5:11
Speaker 2: de hele menselijke geschiedenis heen een bijzondere symbolische lading gehad.
5:16
Speaker 2: In vroegere tijden werd ze gezien als een voorteken. Een
5:19
Speaker 2: moment waarop de gewone orde van de wereld werd verstoord.
5:22
Speaker 2: Waarop de zon werd verduisterd en het duister even de
5:25
Speaker 2: overhand kreeg. Voor iemand die op zoek was naar een dramatisch,
5:28
Speaker 2: bijna mythisch verhaal, was het bijna te mooi om waar
5:31
Speaker 2: te zijn. Een dubbele moord. Gepleegd in de schaduw van
5:34
Speaker 2: de laatste verduistering van de eeuw. Het is niet moeilijk
5:37
Speaker 2: te begrijpen waarom de recherche en de kranten die samenloop grepen.
5:40
Speaker 2: Maar een samenloop van tijdstip is geen motief. Dat de
5:43
Speaker 2: moord kort na de verduistering plaatsvond, bewees niets over de
5:46
Speaker 2: reden waarom ze werd gepleegd. Toch zou juist dit detail
5:49
Speaker 2: keer op keer worden aangehaald als bewijs voor de satanische
5:52
Speaker 2: aard van het misdrijf. De manier waarop ze werden gedood,
5:55
Speaker 2: was afschuwelijk. Het echtpaar werd levenloos aangetroffen in hun eigen huis,
6:00
Speaker 2: met talrijke messteken. De vader werd getroffen door tientallen steken.
6:05
Speaker 2: In verslagen wordt gesproken van meer dan dertig meststeken. En
6:08
Speaker 2: van een diepere snee in de hals die hem bijna onthoofde.
6:11
Speaker 2: De moeder werd ongeveer een dozijn keer gestoken. Het was
6:14
Speaker 2: een aanval van extreme, bijna onvoorstelbare gewelddadigheid. De rechtbank zou
6:19
Speaker 2: het misdrijf later omschrijven als gepleegd met, en ik citeer,
6:22
Speaker 2: ondraaglijke vreedheid. En met een medogeloosheid die niet te beschrijven is,
6:27
Speaker 2: einde citaat. Het is het soort misdrijf dat een gemeenschap verlandt.
6:31
Speaker 2: Een gerespecteerde arts en zijn vrouw, Brutaal afgeslacht in hun
6:34
Speaker 2: eigen huis, in een rustige gemeente waar zulke dingen niet gebeuren.
6:38
Speaker 2: De vraag die iedereen zich stelde was, wie zou zoiets doen?
6:42
Speaker 2: En waarom? De Policia Judiciaria, de Portugese recherche, nam het
6:46
Speaker 2: onderzoek op zich. En al heel snel viel de verdenking
6:49
Speaker 2: op de zoon. Op 16 augustus 1999, enkele dagen na de moord,
6:56
Speaker 2: werd Tayo gearresteerd door de recherche. Vanaf dat moment zou
6:59
Speaker 2: hij niet meer op vrije voeten komen, jarenlang. Waarom viel
7:03
Speaker 2: de verdenking zo snel op de zoon? Bij een moord
7:06
Speaker 2: die binnenshuis plaatsvindt, zonder sporen van een gewelddadige inbraak, en
7:10
Speaker 2: zonder aanwijzingen dat een vreemde het huis is binnengedrongen, richt
7:14
Speaker 2: een onderzoek zich vrijwel altijd eerst. Tot de directe kring
7:17
Speaker 2: rond de e-slachtoffers. Wie had toegang tot het huis? Wie
7:23
Speaker 2: kende de gewoonte van het echtpaar? Wie had de reden,
7:27
Speaker 2: hoe klein ook, om hen kwaad te willen doen? In
7:30
Speaker 2: een gezin waar de volwassen zoon in beeld is als
7:32
Speaker 2: enige erfgenaam, en waar de relatie tussen ouders en kind
7:35
Speaker 2: gespannen kan zijn geweest... komt die zoon onvermijdelijk snel in
7:39
Speaker 2: het vizier. Het onderzoek zou zich in de maanden daarna
7:42
Speaker 2: verder uitkristalliseren. Ongeveer vier maanden na het misdrijf, in december 1999...
7:48
Speaker 2: bereikte het onderzoek een beslissend punt... en kort daarna begon
7:52
Speaker 2: het proces. Maar hier begint het deel van het verhaal...
7:56
Speaker 2: dat het zo bijzonder maakt en zo leerzaam. Want de recherche,
8:00
Speaker 2: en al snel ook de nationale media... plaatste het misdrijf
8:03
Speaker 2: niet in het kader van een gewone moord. Ze plaatsten
8:06
Speaker 2: het in een kader dat veel duisterder en veel spectaculairder was.
8:10
Speaker 2: Het misdrijf werd bestempeld als het eerste satanische misdrijf van Portugal. Waarom?
8:16
Speaker 2: De redenering was een opeenstapeling van elementen die op zichzelf
8:20
Speaker 2: onschuldig waren, maar samen een suggestief beeld vormden. Toyo zat
8:24
Speaker 2: in een death metal band, een genre dat in de
8:27
Speaker 2: publieke verbeelding soms met satanisme wordt geassocieerd. Hij en zijn
8:31
Speaker 2: vrienden hielden van het occulte en kleden zich in het zwart.
8:34
Speaker 2: Op de plaats van het misdrijf zouden voorwerpen zijn aangetroffen
8:37
Speaker 2: die met occultisme in verband werden gebracht. En dan was
8:40
Speaker 2: er de timing, de moord vond plaats slechts uren na
8:42
Speaker 2: de laatste zonsverduistering van de eeuw, een datum die zich
8:45
Speaker 2: uitstekend leende voor een verhaal over een duivelsritueel. De recherche
8:49
Speaker 2: geloofde vanaf het begin, zo werd later beschreven, dat ze
8:52
Speaker 2: te maken had met een satanisch misdrijf, in groepsverband gepleegd,
8:56
Speaker 2: in naam van Satan, en bewust gepland voor de dag
8:59
Speaker 2: van de LAA. T.S.D.E. Zonsverduistering van het millennium. Het was
9:03
Speaker 2: een theorie die alles verklaarde en die perfect paste bij
9:06
Speaker 2: de angsten van die tijd. En de kranten greep het
9:09
Speaker 2: verhaal met beide handen aan. Dit was het soort verhaal
9:12
Speaker 2: dat pagina's vult en kranten verkoopt. Nationale kranten kopten met
9:16
Speaker 2: titels over satanische rituelen in falen de Il Havo en
9:19
Speaker 2: over een werk van de duivel. De combinatie van een
9:22
Speaker 2: gerespecteerde dokter als slachtoffer, een death metal zanger als verdachte,
9:27
Speaker 2: een zonsverduistering, En de belofte van occulte rituelen, was journalistiek goud.
9:32
Speaker 2: Het verhaal van het satanische misdrijf van Il Havo, werd
9:35
Speaker 2: bijna twee decennia lang uitgemolken. Niet iedereen in de journalistiek
9:39
Speaker 2: ging in die val mee. Er waren journalisten die de
9:42
Speaker 2: muziekscene van Bin. Nan uitkende, die wisten, dat death metal
9:46
Speaker 2: een genre was met een eigen esthetiek en cultuur, en
9:49
Speaker 2: niet een dekmantel voor moord. Voor hen was de kloof
9:52
Speaker 2: tussen de werkelijkheid van de scene, en het beeld dat
9:55
Speaker 2: in de krantenkoppen werd geschetst, pijnlijk zichtbaar. maar hun stem
9:58
Speaker 2: was zwakker dan de aantrekkingskracht van het sensationele verhaal. Wanneer
10:03
Speaker 2: een verhaal eenmaal een bepaalde vorm heeft aangenomen, en die
10:06
Speaker 2: vorm spreekt tot de diepste angsten van het publiek, is
10:09
Speaker 2: het bijzonder moeilijk om er nog een nuchtere correctie tegenover
10:11
Speaker 2: te stenen. Hier is het belangrijk om even stil te
10:17
Speaker 2: staan en na te denken over wat er gebeurde. Want
10:20
Speaker 2: dit is een schoolvoorbeeld van wat sociologen een morele paniek noemen.
10:24
Speaker 2: Een morele paniek ontstaat wanneer een samenleving zich in de
10:27
Speaker 2: greep laat nemen door de angst voor een vermeende bedreiging,
10:30
Speaker 2: waarbij die bedreiging veel groter en veel sinisterder wordt voorgesteld daar.
10:35
Speaker 2: En ze in werkelijkheid is. In de jaren 80 en 90 kende
10:39
Speaker 2: een groot deel van de westerse wereld een golf van
10:41
Speaker 2: angst voor satanisme, waarbij metalmuziek, rollenspellen en jongere subculturen werden
10:46
Speaker 2: aangewezen als broed pl. Aadse van het kwaad. In de
10:50
Speaker 2: meeste gevallen bleek er van georganiseerd satanisme weinig tot niet
10:54
Speaker 2: zwaar te zijn. De zaak Il Havo werd in Portugal
10:56
Speaker 2: een van de bekendste voorbeelden van deze dynamiek. De uiterlijke
11:00
Speaker 2: kenmerken van een subcultuur, zwarte kleding, zware muziek, duistere teksten,
11:05
Speaker 2: werden verward met de motief voor moord. Later zou het
11:08
Speaker 2: satanische misdrijf van Il Havo zelfs onderwerp worden van academisch onderzoek.
11:12
Speaker 2: Wetenschappers analyseerden hoe de Portugese media het dubbele misdrijf hadden gecoverd,
11:17
Speaker 2: hoe de link met muziek en religie was gelegd, en
11:20
Speaker 2: welke ethische en maatschappelijke problemen daaruit voortkwamen. De conclusie was,
11:26
Speaker 2: kort gezegd, dat de journalistiek de sensationele invalshoek jarenlang boven
11:30
Speaker 2: de feiten had verkozen. Portugal stond in dit opzicht niet alleen.
11:34
Speaker 2: In de decennia daarvoor had een groot deel van de
11:37
Speaker 2: westerse wereld te maken gehad met vergelijkbare golven van angst.
11:40
Speaker 2: In de Verenigde Staten waren er in de jaren tachtig
11:43
Speaker 2: geruchtmakende zaken waarin kinderdagverblijven werden beschuldigd van satanische rituele misbruikpraktijken.
11:49
Speaker 2: Beschuldigingen die na jarenlange pro-sessen vrijwel volledig ongegrond bleken. Er
11:54
Speaker 2: was de beruchte zaak van drie tieners in de Amerikaanse
11:56
Speaker 2: staat Arkansas, die mede werden veroordeeld omdat ze van zware
12:00
Speaker 2: metal hielden en zich in het zwart kleden, en die
12:02
Speaker 2: pas na bijna twee decennie. A weer vrie? Ja kwamen.
12:07
Speaker 2: Steeds terugkerend was hetzelfde patroon. Een gruwelijk misdrijf, een jeugdsubcultuur
12:12
Speaker 2: die als vreemd en bedreigend werd ervaren, en een publiek
12:15
Speaker 2: dat maar al te graag geloofde dat achter het kwaad
12:17
Speaker 2: een gavenmauw, georganiseerde, duivelse macht schuil ging. In vrijwel al
12:23
Speaker 2: deze gevallen bleek de waarheid banaler en menselijker dan het
12:26
Speaker 2: satanische verhaal. De les die criminologen uit deze zaken trokken,
12:30
Speaker 2: is dat de uiterlijke kenmerken van een subcultuur, hoe verontrustend
12:34
Speaker 2: ze op buitenstaanders ook kunnen overkomen, niet zeggen over de
12:37
Speaker 2: schuld of onschuld. Niet de van een individu. Van zware
12:41
Speaker 2: muziek houden maakt iemand geen moordenaar, zich in het zwart
12:44
Speaker 2: kleden is geen bewijs. En toch werden precies deze uiterlijkheden
12:48
Speaker 2: in de zaak Il Havo behandeld, alsof ze bewijs waren.
12:51
Speaker 2: De rechtbank zou daar uiteindelijk doorheen prikken, maar de publieke
12:54
Speaker 2: verbeelding deed dat veel minder gemakkelijk. Want hoe zat het
12:57
Speaker 2: nu werkelijk met dat motief? Daarvoor moeten we naar de rechtszaal.
13:02
Speaker 2: Het proces begon in de rechtbank van Il Havo. De
13:05
Speaker 2: eerste zitting vond plaats op 20 december 1999, ongeveer vier maanden na
13:08
Speaker 2: de moord. Naast Toyo stonden er nog twee mensen terecht.
13:13
Speaker 2: De ene was zijn toenmalige echtgenote, Sarah. De andere was
13:17
Speaker 2: een vriend, Nuno Lima. Volgens de aanklacht zouden een betrokken
13:21
Speaker 2: zijn geweest als aanstichter en de ander als medepleger. De
13:25
Speaker 2: aanklacht bleef het misdrijf associëren met satanisme, verwijzend naar de
13:28
Speaker 2: voorwerpen die op de plaats van het misdrijf waren gevonden,
13:31
Speaker 2: naar het feit dat de verdachte aanhangers waren van occulte
13:34
Speaker 2: praktijken en naar hun voorliefde voor death metal. Toyo bekende
13:39
Speaker 2: dat hij de dader was. Maar hij beschuldigde tegelijkertijd anderen
13:42
Speaker 2: van betrokkenheid. Dat maakte de zaak juridisch ingewikkeld. Wie had
13:47
Speaker 2: wat gedaan? Was dit werkelijk een groepsmisdrijf, een gezamenlijk ritueel
13:51
Speaker 2: zoals de recherche geloofde? Of was het iets veel simpelers
13:54
Speaker 2: en veel banalers? Het vonnis werd uitgesproken op 17 april 2000 en
13:58
Speaker 2: een En het is in dat vonnis dat de kloof
14:01
Speaker 2: tussen het mediaverhaal en de juridische werkelijkheid zichtbaar wordt. Toyo
14:06
Speaker 2: werd schuldig bevonden aan twee gevallen van gekwalificeerden, oftewel zware, moord,
14:11
Speaker 2: de moord op zijn vader, en de moord op zijn moeder.
14:13
Speaker 2: Hij werd veroordeeld tot twee deelstraffen van 23 jaar elk, die
14:17
Speaker 2: volgens het Portugese systeem werden samengevoegd tot één enkele straf.
14:21
Speaker 2: Die enkele straf bedroeg 25 jaar gevangenis. Dat is de maximumstraf
14:26
Speaker 2: die het Portugese wetboek van straf reed. CHT toestaat. Met
14:31
Speaker 2: andere woorden, Toyo kreeg het zwaarst mogelijke vonnis dat de
14:34
Speaker 2: wet toeliet. Het is de moeite waard om hier iets
14:37
Speaker 2: uit te leggen over het Portugese strafrecht, want dat maakt
14:40
Speaker 2: de betekenis van dit vonnis duidelijker. Portugal kent geen levenslange gevangenisstraf.
14:46
Speaker 2: Het land schafte die straf al in de 19e eeuw af,
14:49
Speaker 2: en de afwezigheid ervan is diep verankerd in de Portugese
14:52
Speaker 2: rechtscultuur en grondwet. De zwaarste straf die een Portugese rechtbank
14:56
Speaker 2: kan opleggen, is 25 jaar gevangenis. Dat betekent dat, hoe gruwelijk
15:01
Speaker 2: een misdrijf ook is, en hoezeer een rechtbank het ook veroordeelt,
15:04
Speaker 2: de teller stopt bij 25 jaar. Tojo kreeg dus letterlijk het
15:08
Speaker 2: maximum dat mogelijk was. Er was geen zwaardere straf beschikbaar.
15:13
Speaker 2: Voor een land dat geen levenslang kent is dit het
15:15
Speaker 2: uiterste dat de wet toestaat, gereserveerd voor de allerzwaarste misdrijven.
15:20
Speaker 2: Maar let goed op de motivering. De rechtbank verklaarde bewezen
15:24
Speaker 2: dat de misdrijven waren gepleegd om een, ik citeer, futiel,
15:28
Speaker 2: oftewel nietig motief, einde citaat. En dat motief was niet satanisme.
15:33
Speaker 2: Het was economisch belang. Toyo was namelijk de enige erfgenaam
15:37
Speaker 2: van zijn ouders, en hij zou de begunstigde zijn van
15:39
Speaker 2: hun verzekering. Het college van rechters verwierp uitdrukkelijk de andere
15:44
Speaker 2: kwalificaties die de aanklagers hadden aangevoerd op basis van de
15:47
Speaker 2: these van de recherche, namelijk het idee van een satanische liturgie,
15:50
Speaker 2: een pibak. Duivels ritueel. Laat dat even bezinken. Het hele
15:56
Speaker 2: land had bijna twee jaar lang gesproken over het eerste
15:59
Speaker 2: satanische misdrijf van Portugal. Kranten hadden pagina's gevuld met verhalen
16:03
Speaker 2: over duivelse rituelen en de laatste zonsverduistering van het millennium.
16:08
Speaker 2: En de rechtbank die alle bewijzen woog, kwam tot een
16:10
Speaker 2: heel andere conclusie, dit was geen ritueel in naam van Satan.
16:15
Speaker 2: Dit was een zoon die zijn ouders vermoordde voor geld.
16:18
Speaker 2: Het motief was niet kosmisch en duivels. Het was banaal,
16:22
Speaker 2: hebzuchtig en menselijk. Dat maakt de zaak in zekere zin
16:26
Speaker 2: nog verontrustender. Een satanisch ritueel is, hoe gruwelijk ook, iets vreemds,
16:32
Speaker 2: iets buiten de gewone wereld. Een zoon die zijn ouders
16:35
Speaker 2: afslacht voor een erfenis en een verzekeringsuitkering, is dichterbij, herkenbaarder
16:40
Speaker 2: en daardoor misschien angstaanjagender. Het is het soort motief dat
16:43
Speaker 2: door de eeuwen heen aan talloze familiedrama's ten grondslag heeft gelegen.
16:48
Speaker 2: De moord op een ouder door een kind, in het
16:50
Speaker 2: strafrecht en de psychologie soms aangeduid met de term oudermoord,
16:53
Speaker 2: is een van de oudste en meest taboe misdrijven die
16:56
Speaker 2: we kennen. Secofte naadt in verhalen, mytheën en tragedies voor
17:01
Speaker 2: sinds de oudheid. Juist omdat ze de meest fundamentele band
17:04
Speaker 2: die er bestaat, die tussen ouder en kind geweld aandoet.
17:08
Speaker 2: In werkelijkheid is ze zeldzaam. En wanneer ze voorkomt gaat
17:12
Speaker 2: er meestal een lange voorgeschiedenis aan vooraf. Van conflict, van geld,
17:16
Speaker 2: van geestelijke problemen. van een familie die van binnen heel
17:19
Speaker 2: anders is dan ze van buiten lijkt. Wat er precies
17:24
Speaker 2: speelde in de familie Machado, achter de gevel van respectabiliteit,
17:27
Speaker 2: is nooit volledig publiek geworden. Wat de rechtbank vaststelde, was
17:31
Speaker 2: het motief van financieel gewin. De diepere geschiedenis van dat
17:34
Speaker 2: gezin blijft grotendeels verborgen. Wat gebeurde er met de twee
17:37
Speaker 2: andere verdachten? Sarah, de toenmalige echtgenote van Toyo, en Nuno Lima,
17:42
Speaker 2: de vriend, werden beide vrijgesproken. De reden was een gebrek
17:46
Speaker 2: aan bewijs. Er was onvoldoende hard bewijs dat hen in
17:49
Speaker 2: verband bracht met de moorden. Of dat aantoonde dat ze
17:52
Speaker 2: ervan wisten. Interessant genoeg werd later gemeld dat de rechtbank
17:56
Speaker 2: de mogelijkheid om de echtgenoten te veroordelen serieus had overwogen.
18:00
Speaker 2: Maar overweging is geen bewijs en zonder bewijs kan een
18:03
Speaker 2: rechtbank niet veroordelen. Dus gingen zij vrij uit. Uiteindelijk bleef
18:07
Speaker 2: er van het beeld van een satanische groepsmoord juridisch niets over.
18:11
Speaker 2: Er was één dader. veroordeeld voor twee moorden, gepleegd uit
18:14
Speaker 2: financieel gewin. Toyo verdween achter de tralies. Hij zat vast
18:19
Speaker 2: sinds augustus 1999. En daar, in de gevangenis, begint het laatste
18:24
Speaker 2: hoofdstuk van dit verhaal dat op zijn eigen manier ook
18:26
Speaker 2: weer iets zegt over hoe wij naar daders kijken. De
18:29
Speaker 2: jaren verstreken. Toyo werd ouder in de gevangenis van Coimbra.
18:34
Speaker 2: En volgens de berichtgeving veranderde hij. Hij werd beschreven als
18:37
Speaker 2: een gevangene die zich opvallend, bijna irritant, goed gedroeg. Hij
18:41
Speaker 2: nam deel aan onderwijs. Hij zei dat hij financieel analist
18:44
Speaker 2: wilde worden zodra hij vrij kwam. De jongeman die ooit
18:47
Speaker 2: in het zwart gekleed tekste over de dood zong, sprak
18:50
Speaker 2: nu over een normale toekomst, over een baan, over een
18:53
Speaker 2: nieuw leven. Toch verliep zijn weg naar vrijheid niet zonder
18:56
Speaker 2: horten en stoten. Vanaf 2012 diende hij herhaaldelijk verzoeken tot voorwaardelijke
19:01
Speaker 2: vrijlating in bij de strafuitvoeringsrechtbank van Coimbra. En herhaaldelijk werden
19:06
Speaker 2: die verzoeken afgewezen. Een van de bezwaren die werd genoemd,
19:10
Speaker 2: was dat hij het misdrijf naar het oordeel van de
19:12
Speaker 2: rechtbank nog onvoldoende had verinnerlijkt. Met andere woorden dat hij
19:15
Speaker 2: nog niet ten volle de zwaarte van wat hij had gedaan,
19:19
Speaker 2: onder ogen had gezien. In april 2016 had hij twee derde
19:23
Speaker 2: van zijn straf uitgezeten. Dat is in het Portugese systeem
19:27
Speaker 2: een belangrijk eikpunt, want vanaf dat moment komt voorwaardelijke vrijlating
19:31
Speaker 2: in beeld. En uiteindelijk op 7 maart 2017 werd hij vrijgelaten. De
19:37
Speaker 2: strafuitvoeringsrechtbank van Coimbra oordeelde dat aan de noodzakelijke voorwaarden was voldaan.
19:42
Speaker 2: Zowel de Technische Raad van de Gevangenis als het Openbaar
19:45
Speaker 2: Ministerie hadden een gunstig advies gegeven. Voorwaardelijke vrijlating is geen
19:49
Speaker 2: gratie en geen kwijtschelding. Het is een systeem waarbij een
19:53
Speaker 2: veroordeelde het laatste deel van zijn straf buiten de gevangenis
19:56
Speaker 2: mag uitzitten, onder voorwaarden en onder toezicht, mits de rechtbank
20:00
Speaker 2: ervan overtuigt, is dat hij geen kwijt doorziet. Gevaar meer
20:04
Speaker 2: vormt en dat vrijlating verantwoord is. In het Portugese systeem
20:08
Speaker 2: wordt daarbij gekeken naar het gedrag in detentie, naar de
20:11
Speaker 2: vraag of de veroordeelde de ernst van zijn daad heeft
20:13
Speaker 2: ingezien en naar zijn vooruitzichten om na vrijlating een geur-ordend
20:17
Speaker 2: leven te leiden. Dat de rechtbank de eerdere verzoeken van
20:20
Speaker 2: Tojo jarenlang had afgewezen en pas na herhaalde pogingen instemde,
20:25
Speaker 2: laat zien dat die afweging in zijn geval zorgvuldig en
20:28
Speaker 2: met de nodige aarzeling werd gema. Act. Op die ochtend
20:32
Speaker 2: verliet Antonio Jorgen, de man die ooit bekend stond als Toyo,
20:36
Speaker 2: de gevangenis van Coimbra. Hij was inmiddels rond de 40 jaar oud.
20:40
Speaker 2: Hij had bijna 18 jaar in detentie doorgebracht, ongeveer twee derde
20:44
Speaker 2: van een straf die anders in 2024 zou zijn geëindigd. Zijn
20:48
Speaker 2: advocaat beschreef hem als een compleet ander mens, en zei
20:51
Speaker 2: dat de vrijlating voor hem als een wedergeboorte voelde. Hij
20:54
Speaker 2: wilde zijn opleiding afmaken, werk vinden in zijn vakgebied, en
20:58
Speaker 2: een normaal leven leiden. En zo eindigt het verhaal van
21:01
Speaker 2: het misdrijf van Il Havo, op een bijna onopvallende manier,
21:05
Speaker 2: met een man van middelbare leeftijd, die de gevangenispoort uitloopt
21:09
Speaker 2: en spreekt over een baan en een tweede kam. Enzo Takisaat.
21:13
Speaker 2: Ver verwijderd van de spectaculaire krantenkoppen over duivelse rituelen en zonsverduisteringen.
21:19
Speaker 2: Wat blijft er over als we alles op een rij zetten?
21:22
Speaker 2: Twee mensen werden vermoord. Een arts en zijn vrouw, brutaal
21:25
Speaker 2: afgeslacht in hun eigen huis in de nacht van 11 op 12 augustus 1999.
21:31
Speaker 2: Hun zoon werd veroordeeld tot de maximumstraf. Twee medeverdachten werden vrijgesproken.
21:36
Speaker 2: En het motief bleek, na alle verhalen over satanisme uiteindelijk
21:40
Speaker 2: banaal te zijn, geld. De blijvende betekenis van deze zaak
21:44
Speaker 2: ligt niet alleen in de gruwelijkheid van de daad, hoe
21:47
Speaker 2: extreem die ook was. Ze ligt in de kloof tussen
21:50
Speaker 2: het verhaal dat werd verteld en het verhaal dat werd bewezen.
21:53
Speaker 2: De zaak Il Havo werd in Portugal een symbool van
21:56
Speaker 2: hoe media, publiek en zelfs onderzoekers zich kunnen laten meeslepen
21:59
Speaker 2: door een spectaculair verhaal. Het label satanisch misdrijf bleef bijna
22:03
Speaker 2: twee decennia lang aan de zaak kleven, ook nadat de
22:06
Speaker 2: rechtbank dat motief had verworpen. Het laat zien hoe krachtig
22:09
Speaker 2: een verhaal kan zijn, en hoe moeilijk het is om
22:11
Speaker 2: een eenmaal gevestigd beeld weer te corrigeren. Er zit een
22:14
Speaker 2: waarschuwing in die verder rijkt dan deze ene zaak. Wanneer
22:18
Speaker 2: een onderzoek begint met een aanname, en die aanname past
22:21
Speaker 2: bij de angsten van het moment, bestaat het risico dat
22:23
Speaker 2: alles wat daarna wordt gevonden, door die aanname wordt gekleurd.
22:27
Speaker 2: De voorwerpen op de plaats van het misdrijf, de kleding
22:30
Speaker 2: van de verdachte, De muziek waar hij van hield, op
22:32
Speaker 2: zichzelf zeggen ze niets over schuld of over motief. Maar
22:36
Speaker 2: binnen het kader van een satanisch misdrijf werden ze plotseling betekenisvol,
22:40
Speaker 2: alsof ze het verhaal bevestigden. Het is de taak van
22:43
Speaker 2: een rechtbank om door dat soort suggestie heen te kijken
22:45
Speaker 2: en zich te houden aan wat werkelijk bewezen kan worden.
22:48
Speaker 2: In deze zaak deed de rechtbank dat en kwam ze
22:51
Speaker 2: tot een nuchtere aardse conclusie, die haak stond op alle
22:54
Speaker 2: dramatiek eromheen. Voor de familie, voor de gemeenschap van Il
22:58
Speaker 2: Havo en voor iedereen die de zaak volgde, Blijft er
23:01
Speaker 2: de nuchtere, harde waarheid? Een dokter en zijn vrouw verloren
23:05
Speaker 2: het leven door de hand van hun eigen kin. Brute.
23:08
Speaker 2: Niet omwille van de duivel, maar omwille van hun erfenis.
23:11
Speaker 2: En dat is misschien wel de meest verontrustende conclusie van allemaal.
23:15
Speaker 2: Dit was het verhaal van het misdrijf van Il Havo.
23:18
Speaker 2: Alles wat je hoorde, is gebaseerd op openbare bronnen, rechtbankverslagen
23:23
Speaker 2: en persberichten. Waar het populaire verhaal en de juridische feiten uiteenliepen,
23:28
Speaker 2: is dat onderscheid benoemd. Want juist in dat onderscheid, schuilt
23:31
Speaker 2: de les van deze zaak.