Latest / Oradan Buradan Bilgi / Neden Artık Hiçbir Şey İzlemek İstemiyoruz?
Transcript
- 0:03Akşam oluyor, bir şeyler seyretmek istiyoruz, telefonu elimize alıyoruz, Netflix açıyoruz, YouTube'a giriyoruz ama garip bir şey oluyor.
- 0:11Dakikalarca içeriklere bakıyoruz, bir şey seçemiyoruz.
- 0:14Bir şey açsak bile birkaç dakika sonra kapatıyoruz, sonra şu cümleyi kuruyoruz.
- 0:19Hiçbir şey sarmıyor, izlenecek bir şey yok.
- 0:22Ama aslında sorun gerçekten içerik olmaması mı yoksa tam tersi mi?
- 0:26Son yıllarda birçok insanın hiçbir şey izlemek istemiyorum hissini yaşaması oldukça yaygın bir durum.
- 0:32Benim çevremdeki çoğu kişi izleyemiyor ve bu durumun tek bir nedeni yok.
- 0:37Psikoloji, nörobilim ve dijital kültürle ilgili birkaç faktör birlikte çalışıyor.
- 0:42İlk nedenden başlayayım.
- 0:43Content Overload, aşırı bilgi ve içerik yüklenmesi dediğimiz şey, beynin işleyebileceğinden daha fazla içerik, seçenek ve uyaranla karşı karşıya kalmasıdır.
- 0:53O noktadan sonra sorun izlenecek bir şey olmaması değil, tam tersi fazla şey olmasıdır.
- 0:59Bu bolluk seçmeyi kolaylaştırmak yerine zorlaştırır.
- 1:03Daha fazla bilinçsel çaba, daha fazla kararsızlık ve daha düşük tatmin üretir.
- 1:08Psikolojide bu durum çoğu zaman Paradox of Choice yani seçim paradoksu çerçevesinde açıklanır.
- 1:14Bunu şöyle düşünün.
- 1:16Akşam eve geldiniz, bir şeyler izlemek istiyorsunuz.
- 1:18Elinizde Netflix, YouTube, TikTok, Disney+, Prime Video, podcastler, kısa videolar, öneri listeleri, arkadaş tavsiyeleri ve algoritmanın sunduğu sonsuz akış var.
- 1:30Beyin önce ne izlesem diye tarama yapıyor.
- 1:33Sonra seçenekleri karşılaştırıyor.
- 1:35Sonra daha iyi bir şey var mı diye şüpheye düşüyor.
- 1:39Sonunda film açmaktan çok film seçmeye enerji harcıyor.
- 1:42Bu yükün ilk ayağı seçenek fazlalığıdır.
- 1:45Normalde seçim yapmak özgürlük gibi görünür ama seçenek sayısı arttıkça her seçimin bir fırsat maliyeti olur.
- 1:51Yani bir şeyi seçtiğinde seçmediğin tüm ihtimalleri de kaybetmiş olursun.
- 1:56Bu da ya daha iyisi varsa yükünü büyütür ve kişi sesse bile rahatlayamaz.
- 2:02İkinci ayağı bilgi işleme sınırı.
- 2:04Beyin önüne gelen başlığı, öneriyi, yorumu vs.
- 2:08aynı verimle işleyemez.
- 2:09Bir noktadan sonra çalışma belleği dolar.
- 2:12Bu da bilişsel yük yaratır.
- 2:14Bu ise karar verme, odaklanma ve iyi oluş üzerinde baskı oluşturur.
- 2:19Üçüncü ayağı ise karar yorgunluğu.
- 2:21Gün içinde zaten onlarca mikro karar veriyoruz.
- 2:24İşte neye cevap vereceğim, ne yiyeceğim, ne erteleyeceğim, hangi mesajı açacağım gibi.
- 2:29Akşam olunca beyin artık ödüldeyip kolaylık istiyor.
- 2:32Bu yüzden iyi bir film seçmek bile gereksiz büyük bir görev gibi hissedilebiliyor.
- 2:37O anda insan çoğu zaman uzun bir içeriğe bakmaktansa daha az bağlılık isteyen kısa akışlara kayıyor.
- 2:43Dördüncü ayağı algoritmik bolluk.
- 2:46Bugünün platformları sadece çok içerik sunmuyor.
- 2:48Sana bitmeyecekmiş gibi görünen sürekli yenilenen bir akış sunuyor.
- 2:532025 Dijital Medya Trend raporuna göre sosyal video platformlarının neredeyse sonsuz çeşitlilikte algoritmik olarak etkileşime optimize edilmiş içerikle insanların eğlence zamanında çok güçlü bir rakip haline geldiğini söylüyor.
- 3:09Bu da zihne şu hissi veriyor.
- 3:11Şimdi seçtiğim şey en iyisi olmak zorunda çünkü sonsuz alternatif var.
- 3:15Ve bu his rahatlatıcı değil baskılayıcı oluyor.
- 3:19Beşinci ayağı ise memnuniyetsizlik ve pişmanlık.
- 3:22Çok seçenekli ortamda izlemeye başladıktan sonra bile zihin rahat etmez.
- 3:27Birinci bölüm geçince başka bir şey mi yapsam deriz.
- 3:30Çünkü seçenek bolluğu tek bir şeye bağlanmayı zorlaştırır.
- 3:34Eskiden televizyon döneminde beş kanal vardı.
- 3:37Şimdi binlerce içerik var.
- 3:39Eski düzende soru şuydu.
- 3:41Bu akşam televizyonda ne var?
- 3:43Yeni düzende soru şu.
- 3:44Bu akşam bütün internet içinden doğru şeyi nasıl bulacağım?
- 3:48Birincisi hafif bir seçim problemiydi.
- 3:51İkincisi küçük çaplı bir zinsel yönetim problemi ve bilgi aşırı yükü tam da burada doğuyor.
- 3:57Başka bir faktör ise dopamin sisteminin aşırı uyarılması.
- 4:01Dopamin deyince çoğu kişi bunu çok mutlu olmak gibi düşünüyor ama aslında dopamin mutluluk hormonu değil.
- 4:08Daha çok motivasyon, öğrenme, dikkat yöneltme ve ödül beklentisi ile ilişkildir.
- 4:13Neurobilim derlemelerinden okuduklarıma göre dopaminin beynin ödül devrelerinde öğrenmeyi ve ödüle yönelmeyi güçlendirdiğini özellikle tekrar eden kuvvetli ödül sinyallerinin davranışı pekiştirdiğini anlatıyor.
- 4:27Kritik nokta ise şu.
- 4:28Dopamin çoğu zaman ödülün kendisinden çok ödüle götüren beklenti ve sinyallerle çalışır.
- 4:34Yani seni ekrana bağlayan şey sadece videonun kendisi değil.
- 4:37Bir sonraki videoda daha ilginç bir şey çıkabilir hissidir.
- 4:40Kısa video, sonsuz kaydırma ve sürekli yeni uyaranların gücü tam burada ortaya çıkıyor.
- 4:46Çünkü bu sistemler sana tek ve sabit bir ödül vermez.
- 4:49Bunun yerine hızlı, sık, öngörülemez ve değişken ödüller sunar.
- 4:54Bir video sıkıcıdır, öbürü komiktir, bir diğeri ilginçtir.
- 4:58Beyin bu değişkenliği çok sever.
- 5:00Çünkü değişken ödül düzenleri genelde davranışı daha güçlü şekilde sürdürür.
- 5:04Bu yüzden kişi aslında keyif almıyorum ama elim yine de kayıyor deneyimli yaşayabilir.
- 5:09Şimdi şöyle düşünün, uzun bir film sana 2 saatlik tek bir anlatı sunar ama kısa video akışı sana 2 dakikada 10 ayrı ihtimal sunar.
- 5:18Her kaydırışta beyin küçük bir acaba şimdi ne çıkacak beklentisine girer.
- 5:23Dopamin sistemi açısından da bu tek bir uzun ödülden daha çekici hale gelebilir.
- 5:29Çünkü mesele içerikten çok sıradaki olasılığın cazibesi olur.
- 5:33Peki aşırı uyarılma tam olarak ne yapıyor?
- 5:36Beyin sık ve yoğun ödül sinyallerine alıştıkça sakin aktiviteler sünük gelmeye başlayabiliyor.
- 5:42Yani kitap yavaş gelir, film geç açılır, tek bir konuya odaklanmak zorlaşır.
- 5:46Ama 15 saniyelik yeni bir video çekici görünür.
- 5:49O yüzden insanlar bazen şunu yaşar.
- 5:52Film açar 10 dakika sonra kapatır.
- 5:54Diziye başlar ama hemen eli telefona kayar.
- 5:56Youtube videosu izlerken bile başka sekmeye geçer.
- 6:00Çünkü beyin artık tek bir akışa sabit kalmaktan çok yeni uyarana zıplamaya eğilim göstermektedir.
- 6:06Bunların yanı sıra zihinsel tükenmişlik dediğimiz şeyi yaşarız.
- 6:10Beyin uzun süre yoğun düşünme, karar verme, odaklanma ve bilgi işleme yaptıktan sonra geçici olarak veriminin düşmesidir.
- 6:18Şimdi beyinde özellikle 3 sistem bu süreçte rol oynar.
- 6:21Birincisi Prefrontal Cortex.
- 6:24Bu sistem dikkat kontrolü, planlama, karar vermeye, problem çözmede rol oynar.
- 6:29Yani bilinçli düşünme merkezi diyebiliriz.
- 6:32Uzun süre ders çalışınca, işte çok bilgi okuyunca veya yoğun ekran kullanımı olunca Prefrontal Cortex enerji tüketir ve verimi düşer.
- 6:41Bu yüzden zihinsel tükenmişlik yaşayan biri odaklanamaz, aynı cümleyi tekrar okur, içerik seçmekten kaçınır ve karar vermek istemez.
- 6:49İkincisi Dikkat Sisteminin Aşırı Çalışması.
- 6:53Beyinde dikkatle ilgili iki ana ağ var.
- 6:55Odaklanmış Dikkat Ağı ve Varsayılan Mod Ağı.
- 6:58Normalde bu iki sistem dönüşümlü çalışır.
- 7:01Odaklandığınızda Dikkat Ağı aktif olur.
- 7:03Dinlendiğinizde Varsayılan Mod Ağı devreye girer.
- 7:07Ama sürekli ekran kullanımı veya yoğun düşünme şu soruna yol açar.
- 7:11Beyin dinlenme fırsatı bulamaz.
- 7:13Sonuç dikkat dağınıklığı, zihinsel bulanıklık ve hiçbir şeye başlamak istememe.
- 7:18Üçüncüsü ise Motivasyon Sisteminin Geçici Düşmesi.
- 7:22Zihinsel tükenmişlikte beynin motivasyon sistemi de etkilenir ve beyin şu mesajı verir.
- 7:28Yeni görev almak istemiyorum.
- 7:29Bu yüzden kişi film izlemek istemez, kitap okumak istemez, hatta bazen konuşmak bile istemez.
- 7:36Ama ilginç bir şey olur.
- 7:37Çok düşük çaba isteyen aktiviteler hala çekici gelir.
- 7:41Mesela telefon kaydırmak, kısa videolar, boş boş sosyal medyada takılmak gibi.
- 7:46Çünkü bunlar çok az zihinsel enerji ister.
- 7:49Modern dünyada bu daha sık yaşanıyor.
- 7:51Çünkü beyin bilgi bombardımanına, sürekli karar verme ve dikkat bölünmesine aynı anda maruz kalıyor.
- 7:58Kısacası zincir şu.
- 8:00Aşırı bilgi ve içerik yükü ile birlikte çok seçeneğimiz var.
- 8:03Çok seçenek bize karar yorgunluğu yapıyor.
- 8:06Dopamin alışkanlıklarımız değişiyor.
- 8:09Zihinsel tükenmişlik yaşıyoruz.
- 8:11Sonuç?
- 8:11Hiçbir şey izlemek istemiyoruz.
- 8:13Peki ne yapacağız?
- 8:14Ben kendi naizane fikirlerimi belirtmek istiyorum.
- 8:17Çünkü benim böyle bir derdim yok.
- 8:19Instagram'dan beni takip edenler bilir.
- 8:21Fazla film dizi izliyorum.
- 8:22Bu arada beni Instagram'dan takip etmiyorsanız takip etmeyi unutmayın.
- 8:26Şimdi ne yazık ki benim herhalde çoğu platforma üyeliğim var.
- 8:30Film izleyemiyorsanız bu platformların sayısını düşürün.
- 8:34Daha sonra listenize izlemek istediğiniz filmleri ekleyin.
- 8:37Sonra da o listeden seçim yapın.
- 8:39Ben arada gelecekte yüklenecek film dizileri kontrol ederim ve izlemek istediklerimi listeme atarım.
- 8:45Sonra film veya dizi izlemek istediğimde o listeden seçerim ki bu yönteme psikolojide seçim mimarisi yaklaşıma denir.
- 8:53Amaç karar yükünü azaltmaktır.
- 8:55Karar vermek benim için çok zor bir durum.
- 8:58Çoğu konuda karar vermekte zorlanırım.
- 9:00Bir parfümü bile saatlerce seçemem.
- 9:02O yüzden önceden karar vermeye çalışın.
- 9:05Başka bir önerim ise şu.
- 9:07Bir içerik seçin ve en az 20 dakika devam edin.
- 9:10Çünkü hikayeye bağlanma genelde ilk 10-20 dakikadan sonra oluşur.
- 9:15Ayrıca kısa içerik tüketimini azaltın.
- 9:17TikTok, Reels, Shorts gibi içerikler beyni sürekli hızlı uyarana alıştırır.
- 9:22Hatta artık insanlar videoları 1.5-2x hızda izleyerek beyinlerinin alıştığı yüksek tempo seviyesine yaklaşmaya çalışıyorlar.
- 9:30Bana sorsanız yüksek hızlarda izlemek kötü mü?
- 9:33Hayır ama ben hep böyleydim.
- 9:35Bu hız olayı çıktığından beri hatta bazen kendi sesimi bile 1.2 veya 1.3 hızda dinliyorum.
- 9:42Veya ders videolarını 1.5 hızda dinliyorum.
- 9:44Artık hocanın konuşma hızına göre değişiyor.
- 9:47Yani hikayeden kopmuyorsanız bence dinleyin.
- 9:49Başka bir önerim ise tatmin edici aktiviteler yapın.
- 9:53Yürüyüş, sohbet, kitap okumak, yazmak gibi.
- 9:55Çünkü bunlar daha derin bilissel ve duygusal katılım sağlar.
- 9:59Ve bazen de arkadaşlar hiçbir şey yapmayın.
- 10:02Beynin şunlara da ihtiyacı var.
- 10:03Sessizlik, sıkılma, boşluk gibi.
- 10:06Evet arkadaşlar anlatacaklarım bu kadar.
- 10:08Bir sonraki podcastımda görüşmek dileğiyle.
- 10:10Hoşçakalın.