Latest / 8. Gün 25. Saat / Neden herkes aynı şeyleri seviyor?

Transcript

Neden herkes aynı şeyleri seviyor? · 8. Gün 25. Saat

0:09
8 25'ten selamlar efendim ben Fırat umarım iyisinizdir.
0:13
Bu bölümde her gün böyle içine düştüğümüz cebimizdeki cam
0:17
parçalarının adına telefon dediğimiz o şeylerin ruhumuzu
0:21
kemirdiği o dijital çukur'un ve kendimizin nasıl buharlaşıp
0:26
gittiğinin hikayesini konuşacağız.
0:28
Telefon dediğimiz bu naneyi birçok bölümde zaten yerden yere
0:32
vurduk. Bunun bağımlılığıyla nasıl başa
0:35
çıkılır, neler yapmamız lazım? Bunları da konuştuğumuz bölümler
0:38
oldu. Fakat bugün bu böl.
0:40
Ve çok daha farklı bir perspektiften bakmak istiyorum.
0:43
Eskiler kendini bil derdi ya şimdi artık kendini veri olarak
0:48
sun devrindeyiz. Abi kimliğimiz, kişiliğimiz o
0:51
biricik ben dediğimiz şey artık bir yerlerde satırlara, kodlara
0:56
dökülmüş birer istatistikten ibaret hale geldi.
1:00
Hani son günlerde tuhaf bir yakışıklı mısırcı meselesi var.
1:04
Karaköy'de mısır satan el yüzü düzgün görecede yakışıklı, gayet
1:08
kibar, güzel bir abimiz var. Kendi isteği dışında fenomen
1:12
olma yoluna itilmiş birisi ne oluyor?
1:15
Bir tane rus geliyor bunun rus turist videosunu çekiyor ve
1:18
internete yüklüyor. Sonra milyonlarca izleniyor ve
1:21
sonrasında da onlarca yüzlerce kafile geliyor.
1:24
Ya bu adam için gelenler var sadece.
1:27
Peki niye bunu merak ettim biliyor musunuz?
1:30
Yani neden bunu yapıyorlar? Burada tabi ki bu mısırçı ile
1:34
alakalı bir durum değil. Bu insanlar neden böyle sürdüler
1:37
halinde bir şeyin peşinden gidiyorlar, asıl konuşmak ist.
1:41
Mesele bu yani bu sadece gündemde olan yakın dönemde
1:45
gündemde olmuş bir örnek olduğu için sundum ortaya.
1:48
Belki denk gelenleriniz vardır. Adamın emeği ya da kimliği değil
1:53
o anki görüntüsü veriye dönüştü ve milyonlarca ekranın ruhunu
1:57
besleyen bir piksel yığını haline geldi.
2:00
Yani bu adam bütün ruslara hitap ediyor olamaz.
2:03
Bunun arkasında farklı bir psikolojik gerçek olmalı, öyle
2:07
değil mi arkadaşlar? Biz kendimizi var sanırken
2:11
aslında birer beğeninin kaydırmanın ya da viral olmanın
2:16
soğuk istatistikleri arasında eriyip gidiyoruz.
2:19
Burada da dijital buharlaşmayı yaşıyoruz.
2:22
Şimdi gelin bu konuyu şöyle etraflıca bir bağlantılarla
2:27
böyle detaylı detaylı konuşalım. Çayınızı, kahvenizi kapın.
2:31
Şöyle bir arkanıza yaslanın sizi burada bekliyorum.
2:51
Dostlar, şimdi size bir manzara çizeyim. 18.
2:55
Yüzyılda cerem i benton diye bir adam çıkıyor.
2:59
Bir hapishane modeli tasarlıyor. Adı panopticon ortada bir kule
3:05
var, etrafı hücrelerle çevrili mahkumlar kuledeki gardiyanı
3:10
görmüyor ama gardiyanın her an kendilerini izleyebileceğini
3:14
biliyorlar. Bir süre sonra ne oluyor biliyor
3:17
musunuz? Mahkumlar guardiana gerek
3:20
kalmadan kendi kendilerini denetlemeye başlıyor, işte canım
3:24
kardeşim. Bugün o kule ınstagram'ın
3:27
keşfetsek o hücreler de bizim profillerimiz kimse tepemizde
3:31
şunu paylaş şöyle görün diye dikilmiyor ama biz ya birileri
3:35
görürse ya beğenilmezsem diye kendi zihnimize o görünmez
3:40
parmaklıkları bizzat kendimiz örüyoruz.
3:43
Gözetlenme kaygısı artık mo. Insanın karakteri haline gelmiş
3:48
durumda. Bu durum sadece vay efendim,
3:50
herkes bana bakıyor, tribi değil işin rengi çok daha derin.
3:54
Eskiden bir insanın kimliği nereden belli olurdu abi
3:57
oturduğu mahalleden okuduğu kitaptan sevdiği kadından veya
4:02
adamdan belli oluyordu. Şimdi ise algoritmalar bizi
4:06
böyle bir nevi etnografik birer veriye indirgedi.
4:10
Etno grafik diyorum bakın Spotify senin ne dinleyeceğini
4:14
senden önce biliyor. Netflix akş.
4:16
Neye güleceğini sana dikte ediyor.
4:19
Algoritma seni öyle bir analiz ediyor ki sen artık özgün veya
4:23
özgür bir birey değil, sadece bir tüketici profili haline
4:27
geliyorsun. Yani o meşhur ben farklıyım
4:30
iddiası aslında senin veri setindeki bir sapmadan ibaret
4:34
kalıyor. Abi kendi kararlarını kendin
4:37
verdiğini sanırken aslında önüne sunulan otaracık patikada
4:41
görüyorsun işin daha fenası ne biliyor musunuz?
4:44
Bu dijital dünyada hepimiz birer yankı oda.
4:47
Solmuş durumdayız. Bakın bu terimi çok sık
4:49
kullanıyorum. Bazı podcastlerimde özellikle
4:52
kişisel gelişim podcastlerinde. Çünkü gerçekten öyle hepimiz
4:56
yanko odasındayız. Hani derler ya abi tencere
4:59
yuvarlanmış kapağını bulmuş diye algoritma da tam bunu yapıyor.
5:03
Senin duymak istemediğin hiçbir şeyi karşına çıkarmıyor.
5:07
Sadece senin fikrini onaylayan senin gibi düşünen senin gibi
5:11
giyinen insanların olduğu o steril yapay sığınaklara
5:15
tıklıyorsun. Bu da neye yol açıyor abi?
5:18
Dışarıdaki dünyadan kopuşa farklı bir ses duyduğunda onu
5:23
hata ya da düşman olarak görmeye başlıyorsun.
5:26
Kendi yangınla sarhoş olup o daracık odada dünyanın merkezi
5:31
olduğunu sanıyorsun ama aslında sadece abi kendi sesinin
5:35
duvarlara çarpıp çarpıp sana dönmesini dinliyorsun.
5:39
Tabi bir yandan diğer bir mesele de sanal maskeler, sosyal onay
5:43
dediğimiz o like butonunun yarattığı açlık.
5:46
Bizi olduğumuz kişiden fersah fersah uzaklaştırıyor.
5:50
Sokakta asık suratla gezen adamın story atarken bir anda
5:54
dişlerini sergilemesi tesadüf mü?
5:56
Değil, hepimiz birer dijital persona inşa ettik arkadaşlar.
6:00
Bu persona bizden daha mutlu, daha zengin, daha entelektüel ve
6:05
tabii ki daha kusursuz kimse akşam evde çekirdek çitlerken
6:09
fotoğraf atıyor mu ınstagramı ya da ne bileyim bir müzik
6:12
enstrümanı öğrenme aşamasına atıyor mu?
6:14
Kusursuz bir şekilde çaldığını düşündüğü o anı paylaşıyor.
6:18
O kişi bu örnekler binlerce 100 binlerce sayıya çıkarılabilir
6:23
çünkü tamamen ayrı bir dünya yaratmış durumdayız.
6:27
O tarafta sosyal tarafta ama bu saatte kimlik bir süre sonra
6:32
gerçek kimliğimizi yemeye yutmaya başlıyor.
6:36
Aynaya baktığında gördüğün o yorgun yüzle ekrandaki o
6:40
filtrelenmiş ışıltı arasındaki uçurum büyüdükçe büyüyor insan
6:44
ruhu. Kırdamaya başlıyor.
6:46
Bu onaylanma ihtiyacı bizi öyle bir hale getirdi ki abi
6:49
kendimizi bir başkasının gözünden görmediğimiz sürece var
6:54
olduğumuza ikna olamıyoruz. Yani anlayacağınız ben
6:58
dediğimizi o kale dijital dalgalar altında her gün biraz
7:02
daha aşınıyor. Eskiden mahremiyet bir haktı,
7:04
şimdi ise pazarlanması gereken bir içerik haline gelmiş
7:08
durumda. En mahremanlarınızı en derin
7:11
acılarımızı bile bir etkileşim uğruna feda ediyoruz bu aslında.
7:15
Kültür gönüllü kimliksizleşme süreci herkesin birbirine
7:19
benzemeye başladığı herkesin aynı esprileri yaptığı, aynı
7:24
açılardan fotoğraf çekildiği bir dünyada o biriciklik dediğimiz
7:28
şey sadece bir nostalji ögesi olarak kalıyor insanın kendi
7:32
sesini bulması gereken yerde sadece genel geçer trendlerin
7:37
gürültüsü yankılanıyor. Abi çok basit bir matematik,
7:40
insan kendisi olma cesaretini kaybettiği an yığına dönüşür.
7:45
Biz de şu. Dijital bir yığının içinde
7:48
birbirimizin üzerine basarak yükselmeye çalışıyoruz ama
7:51
yükseldiğimiz yer bir zirve değil.
7:53
Sadece bir veri bulutu o bulutun içinde ne kadar çok yer
7:57
kaplarsan o kadar çok tırnak içerisinde var sayılıyorsun ama
8:01
bu varlık öyle ruhsal bir doygunluk değil.
8:04
Bundan ziyade sistemin seni daha kolay işlemesini sağlayan bir
8:08
yoğunluktan ibaret. Kendimizi tanımlarken
8:11
kullandığımız kelimeler bile artık bize ait değil.
8:14
Hashtaglerin arasından seçip alıyoruz.
8:17
Peki bu kimlik kaybı sadece ruhumuza mı kalıyor?
8:21
Fırat, tabii ki hayır. Bu içsel erime dış dünyada
8:24
gördüğümüz her şeyinde şeklini değiştiriyor.
8:28
Kendimizi kaybettiğimiz o dijital boşlukta sadece ruhumuzu
8:33
değil, baktığımız manzarada oturduğumuz kafede okuduğumuz
8:37
yazı da bir örnekleşmeye başlıyor.
8:40
Her şeyin bu kadar aynılaştığı sanki bir fabrikadan
8:43
çıkmışçasına ruhsuzlaştığı o dünyaya baktığımızda aslında
8:48
aynada gördüğümüz, o filtrelenmiş kimliğin dışarıya
8:52
yansımasını izliyoruz. Zaten mesele sadece bizim nasıl
8:55
göründüğümüz değil, dünyanın bizim gözümüze nasıl göründüğü
8:59
eskiden bir şehrin ruhu olurdu. Biz sanat eserinin 10 meşhur
9:03
aurası olurdu. Hani hatta bu ara klasik
9:06
araçlara sarmış durumdayım. Çok güzeller abi baktıkça böyle
9:10
bakas. Geliyor, içim açılıyor.
9:12
Sanatsal bir değeri var o araçların tamam onlar da seri
9:15
üretimde belirli miktarlarda üretildiler ama bir emek ve bir
9:20
dokunuş var. Bir estetik var, bir insan
9:23
ruhunun yansımasını taşıyor. Şimdiki araçlara bakın abi
9:27
inanılmaz böyle birbirinin aynı birbirine benzeyen tabi ki
9:31
görünüş olarak söylüyorum. Tabii bunu geçmişle bugün kıyası
9:35
yaparsak zibilyon tane şey de kıyaslayabiliriz.
9:38
Sadece trafikteki arabalar değil.
9:41
Ve eski insanın bile ruhu vardı. Şimdiki bizlerin ruhtan çok daha
9:45
böyle dünyaya karşı maddeci, materyalist, menfaatçi, çıkarcı,
9:52
şekilci ehli dünya derler ya hani öyle bir bakış açımız var.
9:56
Sözün özü, şimdi her şey ama her şey bir ekranın içine sığacak
10:02
kadar küçülmek ve o beğeni mantığına hizmet etmek zorunda.
10:06
Estetik dediğimiz o koca kavram bugün sadece.
10:10
Bir parmak hareketiyle geçilecek bir görsel içerik seviyesine
10:14
inmiş durumda. Bu durum bizi öyle bir noktaya
10:16
getirdi ki sevgili dostlar artık sadece kendimiz değil,
10:19
etrafımızdaki tüm estetik değerler o meşhur vasatlığın
10:23
içine çekiliyor. Çünkü herkesin beğeneceği bir
10:26
şey yapmak demek aslında kimsenin ruhuna dokunmamak demek
10:30
işte o görsel homojenlik dediğimiz her köşesi ınstagram
10:34
karesi gibi dizayn edilmiş. O renksiz tek düze dünya tam da
10:38
bu kimliksizleşmenin biz sonucu olarak önümüze seriliyor.
10:42
Hani diyorum ya her şey birbirine benzemeye başladı
10:45
diye. Aslında bu sadece bir his de
10:47
değil, bildiğiniz bir estetik kıyamet bakın şimdi bugün
10:50
berlin'de bir kafeye gitseniz oradan çıkıp tokyoda bir üçüncü
10:54
dalga kahveciye uğrasanız sonra da dönüp bizim kadıköy'de veya
10:58
Bağdat caddesi'nde bir yere otursanız kendinizi aynı dekorun
11:01
içinde bulursunuz. O meşhur çıplak tuğla duvarlar
11:05
tavandan sarkan edison ampuller köşede illaki bir deve tabanı
11:09
bitkisi ve böyle beyaz mermer masalar işte biz buna air space
11:15
diyoruz ar. Başlar algoritma bize diyor ki,
11:17
eğer mekanın böyle görünürse insanlar fotoğraf çeker,
11:22
fotoğraf çekerlerse etkileşim gelir.
11:24
Etkileşim gelirse dükkan dolar yani estetik artık bir sanat
11:29
anlayışı değil, bir tıklanma optimizasyonu haline geldi.
11:33
Tasarımın ruhu o mekanın kendine has kokusu veya hikayesi yerini
11:39
bir anlamda ınstagramlanabilir olmaya bıraktı.
11:42
Mimari bile artık insanın huzuru içinde il abi telefon kam.
11:47
Odaklanması için yapılıyor. Tabii biz bu meseleyi sadece
11:51
binalarda kafelerde görmüyoruz. Insanın bizzat kendi suretinde
11:55
yaşıyoruz. Bu tek düzeliği hani vali
11:58
benyamin diye bir amcamız var. 1900 otuzlarda sanat eserinin
12:02
teknikle çoğaltılması diye bir derleme yapmıştı.
12:05
Adam o zamanlar diyordu ki abi bir sanat eserini kopyaladıkça
12:09
onu seri üretime soktukça o eserin aurası yani o biricik
12:15
ruhu kaybolur. Şimdi ben yemin amca bugün
12:17
yaşasa muhtemelen kahrından sigarayı üst üste yakardı.
12:22
Çünkü artık sadece sanat eserlerinin değil, insan
12:25
yüzlerinin de aurası silindi. Instagram face diye bir nane
12:29
girdi, bir kavram girdi hayatımıza.
12:32
O hok kaburunlar dolgun dudaklar, kalkık, kaşlar,
12:36
filtreler bizi öyle bir noktaya getirdi ki 2026 dünyasında.
12:41
Artık kimin gerçek, kimin bir promt sonucu oluştuğunu
12:46
anlayamaz hale gelmiş durumdayız.
12:48
Meşhur yapay zeka filtreleri ya da bunlara dayalı aplikasyon
12:52
filtreleri şimdi otomatik canlı yayın yapıyor.
12:55
Adam sanki gerçek yüzymüş gibi sahte bir filtre takıyor
12:58
kendisine bu gibi şeyler tek bir güzellik şablonu dayatıyor ve
13:02
biz de o şablona uyumak için ya dijital maskeler takıyoruz ya da
13:07
estetik cerrahların kapısında yatıyoruz abi.
13:10
Yüzümüzün orijinalliğini o kusurlardaki güzelliği,
13:13
algoritmanın vasat ama onaylı güzellik standardına kurban
13:18
ediyoruz. Burada kiç kavramına bir
13:21
parantez açmak lazım. Hani şura küslük ya da ucuz
13:25
beğeniye hitap eden sanat diyebileceğimiz şey, eskiden
13:29
hiçbir zevksizlik belirtisiyken şimdi kurumsallaştı arkadaşlar.
13:33
Bir şeyin ne kadar derin olduğu değil, ne kadar çok beğeni
13:37
aldığı önemli artık. Eğer bir görsel 100.000 like
13:40
alıyorsa. Onun sanat tarihindeki yeri
13:42
kimsenin umrunda değil. Estetik değer yerini niceliğe
13:46
bıraktı. Bu da beraberinde muazzam bir
13:49
ruhsuzlaşmayı getiriyor. Bir şeyi güzel olduğu için
13:53
değil, popüler olduğu için seviyoruz.
13:55
Beğenilerimiz bile bize ait değil abi.
13:57
Biz sadece sistemin bize bak oğlum bak bu güzeldir, bunu
14:01
beğenirsen sen de bu grubun bir parçası olursun dediği şeyleri
14:05
onaylıyoruz aslında. Hepimiz birer estetik
14:09
tüketicisiyiz ve önümüze sunulan o filtreleri açık büfeden abi
14:13
böyle tadını bile almadan her şeyi tabağımıza üst üste
14:17
dolduruyoruz. Vakasına bu örnek güzel, güzel
14:20
bir örnek verdim. Gerçekte de böyle cem yılmazında
14:23
dediği gibi bitecek kaygısıyla böyle üst üste dolduruyoruz ya
14:26
bir şeyleri ınstagram yahut diğer sosyal mecralarda da
14:30
böyleyiz. Diğer milletlere göre inanılmaz
14:33
bir veri trafiği sağlıyoruz. Abi inanılmaz bir şekilde sosyal
14:37
içerikleri de böyle tabağa üst üste bitecek diye dolduruyoruz.
14:40
Güzel yakaladık bence. Çünkü şöyle düşünün, artık
14:43
yabancı kişiler yani yabancı fenomenler prim amacıyla
14:48
Türklere yönelik ya da Türklerin etkileneceğini düşündüğü
14:51
içerikleri paylaşıyor. Mesela atıyorum.
14:54
Bugün lesoto da belki bu ülkeyi duyanlarınız olmuştur.
14:58
Lesotu da bir tane çocuk böyle ya da genç türk bayrağını atıp
15:02
dünyanın en güzel bayrağı dese vereceğimiz etkileşim lesuto
15:05
tarihinden daha büyük bir beğeni sayısı öyle bir şey.
15:08
Yani bunu tek gözlemleyen ben olamam.
15:11
Geçenlerde bir abla yine belki denk gelmişsinizdir.
15:14
Çok güzel bir eleştiride bulunuyor.
15:16
Insanlar Türkçe öğrenirken abidik gubidik böyle şeyler
15:20
yapmaya çalışıyorlar. Telaffuzlar o kadar belli ki
15:22
bunu sahte yaptığı ama altındaki yorumlara bir bakın abi hayatı
15:26
boyunca alamayacağı etkileşimi tek bir videodan türklerden
15:30
alıyor. Ablamız da haklı olarak bu
15:32
durumu eleştirmiş, bunları etkileşim vermeyin diye şimdi
15:34
konudan da çok uzaklaşmamak lazım.
15:36
Ama bir parantez açmış olduk. Biz gerçekten sosyal medyayı
15:40
böyle abi kaçıracağım. Oofoma etkisiyle inanılmaz bir
15:44
şekilde tüketmeye başladık. Tüketiyoruz da iş.
15:47
Daha garip bir yanı da var. Bu filtreleme sadece görsellerle
15:50
sınırlı kalmıyor. Düşüncelerimizi de
15:53
filtreliyoruz. Bir filtre balonunun içinde
15:56
yaşıyoruz. Resmen sadece gözümüze hoş gelen
16:00
kulağımıza tatlı gelen, bizi rahatsız etmeyen o sterilize
16:05
edilmiş gerçekliği kabulleniyoruz.
16:07
Kabul ediyoruz. Benyamin'in bahsettiği o avra
16:10
kaybı aslında hayatın kendisindeki sahiciliğin
16:14
kaybıdır. Bir konsere giriyorsunuz mesela
16:16
sahneye bakmak yerine telefon ekranından konseri izleyen
16:20
binlerce insan görüyorsunuz. Yani ben onlara bir şey
16:23
demiyorum abi Allah onların belaları vermesin.
16:26
Yani böyle bir şey olamaz. Onlar yüzünden ben de onların
16:30
telefonundan izlemek zorunda kalıyorum.
16:31
Çünkü böyle. Binlerce kol kalkmış havaya
16:34
tamam mı? Hepsinin elinde bir alet sen
16:37
sahneyi göremiyorsun, telefondan göremiyorsun ediyorsun.
16:40
Madem ben de telefonundan izleyeyim, onun sana canlı yayın
16:44
yapıyor. Böyle arkasında onun
16:46
telefonundan sahneyi izliyorsun böyle bir yer oldu.
16:49
Yani konser alanları artık. Şimdi abi o anın büyüsünü
16:53
yaşamak, o atmosferi solumak yerine onu dijital bir nesneye
16:57
dönüştürüp arşilemeye çalışıyoruz. 1'de hadi çektin
17:01
abi 35 tane story attın 100 tane atan var story geçtim.
17:05
Bütün bir konseri sanki yayıncıymış gibi böyle onun
17:09
yayınlayacakmış gibi kayda alanlar iki saat böyle tutuyor.
17:13
Telefonu ya ne yapacaksın? Yani ne yapacaksın?
17:16
O kadar kaydı kuydu bırak dinle ortama bir bak yani ama o video
17:21
asla çekiyoruz da o anki duygunun yerini tutmuyor.
17:25
Abi teknik çoğaltın duyguyu öldürüyor arkadaşlar o anı
17:29
paylaşma arzusu o anı yaşama arzusunun önüne geçtiği an
17:33
hayatın aurasını da bizzat kendi ellerimizle söndürüyoruz.
17:37
Yapmayın bunu kardeşler yani özellikle sosyal medyaya aktif
17:40
kullanan arkadaşlar. Konserde birkaç tane check in
17:44
biz de görebilelim sahneyi bu konuda biraz dolmuşum gerçekten
17:48
ama harbiden öyle sizler de yaşıyorsunuzdur bunu diye
17:50
düşünüyorum. Şimdi bu görsel homojenlik dedik
17:53
ya burada sadece modayı veya mimari etkileme yok.
17:58
Dili ve ifade biçimlerinin de aynılaştırma var.
18:01
Herkes aynı keptionları yazıyor herkes.
18:05
Aynı mimlere gülüyor. Herkes aynı emojilerle tepki
18:09
veriyor. Bir tür küresel bir vasatlıkta
18:11
buluştuk. Hepimiz farklılıklar böyle
18:14
törpülendi. Köşeler yumuşatıldı.
18:16
Çünkü algoritma farklı olanı değil, genel kabul göreni
18:20
yukarıya taşıyor. Eğer sistemden dışlanmak
18:22
istemiyorsan, sen de o gri tekdüze ama güvenli bölgede
18:26
kalmak zorundasın. Özgünlük artık riskli bir
18:30
girişim. Vasatlıksa en konforlu sığına
18:33
haline gelmiş durumda. Bu konfor bizi öyle bir sarıyor
18:37
ki aslında bu tek düzelin ne kadar sıkıcı olduğunu bile fark
18:41
edemez hale geliyoruz. Fakat asıl mesele şu, bu estetik
18:45
tekdüzeleşme sadece bir beğeni meselesi mi yoksa bizi bir şeye
18:49
mi hazırlıyorlar? Hani o her şeyin aynı göründüğü
18:53
herkesin aynı konuştuğu dünya aslında kontrol edilmesi çok
18:57
daha kolay bir kitle demek değil mi arkadaşlar?
19:00
Görsel olarak bu kadar manipüle edilmeye açık hale gelmiş bir
19:03
toplumun kararlarının da manipüle edilmesi çocuk oyuncağı
19:07
olmaz mı işte burada işin rengi epey bir değişiyor.
19:11
Bu kadar çok filtrenin bu kadar çok yapay ışıltının arkasında
19:15
bizi bekleyen ve hareketlerimizi santim santime ölçenov görünmez
19:20
mekanizmalar devreye giriyor. Bir ara dedim ya, estetik bir
19:24
kıyamet yaşıyoruz diye bu estetik kıyamet dediğimiz şey,
19:28
işin sadece vitrin kısmı işin mutfağında abi.
19:32
Yani o pırıl pırıl ekranların arkasında bizim irademize
19:36
takılmış öyle görünmez prangalar var ki hani derler ya kendi
19:40
ipini kendi boynuna geçirmek aynen o durumdayız.
19:43
Biz o ekranları her kaydırdığımızda her like
19:47
attığımızda. Aslında beynimizin ödül
19:50
merkezine birer jeton atıyoruz. Bu durumu 35 tane podcast
19:54
bölümünde birebir aynı şekilde anlattım.
19:56
Anlatmaktan da vazgeçmeyeceğim işte burada devreye ne giriyor?
20:00
Dopamin döngüsü, işin şakası yok.
20:02
Sosyal medya platformları tasarlanırken las vegas'taki
20:06
kumarı makinelerini örnek alıyorlar.
20:08
O sonsuz kaydırma dediğimiz olay var ya hani baş parmağın o
20:12
bitmek bilmeyen mesaisi gerçi bu. 45 50 yaş civarını geçtikten
20:17
sonra işaret parmağına dönüşüyor.
20:19
Niye bilmiyorum böyle yaşlılar karşısında tutuyor işaret
20:22
parmağıyla işte o bir sonrakinde ne çıkacak merakının yarattığı
20:27
bir belirsiz ödül sistemi beyin o ödülü beklerken dopamin
20:32
salgılıyor ve siz farkında olmadan o cam parçasına bağımlı
20:36
hale geliyorsunuz. Bildirim sesi geldiğinde
20:39
kalbinizin bir tık hızla atması o kırmızı noktanın yarattığı o
20:43
garip huzursuzluk, bunlar hep aynı.
20:45
Bunların hiçbiri tesadüf değil arkadaşlar.
20:48
Hepsi nörolojik birer kanca. Şimdi burada bir duralım ve
20:52
şoşana zubov diye bir kadının ortaya attığı o devasa kavramı
20:57
gözetim. Kapitalizmini masaya yatıralım.
21:00
Zubof diyor ki eskiden diyor, kapitalizm ham maddeyi toprağı
21:04
işlerdi. Şimdi ise insan deneyimi ham.
21:08
Haline geldi bizim diyor. Her hareketimiz her tıklamamız,
21:13
hatta o ekranın başında ne kadar durduğumuz bile birer
21:17
davranışsal veri artı olarak toplanıyor.
21:20
Ama mesele sadece veri toplamak değil, asıl mesele bu verilerle
21:25
bizim gelecekteki davranışlarımızı tahmin etmek ve
21:28
hatta şekillendirmek. Yani biz bir şeyleri bedavaya
21:31
kullandığımızı sanırken bildiğiniz üzere.
21:34
Aslında o hizmetin karşılığında en mahrem şeyimizi yani
21:38
gelecekte ne yapacağımızı bilgisini satıyoruz.
21:41
Bu öyle bir pazar ki arkadaşlar artık bizim irademiz birer
21:45
ticaret nesnesine dönüşmüş durumda.
21:48
Sizin neyi alacağınız kime oy vereceğiniz hatta o gün ne
21:52
hissedeceğiniz bile önceden paketlenip satılıyor.
21:55
Peki bu manipülasyon nasıl yapılıyor?
21:58
Öyle tepemize silah dayayarak yapmıyorlar.
22:00
Tabii ki çok daha sinsi bir yöntemle nacin dediğimiz
22:04
dürtmeyle hani bazen bir uygulamaya girersiniz de o kabul
22:08
etme butonu devasa ve rengarenktir ya reddetme
22:11
butonuysa silik küçücüktür işte o bir dürtme arayüz
22:15
tasarımlarıyla bizim kararlarımızı hafifçe
22:19
ittiriyorlar. Ve bu kavram öyle basit bir
22:21
kavram değil arkadaşlar. Bu kavramla Nobel alan Richard
22:25
Taylor var ama teknoloji devleri bu kavramı birer dijital kırbaca
22:30
dönüştürüyorlar. Biz kendi kararımızı verdiğimizi
22:33
sanırken aslında tasarımcının bizim için çizdiği o tek yönlü
22:38
yolda ilerliyoruz. O sizin için önerilenler listesi
22:41
aslında bir öneri değil, bir yönlendirme geçen gün de
22:44
söyledim. Geçen bir önceki bölümde
22:46
söyledim, daha yanlış anımsamıyorsam siz tamam
22:49
konuşuyorum. Iniyorlar da önüme o reklamı
22:52
koyuyorlar ya da arkadaşıma mesaj attım oradan almışlardır o
22:55
veriyi ama daha düşüncemde olan o ihtiyacımın reklamını nasıl
23:00
benim önüme koyabiliyor. Ben ayakkabı almayı
23:02
düşünüyordum. Şu an ayakkabı reklamı nasıl
23:04
oldu da 10 saniye sonra karşıma çıktı.
23:06
Sen çoktan o noktada o ayakkabıyı alma düşüncesini
23:11
aklından geçirmeye programlanmıştın 1'de bu yönden
23:14
bakmak lazım. Şimdi bu kavramı böyle uzun
23:17
uzadıya açmak istemiyorum. Yani kısaca sistem size her şeyi
23:20
kolaylık ambalajıyla sunuyor arkadaşlar sürtünmesiz bir dünya
23:24
vaat ediyorlar ama o sürtünmesizlik aslında sizin
23:28
direnç gösterme kapasitenizi yok ediyor.
23:30
Tabi 1'de gönüllü tutsaklık paradoksundayız.
23:33
Hani şu meşhur hukukçu, yazar, siyasetçi et yendöle bu eti var.
23:38
Yüzyıllar önce diyor ki adam gönüllü kullu.
23:42
Bugünün dünyasında bu tam bir dijital gerçeklik abi.
23:45
Bizler mahremiyetimizden, vaktimizden hatta ruh
23:49
sağlığımızdan vazgeçiyoruz. Karşılığında aldığımız şeyse
23:53
sadece bedava bir mail kutusu veya kedi videoları
23:57
izleyeceğimiz bir platform. Gizleyecek bir şeyim yok cümlesi
24:01
modern insanın kendine söylediği en büyük yalanlardan biri haline
24:06
geldi. Gizleyecek bir şeyinizin
24:08
olmaması, birilerinin her an sizi gözetleyebileceği
24:11
verileriniz. Işleyebileceği ve sizi manipüle
24:14
edebileceği anlamına gelmiyor. Bu mahremiyetin bir lüks değil,
24:19
insan onurunun bir parçası olduğunu unutmamızdan
24:22
kaynaklanıyor. Kendi ellerimizle kurduğumuz bu
24:25
dijital hapishanede her birimiz kendi gardiyanımız haline
24:29
geldik. En başta o yüzden panapticon
24:32
örneğini verdim. Size Jeremy bentmanın tasarlamış
24:35
olduğu hapishane inşa modeli örneğini bu yüzden verdim.
24:38
Bakın arkadaşlar sevgili dinleyenler bu veri brokerler
24:42
dünyasında. Kim olduğunuzu hiçbir önemi yok
24:45
abi sizin ne yapacağınızın bir fiyatı var.
24:48
Bir sigorta şirketinin sizin sosyal medya verilerinize
24:51
bakarak sağlık priminizi belirlemesi ya da bir bankanın
24:55
harcama alışkanlıklarınıza göre size kredi vermemesi artık bir
24:59
bilim kurgu senaryosu değil. Hayatımızın içerisinde olan bir
25:02
şey. 2020 altının gündelik gerçeği irade dediğimiz o koca
25:06
kavram algoritmalarının labirentinde peynir arayan bir
25:10
farenin iradesine kadar indirgenmiş durumda ve.
25:14
Biz bu labirenti seviyoruz çünkü içi çok renkli, çok parlak her
25:18
köşesinde dopamin var ama o peyniri her bulduğumuzda aslında
25:23
biraz daha öngörülebilir hale geliyoruz.
25:26
Bir insanın öngörülebilir olması demek abi onun artık bir özne
25:30
bir insan değil, bir nesne olması demektir.
25:33
Tabii burada meşhur bir bilişsel çelişki devreye giriyor.
25:37
Sistemin bize zarar verdiğini, vaktimizi çaldığını, bizi
25:42
mutsuzlaştırdığını biliyoruz ama oradan çıkamıyoruz.
25:46
Neden? Çünkü çıkmak demek.
25:48
O yankı odasının dışındaki sessizlikle yüzleşmek demek o
25:52
bağlantıda kalma illüzyonu öyle bir Afyon ki arkadaşlar gerçek
25:57
dünyanın o karmaşık, zahmetli ve çoğu zaman sıkıcı gerçekliğinden
26:02
kaçmak için bu dijital. Bengaları seve seve takıyoruz.
26:06
Kendimizi kandırmayalım. Bu prangalar bize güvenlik ve
26:09
aidiyet hissi veriyor gibi görünse de aslında bize sadece
26:13
sistemin dişlileri arasında daha kolay ezilecek bir kıvama
26:17
getiriyor insan. Ruhu bu kadar çok veriyle bu
26:20
kadar çok dürtmeyle baş edebilecek şekilde evrilmedi.
26:23
Şu veri kapitalizmi denilen canavarın karnı da ayrıca hiç
26:27
doymuyor. Sizin uykunuzdan yemeğinizden
26:30
hatta sevdiklerinizle geçirdiğiniz o kaliteli zamandan
26:33
bile veri dev. Diyorlar.
26:35
Akıllı saatleriniz nabzanızı ölçerken aslığın da o anki stres
26:40
seviyenizi yani ne zaman reklam izlemeye daha yatkın olduğunuzu
26:43
hesaplıyor. Bu insanın biyolojik
26:45
süreçlerinin bile birer pazarlaması stratejisine
26:49
dönüşmesidir. Şoşuna zubov ne diyordu?
26:52
Bu bir teknoloji değil, bu bir ekonomik mantıktır ve bu mantık
26:56
kar elde etmek için bizim özgür irademizi feda etmekten bir an
27:01
bile çekinmiyor arkadaşlar aslında başa dönersek o
27:04
panopticon. Dijital versiyonundayız dedik ya
27:08
durun bundan çok daha vahim. Panaptik onda bekle vardı ve siz
27:12
izlendiğinizi biliyordunuz. Buradaysa kule yok, gardiyan yok
27:16
her şey yazılımın içinde gizli sizi izleyen şey bir insan
27:20
değil, duyguları olmayan bir satır kod.
27:24
Ve o kot sizin zaaflarınızı, korkularınızı ve arzularınızı
27:28
sizden daha iyi biliyor. Sizi en zayıf anınızda
27:31
yakalıyor. Tam canınız sıkkınken o ayakkabı
27:34
reklamını karşınıza çıkarıyor ya da tam sinirliyken o kışkırtıcı
27:38
haberi önünüze düşürüyor işte o anlarda irade dediğimiz şey bir
27:43
kum tanesi gibi. Rüzgarda savrulup gidiyor abi
27:46
mesele. Diğer yandan sadece bir tüketim
27:48
meselesi de değil. Bu sistem bizim düşünce
27:51
dünyamızı da tek tipleştiriyor. Çünkü sistemin en.
27:54
Dediği şey istatistiksel olarak anlamlı olandır.
27:58
Eğer siz uçlarda yaşıyorsanız sistem sizi ortalamaya çekmek
28:02
için elinden geleni yapar. Farklı sesleri aykırı fikirleri
28:06
yavaş yavaş sessizliğe, gömer ya da onları o yankı odalarının
28:10
içine hapseder. Böylece toplumsal bir kontrol
28:13
mekanizması da tıkır tıkır işlemeye başlar.
28:16
Herkesin ne düşüneceği, neye tepki vereceği ve nasıl
28:19
davranacağı belli olan bir kitle yönetilmesi en kolay kitledir
28:24
işte bu. Ya da o bireysel iradenin kaybı
28:27
sadece kişisel bir sorun olmaktan çıkıp kolektif bir
28:30
cinnete doğru evrilmeye başlıyor.
28:32
Çünkü bir noktadan sonra bu verileştirilmiş insanlar artık
28:36
birer birey gibi değil. Bir kitle gibi hareket etmeye
28:39
başlıyorlar. Kendi iradesini algoritmaya
28:42
teslim etmiş binlerce milyonlarca insanın aynı anda
28:46
aynı şeyi öfkelenmesi, aynı şeyi linç etmesi ya da aynı şeyi
28:49
kutsallaştırması. Işte o meşhur kitle
28:52
psikolojisinin dijital sahnede yeniden doğuşuna şahitlik
28:57
ediyoruz. Kendimizi o pırıltılı ekranların
29:00
arkasında güvende sanırken aslında kontrolsüz öfkenin ve
29:04
bir anlamda da sürü psikolojisinin birer parçası
29:07
haline geliyoruz ve o noktada artık ben değil bizim gibi
29:10
düşünenler ve ötekiler kalıyor. Tabi dijital kitle denilen de
29:15
bir şey var, bir canavar var. Gustablobon diye bir adam var,
29:18
illaki duymuşsunuzdur duymayan yoktur bence ya ger. 19.
29:22
Yüzyılın sonunda yaşamış bir psikolog kitleler psikolojisi
29:26
diye bir kitap yazmış ki bugün sosyal medya dediğimiz o devasa
29:31
sirkte olan biteni okusanız. Adamın 150 yıl önceden Twitter
29:36
akışını izlediğine böyle yemin edebilirsiniz.
29:38
Logon diyor ki birey bir kitlenin parçası olduğu an
29:42
zekası ve karakteri ne olursa olsun bir barbardır.
29:46
Yani siz tek başınızdayken son derece nazik entelektüel
29:51
karıncayı bile incit. Birisiyken o dijital kalabalığın
29:54
içine girdiğiniz zam o kolektif öfkeye eklemlendiğinizde bir
29:59
anda elinde meşaleyle cadı avına çıkan o orta çağ köylüsüne
30:03
dönüşü veriyorsunuz. Peki bu nasıl oluyor?
30:05
Fırat, şimdi şöyle düşünelim, normalde birine bir laf
30:08
söyleyecekken üç kere düşünürsünüz ya ayıp olur mu,
30:12
yanlış anlar mı dersiniz? Ama o ekranın arkasındaki o
30:16
garip korumak halkını ve binlerce insanın aynı yöne doğru
30:19
bağırdığını görmek. Insandaki o bireysel sorumluluk
30:23
duygusunu alıp götürüyor işte biz buna dijital kolektivizm
30:27
diyoruz ama bu öyle dayanışma falan böyle bir şey değil.
30:32
Bu bireyin sorumluluğu kalmadan kalabalığın yarattığı o sahte
30:36
güç illüzyonuna sığınarak öfkesini kusması, durumu hani
30:40
derler ya vurun abalıya diye sistem tam olarak bunu
30:44
tetikliyor. Bir kişi bir taş atıyor abi
30:46
sonra bakıyorsunuz ki milyonlarca insan ne olduğunu
30:49
bile anlamadan olayın. Islanı astlarını araştırmadan o
30:53
taş kervanına katılmış. Çünkü o an o sürüye uymak
30:57
sürülen ayrı kalmaktan çok daha güvenli ve tatmin edici
31:02
hissettiriyor. Işin en modern giyotin tarafı da
31:05
şu meşhur İptal kültürü eskiden mahkemeler vardı, savunmalar
31:09
vardı, delil vardı. Tabi bunlar var hala ama şimdi
31:13
ise dijital bir infaz mekanizması var.
31:16
Bir tweet 10 yıl önce söylenmiş yarım yamalak bir cümle veya
31:20
bağlamından koparılmış bir video.
31:22
Insanın hayatını, kariyerini, onurunu bir gecede yerle yeksan
31:26
etmeye yetiyor. Burada asıl mesele adaleti
31:29
sağlamak falan değil arkadaşlar. Kendimizi kandırmayalım.
31:32
Tabii ki bizim ülkemizde ya da diğer ülkelerde de olabilir.
31:36
Toplumsal olarak tepki verildiğinde adalet daha fazla
31:39
ve daha çabuk işliyor olabiliyor.
31:41
Bu ayrı genel olarak linç kültüründen bahsediyorum ben.
31:44
Adli vakalardan vesaire değil. Biz bu noktada kendimizi
31:48
kandırıyoruz. Kolektif linç ayini sırasında
31:51
kendimizi diğerinden daha ahlaklı, daha üstün, daha doğru
31:55
tarafta hissetme ihtiyacı yani biz birini İptal ederken aslında
32:00
toplumsal bir temizlik yaptığımızı sanıyoruz.
32:03
Ama esasen sadece kendi içimizdeki o bastırılmış
32:06
agresyonu sistemin onayladığı bir kurbağanın üzerine
32:10
boşaltıyoruz. Sosyal adalet dediğimiz oy yüce
32:13
kavram dijital dünyada ne yazık ki birer linç aparatına dönüşme
32:18
riskiyle karşı karşıya tabi anonimlik ve agresyon ikilisine
32:22
de bir bakmak lazım. Hani şu profilinde yumurta
32:25
fotoğrafı olan eskiden öyleydi tabi ya da sahte isimler
32:28
arkasına saklanan o klavye delikanlılar var ya ağabey işte
32:32
onlar aslında bu sistemin en saf ürünleri, kimliğin gizlenmesi,
32:37
insanın içindeki o karanlık, kontrolsüz saldırganlığı.
32:42
Esti bırakıyor normal hayatta yüzüne bakmaya cesaret
32:45
edemeyeceği insanlara en ağır küfürleri savurabiliyorlar.
32:49
Neden? Çünkü sonuç yok, bedel yok,
32:52
yüzleşme yok. Sadece bir ekran ve o ekranın
32:55
arkasını saklanan yaralı bir ego var.
32:58
Bu anonimlik insanı 10 medeni maskesinden kurtarıp lebonun
33:03
bahsettiği o içgüdüsel kitle davranışına yani o vahşi
33:07
dürtülere geri döndürüyor arkadaşlar.
33:09
Bu kitle psikolojisinin içine düştüm.
33:12
Aslında birer zombi gibi hareket ediyoruz.
33:14
Kendi mantık süzgecimiz devre dışı kalıyor.
33:17
Bir şeye niye öfkelendiğimizi bile tam olarak bilmiyoruz ama
33:20
herkes öfkeliyse mutlaka bir sebebi vardır deyip o koroya
33:24
katılıyoruz. O an o linç grubunun bir parçası
33:28
olmak beyinde bir tür aidiyet dopamini salglatıyor.
33:31
Ben de oradayım abi ben de doğru taraftayım, ben de güçlüyüm
33:35
hissi ama o fırtına dinlinde ve kurban parçalandığında geriye
33:39
sadece o devasa kitleye ait ol. Getirdiği o anlamsız boşluk
33:45
kalıyor insan ruhu bu kadar çok nefretle ve bu kadar çok
33:49
agresyonla başa çıkabilecek bir donanıma sahip değil.
33:53
Ama algoritmalar bu nefreti seviyor abi.
33:56
Çünkü nefret etkileşim getirir, etkileşimse paradır.
34:00
Mesela gidelim 19. Yüzyıla bu yüzyıldaki o kitle
34:04
hareketlerini inceleyenler, bugün Twitter algoritmalarını
34:08
yazanlarını aslında en büyük hocalarıdır.
34:10
Çünkü kitleyi harekete geçirmenin yolu rasyon.
34:13
Yani değil duygulardan, özellikle de öfke ve korkudan
34:17
geçer. Siz ne kadar mantıklı bir şey
34:19
yazarsanız yazın abi o kalabalığın içinde kaybolup
34:22
gider yani sosyal medyada ben bir şey paylaşacağım.
34:25
Mantıklı, mantıklı argümanlar öne süreceğim diye uğraşmayın.
34:28
Boşuna gider ama ne kadar kışkırtıcı, ne kadar
34:32
ötekileştirici. Ve ne kadar saldırgan bir dil
34:34
kullanırsanız o kadar çok yankı bulursunuz.
34:37
Bunu da yapın demiyorum. Yani hani yanlış anlaşılmasın
34:41
yani sistem sizi birer linç operatörü olmaya teşvik ediyor.
34:45
Bir nevi dijital gladyatör arenası burası.
34:48
Biz birbirimizi yerken arenanın sahipleri bilet ve mısır
34:53
satışından parayı kırıyorlar ve bu durum bizim aslında bağışlama
34:58
yeteneğimizi de elimizden alıyor.
35:00
Bakarsak dijital dünyada hata yapmak yasak abi bir kez hat.
35:04
Yaptın mı o kitle seni asla unutmaz, o veri bulutu o günahı
35:08
sonsuza kadar saklar ve her fırsatta böyle önüne çıkartır.
35:12
Bu da toplumumuz sürekli bir gerginlik, sürekli bir savunma
35:15
pozisyonunda yaşamaya mahkum ediyor.
35:17
Kimse ya arkadaş ben burada yanılmış olabilirim diyemiyor
35:21
çünkü zayıflık gösterdiğiniz an o kitle sizi de yutuyor.
35:25
Herkesin birer cellat olduğu bir dünyada kimsenin boynu güvende
35:30
değildir. Yazın bu sözü bir yana, biz bu
35:32
kitle psikolojisinin içinde. Kendi insaniyetimizi o empati
35:37
yeteneğimizi her geçen gün biraz daha kaybediyoruz.
35:41
Aslında kitle psikolojisi dediğimiz şey bir nevi bir akıl
35:45
tutulması, bir insanın tek başınayken yapamayacağı her şeyi
35:48
bir grubun parçasıyken yapabilmesi, insanlık tarihinin
35:52
en büyük trajedilerinden biri falan ve şimdi bu trajedi
35:55
saniyede binlerce veri hızıyla cebimize kadar girmiş durumda.
35:59
Abi o kitleye dahil olduğumuzda kendimizi çok güçlü hissediyoruz
36:03
ya aslında tam tersi. Zayıf hâlimizdeyiz.
36:07
Çünkü o an artık bir ben yok, bir sen yok.
36:10
Sadece o yönlendirilen dürtülen öfkesi satın alınan bir yığının
36:14
parçasıyız. Kimliğimizden, özgünlüğümüzden
36:17
vazgeçip o devasa ruhsuz organizmanın bir hücresi haline
36:22
geliyoruz. Bakın arkadaşlar bu linç kültür
36:24
ve sürü davranışı aslında bizim o meşhur sosyal canlı olma
36:28
özelliğimizin bir tür mutasyona uğramış hali bir yere ait olma
36:32
ihtiyacı modern dünyada bir çeteye ait olma ihtiyac.
36:36
Cildi ve bu çete fiziki bir mekanda değil, her an her yerde
36:39
yanımızda bu durumdan kurtulmanın yolu, o kitlenin
36:43
gürültüsünden uzaklaşıp kendi iç sesimizi tekrar duymaya
36:47
çalışmaktan geçiyor. Çünkü o gürültü sizi öyle bir
36:50
sarar ki, bir süre sonra kendi düşüncenizle o kitlenin size
36:54
dayattığı tepkiyi ayırt edemez hale gelirsiniz.
36:57
Peki hala sona yaklaşırken efendim ne yapacağız da biz bu
37:01
cendereden kendimizi dışarı atacağız?
37:04
Bunu konuşalım biraz da ve sonra da kapanışı müsaadenizle
37:08
yapalım. Hani hep bağlantıda kalmazsak
37:10
ölecekmişiz gibi bir his var ya içimizde fom o dediğimiz şey,
37:14
yani bir şeyleri kaçırma mevzusu korkusu aman biri bir şey
37:18
paylaşır görmem aman bir tartışma çıkar, geri kalırım,
37:21
ortamda konuşulur, avana kavanak milletin suratına bakarım
37:25
korkusu bu korku modern insanın ensesinde boza pişiriyor abi ama
37:30
şimdi 1'de bunun panzehiri çıktı.
37:32
Ben ona bayılıyorum jomo yani jomo diye yazılıyor.
37:35
Kaçırmanın keyfi demek bakar mısınız?
37:38
Kelimenin asaletine bir şeyleri kaçırdığınızın farkında olmak ve
37:42
bundan zevk almak bildirim gelmiyor.
37:45
Kimse sizi etiketlemiyor. O anki o mühim kavgadan
37:49
haberiniz bile yok ve siz o sırada sadece nefes alıyorsunuz
37:53
işte bu abi ruhun dijital bir detoksa girmesi değil, bizzat
37:57
özgürlüğünü ilan etmesidir. Tabii bu şöyle hadi kapattık,
38:01
telefonu gidelim, dağ başına demekle olmuyor.
38:04
O kadar romantik bir dünyada yaşamıyoruz.
38:07
Burada devreye kel new pord diye bir adam giriyor.
38:11
Kendisi bir bilgisayar bilimcisi ama öyle tekno karşıtı falan
38:15
değil tam tersine sistemin içinden biri meşhur bir kavramı
38:18
var. Dijital minimalizm yani newport
38:21
diyor ki. Dijital araçlar birer amaç
38:23
değil, sadece araçtır. Eğer o araç sizin hayatınıza
38:27
değerlerinize hizmet etmiyorsa elinizin tersiyle iteceksiniz.
38:31
Yani telefonu cebinize koyduğunuzda o sizi değil siz
38:34
onu yöneteceksiniz. Bu öyle bir diyet falan da
38:36
değil. Bildiğiniz bir yaşam felsefesi
38:38
arkadaşlar her gün onlarca uygulamayı belki lazım olur diye
38:43
telefonda tutmak zihninizde gereksiz birer oda kiralamak
38:47
gibi bir şey. O odaları boşaltmadığınız sürece
38:50
kendi evinizde yani kendi zihninizde.
38:52
Misafir gibi kalırsınız. 1'de şu analog kaçış meselesi var, bu da
38:57
tadından yenmez bir mesele. Dijital dünya pürüzsüzdür.
39:00
Her şey bir kaydırma hareketine bakar değil mi?
39:03
Dokunursun, hissedebilir misin? Hayır ama gerçek dünya
39:06
sürtünmeli bir kağıdın dokusu bir kalemin kağıda değerken
39:10
çıkardığı o ince ses bir pilavın cızırtısı bunlar insana ben
39:15
buradayım dedirten şeyler. Şimdi bir düşünün abi en son ne
39:19
zaman bir şeyi kaydetmek için değil sadece yaşamak için.
39:23
Yaptınız ekranların o yapay parlaklığından kaçıp ellerinizle
39:27
bir şeye dokunmak, belki bir bahçeyle uğraşmak belki sadece
39:30
bir kitabı koklayarak okumak bu dijital yorgunluğun tek
39:34
panzehiri zihin o hız döngüsünden çıkıp gerçek
39:37
zamanını o yavaş ama derin akışına girdiğinde o
39:41
kaybettiğimiz ben yavaş yavaş geri gelmeye başlar.
39:45
Burada deepwork yani derin çalışma mevzusuna da değinelim.
39:49
Algoritmalar bizim dikkatimizi parça parça edip satıyor dedik
39:52
ya işte o. Çalanmış dikkati tekrar bir
39:55
araya getirmek, bir tür süper güç haline gelmiş durumda.
39:58
Bir konuya odaklanıp saatlerce o konunun dibine inebilmek.
40:02
Bugün dünyadaki en kıymetli becere ama bunun için o bildirim
40:07
canavarlarını susturmanız gerekiyor.
40:09
Ben her şeyi takip ederim diyen adam, aslında hiçbir şey tam
40:13
olarak bilmiyordur abi sadece her şeyden böyle haberdardır.
40:17
Haberdar olmakla bilmek arasındaki o devasa uçurumu
40:21
ancak o dijital gürültüyü kısıp derinliğe indiğinizde
40:25
kapatabilirsiniz. Odaklanma becerisini geri
40:28
kazanmak iradenizi o algoritmaların elinden söküp
40:31
almaktır. Peki bu algoritma denilen
40:34
canavarın kölesi değil de yöneticisi nasıl olunur?
40:37
Çok basit bu kuralı varmış bu işin.
40:39
Içli kullanım abi çok böyle şey değil mi?
40:42
Yani hiç şaşırtan bir şey olmadı.
40:44
Bir uygulamayı açarken ben şu an buraya niye giriyorum?
40:48
Sorusunu kendinize sormanız bile o büyüğü bozar.
40:51
Eğer sadece boşluk doldurmak, o dopamin ihtiyacını karşılamak
40:55
için giriyorsanız bilin ki o an avlanan sizsiniz ama bir bilgi
41:00
almak bir iş halletmek için girip çıkıyorsanız işte o zaman
41:04
o araç size hizmet ediyordur. Siz araç değilsinizdir.
41:07
Sosyal medya platformlarını birer eğlence.
41:10
Gibi görmeyelim, bir ay kütüphane veya işareti gibi
41:13
görmeye başladığınızda o görünmez prangalarda gevşemeye
41:17
başlıyor. Kendi zamanınızın patronu olmak,
41:20
başkasının tasarladığı o enterface labirent'inden çıkmak
41:24
demektir. 1'de şu veri diyeti meselesi var, ufuk açan bir şey
41:27
aslında her gelen bilgiyi her yayılan dedikoduyu her popüler
41:32
videoyu tüketmek zorunda değiliz.
41:34
Zihnimizi bir çöplüğe çevirmemize gerek var mı?
41:36
Yok bilgiyi seçmek. Arkadaşlar bir tür entelektüel
41:40
hijyendir. Hangi kanalın sizi beslediğini,
41:42
hangisinin sadece vaktinizi çaldığını iyi analiz etmek
41:46
gerekiyor. Unutmamak lazım.
41:48
Yani ekran başında geçirdiğiniz her saniye aslında
41:51
yaşayabileceğiniz gerçek bir andan çalınmış bir saniyedir
41:54
hayatımız o. 6 inçlik ekranlara sığmayacak kadar büyük ve
41:59
sürprizlerle dolu. O sürprizleri ancak başınızı o
42:02
ekrandan kaldırıp etrafa baktığınızda görebiliyorsunuz.
42:05
Sonuç olarak dostlar benin o dijital dalgalar arasında
42:09
erimesine izin vermemek bizim elimizde kendi özgünlüğümüzü, o
42:14
filtrelerini o algoritmaların dışında kalan o ham ve kusurlu
42:18
halimizi kucaklayalım. Kusurlarımız biz biz yapan
42:21
şeyler değil mi abi? Bunları yapay zeka filtre
42:23
veriyle kapatmaya çalıştıkça aslında bizzat kendimizi
42:26
siliyoruz. Gerçek dünya o filtreli
42:29
fotoğraflardan çok daha renkli, çok daha acı ama bir o kadar da
42:33
sahici o sahiciliğe tutunmak bu çağda yapılabilecek.
42:37
En devrimci hareket ve dijital minimalizm bir mahrumiyet de
42:42
değil, tam tersine bir bolluktur.
42:44
Zamanın dikkatin ve bir anlamda da ruhun bolluğu, bunları
42:48
unutmayalım. Bunlar tabii ki kendime de not
42:50
alını çizmiş olayım her neyse. Evet, bir bölümün daha sonuna
42:54
geldik. Sekizinci gün 25 saatten benden
42:58
bu bölümlük bu kadar beni nerim erimesinden başladık?
43:01
Dijital prangalardan geçtik. En sonunda da o özgürlük
43:05
kapısını aralamaya çalıştık. Umarım bu anlattıklarım o
43:08
cebinizdeki o cam parçasına bir dahaki bakışınızda zihninizde
43:11
küçük bir şimşek çaktırır dostlar beni takip etmeyi, bu
43:15
sahici dertleşmeyi sevdiklerinizle paylaşmayı ve en
43:18
önemlisi de kendinize sekizinci bir gün ve 25 bir saat yarat.
43:24
Unutmayın ınstagram'da bizi takip ederseniz çok sevinirim
43:28
kendinize iyi bakın, hoşça kalın.