Latest / Zakendoen | BNR / Alain le Loux (Cottonwood Technology Fund) over het investeren in piepjonge deeptechbedrijven

Transcript

Alain le Loux (Cottonwood Technology Fund) over het investeren in piepjonge deeptechbedrijven · Zakendoen | BNR

• 0:00
  Speaker 1: BNR Zaken doen wordt mede mogelijk gemaakt door Atradius en Numbers. Numbers,
• 0:06
  Speaker 1: de business software voor facturatie, boekhouding, salaris en rapportages. Wil
• 0:11
  Speaker 1: je weten wat er speelt en of waarom?
• 0:13
  Speaker 2: In de BNR-app lees je ook de laatste artikelen. Download
• 0:17
  Speaker 2: de BNR-app. En blijf
• 0:18
  Speaker 3: scherp.
• 0:21
  Speaker 2: BNR Nieuwsradio. Zaken doen. Jochem Visser.
• 0:29
  Speaker 4: Welkom bij BNR Zaken doen voor economisch nieuws en zakelijk inzicht.
• 0:33
  Speaker 4: Straks hoor je meer over de enorme uitbreidingsplannen van ASML
• 0:36
  Speaker 4: in het boardroompanel. Vanaf 12 uur bespreek ik macro-economisch nieuws
• 0:40
  Speaker 4: met Edin Mojagic. En om half 1 spreek ik Alain Leloup,
• 0:43
  Speaker 4: general partner van Cottonwood Technology Fund... over hoe deze durfcapitalist
• 0:47
  Speaker 4: de techkampioenen van de toekomst uitzoekt. Maar nu eerst het
• 0:50
  Speaker 4: economisch nieuws van de dag. EU-landen doen vandaag in Brussel
• 0:54
  Speaker 4: een poging om op één lijn te komen over de
• 0:56
  Speaker 4: begroting van de Unie. uit 1. samen op met onder
• 1:02
  Speaker 4: andere vrekkige Noord-Europese landen... zegt Steven Brackman, hoogleraar internationale economie...
• 1:08
  Speaker 4: aan de Rijksuniversiteit Groningen.
• 1:09
  Speaker 5: En de onderhandelingen duren nog tot morgen...
• 1:31
  Speaker 4: Ondertussen staat de Ajax op 1128 punten. Inmiddels acht tiende
• 1:35
  Speaker 4: van een procent in de min. En met name de
• 1:37
  Speaker 4: chippers vallen op. ASM, acht procent eraf, is de grootste daler.
• 1:40
  Speaker 4: Om één uur hoor je daar meer over van onze beursnerds.
• 1:45
  Speaker 4: ING gaat na vijf keer uitstel de laatste bankrekening van
• 1:49
  Speaker 4: een Nederlandse Gazprom-dochter sluiten. En ASML wil de productie van
• 1:53
  Speaker 4: chipmachines verder opschroeven, omdat de vraag veel groter is dan
• 1:56
  Speaker 4: het bedrijf aankan. Ik ga het allemaal bespreken in het boardroompanel,
• 1:59
  Speaker 4: waarin we dieper ingaan op actuele onderwerpen. Die spelen in
• 2:02
  Speaker 4: de bestuurskamers van grote bedrijven. En dat doe ik met
• 2:04
  Speaker 4: Stefan Peij, directeur en oprichter van de Governance Academy. En
• 2:08
  Speaker 4: Lieve de Klerk, CEO van spoor- en bouwbedrijf Structon. Welkom allebei.
• 2:12
  Speaker 6: Goedemorgen.
• 2:35
  Speaker 4: Hoe ver je moet gaan zonder straks met echt een
• 2:37
  Speaker 4: enorme overcapaciteit te zitten. Want die cijfers knallen enorm, maar
• 2:41
  Speaker 4: dan het volgende paar jaar
• 2:44
  Speaker 7: Volgens mij doe je dat aan de hand van je pipeline.
• 2:48
  Speaker 7: De voorspelling van de hoeveelheid orders die je hebt en
• 2:51
  Speaker 7: hoeveel daaraan vaststaat. Ik begreep dat ze tot en met
• 2:54
  Speaker 7: 2030 al een redelijk vastgeomlijnde pipeline hebben. Dus dat ze weten...
• 2:59
  Speaker 7: hoeveel groei er vast en gecontracteerd ook zit. Dus ja,
• 3:04
  Speaker 7: op een gegeven moment, je weet altijd als bedrijf... als
• 3:07
  Speaker 7: je zo extreem groeit, kan er ook wel weer opnieuw
• 3:10
  Speaker 7: een daling komen. Ja, daar moet je dan ook op
• 3:12
  Speaker 7: voorbereid zijn. Maar zou dat dan betekenen dat je dus
• 3:16
  Speaker 7: nu niet... als je weet dat je de komende tien
• 3:17
  Speaker 7: jaar zo'n groei kunt voorspellen... dan betekent dat niet dat
• 3:22
  Speaker 7: je nu gaat terughouden. Dan ga je daarop investeren. Bij
• 3:26
  Speaker 7: ASML is het ook nog eens zo dat de uitbreiding
• 3:29
  Speaker 7: van die productiecapaciteit... die kost maar een fractie van de
• 3:34
  Speaker 7: winst die ze maken. Dus je kunt best wel vrij
• 3:37
  Speaker 7: veilig die groei inzetten... Maar natuurlijk, het is een beursgenoteerd bedrijf...
• 3:42
  Speaker 7: en beurzen houden niet zo van daling. Dus zal je
• 3:46
  Speaker 7: over vijf of tien jaar misschien zeggen... nu gaan we
• 3:48
  Speaker 7: weer onze productiecapaciteit moeten verminderen... dan zul je daar wel
• 3:52
  Speaker 7: de impact van zien in de beurswaarde. Maar dat is
• 3:55
  Speaker 7: dus volgens mij geen reden om nu niet daarop door te...
• 3:59
  Speaker 7: Het gaat denk ik wel op een relatief veilige manier...
• 4:03
  Speaker 7: Met die kanttekening dat ze natuurlijk niet goed weten... wat
• 4:06
  Speaker 7: er in China gaat gebeuren
• 4:08
  Speaker 8: Stefan, hoe kijk jij ernaar? Ik vind dat ze eigenlijk
• 4:11
  Speaker 8: best een risico nemen... door zo alleen maar op het
• 4:13
  Speaker 8: gas te gaan... en gewoon meer van hetzelfde te gaan doen.
• 4:16
  Speaker 8: Ik denk eigenlijk als je kijkt naar bedrijven... die zulke
• 4:18
  Speaker 8: explosieve groei in het verleden hebben doorgemaakt... en op dit
• 4:21
  Speaker 8: moment is dat bijvoorbeeld Anthropic... maar in het verleden ook Netflix...
• 4:24
  Speaker 8: Dat ze echt, vooral Netflix, totaal andere strategieën zijn gaan vormen.
• 4:30
  Speaker 8: En ik denk eigenlijk dat hier iets anders nodig is
• 4:32
  Speaker 8: dan gewoon 30% per jaar groeien. Wat is dat dan? Nou,
• 4:36
  Speaker 8: dat is bijvoorbeeld van waar zit je toegevoegde waarde? Waar
• 4:38
  Speaker 8: moet je het zelf, de chipmachines, nog gaan produceren? Waarom
• 4:41
  Speaker 8: zou je niet... Nou denk ik even helemaal out of
• 4:44
  Speaker 8: the box. Modulair dat uitbesteden. En zorgen dat de toegevoegde
• 4:47
  Speaker 8: waarde aan de voorkant zit. Bij de kennis die je hebt.
• 4:50
  Speaker 8: Zijn deze machines niet al het tegenovergestelde van modulair. Met
• 4:53
  Speaker 8: echt honderden leveranciers en dergelijke. Ja dat klopt. Maar de
• 4:56
  Speaker 8: vraag is natuurlijk. Zo'n switch die Philips ooit maakte. Van
• 5:00
  Speaker 8: productie naar marketing. Ik denk eigenlijk dat hier veel meer
• 5:04
  Speaker 8: een outbox oplossing nodig is. Je ziet dat. een beetje
• 5:06
  Speaker 8: terug in de koers. Er is 1,2% groei gisteren geweest.
• 5:11
  Speaker 8: Voor een deel ook is die koers gedrukt door de winstnemingen.
• 5:14
  Speaker 8: Maar eigenlijk is die groei van het bedrijf allang ingeprijsd
• 5:19
  Speaker 8: in de koers. Ja, dat wou ik net zeggen. Men
• 5:21
  Speaker 8: zat al
• 5:21
  Speaker 4: 11... tussen 11 en 12 miljard
• 5:23
  Speaker 8: aan
• 5:23
  Speaker 4: omzet
• 5:23
  Speaker 8: te verwachten voor dit betaal. Precies. Dus ja, in dat
• 5:26
  Speaker 8: opzicht valt er ook nog weinig winst in te behalen.
• 5:28
  Speaker 8: Dus het is eigenlijk meer van, ten eerste, waardetovoeging... zit
• 5:32
  Speaker 8: eigenlijk veel meer aan de kenniskant, denk ik, bij ASML...
• 5:34
  Speaker 8: dan puur de productiekant. En daar gaan ze nu in
• 5:37
  Speaker 8: de tunnel, eigenlijk, als je nu uitkijkt. En ten tweede,
• 5:40
  Speaker 8: het is een groot risico, wat jij net al zegt, Lieve...
• 5:42
  Speaker 8: komt er niet op een gegeven moment China op of
• 5:46
  Speaker 8: een concurrent... of beperkt niet de vraag. Ik moest een
• 5:49
  Speaker 8: beetje denken aan Detroit... waar al die lege autofabrieken staan.
• 5:53
  Speaker 8: Ik denk van ja, nu ga je met twintigduizend man
• 5:55
  Speaker 8: uitbreiden in Veldhoven... en het gaat maar vol op het gas.
• 5:59
  Speaker 8: Ik denk, nou volgens mij is het een risico voor
• 6:02
  Speaker 8: het bedrijf... en zit daar niet eens de waarde toevoeging.
• 6:05
  Speaker 4: Maar dat is toch een vrij lange tunnel met ook
• 6:06
  Speaker 4: verschillende sporen. We hebben natuurlijk DUV-machines die naar China gaan.
• 6:09
  Speaker 4: EUV wat naar TSMC, Samsung, Intel en de rest gaat.
• 6:13
  Speaker 4: En dan hebben we nog de nieuwe H & E- machines natuurlijk.
• 6:16
  Speaker 4: En de klanten hier bestaan uit TSMC, Intel, Samsung en andere.
• 6:19
  Speaker 4: Dus die bedienen zich vaak al enorm van conservatisme. Liever
• 6:24
  Speaker 4: jouw chip tekort dan mijn overcapaciteit natuurlijk. ASML zat er
• 6:28
  Speaker 4: ook bij. Maar nu is het hek wel aardig van
• 6:30
  Speaker 4: de dam. Dus... En dan mag er ook bij gezegd worden...
• 6:32
  Speaker 4: EUV was er nooit gekomen zonder de mega-investeringen... van die
• 6:35
  Speaker 4: bedrijven in ASML. Dus heeft ASML wel een keus om
• 6:38
  Speaker 4: niet mee te gaan? Het
• 6:39
  Speaker 8: is eigenlijk gewoon een enorm luxe situatie... dat ze ook
• 6:42
  Speaker 8: nog alles kunnen laten voorfinancieren. Jij geeft net al aan
• 6:46
  Speaker 8: die enorme winst die ze maken... waardoor de investering relatief
• 6:51
  Speaker 8: klein is. Maar ten tweede, ze kunnen ook gewoon alvast...
• 6:54
  Speaker 8: laten voorfinancieren door afnemers. Dus het is een heel klein risico.
• 6:58
  Speaker 7: Nog even wat jij zegt over het modulair bouwen. Ik
• 7:02
  Speaker 7: ben commissaris bij Albert en Albert is een grote leverancier
• 7:06
  Speaker 7: van verschillende componenten, hele cruciale componenten in die machines. Maar
• 7:12
  Speaker 7: ASML voert echt wel heel actief het gesprek met Albert
• 7:15
  Speaker 7: voor veel modulairder te gaan leveren. Dus in de toeleveringsketen
• 7:20
  Speaker 7: zie je dat daar ook weer opnieuw groei ontstaat en
• 7:22
  Speaker 7: innovatie door ontstaat. Dus ja, het risico... ASML is nog
• 7:29
  Speaker 7: steeds wel een heel erg... Nou, het is geen kooibooibedrijf,
• 7:33
  Speaker 7: maar het is nog steeds een heel dynamisch bedrijf wat
• 7:36
  Speaker 7: snel reageert. Dat is hun DNA. Maar deze pipeline is
• 7:42
  Speaker 7: wel heel erg stevig. Ja. En dan nog, de terugverdientijd
• 7:47
  Speaker 7: voor die machines en die extra productiecapaciteit, die is echt
• 7:51
  Speaker 7: heel snel. Er
• 7:54
  Speaker 8: komt natuurlijk nog wel een risico aan met die 23
• 7:56
  Speaker 8: procent afzet. Ja, naar China, dat wel. Ik zou dat
• 8:01
  Speaker 8: denk
• 8:01
  Speaker 7: ik wel in de overwegingen in de boardroom... als een
• 8:04
  Speaker 7: harde voorwaarde meenemen. Dus die geopolitiek als een harde component
• 8:08
  Speaker 7: in de besluitvorming... van tot hoever moet je gaan. Maar
• 8:12
  Speaker 7: ik denk om een keer, stel je voor dat de
• 8:13
  Speaker 7: ASML nou zou zeggen... we hebben deze enorme pipeline, er
• 8:16
  Speaker 7: is enorm veel druk... Er is enorm veel vraag. Laten
• 8:19
  Speaker 7: we vanuit risico-overweging dat nou maar eens niet doen
• 8:22
  Speaker 7: Dan krijg je een heel ander debat hier. Dan hebben
• 8:26
  Speaker 7: we ook een BNR-debat hier. Dat is ook ondenkbaar. Dan
• 8:30
  Speaker 7: open je de markt voor concurrenten op een bepaalde manier.
• 8:33
  Speaker 7: Dan open je de markt... En dat gaat heel snel.
• 8:37
  Speaker 7: Ze zijn niet zo gemakkelijk van hun troon te stoten.
• 8:40
  Speaker 7: Maar dan nog, als je te veel ruimte aan hun
• 8:42
  Speaker 7: concurrentie biedt... en met je niet kunt inspelen op de vraag...
• 8:45
  Speaker 7: en het ontstaat daarvan zelf, ook weer andere aanbieders...
• 8:49
  Speaker 8: Het is eigenlijk een soort negatieve drijfveer die je dan hebt.
• 8:52
  Speaker 8: Dus wat ik zie is de reflex toch nog zoals
• 8:54
  Speaker 8: ik die in de negentige jaren bij bedrijfskunde leerde. Dat
• 8:57
  Speaker 8: is gewoon aan de vraag voldoen, winst optimaliseren en dat
• 9:01
  Speaker 8: soort zaken. Dat was niet alle chippers goed afgegaan in
• 9:03
  Speaker 8: de jaren negentig geloof ik toch? Nee, zeker niet. De
• 9:05
  Speaker 8: jaren
• 9:06
  Speaker 4: negentig waren erg interessant. We hadden
• 9:07
  Speaker 8: veel cases daar
• 9:08
  Speaker 4: in Groningen. Ik weet al dat Jensen Wang op een
• 9:10
  Speaker 4: gegeven moment op zijn knietjes naar TSMC moest om te geretten.
• 9:14
  Speaker 7: Wat wel interessant is ook in het debat is niet
• 9:16
  Speaker 7: alleen maar van bouw naar meer productiecapaciteit, maar ook hoe
• 9:20
  Speaker 7: groei je op een robuuste manier. Er zijn zoveel meer
• 9:23
  Speaker 7: mensen erbij. Beheers je dan je processen goed? Dat lijkt
• 9:28
  Speaker 7: mij een hele relevante boordvraag. Want groeien, groeien, groeien. Het
• 9:32
  Speaker 7: is al zo'n soort explosieve bloemkoolbedrijf. En dus heb je
• 9:37
  Speaker 7: dan ook mensen in je boardroom... die meer het huis
• 9:41
  Speaker 7: op horen, processen, procedures. Juist de kant waar ze de
• 9:46
  Speaker 7: intrinsiek basis wel niet zo van houden... Maar dat is
• 9:49
  Speaker 7: dan heel bepalend voor het gecontroleerde, het robuuste groei noemen
• 9:53
  Speaker 7: ze dat
• 9:54
  Speaker 4: Ja, dat vind ik nog een goede vraag, zeker voor
• 9:56
  Speaker 4: het boardroompanel. Want ASML is een soort natuurkundig opererend bedrijf, hè?
• 10:00
  Speaker 4: Grote zekerheid, grote voorsprong, niet na te bouwen. Zelfs al
• 10:03
  Speaker 4: had je het kapitaal natuurlijk. En hoeveel ruimte geeft dat
• 10:07
  Speaker 4: een raad van commissarissen eigenlijk om bij te sturen? Want
• 10:09
  Speaker 4: hoeveel voormalige, je hebt allerlei voormalige Micron-CEO's erin, Unilever-corriveeën, voormalige
• 10:15
  Speaker 4: ministers van sociale zaken en werkgelegenheid zitten daar op de board.
• 10:18
  Speaker 4: Natuurlijk Karim van Gennep. Hoeveel ruimte hebben die eigenlijk om
• 10:22
  Speaker 4: deze natuurkundige trein te stoppen
• 10:25
  Speaker 7: Nou ja, per definitie alle ruimte. Omdat ze lid van
• 10:29
  Speaker 7: de Raad van Commissarissen
• 10:30
  Speaker 4: zijn
• 10:30
  Speaker 7: Maar dan gaat het over de benoeming van de mensen
• 10:32
  Speaker 7: die in de boord zitten. En de interactie die je
• 10:35
  Speaker 7: hebt over de strategie en strategische thema's. En dat is
• 10:39
  Speaker 7: dus niet alleen maar die grote strategische thema's op het
• 10:41
  Speaker 7: gebied van markt. Maar ook strategische thema's van hoe organiseer
• 10:45
  Speaker 7: je dat nou. Die interactie moet je als raad met
• 10:48
  Speaker 7: je boord hebben... Vervolgens heb je een benoemingscommissie, een renoeratiecommissie.
• 10:53
  Speaker 7: Je kunt wel degelijk sturen. Je kunt kijken wat voor
• 10:56
  Speaker 7: profielen heb ik nou in die board zitten. Zijn dat
• 10:58
  Speaker 7: inderdaad alleen maar die natuurkundige ondernemers? Of organiseer ik ook
• 11:04
  Speaker 7: daadwerkelijk in die board mensen die, weet je wat we
• 11:08
  Speaker 7: meer de wat blauwere kant noemen, het afmaken, het organiseren,
• 11:12
  Speaker 7: die daar ook met...
• 11:13
  Speaker 4: Dan komen de persoonlijkheidstesten uit de kast hoor. Ik weet
• 11:15
  Speaker 4: niet hoe we het
• 11:16
  Speaker 7: drijven, maar als raad van commissaris heb je... en ik
• 11:19
  Speaker 7: denk dat het ook je taak is om te zien van...
• 11:23
  Speaker 7: het is je taak om ervoor te zorgen dat zo'n
• 11:25
  Speaker 7: bedrijf robuust blijft groeien. En vervolgens, over tien jaar ziet
• 11:31
  Speaker 7: het er anders uit. Maar dat betekent niet dat je
• 11:33
  Speaker 7: daarom niet moet reageren.
• 11:35
  Speaker 4: En dan die China-vraag tot slot nog even. Want de
• 11:38
  Speaker 4: scenario's liggen er natuurlijk in de bestuurskamer. We zagen die
• 11:40
  Speaker 4: omzet van grofweg 16% uit China... naar 23% groeien in
• 11:44
  Speaker 4: het derde kwartaal. Jullie hebben enige ervaring op dit vlak allebei.
• 11:48
  Speaker 4: Dus hoe breng je die boodschap nou op de juiste manier...
• 11:50
  Speaker 4: over aan aandeelhouders en de buitenwereld? Als echt... de leverantie
• 11:54
  Speaker 4: van DUV-machines aan China echt stopt... en het onderhoud ook,
• 11:57
  Speaker 4: en opeens 15 tot 20 procent van je omzet wegvalt.
• 12:00
  Speaker 4: Hoe breng je dat nou op de juiste manier als
• 12:01
  Speaker 8: portemonnee? Ik denk dat iedereen dat eigenlijk al wel een
• 12:03
  Speaker 8: beetje ziet aankomen. Of het helemaal gaat stoppen is maar
• 12:06
  Speaker 8: de vraag. Want ik vind ASML-politiek altijd nog wel heel behendig...
• 12:10
  Speaker 8: richting de Verenigde Staten. Dus het meest extreme scenario is
• 12:14
  Speaker 8: dat deze 23% groeit naar 40%... en dan moet worden afgeknipt.
• 12:18
  Speaker 8: Dat zou wat zijn. Dat kan natuurlijk wel, daar moet
• 12:22
  Speaker 8: je wel over nadenken. En daar is natuurlijk ook de
• 12:25
  Speaker 8: Raad van Commissarissen voor... om dat zeker op deze manier
• 12:27
  Speaker 8: op de agenda te zetten. Want dat kan heel duidelijk gebeuren.
• 12:30
  Speaker 8: Wat kun je dan doen om dat dan te beperken?
• 12:32
  Speaker 8: En dat heeft toch al echt met een enorme lobby
• 12:36
  Speaker 8: en politiek... de inzet van ook de Nederlandse politiek richting...
• 12:41
  Speaker 8: Verenigde Staten, dat is de route. Nou, ik wens Rob
• 12:45
  Speaker 8: Jetten veel
• 12:46
  Speaker 2: succes.
• 12:52
  Speaker 4: We zitten midden in het Boardroompanel vandaag met Stefan Peij...
• 12:55
  Speaker 4: directeur en oprichter van de Governance Academy... en Lieve de Klerk,
• 12:57
  Speaker 4: CEO van spoor- en bouwbedrijf Structon. En we moeten het
• 13:01
  Speaker 4: hebben over biebedrijfsspionage... want een medewerker van OpenAI is gearresteerd...
• 13:05
  Speaker 4: omdat hij opnameapparatuur zou hebben verstopt... in een directievergaderruimte van
• 13:09
  Speaker 4: het AI-bedrijf... Dat melden OpenAI en het Amerikaanse ministerie van
• 13:13
  Speaker 4: Justitie gisteren. Het apparaat werd achter een televisie ontdekt. Volgens
• 13:17
  Speaker 4: mij gerapt in wc-papier, als ik het goed begrijp. In
• 13:20
  Speaker 4: een ruimte waar uiterst vertrouwelijke bedrijfsinformatie wordt besproken. Stefan, hoe
• 13:25
  Speaker 4: kan het dat een medewerker zo dicht... bij de meest
• 13:27
  Speaker 4: gevoelige informatie van een bedrijf kan komen? Het
• 13:30
  Speaker 8: is eigenlijk niet zo heel moeilijk
• 13:31
  Speaker 8: Ten eerste, we screenen niet zo heel goed. Zeker dit
• 13:34
  Speaker 8: soort bedrijven niet, want die hebben heel snel veel mensen nodig...
• 13:38
  Speaker 8: Onze eigen VOG bijvoorbeeld kijkt helemaal niet naar geopolitieke zaken.
• 13:44
  Speaker 8: Als je dan vervolgens daar werkt, dan word je al
• 13:46
  Speaker 8: helemaal niet meer gescreend. Ook al kom je uit Saudi-Arabië,
• 13:49
  Speaker 8: zoals deze meneer. Het is makkelijker omdat de techniek... Het
• 13:54
  Speaker 8: is allemaal kleiner, de connectiviteit is groter, het is minder opvallend.
• 13:57
  Speaker 8: Er is veel meer techniek, dus daar valt het ook
• 13:59
  Speaker 8: niet zo op. En je loopt over het algemeen vergaderzalen
• 14:03
  Speaker 8: zomaar binnen
• 14:04
  Speaker 8: Zeker de mensen van de techniek. Dit was dan een software-engineer.
• 14:08
  Speaker 8: Dan zou ik zeggen, wat doe jij in die vergaderzaal
• 14:10
  Speaker 8: als je niet vergadert? Want hij is niet degene die
• 14:13
  Speaker 8: het scherm klaarzet, denk ik. Lieve, ik zie jou instemmend knikken.
• 14:16
  Speaker 7: Ja, ik denk inderdaad ook zo over... Het is heel
• 14:22
  Speaker 7: moeilijk om tegen te houden... want iedereen loopt vergaderzalen binnen.
• 14:26
  Speaker 7: Dat zijn eigen medewerkers, technische medewerkers... ook schoolmaakmedewerkers. Het enige
• 14:32
  Speaker 7: wat je kunt doen is... wellicht restrictief beleid. Als je
• 14:39
  Speaker 7: in bepaalde kamers heel gevoelige informatie bespreekt... die zo gevoelig
• 14:43
  Speaker 7: zijn zoals ze bij OpenAI kennelijk besproken worden... dan had
• 14:48
  Speaker 7: je wel van tevoren misschien kunnen nadenken... moeten we deze
• 14:52
  Speaker 7: ruimtes niet op een bepaalde manier beveiligen... En dat je
• 14:55
  Speaker 7: dus screent wat Stefan zegt. Wie mag in deze ruimte komen?
• 15:00
  Speaker 7: Maar het ophangen van een camera... het ophangen van iets installatietechnisch...
• 15:05
  Speaker 7: dat is natuurlijk zo gebeurd.
• 15:07
  Speaker 4: Even over deze vent. Abdulrahman Al-Fazan, Saoedi-Arabisch inderdaad. Bolleboos, werkte
• 15:12
  Speaker 4: bij Facebook, zou bij Stanford gaan spreken... vlak voordat hij
• 15:15
  Speaker 4: op werd gepakt. Als de FBI weet te bewijzen dat
• 15:19
  Speaker 4: hij een opdracht van Saoedische partijen... of zelfs de Saoedische
• 15:21
  Speaker 4: staat spioneerde... Dan is hij al nummer twee, na een
• 15:24
  Speaker 4: gevalletje bij Twitter. Moet je als bestuur van vooroplopende techbedrijven
• 15:28
  Speaker 4: dan op een gegeven moment zeggen... we gaan alle Saudische-Arabische
• 15:31
  Speaker 4: kandidaten allemaal kapot screenen?
• 15:33
  Speaker 7: Nee, dat niet. Maar je moet sowieso een screeningbeleid hanteren. Bijvoorbeeld,
• 15:39
  Speaker 7: wij werken in Zweden voor de Stockholm Metro. En wij
• 15:43
  Speaker 7: hebben door de trafiekverwaltungen, zo heet dat opdrachtgever daar... een
• 15:47
  Speaker 7: heel strak screeningbeleid opgelegd gekregen... Omdat anders mensen dus niet
• 15:53
  Speaker 7: mogen werken in die metro's. En ook niet de data
• 15:57
  Speaker 7: en dergelijke mogen beheren. Ja, dat is opgelegd dus niet prettig.
• 16:03
  Speaker 7: Daar gaan alle mensen van alle nationaliteiten, die komen daar doorheen.
• 16:06
  Speaker 7: En er zijn hele strakke screeningsprotocollen. Ik vind het dan
• 16:11
  Speaker 7: niet zo heel erg raar. Dat moet je dan niet
• 16:12
  Speaker 7: voor het hele bedrijf doen, denk ik. Fysieke toegang is
• 16:17
  Speaker 7: echt iets heel erg moeilijks. Je hebt digitale barrières en
• 16:21
  Speaker 7: fysieke barrières. Dat is gewoon heel erg lastig. Het enige
• 16:23
  Speaker 7: wat je kunt doen is screenen, inderdaad. Maar niet per
• 16:26
  Speaker 7: definitie zeggen... Alle Saudi-Arabiërs zijn verdacht, want dat vind ik
• 16:31
  Speaker 7: dan best wel een
• 16:31
  Speaker 8: beetje gevaarlijk. Nou, de ASML gaat twintigduizend man aannemen. Misschien
• 16:34
  Speaker 8: hebben zij straks een best practice waarover een AI wat
• 16:37
  Speaker 8: mee kan. Want er gaan dus twintigduizend mensen goed screenen.
• 16:40
  Speaker 8: Ik
• 16:40
  Speaker 4: hoor hier eigenlijk van jullie allebei van deze beveiliging, zeker
• 16:43
  Speaker 4: fysiek is vreselijk moeilijk. Maar
• 16:44
  Speaker 8: is
• 16:44
  Speaker 4: het dan ook zo dat jullie bijvoorbeeld allebei misschien bij
• 16:46
  Speaker 4: verschillende commissariaten of bestuursfuncties te maken hebben gehad met bedrijfspionage
• 16:51
  Speaker 4: op deze wijze?
• 16:52
  Speaker 7: Nee, ik nog nooit. Ik
• 16:54
  Speaker 8: heb nog wel een inbraak gehad. Cybersecurity probleem meegemaakt. Maar
• 17:00
  Speaker 8: ja goed, dat is dan paniek. En dan moet je
• 17:02
  Speaker 8: over ethische dingen gaan praten als los geld. Het is verschrikkelijk.
• 17:07
  Speaker 8: Maar goed, wat ik nog wel belangrijk vind om te zeggen...
• 17:10
  Speaker 8: is dat open AI wel een gevalletje apart is. Want
• 17:12
  Speaker 8: open AI is omgegaan van non-profit naar commercieel. De hele
• 17:17
  Speaker 8: top is leeggelopen... Er zijn dit jaar al best veel
• 17:19
  Speaker 8: schandalen geweest. Begin deze maand nog drie mensen. De New
• 17:22
  Speaker 8: Yorker heeft
• 17:23
  Speaker 4: Sam Altman
• 17:24
  Speaker 8: helemaal door het toilet getrokken. Maar hij is dus als
• 17:27
  Speaker 8: CEO samen met de president... de voorzitter van de board
• 17:32
  Speaker 8: of directors... zijn als enige twee C-levels een beetje overgebleven.
• 17:37
  Speaker 8: En dat is alleen al een groot risico. En er
• 17:42
  Speaker 8: zijn veel meer dingen nog daar gaande. En... Als je
• 17:46
  Speaker 8: de incidenten dit jaar alleen al ziet, dan denk je,
• 17:49
  Speaker 8: er zit wel structureel iets mis.
• 17:51
  Speaker 7: En daarom zou ik dit incident als een bestuurscrisis behandelen.
• 17:55
  Speaker 7: En niet als een incident behandelen, maar eigenlijk op dezelfde
• 17:59
  Speaker 7: manier waarop je net vroeg over ASML. Daar moet echt
• 18:02
  Speaker 7: boven gehangen worden en dan wellicht moet OpenAI of het
• 18:06
  Speaker 7: bestuur van OpenAI ook iets doen wat vreemd is aan
• 18:09
  Speaker 7: de natuur. Want ook OpenAI is een bedrijf dat is
• 18:13
  Speaker 7: begonnen met heel veel geld. Dat is heel creatief, dat
• 18:18
  Speaker 7: groeit en dat groeit. Maar dan heb je niet van
• 18:19
  Speaker 7: nature die checks en die balances, dat screening, die procedure.
• 18:24
  Speaker 7: Maar dan heb je een hekel aan. En waarschijnlijk heeft
• 18:26
  Speaker 7: het board daar ook een hekel aan. En toch moet het.
• 18:30
  Speaker 7: Dus daarom zou je zo'n incident echt als een bestuurscrisis
• 18:33
  Speaker 7: moeten behandelen. En dan structureel zeggen van... wat voor beschermingsmaatregelen
• 18:40
  Speaker 7: hebben wij nou in onze onderneming. Want de kans dat
• 18:44
  Speaker 7: zoiets gebeurt in zo'n bedrijf is natuurlijk super groot.
• 18:47
  Speaker 4: Een deel van de volwassenwording dus ook weer deels. Een
• 18:49
  Speaker 4: deel
• 18:49
  Speaker 7: van de volwassenwording, ja.
• 18:51
  Speaker 4: Dan wil ik toch nog even ING er doorheen jassen
• 18:53
  Speaker 4: met jullie. Heel veel tijd hebben we niet meer, maar
• 18:55
  Speaker 4: ING wil definitief... de laatste bankrekening van een Nederlandse dochter...
• 18:58
  Speaker 4: van het Russische staatsbedrijf Gazprom sluiten. Schreef het Financiële Dagblad dinsdag.
• 19:03
  Speaker 4: De bank heeft de sluiting inmiddels vijf keer uitgesteld. Maar
• 19:06
  Speaker 4: vindt dat de relatie vanwege de oorlog in Oekraïne... en
• 19:08
  Speaker 4: de reputatierisico's moet worden beëindigd. Laat ik jou even vragen, Stefan.
• 19:14
  Speaker 4: Waarom is het voor een bankbestuur zo ongewikkeld... om afscheid
• 19:16
  Speaker 4: te nemen van een klant waarmee je helemaal geen zaken
• 19:18
  Speaker 4: meer wil doen? Tot vijf keer toe. Ja. Er
• 19:21
  Speaker 8: zijn heel veel aspecten die hier een rol spelen. Het
• 19:25
  Speaker 8: is niet zo dat in vergelijking met... Rusland heeft recht
• 19:29
  Speaker 8: op een advocaat in Nederland. Een groot kantoor in Nederland
• 19:32
  Speaker 8: deed dat. En die wilde daar vanaf. Maar Rusland heeft
• 19:35
  Speaker 8: recht op een advocaat. Dat is natuurlijk niet zo met
• 19:37
  Speaker 8: een bankrekening. Het is een dochter van Gazprom, International Project.
• 19:42
  Speaker 8: Een soort doorvoer BV. Ja, doorvoer BV. En die doet
• 19:44
  Speaker 8: heel veel transacties. En sommige zijn nog niet afgerond. Eigenlijk
• 19:48
  Speaker 8: zouden ze nog af moeten van de Gazprom... in de Noordzee.
• 19:52
  Speaker 8: Dat soort zaken. Dus er zijn heel veel zaken niet afgerond.
• 19:54
  Speaker 8: En dit is de laatste bankrekening die ze hebben in Europa.
• 19:59
  Speaker 8: En dat is niet zozeer een Het is eigenlijk geen
• 20:04
  Speaker 8: ethische kwestie. Het is echt een zakelijke kwestie. En ze
• 20:07
  Speaker 8: willen natuurlijk hun reputatie ook beschermen. Want ze konden ook
• 20:09
  Speaker 8: al niet af van hun activiteiten in Rusland, ING. En
• 20:12
  Speaker 8: daar hebben ze ook nog een honderden miljoenen schade te
• 20:15
  Speaker 8: slikken potentieel. En die komt er gewoon aan. Dus dat
• 20:19
  Speaker 8: maakt verder niet uit. Daar willen ze allemaal vanaf. En
• 20:20
  Speaker 8: ik vind ze eigenlijk wel heel mooi en vast besloten daarin.
• 20:23
  Speaker 8: Dus ik zou zeggen, probeer het vooral voor elkaar te krijgen.
• 20:26
  Speaker 8: Maar het moet toch ergens, en dat doet het al
• 20:28
  Speaker 8: drie jaar, een zachte landing krijgen. Omdat er dus zoveel
• 20:30
  Speaker 8: belangen achter zitten.
• 20:32
  Speaker 4: Oekraïnse krediteuren willen wat van die BV natuurlijk. ING wil
• 20:36
  Speaker 4: er eigenlijk vanaf, zowel van Gazprom... maar misschien ook wel
• 20:39
  Speaker 4: van die krediteuren... want dan is dat hun probleem allemaal.
• 20:41
  Speaker 4: Ondertussen zegt Gazprom, ja, wij bouwen de activiteiten in Noordzee af.
• 20:44
  Speaker 4: We hebben dit BV'tje nog nodig. Dit is de laatste.
• 20:47
  Speaker 4: En nu stappen ze naar de rechter natuurlijk. Hoe bekijk
• 20:49
  Speaker 4: jij de hele zaak, Lieve
• 20:52
  Speaker 7: Ja, inderdaad, een bankrekening opzeggen... is een veel zwaardere stap
• 20:57
  Speaker 7: dan iemand een bankrekening weigeren... Er zitten wel heel veel
• 21:01
  Speaker 7: aspecten aan. Ik bedoel, ik vraag me af... als het
• 21:06
  Speaker 7: de laatste bankrekening is die Gazprom nog in Europa heeft...
• 21:09
  Speaker 7: hoe gaat dan Europa, Rusland blijven betalen voor het gas?
• 21:12
  Speaker 4: Ik denk in Nederland trouwens niet. In Nederland
• 21:15
  Speaker 7: werd gezegd dat het in Europa was. Het
• 21:17
  Speaker 4: was de laatste
• 21:17
  Speaker 7: rekening van Europa. Strohalm. Als een klant, met andere woorden...
• 21:23
  Speaker 7: er nauwelijks meer betalingsverkeer meer kan plaatsvinden in Europa... als
• 21:27
  Speaker 7: gevolg daarvan... dan neem je als bank ook best wel
• 21:32
  Speaker 7: een behoorlijke verantwoordelijkheid op je schouders om het af te bouwen.
• 21:37
  Speaker 7: In die zin is het voor mij ook wel degelijk
• 21:40
  Speaker 7: wel een ethische vraagstuk, dat het al veel eerder moet plaatsvinden,
• 21:44
  Speaker 7: laten we wel wezen. Maar
• 21:45
  Speaker 4: ja, ING moet ook nog uit Rusland vertrekken natuurlijk.
• 21:47
  Speaker 7: Ja, maar dat is ook weer zo'n verhaal, kun je
• 21:51
  Speaker 7: of wil je... Kunnen kan alles, het kost geld.
• 21:56
  Speaker 4: Het is
• 21:56
  Speaker 7: willen. Er zijn zoveel bedrijven die een verlies hebben moeten nemen.
• 22:00
  Speaker 7: Het is een beetje raar. Ik vraag me ook af,
• 22:04
  Speaker 7: zou er nou ook druk gezet worden... vanuit de overheden
• 22:06
  Speaker 7: om daar... voor te zorgen dat ING het niet doet.
• 22:09
  Speaker 7: Men neemt nog veel gas in Europa van Rusland af.
• 22:13
  Speaker 7: En hoe wordt dat dan betaald?
• 22:15
  Speaker 4: Over verliezen nemen gesproken, dat moet ik ook gaan doen...
• 22:17
  Speaker 4: want ik heb een klokje voor mijn neus. Heel veel
• 22:18
  Speaker 4: dank Stefan Pij, directeur en oprichter van de Governance Academy...
• 22:22
  Speaker 4: en Lieve de Klerk, CEO van spoor- en bouwbedrijf Structon.
• 22:25
  Speaker 4: Dit panel is ook te beluisteren als podcast. Abonneer je
• 22:27
  Speaker 4: vooral even via jouw favoriete kanaal of via de BNR-app.
• 22:31
  Speaker 4: En straks. Bij ASML zijn de orderboeken voor de komende
• 22:33
  Speaker 4: twee jaar al gevuld. Hoe staat het dan eigenlijk met
• 22:35
  Speaker 4: de cijfers van TSMC? We bespreken de kwartaalcijfers zo. Blijf luisteren.
• 22:39
  Speaker 1: BNR Zaken doen wordt mede mogelijk gemaakt door Numbers en Atradius. Atradius.
• 22:45
  Speaker 1: Verzekerd van
• 22:46
  Speaker 3: betalen.
• 22:50
  Speaker 1: Blijf scherp. BNR Nieuwsradio.
• 22:53
  Speaker 2: Zaken doen. Jochem Visser.
• 22:58
  Speaker 4: Welkom bij BNR Zaken doen, economisch nieuws en zakelijk inzicht.
• 23:01
  Speaker 4: Chipmaker TSMC heeft voor de zesde keer op rij recordwinsten geboekt.
• 23:05
  Speaker 4: Het Taiwanese bedrijf zag de netto-winst afgelopen kwartaal stijgen tot
• 23:09
  Speaker 4: 23 miljard dollar. Een stijging van maar liefst 69 procent.
• 23:13
  Speaker 4: In het laatste kwartaal verwacht TSMC een omzet van 54
• 23:16
  Speaker 4: miljard dollar. Jean-Paul vanuit Heusden, marktanalyst bij eToro en oprichter
• 23:20
  Speaker 4: van Markets are Everywhere. Goedemorgen. Goeiemorgen Jochem. Hey, dag Sjappal.
• 23:26
  Speaker 4: We spraken elkaar al in beleggerspanel deze week op dinsdag.
• 23:28
  Speaker 4: Mooie cijfers. Toch daalt het aandeel van TSMC meteen met 2%.
• 23:33
  Speaker 4: Wat is er aan de hand?
• 23:35
  Speaker 10: Ja, dat is denk ik met name het algemene beursklimaat.
• 23:39
  Speaker 10: De inflatiecijfer van gisteren heeft veel angst bezorgd over toekomstige
• 23:45
  Speaker 10: rentes en daarmee financieringen. En daar kunnen zelfs hele goede
• 23:50
  Speaker 10: bedrijven met hele sterke cijfers zoals TSMC zich niet aan onttrekken.
• 23:55
  Speaker 4: Ik zie ook ASM op dit moment 8,2 procent in
• 23:57
  Speaker 4: de min staan op het Damraak. BC 5,5, ASML 4,9.
• 24:01
  Speaker 4: Dat is best een rijtje. Waar komt deze wereldwijde sell-off,
• 24:04
  Speaker 4: zoals men dat nu overal schrijft in de kop, eigenlijk vandaan?
• 24:08
  Speaker 10: Nou ja, dat zit dus met name in de zorg
• 24:12
  Speaker 10: om toekomstige financiering. Er is heel veel geld nodig voor
• 24:15
  Speaker 10: die hele AI-uitrol. Ik weet niet of we dan te
• 24:18
  Speaker 10: ver gaan voor hier, maar jij en ik hebben alle
• 24:20
  Speaker 10: twee natuurlijk dat plaatje gezien van die obligaties van CoreWeave
• 24:24
  Speaker 10: van gisteren, die opeens op X rondgingen. Oftewel
• 24:29
  Speaker 4: dat moet enorm veel betalen voor zijn financiering, om het
• 24:31
  Speaker 4: zo te zeggen, ja.
• 24:33
  Speaker 10: Ja, dus dat is het overheersende sentiment. AI-aandelen in de
• 24:39
  Speaker 10: brede zin des woords gaan vandaag in de verkoop. Begon
• 24:42
  Speaker 10: natuurlijk al in Azië, uiteraard weer in Korea. En wat
• 24:46
  Speaker 10: ik zeg, zelfs ook de goede bedrijven kunnen zich daar
• 24:48
  Speaker 10: moeilijk aan onttrekken op dit moment
• 24:50
  Speaker 4: En van ASML hoorden we gisteren natuurlijk dat het nog
• 24:52
  Speaker 4: wel even goed zit met de orders. Capaciteit moet worden uitgebreid.
• 24:55
  Speaker 4: TSMC is daar ook mee bezig, maar klassiek altijd heel conservatief.
• 24:59
  Speaker 4: Wat zeggen zij nu over de toekomstplannen?
• 25:02
  Speaker 10: Je zou kunnen zeggen, net als ASML waren zij vanmorgen
• 25:06
  Speaker 10: ook niet zo conservatief
• 25:08
  Speaker 10: Wel heel bedachtzaam en berekenend. Dus het gaat daar met
• 25:13
  Speaker 10: name om de kapitaaluitgaven. Voor dit jaar hebben ze bevestigd
• 25:17
  Speaker 10: tussen de 60 en de 64 miljard... Maar voor zowel
• 25:20
  Speaker 10: 2027 en 2028 verwachten zij al fors meer. En dat
• 25:25
  Speaker 10: is precies hetzelfde verhaal dat we gisteren hoorden van ASML.
• 25:28
  Speaker 10: Omdat er gewoon veel zichtbaarheid is op wat klanten in
• 25:31
  Speaker 10: de toekomst gaan bestellen.
• 25:33
  Speaker 4: Want ASML en TSMC zitten natuurlijk met elkaar vast in
• 25:37
  Speaker 4: de keten. Zegt TSMC nog ook iets over de zorgen
• 25:41
  Speaker 4: die ze hebben... over wat men in de volksmond nu
• 25:45
  Speaker 4: tegenwoordig de AI-bubbel noemt? Want dat conservatisme zit er diep
• 25:49
  Speaker 4: in daar. Maar ze gaan nu zelf ook die capex
• 25:51
  Speaker 4: heel erg omhoog gooien.
• 25:54
  Speaker 10: Ja, nou ja, kijk, zij zitten natuurlijk bij uitstek in
• 25:57
  Speaker 10: het segment van de meest geavanceerde chips
• 26:00
  Speaker 10: En daar is gewoon onophoudelijk enorm veel vraag naar van
• 26:05
  Speaker 10: partijen als Nvidia, uiteindelijk ook van SpaceX, Apple, noem maar op.
• 26:10
  Speaker 10: Dus 79% van de omzet van TSMC komt daar vandaan.
• 26:16
  Speaker 10: En nog kunnen ze net als ASML niet aan de
• 26:19
  Speaker 10: vraag voldoen. Dus TSMC is bezig om 20 fabrieken tegelijkertijd
• 26:24
  Speaker 10: te bouwen. En daar gaan ze mee door.
• 26:27
  Speaker 4: En dan nog heel even kort naar Anthropic. Want het
• 26:29
  Speaker 4: AI-bedrijf heeft in het derde kwartaal... 16,8 miljard dollar aan
• 26:32
  Speaker 4: omzet geboekt. Schrijven Bloomberg en FT dan. Omzetstijging van 50
• 26:36
  Speaker 4: procent op jaarbasis. Wat betekent dat eigenlijk voor de beursgang
• 26:40
  Speaker 4: van volgende maand?
• 26:42
  Speaker 10: Nou, dat ze zich echt aan het klaarmaken zijn. Ze
• 26:44
  Speaker 10: zijn hun beste pak aan het doen. Ze zijn de
• 26:46
  Speaker 10: cijfers zo aan het neerzetten dat ze richting die waardering
• 26:51
  Speaker 10: van 2000 miljard dollar wellicht kunnen gaan. Maar in ieder
• 26:54
  Speaker 10: geval dat ze de beste presentatie geven die ze kunnen.
• 26:57
  Speaker 10: Zo'n cijfer is natuurlijk ook heel sterk. Zo'n omzet van
• 27:01
  Speaker 10: 16,8 miljard. Maar toch hebben beleggers hier meer twijfel bij.
• 27:06
  Speaker 10: Omdat Anthropic gewoon al voor de komende tien jaar... meer
• 27:09
  Speaker 10: dan 500 miljard aan commitments is aangegaan. Dus dat wil
• 27:13
  Speaker 10: niet zeggen dat dat nu al gefinancierd moet worden. Als
• 27:16
  Speaker 10: die 16,8 miljard door te trekken is... dan kunnen ze
• 27:20
  Speaker 10: het zelf betalen. Maar zo niet zullen zij ook naar
• 27:23
  Speaker 10: de obligatiemarkt moeten.
• 27:24
  Speaker 4: Helder. Nou, we zullen nog even zien hoe hoog die kosten...
• 27:27
  Speaker 4: en die discussie over die kosten rond de tropic oploopt.
• 27:29
  Speaker 4: Heel veel dank, Jean-Paul van Oudhuisden... marktanalyst bij eToro en
• 27:32
  Speaker 4: oprichter van Markets Are Everywhere. Steeds minder vrouwen bemachtigen een
• 27:41
  Speaker 4: functie als commissaris bij beursgenoteerde bedrijven, terwijl al lange tijd
• 27:45
  Speaker 4: wel groei was. Dat blijkt uit onderzoek van werving- en
• 27:47
  Speaker 4: selectiebureau Hydric & Struggles. In 2020 was de situatie beter,
• 27:51
  Speaker 4: van de nieuw benoemde commissarissen was 46% toen vrouw. In
• 27:55
  Speaker 4: 2025 is dat percentage alweer gedaald naar 28%. Tijd voor
• 28:00
  Speaker 4: advies dus, ongevraagd advies zelfs aan familiebedrijven... omdat ze ook
• 28:03
  Speaker 4: nog een bestuurslaag hebben. En dat komt van Marilieke Engbers,
• 28:06
  Speaker 4: universitair docent... Governance & Strategie aan de VU, schrijver ook nog...
• 28:10
  Speaker 4: en begeleider van Raden van Bestuur en Raden van Commissarissen.
• 28:13
  Speaker 4: Een hele mond vol, Marilieke, gooi ik voor. Het aantal
• 28:17
  Speaker 4: benoemde vrouwelijke commissarissen in 2020... was bijna de helft, 46 procent.
• 28:21
  Speaker 4: Nu gaan we naar een kwart. Wat ging er toen
• 28:23
  Speaker 4: zo goed en wat gaat er dan nu mis tussen haakjes?
• 28:27
  Speaker 11: Sowieso wat is goed, wil ik dan nog even meteen aantekenen.
• 28:31
  Speaker 11: Wat zeggen dit soort cijfers als je verplicht voelt... door
• 28:33
  Speaker 11: quota en de druk van buiten... want dat is misschien
• 28:36
  Speaker 11: wel de aanleiding geweest dat het goed ging... dat die
• 28:38
  Speaker 11: cijfers beter waren. Want het gaat natuurlijk om de diversiteit
• 28:41
  Speaker 11: die benut wordt. Dus ik kijk er veel meer naar
• 28:43
  Speaker 11: vanuit de economische blik... van waarom moet je het überhaupt
• 28:48
  Speaker 11: hebben en wordt het dan ook gebruikt? En vooral de
• 28:51
  Speaker 11: vraag wat maakt dat het niet logisch is... dat er
• 28:54
  Speaker 11: meer vrouwen in die boardroom zitten...
• 28:56
  Speaker 4: En wat is het antwoord op die laatste vraag? Dat
• 28:57
  Speaker 11: is natuurlijk een hele complexe vraag... want je kunt niet
• 29:01
  Speaker 11: alles maar generaliseren... maar ik zou bijna wel willen zeggen
• 29:04
  Speaker 11: dat diversiteit überhaupt... dus niet zozeer vrouw en man, maar
• 29:07
  Speaker 11: gewoon verschil van perspectief... iets heel ingewikkelds is voor de boardroom.
• 29:11
  Speaker 11: Dus hoe meer homogeniteit er is qua denken, hoe makkelijker
• 29:15
  Speaker 11: het is...
• 29:15
  Speaker 4: Hoe meer overeenstemming, hoe fijner de tijd... als je kopjes
• 29:18
  Speaker 4: koffie hebt drinken bij elkaar
• 29:19
  Speaker 11: En waarom is dat dan weer logisch? Het is omdat
• 29:21
  Speaker 11: die agenda gewoon overvol zit. De boardroom gaat ook over toezichthouders, commissarissen...
• 29:26
  Speaker 11: die in feite als bijbaan erbij doen. Dus die agenda,
• 29:29
  Speaker 11: ze zien elkaar heel weinig. Als ze elkaar zien, dan
• 29:32
  Speaker 11: kennen ze elkaar ook redelijk slecht. Dus je moet een
• 29:34
  Speaker 11: taal met elkaar spreken... die met twee woorden elkaar begrijpt.
• 29:39
  Speaker 11: En als er iemand afkomt... tussen zit, die anders denkt,
• 29:41
  Speaker 11: anders praat, een andere stijl heeft, dan betekent dat gewoon
• 29:44
  Speaker 11: keihard werken. En dat moet je ook eigenlijk vertragen. En
• 29:47
  Speaker 11: die agenda is heel lastig om te laten vertragen. Dus
• 29:50
  Speaker 11: dat is een van de redenen, maar zo kun je
• 29:51
  Speaker 11: er wel meer noemen, waarom het zo moeilijk is om
• 29:54
  Speaker 11: dit te veranderen, dit probleem.
• 29:55
  Speaker 4: En nu ken jij natuurlijk als geen ander die cijfers...
• 29:58
  Speaker 4: als docent governance en strategie aan de VU. De cijfers
• 30:01
  Speaker 4: zijn altijd meer diversiteit, minder groupthink... effectievere raad van commissarissen
• 30:05
  Speaker 4: en dergelijkheid. Maar dat lijkt nooit echt door te dringen,
• 30:08
  Speaker 4: hoor ik altijd. Ik hoor eerder dat quota hier de
• 30:10
  Speaker 4: oorzaak van zijn... dan dat er echt wordt gezegd van... nou,
• 30:13
  Speaker 4: we gaan eens even wat effectiever worden.
• 30:14
  Speaker 11: Ja, maar ik weet ook niet of er zo erg
• 30:16
  Speaker 11: bewijs is dat het echt waar is. Want je zegt,
• 30:18
  Speaker 11: er zijn natuurlijk allerlei soorten literatuur... het is meer ambiguur
• 30:22
  Speaker 11: of die diversiteit ook werkt... Want het gaat volgens mij
• 30:26
  Speaker 11: juist over dat de diversiteit ook moet leiden... tot het
• 30:29
  Speaker 11: gebruik van die diversiteiten. Dus het gaat veel meer over
• 30:32
  Speaker 11: je gedrag. En wat uit mijn onderzoek blijkt, en dat
• 30:35
  Speaker 11: is kwalitatief onderzoek... maar het geeft wel aan dat ze
• 30:38
  Speaker 11: zeggen dat er twee criteria zijn... waar een goede boardroom
• 30:41
  Speaker 11: aan herkent. Dat is dus die diversiteit, maar ook de
• 30:43
  Speaker 11: instaat zijn... om met elkaar langdurig samen te werken. En
• 30:47
  Speaker 11: in mijn onderzoek blijkt dat eigenlijk alle raden die ik
• 30:49
  Speaker 11: heb onderzocht... daar heel slecht in zijn. Want of je
• 30:52
  Speaker 11: krijgt conflict omdat je die diversiteit hebt... En dan weten
• 30:55
  Speaker 11: ze niet wat ze daarmee doen. Want dan moet je
• 30:57
  Speaker 11: dus uit elkaar. En dan krijg je
• 30:59
  Speaker 4: de killers weer en klaar
• 31:00
  Speaker 11: Ja, want in die top moet je dus dan eigenlijk
• 31:02
  Speaker 11: in staat zijn... om je eigen ongelijk te onderzoeken. Nou,
• 31:04
  Speaker 11: daarvoor zit je meestal daar niet. Dus je ziet dus
• 31:07
  Speaker 11: dat ze dan andere vaardigheden moeten hebben... om dat conflict
• 31:10
  Speaker 11: aan te gaan. Dus ja, wat doe je dan? Je
• 31:12
  Speaker 11: zoekt gewoon naar homogene mensen. Denkwijze, manier van stijl. En
• 31:20
  Speaker 11: ik heb een keer iemand horen zeggen... ik ben erg
• 31:22
  Speaker 11: voor de Old Boys Network. En toen moest hij zichzelf corrigeren,
• 31:25
  Speaker 11: Old Girls Network. Want het ging voor hem ook niet
• 31:27
  Speaker 11: over man en vrouw. Maar meer, die buitenwereld is zo gevaarlijk...
• 31:30
  Speaker 11: dat je hebt elkaar nodig to have your backs.
• 31:34
  Speaker 4: Ja, want de informatie moet ook nog eens een keer
• 31:35
  Speaker 4: niet naar buiten komen natuurlijk
• 31:37
  Speaker 11: Dus je moet elkaar diep, diep vertrouwen. Nou ja, wie
• 31:39
  Speaker 11: vertrouw je? Is iemand die het meest op jou lijkt?
• 31:40
  Speaker 11: Of die je als je netwerk kent? Of die zich
• 31:43
  Speaker 11: al bewezen heeft? Dus ja, zeker als de buitenwereld spannender wordt,
• 31:46
  Speaker 11: wat nu aan de hand is, is de neiging om
• 31:48
  Speaker 11: dus te zoeken naar iemand die hetzelfde is
• 31:51
  Speaker 11: Terwijl je juist dan, zou ik willen zeggen, die diversiteit
• 31:54
  Speaker 11: erbij moet hebben. Maar ja, dan moet je ook de
• 31:55
  Speaker 11: skillsets en de agenda design hebben. om dat aan te
• 31:59
  Speaker 11: kunnen met elkaar.
• 32:00
  Speaker 4: Kortom, diversiteit, nobel doel, maar heel erg veel beren op
• 32:03
  Speaker 4: de weg. En ook niet altijd de juiste uitwerking, zeg jij.
• 32:05
  Speaker 11: Ook op
• 32:06
  Speaker 4: basis van je eigen onderzoek. Jij wilde je advies richten
• 32:09
  Speaker 4: aan familiebedrijven. Waarom specifiek aan hen
• 32:11
  Speaker 11: Nou, we hadden het in het voorgesprek over. Want eigenlijk
• 32:14
  Speaker 11: geldt het voor iedereen die met het onderwerp bezig is...
• 32:16
  Speaker 11: dat het relevant is. Maar familiebedrijven, zoals ik ernaar kijk...
• 32:19
  Speaker 11: die zijn ook echt voor de lange termijn bezig. Dus
• 32:22
  Speaker 11: die zijn in mijn ogen, ook vanuit het vak strategie bekeek...
• 32:25
  Speaker 11: zijn ze echt met strategie bezig. Niet met politiek en
• 32:27
  Speaker 11: niet met... En juist voor de lange termijn wil je
• 32:31
  Speaker 11: al die perspectieven bij elkaar brengen. En ik denk dat
• 32:34
  Speaker 11: familiebedrijven misschien ook nog wel iets meer openstaan... om op
• 32:36
  Speaker 11: een andere manier de routine, die spelregels in te kleuren.
• 32:40
  Speaker 11: Dus misschien is daar ook wel meer spelruimte... om het
• 32:43
  Speaker 11: anders te gaan doen met elkaar. Dus ik zie het
• 32:45
  Speaker 11: meer als een leerproces. Waar kan je misschien wel beginnen
• 32:48
  Speaker 11: om het anders te gaan doen? Start-ups en scale-ups hebben
• 32:53
  Speaker 11: natuurlijk al vaak geen boardroom... waar ik het nu over heb...
• 32:55
  Speaker 11: Minder compliance. Maar daar moeten we wel de verandering gaan zoeken.
• 32:59
  Speaker 11: Want ik denk dat bij de corporates... daar het het
• 33:01
  Speaker 11: moeilijkst zal zijn om iets te veranderen.
• 33:03
  Speaker 4: Nou zijn we al half begonnen met jouw advies. Maar
• 33:05
  Speaker 4: kun je hem ook afmaken? Want om even naar die
• 33:07
  Speaker 4: familiebedrijven en ook start-ups te praten?
• 33:09
  Speaker 11: Nou, dan is het eigenlijk... Het advies is, ga na
• 33:13
  Speaker 11: wat de logica is... om niet diversiteit toe te willen voegen.
• 33:17
  Speaker 11: Want er zit een stevige logica achter. En als je
• 33:19
  Speaker 11: dat gesprek met elkaar voert... dan kan je ook nagaan
• 33:22
  Speaker 11: van oké, welke diversiteit kunnen wij aan? En op welk
• 33:24
  Speaker 11: punt durven we het aan? Dan
• 33:25
  Speaker 4: kan het een beetje uit die sfeer van een moreel
• 33:27
  Speaker 4: doel worden gehaald... en nuttig worden
• 33:29
  Speaker 11: En ook echt heel bewust aangaan van diversiteit. Want als
• 33:32
  Speaker 11: je te veel er binnen haalt... dan kan het inderdaad
• 33:35
  Speaker 11: een bommetje zijn. Dus je moet het ook aankunnen.
• 33:37
  Speaker 4: Helder. Heel veel dank voor dit goede advies. Marlijke Embers,
• 33:40
  Speaker 4: universitair docent governance en strategie aan de VU. Schrijver en
• 33:44
  Speaker 4: begeleider van Raden van Bestuur en Raden van Commissarissen. Wil
• 33:46
  Speaker 4: je ook het vorige advies nog horen aan de ACM?
• 33:49
  Speaker 4: Omdat vakbond VNO-NCW bezorgd is over de nieuwe bevoegdheid... die
• 33:53
  Speaker 4: onze marktwaakhond waarschijnlijk krijgt... om kleine bedrijven en overnames te onderzoeken.
• 33:57
  Speaker 4: Zoek ongevraagd advies dan op in je podcast-app. En abonneer
• 33:59
  Speaker 4: je vooral. Hoef je geen advies te missen. En dan
• 34:06
  Speaker 4: is het tijd voor een heel bijzonder wisseltrucje. Want elke
• 34:08
  Speaker 4: week heb ik het geluk om met Thomas van Zijl
• 34:10
  Speaker 4: te praten... over financiële markten als beursnerd XL. Maar ja,
• 34:13
  Speaker 4: Thomas is met vakantie. U merkt het. En ik ben
• 34:15
  Speaker 4: er nog. Dus doet het mij groot plezier om Lodewijk
• 34:17
  Speaker 4: van der Kroft aan te kondigen. Hij is Managing Director
• 34:19
  Speaker 4: bij Comgest Benelux... Ik ken hem onder andere ook als fijnproever...
• 34:23
  Speaker 4: op het gebied van opkomende markten. Welkom. Dank je wel. Lodewijk,
• 34:27
  Speaker 4: we hebben in deze rubriek vaak gepraat... over Zuid-Koreaanse beleggers
• 34:30
  Speaker 4: die massaal geld lenen... om chipbedrijven te kopen. Iedereen kent
• 34:34
  Speaker 4: sinds dit jaar namen als Samsung en SK Hynix. Maar
• 34:36
  Speaker 4: jij wilde in het verhaal achter die bedrijven duiken. Met
• 34:39
  Speaker 4: name in het begrip Chebol. Dus leg uit, wat is
• 34:41
  Speaker 4: een Chebol?
• 34:43
  Speaker 12: Nou, vertaald is het eigenlijk een rijke clan, een familie.
• 34:46
  Speaker 12: En het zijn eigenlijk ook allemaal grote beursgenoteerde familiebedrijven. En
• 34:51
  Speaker 12: die zijn ooit opgericht na de Koreaanse oorlog. Omdat Korea
• 34:55
  Speaker 12: was echt een van de armste landen na die oorlog.
• 34:59
  Speaker 12: De Koreaanse overheid zag die bedrijven als de manier... om
• 35:02
  Speaker 12: zo snel mogelijk op te stoten in de vaart der volkerenweer.
• 35:06
  Speaker 12: En dat heeft enorm veel succes gehad. Want ondertussen kan
• 35:09
  Speaker 12: je natuurlijk niet meer spreken van een ontwikkelingsland. Ondanks het
• 35:12
  Speaker 12: feit dat ze wel in die emerging market index
• 35:14
  Speaker 4: zitten. Ja, toen jij met emerging markets bezig ging in
• 35:16
  Speaker 4: de jaren negentig... kon jij spreken van de Asian Tigers natuurlijk.
• 35:19
  Speaker 4: Al deze hypersnel groeiende economieën. Is het vergelijkbaar met wat
• 35:22
  Speaker 4: er in Japan gebeurde? Dat je na de oorlog van
• 35:23
  Speaker 4: die clans had, Saibatsu, Kairetsu enzovoort?
• 35:26
  Speaker 12: Ja, zeker. Dus Samsung, SK, Hyundai, LG, Lotte. Dat zijn
• 35:31
  Speaker 12: echte grote familiebedrijven... die eigenlijk alles bepalen in Korea. En
• 35:36
  Speaker 12: dat werkt heel lang heel goed. Totdat op een gegeven
• 35:38
  Speaker 12: moment eigenlijk alle zuurstof... ook weggenomen wordt bij al die
• 35:41
  Speaker 12: kleinere bedrijven. Dit zijn olifanten in de kamer geworden... Ja,
• 35:44
  Speaker 12: en dat leidt er ook een beetje toe dat... het
• 35:47
  Speaker 12: laatste keer dat ik zelf in Seoul was... dat ik
• 35:50
  Speaker 12: iemand sprak en die bijna tranen in zijn ogen kreeg...
• 35:53
  Speaker 12: omdat hij vertelde dat het heel lastig is... om naar
• 35:55
  Speaker 12: je aanstaande schoonvader te gaan... om te vertellen dat je
• 35:58
  Speaker 12: de hand van zijn dochter wil hebben... als je niet
• 36:00
  Speaker 12: bij Samsung, SK, Hynix of iets dergelijks op dit moment werkt.
• 36:03
  Speaker 12: Hoe ver was dit? Dat was eigenlijk toch voor de
• 36:06
  Speaker 12: grote AI-investeringsbubbel. Dus dat is denk ik alleen maar groter
• 36:09
  Speaker 4: geworden. Ja. En hoeveel invloed hebben deze familieconglomeraat tegenwoordig?
• 36:13
  Speaker 12: Nou, verrassend genoeg nog steeds heel veel. Je zou zeggen
• 36:16
  Speaker 12: met een successiebelasting van 50 procent... dat ondertussen de derde
• 36:19
  Speaker 12: generatie al lang niet meer achter het stuur kan zitten.
• 36:22
  Speaker 4: Nou, daar vinden ze wat trucjes voor, toch?
• 36:23
  Speaker 12: Daar hebben ze trucjes op gevonden. Dat begon met de holdingstructuur...
• 36:26
  Speaker 12: zoals we die ook natuurlijk in Nederland wel kennen... bij
• 36:28
  Speaker 12: een aantal beursgenoteerde familiebedrijven. Maar later werd dat eigenlijk steeds slinkser...
• 36:33
  Speaker 12: En het voorbeeld is misschien wel Lotte. Heeft een heel
• 36:36
  Speaker 12: groot bioscopencomplex. En die verkocht op een gegeven moment voor
• 36:39
  Speaker 12: een appel en ei de franchise... de popcornverkoop in de bioscoop.
• 36:44
  Speaker 12: Alleen de marges op popcornverkoop was zoveel groter dan de realisatie...
• 36:49
  Speaker 12: die de bioscoopketen realiseerden. Laat nou die bierkoopfranchise, die popcornfranchise...
• 36:56
  Speaker 12: in de handen zijn van een van de familieleden. Dus
• 36:59
  Speaker 12: zo werd eigenlijk vermogensoverdracht... op de meest verschrikkelijke manier... ten
• 37:04
  Speaker 12: koste van minderheidsaandeelhouders in
• 37:06
  Speaker 4: dit bedrijf. Nou, ook dat doet mij enigszins Japans in
• 37:09
  Speaker 4: de oren. Maar even terug naar Korea. Want de Koreaanse
• 37:11
  Speaker 4: president Lee Jae-myung... die zet zich nu in om de
• 37:14
  Speaker 4: macht van deze families in te dammen... Hoe succesvol is
• 37:17
  Speaker 4: hij tot nu toe geweest? Want ik hoor niet heel
• 37:19
  Speaker 4: erg succesvol
• 37:19
  Speaker 12: als ik
• 37:20
  Speaker 4: jouw
• 37:20
  Speaker 12: verhaal zeg. Nou, het is heel lastig om het op
• 37:22
  Speaker 12: te breken. Laten we niet vergeten dat er meer presidenten
• 37:26
  Speaker 12: in Zuid-Korea... veroordeeld zijn voor allerlei malversaties dan in elk
• 37:31
  Speaker 12: ander land. Dus wat dat betreft... En moeten ze elkaar
• 37:34
  Speaker 12: wel een klein beetje in evenwicht proberen te houden. Dus ja,
• 37:38
  Speaker 12: ze komen van ver. Ze willen heel graag natuurlijk beteren.
• 37:42
  Speaker 12: Maar ja, op dit moment, het geld spuit gewoon natuurlijk
• 37:44
  Speaker 12: uit Samsung, uit SK Hynix. Ja, en dan is het
• 37:47
  Speaker 12: natuurlijk wel heel erg lastig om heel veel grote veranderingen
• 37:50
  Speaker 12: te bewerkstelligen.
• 37:51
  Speaker 4: Nou ja, daarover gesproken. Databoer en indexverschaffer MSCI gaf dit
• 37:55
  Speaker 4: jaar aan dat Zuid-Korea een opkomende markt zou blijven. Want
• 37:58
  Speaker 4: daar zijn ze al heel lang mee bezig om een
• 37:59
  Speaker 4: echte ontwikkelde markt genoemd te worden. En nu zijn deze clans,
• 38:04
  Speaker 4: deze chapeau, de grootste reden dat Zuid-Korea nog niet een
• 38:07
  Speaker 4: ontwikkelde markt wordt genoemd? Nou, dat denk
• 38:10
  Speaker 12: ik niet. Ik denk dat er ook andere factoren een
• 38:12
  Speaker 12: rol spelen. MSCI heeft het zelf over vijf belangrijke redenen.
• 38:15
  Speaker 12: En een van de fundamentele problemen is onder andere... dat
• 38:19
  Speaker 12: de Koreaanse valuta niet 24-7 verhandeld kan worden. Dat maakt
• 38:23
  Speaker 12: het heel erg lastig als de beurs van Korea dicht is...
• 38:27
  Speaker 12: om voldoende liquiditeit te verschaffen. Dus het gebrek aan liquiditeit
• 38:31
  Speaker 12: in de valuta van Korea is een probleem. En het
• 38:35
  Speaker 12: tweede probleem wat meespeelt... is dat als jij een rekening
• 38:38
  Speaker 12: wil openen in Zuid-Korea... en je zou bijna niet denken...
• 38:41
  Speaker 12: want alle Zuid-Koreanen hebben ondertussen een effectenrekening... maar als jij
• 38:44
  Speaker 12: buitenlandse belegger bent en je wil een rekening openen... is
• 38:46
  Speaker 12: dat echt heel lastig
• 38:47
  Speaker 4: Ja, dat is wel heel bijzonder. Want we praten altijd
• 38:49
  Speaker 4: over Samsung en SK Hynix tegenwoordig... maar direct daarin beleggen,
• 38:51
  Speaker 4: dat kunnen de meeste mensen gewoon echt niet. Dus iedereen
• 38:53
  Speaker 4: moet via... Ja, de Amerikaanse listing op de ETF natuurlijk.
• 38:57
  Speaker 12: Ja, dat klopt. Dat is op zich een makkelijkere manier.
• 38:59
  Speaker 12: Alleen je moet je wel realiseren dat je een premie betaalt...
• 39:01
  Speaker 12: voor de EDR's van bijvoorbeeld SK Hynix. Ja, Amerikaanse certificaten.
• 39:06
  Speaker 12: Een omweg zou zijn via de beurs van Duitsland... waar
• 39:08
  Speaker 12: een iets lagere premie op deze aandelen zit. En dat
• 39:11
  Speaker 12: heeft te maken met de gebrekkige liquiditeit.
• 39:13
  Speaker 4: Nou, we horen het verhaal achter de Zuid-Koreaanse beurs. Maar
• 39:15
  Speaker 4: weer heel veel dank. Lodewijk van der Kroft van Com6 Benelux.
• 39:18
  Speaker 4: Een echte beursnerd Excel. En vandaag vindt het World Aviation
• 39:27
  Speaker 4: Festival plaats in het Portugese Lissabon. En daar staan ook
• 39:30
  Speaker 4: Nederlandse ondernemers uit de luchtvaartsector tussen. Hoe breek je daarin
• 39:33
  Speaker 4: door in een conservatieve wereld... die met turbulente brandstofprijzen en
• 39:37
  Speaker 4: uitvallende vluchten te maken heeft? Contact nu met Jasper Kwaak,
• 39:41
  Speaker 4: CEO en co-eigenaar van BagTag. Welkom. Hai, goedemorgen. Heb ik
• 39:46
  Speaker 4: je achternaam goed uitgesproken? Ja, kwak. Dat ging heel goed.
• 39:51
  Speaker 4: Gelukkig maar. Je bent op een internationale luchtvaartbeurs. Welke innovatie
• 39:55
  Speaker 4: presenteer je daar
• 39:57
  Speaker 13: Zeker. Ik sta inderdaad op het Aviation Festival in Lissabon.
• 40:00
  Speaker 13: En met ons bedrijf Backtech presenteren wij hier een oplossing
• 40:03
  Speaker 13: waar we een tijdje aan werken. Namelijk een elektronisch bagagelabel.
• 40:07
  Speaker 13: Het elektronisch bagagelabel moet je je voorstellen. Dat vervangt eigenlijk
• 40:10
  Speaker 13: het traditionele papieren bagagelabel. Wat dan je koffer wordt bevestigd
• 40:14
  Speaker 13: als je die incheckt op een luchthaven. En wij staan
• 40:16
  Speaker 13: specifiek hier eigenlijk om onze derde generatie apparaat aan te
• 40:20
  Speaker 13: kondigen aan de industrie
• 40:22
  Speaker 4: En hoeveel luchtvaartmaatschappijen hebben er eigenlijk trek in? Want je
• 40:25
  Speaker 4: zou kunnen zeggen van nou, dat is een business die
• 40:26
  Speaker 4: KLM zelf ook wel even introduceert.
• 40:29
  Speaker 13: Ja, goede vraag. Wij werken inmiddels samen met 21 luchtvaartmaatschappijen wereldwijd.
• 40:36
  Speaker 13: We hebben best wel een tijdje over gedaan om dat
• 40:38
  Speaker 13: op te bouwen. Je moet je voorstellen dat die luchtvaartmaatschappijen
• 40:42
  Speaker 13: vrij traditioneel kunnen zijn. Het is spannend om te innoveren.
• 40:46
  Speaker 13: Maar over de duur van de afgelopen tien jaar is
• 40:49
  Speaker 13: het ons wel gelukt om die 21 maatschappijen aan te sluiten.
• 40:53
  Speaker 4: En wat ik dan interessant vind, jij hebt concurrenten. Belangrijkste
• 40:55
  Speaker 4: is het Noorse Bag ID. Maar jullie werken soms ook
• 40:58
  Speaker 4: samen aan nieuwe standaarden... voor elektronische bagagelabels. Kan je die
• 41:01
  Speaker 4: business verdelen tussen een paar partijen als je helemaal binnen bent?
• 41:04
  Speaker 4: Want dat kost dus een paar jaar, vertel jij. Of
• 41:06
  Speaker 4: moet je toch die aanbesteding weer elk jaar winnen?
• 41:09
  Speaker 13: Dat is een hele goede vraag. Je moet je voorstellen,
• 41:12
  Speaker 13: wij zijn eigenlijk begonnen met backtrack als ook een hardware aanbieder,
• 41:15
  Speaker 13: zoals het Noorse back-ID wat je noemde. Maar we hebben
• 41:18
  Speaker 13: op een gegeven moment gerealiseerd dat als dit concept echt
• 41:21
  Speaker 13: groot gaat worden, en echt groot moet worden, dan gaan
• 41:24
  Speaker 13: er een paar dingen nodig zijn. Je kunt namelijk een
• 41:26
  Speaker 13: reiziger niet uitleggen dat hij voor elke airline met wie
• 41:28
  Speaker 13: hij vliegt een ander soort apparaatje zou moeten hebben. En
• 41:31
  Speaker 13: de luchtvaartmaatschappij vindt het al spannend en ingewikkeld... om een
• 41:34
  Speaker 13: technische integratie aan te gaan met één partij. Laat staan
• 41:37
  Speaker 13: met alle verschillende aanbieders van dit soort technologie. Dus wat
• 41:40
  Speaker 13: wij hebben gedaan, is eigenlijk een laag daartussen ontwikkeld. Een
• 41:42
  Speaker 13: soort digitaal bagage platform, je zou het kunnen noemen. Waar
• 41:46
  Speaker 13: wij naast onze eigen hardware... ook de hardware van andere
• 41:49
  Speaker 13: partijen aansluiten en ondersteunen
• 41:51
  Speaker 4: En een van jouw klanten is natuurlijk KLM. Die worstelt
• 41:54
  Speaker 4: met hoge brandstofprijzen door de oorlog in Iran... en de
• 41:56
  Speaker 4: sluitingen van de straat van Hormuz. Air France rekent zelfs
• 41:59
  Speaker 4: op 2 miljard euro in extra brandstofkosten... die deels door
• 42:02
  Speaker 4: de Nederlandse linie moeten worden betaald natuurlijk. Hoe heeft dat
• 42:06
  Speaker 4: soort ontwikkelingen invloed op jouw backtags eigenlijk? Want ik kan
• 42:09
  Speaker 4: me voorstellen dat ze niet zo heel veel zin hebben
• 42:10
  Speaker 4: om geld uit te geven nu.
• 42:13
  Speaker 13: Ja, nee, dat klopt. Dus we hebben daar best last van. Kijk,
• 42:16
  Speaker 13: de luchtvaart is sowieso al een uitdagende industrie... in de
• 42:20
  Speaker 13: zin dat de gemiddelde operationele marge voor een passagier... minder
• 42:23
  Speaker 13: dan 10 dollar afgelopen jaar. Dus er hoeft maar iets
• 42:26
  Speaker 13: te gebeuren aan de kostenkant van zo'n airline... en die
• 42:29
  Speaker 13: staat direct onder druk. En dat betekent dat projecten die
• 42:34
  Speaker 13: niet als direct essentieel kunnen worden bestempeld... vaak sneuvelen. En
• 42:37
  Speaker 13: daar hebben wij zeker last van. Dus in de innovatiecycli
• 42:40
  Speaker 13: bij een airline... moet je soms wel even de juiste
• 42:43
  Speaker 13: timing te pakken hebben. En dit soort ontwikkelingen helpen zeker
• 42:45
  Speaker 13: niet mee. Tegelijkertijd hebben we gelukkig veel airlines op de wereld...
• 42:50
  Speaker 13: met wie we aan het werk zijn. En kunnen er
• 42:52
  Speaker 13: ook veel projecten gewoon wel doorgaan. Maar ik zou liegen
• 42:55
  Speaker 13: als ik zeg dat we er
• 42:56
  Speaker 4: geen last van hebben. Heel veel dank Jasper Kwak, CEO
• 42:58
  Speaker 4: en co-eigenaar van BagTag. Ben jij MKB-ondernemer en wil je
• 43:02
  Speaker 4: ook meepraten over de actualiteit? Laat het dan weten via zaken.bnr.nl.
• 43:06
  Speaker 14: Het MKB Praat Mee wordt mede mogelijk gemaakt door Exact.
• 43:10
  Speaker 14: De bedrijfssoftware voor ondernemers en accountants.
• 43:13
  Speaker 4: En deze rubriek is ook te beluisteren als podcast. Je
• 43:15
  Speaker 4: vindt hem in je favoriete podcast-app en natuurlijk in de BNR-app.
• 43:20
  Speaker 4: En straks, ja daar is hij weer, neem ik natuurlijk
• 43:21
  Speaker 4: het laatste macro-economische nieuws door met Edin Mojagic. Daar heb
• 43:24
  Speaker 4: ik ook nog een blik op de wereld. Tot zo!
• 43:26
  Speaker 1: BNR Zaken doen wordt mede mogelijk gemaakt door Numbers en Atradius. Atradius.
• 43:33
  Speaker 1: Verzekerd van betaling. BNR Zaken doen wordt mede mogelijk gemaakt
• 43:37
  Speaker 1: door Atradius en Numbers. Numbers, de business software voor facturatie, boekhouding,
• 43:43
  Speaker 1: salaris en rapportages. Wil je weten wat er speelt en
• 43:47
  Speaker 1: of waarom?
• 43:48
  Speaker 2: In
• 43:48
  Speaker 3: de BNR app
• 43:49
  Speaker 2: heb je ook altijd en overal breaking news. Download de
• 43:52
  Speaker 2: BNR app en blijf
• 43:53
  Speaker 3: scherp.
• 43:56
  Speaker 2: BNR Nieuwsradio. Zaken doen. Jochem Visser
• 44:04
  Speaker 4: Welkom bij BNR Zaken doen voor economisch nieuws en zakelijk inzicht.
• 44:08
  Speaker 4: Straks een uitgebreid gesprek met Alain Leloup, general partner van
• 44:11
  Speaker 4: investeringsmaatschappij Cottonwood Technology Fund, over hoe het ervoor staat in
• 44:15
  Speaker 4: de Nederlandse venture capital sector. Maar nu eerst...
• 44:17
  Speaker 2: Macro met Moeja Gietj
• 44:20
  Speaker 4: Elke dag neem ik het economische nieuws met veel plezier
• 44:23
  Speaker 4: door met Edin Moeja Gietj. Goedemorgen. Goedemiddag. Het
• 44:26
  Speaker 6: gaat
• 44:27
  Speaker 4: snel. We hebben nieuwe inflatiecijfers uit de VS en we
• 44:30
  Speaker 4: kunnen niet bepaald over een daling spreken.
• 44:32
  Speaker 6: Nee, 3,7 procent op jaarbasis was vorige maand 3,4. De
• 44:36
  Speaker 6: helft van die stijging komt door de energieprijzen. Dat houdt
• 44:42
  Speaker 6: wel een klein gevaartje in zich. Want dat betekent als
• 44:45
  Speaker 6: energie duurder wordt... dan moet je er rekening mee houden
• 44:47
  Speaker 6: met een soort domino slow motion effect. Want dat wordt
• 44:50
  Speaker 6: gewoon doorgegeven in de keten. Maar we hebben ook mijn
• 44:55
  Speaker 6: favoriete stuk... macro-economische proza van de Fed gekregen. En dat
• 44:59
  Speaker 6: is het BERS-boek. BERS-boek is een soort samenvatting van de geluiden...
• 45:06
  Speaker 6: die de regionale centrale bankiers in Amerika krijgen... van de
• 45:09
  Speaker 6: ondernemers in hun regio. Komt acht keer per jaar uit.
• 45:12
  Speaker 6: Het is elke keer weer feest om daar doorheen te gaan.
• 45:15
  Speaker 4: En wat heb
• 45:16
  Speaker 6: je gelezen deze keer? Economie groeit gewoon keurig door... De
• 45:22
  Speaker 6: groei versnelt niet. Dat is toch slecht nieuws. Maar de
• 45:26
  Speaker 6: economie groeit wel met ongeveer 2%. Dus die hoeft ook
• 45:30
  Speaker 6: niet te versnellen. En 2% is meer dan keurig. Het
• 45:33
  Speaker 6: loopt
• 45:33
  Speaker 4: gewoon
• 45:33
  Speaker 6: keurig met de Amerikaanse economie. De arbeidsmarkt ligt er goed bij.
• 45:38
  Speaker 6: Ik moet zeggen, de afgelopen... jaren lag natuurlijk onze focus,
• 45:43
  Speaker 6: mijn focus ook, op de maandelijkse arbeidsmarkt. Dus hoeveel nieuwe
• 45:46
  Speaker 6: banen zijn er
• 45:47
  Speaker 4: bijgekomen. Sinds Liberation Day en de handelsbelemmeringen en zo zaten
• 45:50
  Speaker 4: we allemaal te kijken naar die arbeidsmarkt in de VS,
• 45:51
  Speaker 4: maar nou, dat is geen grote zorgen.
• 45:54
  Speaker 6: Mijn focus heeft zich nu verplaatst naar de werkloosheid. En waarom? Kijk,
• 45:59
  Speaker 6: die maandelijkse arbeidsmarktcijfers... die zijn stukken lager dan wat we
• 46:03
  Speaker 6: gewend waren te zien. Maar dat zegt niet dat het
• 46:06
  Speaker 6: met die economie niet lekker gaat. Dat heeft in mijn
• 46:08
  Speaker 6: optiek twee hoofdredenen. De eerste is, er is zo lang
• 46:12
  Speaker 6: gevist in die vijver... dat er gewoon minder uit te
• 46:15
  Speaker 6: halen valt. Omdat die werkloosheid laag is. En door het
• 46:20
  Speaker 6: beleid in de VS... gaan er steeds minder emigranten naar Amerika.
• 46:24
  Speaker 6: En dat doet er ook wel toe. Dus dat je
• 46:26
  Speaker 6: nu een laag aantal nieuwe banen per maand krijgt... zou
• 46:29
  Speaker 6: ik niet interpreteren als er gaat iets fout... op de
• 46:32
  Speaker 6: Amerikaanse arbeidsmarkt en de Amerikaanse economie. Dat zou misschien het
• 46:36
  Speaker 6: geval zijn als ik die werkloosheid zie oplopen. Maar dat
• 46:38
  Speaker 6: zien we dus niet. Die werkloosheid blijft laag.
• 46:40
  Speaker 4: En kunnen we dan echt spreken van die term die
• 46:42
  Speaker 4: de FED graag gebruikt, full employment? Zitten we daar een
• 46:44
  Speaker 4: beetje aan? 4% werkloosheid was het, geloof ik? Ik weet
• 46:47
  Speaker 4: dat ze in het...
• 46:48
  Speaker 6: Als je naar de historie kijkt, de FED heeft full
• 46:52
  Speaker 6: employment altijd een beetje gedefineerd. Nou, 5, 6% werkloosheid. We
• 46:57
  Speaker 6: zitten nu op 4. Dus dan mag je wel zeggen
• 46:59
  Speaker 6: dat dit behoorlijk full employment is in FED.
• 47:02
  Speaker 4: En het beige boekje dat rappt altijd over brede economische omstandigheden.
• 47:05
  Speaker 4: Inzicht uit het hele land. Hoe gaat het nu met
• 47:07
  Speaker 4: de consument in de VR
• 47:08
  Speaker 6: Het goede nieuws is, die geeft nog steeds gewoon goed
• 47:11
  Speaker 6: geld uit. Dat houdt die economie ook aan de gang,
• 47:15
  Speaker 6: zeg maar. Wat je hier wel leest, wat je in
• 47:18
  Speaker 6: de vorige editie ook las, is... de Amerikaanse consument wordt
• 47:22
  Speaker 6: wel meer prijsbewust. Dus ze gaan meer kijken naar... Waar
• 47:25
  Speaker 6: kan ik inderdaad mijn boodschappen goedkoper gaan doen? En dat
• 47:29
  Speaker 6: verbaast me weer niet. Want we hebben ook te horen gekregen.
• 47:33
  Speaker 6: Dat het reële loon van de Amerikanen. Die is in
• 47:36
  Speaker 6: september achteruit gegaan. Vergeleken met een maand geleden. En dat
• 47:39
  Speaker 6: heeft te maken met. Dat wordt in toenemende mate moeilijk.
• 47:46
  Speaker 6: En dit komt allemaal aan de vooravond... bijna aan de
• 47:49
  Speaker 6: vooravond van 28 oktober natuurlijk... de eerstvolgende rentevergadering van de VET.
• 47:54
  Speaker 6: Dus dit zijn allemaal ingrediënten die in die rentesoep gaan zitten.
• 47:58
  Speaker 6: En dan gaan ze daar iets moois van maken. En
• 48:01
  Speaker 6: wat gaan ze ervan maken? Nou, als ik luister naar
• 48:04
  Speaker 6: de nieuwe voorzitter van de VET...
• 48:07
  Speaker 4: Hij is gewoon
• 48:09
  Speaker 6: de voorzitter van de FED. Wat heeft hij vorige keer gezegd?
• 48:15
  Speaker 6: Hij is zeer tevreden over hoe het met die economie gaat.
• 48:18
  Speaker 6: En over werkgelegenheid zei hij, en ik citeer de beste man...
• 48:21
  Speaker 6: arbeidsmarkt is in zijn optiek consistent met volledige werkgelegenheid. Vrij vertaald...
• 48:26
  Speaker 6: Voor dat deel van ons mandaat slagen wij met vlag
• 48:29
  Speaker 6: en wimpel. Waar we niet voor slagen is de inflatie.
• 48:32
  Speaker 6: Die is veel te lang en veel te hoog in
• 48:36
  Speaker 6: de VS. Is, wat hij zo mooi noemde, niet mean reverting.
• 48:41
  Speaker 6: Met andere woorden, valt niet vanzelf terug naar die 2%
• 48:45
  Speaker 6: die wij heel graag willen zien
• 48:47
  Speaker 6: En bovendien zegt hij heel duidelijk, inflatie komt door ons beleid.
• 48:51
  Speaker 6: Komt niet uit de lucht vallen, wij zijn de schuldigen daarvoor.
• 48:53
  Speaker 6: Met andere woorden, wij moeten het ook zien op te lossen.
• 48:56
  Speaker 6: En als je dit allemaal op één hoop veegt, dan
• 48:58
  Speaker 6: zou ik toch rekening houden met de renteverhogingen in Amerika.
• 49:02
  Speaker 6: Maar niet op 28 oktober, want daar zijn de kansen
• 49:04
  Speaker 6: niet naar. Nee, dat kan ik me heel goed voorstellen.
• 49:07
  Speaker 6: Aan de ene kant omdat ze de rente in september
• 49:10
  Speaker 6: hebben verhoogd. Dus dan heb je voor jezelf ruimte gecreëerd
• 49:14
  Speaker 6: om te zeggen, nou we kijken even hoe dat valt.
• 49:16
  Speaker 6: Dus als ze de rente niet verhogen, zou ik dat
• 49:18
  Speaker 6: niet interpreteren als aankomst. zie je wel, hij is gezwicht
• 49:23
  Speaker 6: onder de politieke druk vanuit het Witte Huis. Dus dat niet.
• 49:30
  Speaker 6: Ik denk dat er dus geen soort Halloween-scare van de
• 49:33
  Speaker 6: Fed komt. Enkele dagen voor de Halloween. Maar dan is
• 49:37
  Speaker 6: de kans wel groot dat het voor de feestdagen... namelijk
• 49:40
  Speaker 6: in december, wel gaat gebeuren. Want die rente moet gewoon
• 49:42
  Speaker 6: omhoog als je de inflatie wilt aanpakken in Amerika.
• 49:44
  Speaker 4: En dan is de vraag hoe hoog? Want nu hebben
• 49:46
  Speaker 4: economen natuurlijk wel eens rekenvoorbeeldjes bedacht. Hoe hoog moet die
• 49:49
  Speaker 4: beleidsrente oplopen om ons terug te halen van dit punt
• 49:52
  Speaker 4: naar 2%? Weet je wie ons daarbij helpt? Nou, vertel.
• 49:55
  Speaker 6: De Fed zelf
• 49:56
  Speaker 6: Als je naar de... Als je naar de website van
• 49:58
  Speaker 6: de regionale centrale bank in Atlanta gaat kijken, daar houden
• 50:02
  Speaker 6: ze onder andere bij, wat volgens een zeer beroemde monetaire regel,
• 50:08
  Speaker 6: de Taylor-regel, wat zou je rente moeten zijn van de
• 50:12
  Speaker 6: Fed om inflatie in de nabije toekomst te verslaan? Als
• 50:16
  Speaker 6: ik deze ochtend naar die dashboard kijk, dan zie ik
• 50:24
  Speaker 6: dat de rente ergens tussen 4,7 en 5,9 procent moet zijn.
• 50:29
  Speaker 6: Op dit moment bedraagt de vetrente 3,7 procent. Met andere woorden,
• 50:33
  Speaker 6: wil je de inflatie verslaan en Kevin Walsh zegt dat
• 50:36
  Speaker 6: wil ik, dan zal de rente in de komende twaalf
• 50:39
  Speaker 6: maanden echt meer dan één keer omhoog moeten.
• 50:41
  Speaker 4: Nog wel een paar keer. Heel veel dank Edi Mojagic
• 50:43
  Speaker 4: weer voor het doorvrochten analyse. Wil je geen enkel economisch
• 50:46
  Speaker 4: inzicht missen... abonneer je dan op de podcast van Macro
• 50:48
  Speaker 4: met Boot en
• 50:49
  Speaker 2: Mojagic.
• 50:55
  Speaker 4: India gaat morgen weer naar de stembus. Althans, in twee deelstaten.
• 50:59
  Speaker 4: Maar daar is juist onrust over ontstaan. Jannes, kom aan! Jannes,
• 51:04
  Speaker 4: kom aan! Jannes, kom aan
• 51:09
  Speaker 4: Je hoort demonstranten in India roepen dat Gyanesh Kumar... de
• 51:12
  Speaker 4: chief election commissioner daar, af moet treden. De man die
• 51:16
  Speaker 4: over de verkiezingen de scepter zwaait. Want er zou gesjoemeld
• 51:18
  Speaker 4: zijn met de kiesregisters... waardoor 130 miljoen kiezers niet mee
• 51:22
  Speaker 4: mogen stemmen. Bij ons is Fons Stoolinga, voormalig ambassadeur van India.
• 51:27
  Speaker 4: Tussen 2012 en 2018 zat hij daar. Goedemiddag. Goedemiddag, Jochem.
• 51:33
  Speaker 4: Laat ik het even vragen. 130 miljoen mensen die niet
• 51:36
  Speaker 4: mogen stemmen. Hoe heeft dat kunnen gebeuren? Want dat is
• 51:38
  Speaker 4: ruim 1 op de 7 kiezers.
• 51:41
  Speaker 15: Ja, precies. Ze hebben 1 miljard kiesgerechtigden. Dus 130 miljoen,
• 51:45
  Speaker 15: dat is een gigantisch getal op zich al. Maar zeker
• 51:48
  Speaker 15: ook als percentage, 13 procent. Kijk, wat ze wilden is
• 51:53
  Speaker 15: een opschoning van de kieslijsten. Dat er alleen de mensen
• 51:57
  Speaker 15: opstaan die kunnen stemmen en mogen stemmen. Maar ze hebben
• 52:02
  Speaker 15: allerlei excuses ervoor. Ze zeggen dat ze bijvoorbeeld software daarvoor
• 52:05
  Speaker 15: hebben gebruikt. Maar dat dat gekomen is tot een getal
• 52:08
  Speaker 15: van 130 miljoen namen... die je van kieslijsten afhaalt, dat
• 52:13
  Speaker 15: is natuurlijk gigantisch. En het verbaast me niets dat daar
• 52:18
  Speaker 15: protesten over zijn ontstaan
• 52:19
  Speaker 4: We hebben net wat audio van die protesten gehoord. Wat
• 52:23
  Speaker 4: vinden de demonstranten? Wat is hun vermoeden over wat er
• 52:26
  Speaker 4: hier is gebeurd?
• 52:29
  Speaker 15: Kijk, het is eigenlijk allemaal begonnen in mei. Tot mei
• 52:33
  Speaker 15: dit jaar was premier Modi aan de macht, eigenlijk al
• 52:37
  Speaker 15: twaalf jaar, zonder veel tegenstand. Er was een zwakke oppositie
• 52:42
  Speaker 15: en ze konden eigenlijk wel doen wat ze wilden, want
• 52:45
  Speaker 15: ze hadden een meerderheid in het parlement en ook vanuit
• 52:47
  Speaker 15: de maatschappij was er niet veel verzet, of tenminste geen
• 52:51
  Speaker 15: effectief verzet
• 52:53
  Speaker 15: In mei begon de kakkelakkenbeweging. Dat waren studenten en jongeren
• 53:00
  Speaker 15: die mee hadden gedaan aan toelatingsexamens voor universiteiten. Na de
• 53:07
  Speaker 15: examens bleek dat ambtenaren de vragen voor de examens hadden verkocht.
• 53:12
  Speaker 15: Examens moesten opnieuw worden gedaan. En sommigen die geslaagd waren,
• 53:16
  Speaker 15: die pleegden zelfmoord. En toen stond er een enorme, op
• 53:19
  Speaker 15: het internet vooralsnog... een enorme beweging van protest. En laatst
• 53:24
  Speaker 15: is ook de oppositieleider van dat protest opgepakt, toch? Ja, opgepakt.
• 53:28
  Speaker 15: En wat er dus gebeurde is... de opperrechter zei toen
• 53:31
  Speaker 15: in mei van... ja, al die activisten en ook de
• 53:35
  Speaker 15: journalisten die daarover schrijven... dat zijn allemaal kakkelakken. En toen
• 53:38
  Speaker 15: zei de opgepakte activist, die zij hoort, is... Wij kakkelakken,
• 53:43
  Speaker 15: we richten een kakkelakkenpartij op. En toen hebben ze de
• 53:46
  Speaker 15: afkorting gebruikt van de partij van Modi. Dat is de
• 53:49
  Speaker 15: BGP in het Engels. En zij noemen zich de CGP.
• 53:53
  Speaker 15: C van cockroach, van kakkelakken. En dat was eigenlijk voor
• 53:57
  Speaker 15: het eerst... dat er een enorme beweging tegen Modi begon.
• 54:01
  Speaker 15: Uiteindelijk heeft hij de minister van het Onderwijs moeten ontslaan.
• 54:05
  Speaker 15: En toen is het een tijdje rustig geweest. Er zijn
• 54:07
  Speaker 15: weliswaar mensen opgepakt, zoals deze activist... En nu zijn ze
• 54:13
  Speaker 15: ineens gaan demonstreren, ook de jongeren... ook van die kakkelakkenpartij,
• 54:18
  Speaker 15: tegen deze opschoning... zoals ze dat dan noemen. De opschoning
• 54:22
  Speaker 15: van 130 miljoen van de 1 miljard kiesgerechtigden... op die lijsten.
• 54:27
  Speaker 15: En nu heeft de oppositie zich daarbij gevoegd. Raoul Gandhi,
• 54:32
  Speaker 15: de leider van de congrespartij... die zit er nu in
• 54:34
  Speaker 15: de oppositie. En nu wordt het dus ineens veel breder.
• 54:37
  Speaker 15: Het begon allemaal een beetje... Dit is een soort
• 54:40
  Speaker 4: anticorruptiepartij geworden. Een soort protest tegen
• 54:43
  Speaker 15: het bewind van
• 54:43
  Speaker 4: Modi in de breedte
• 54:46
  Speaker 15: Kijk, en als je nou kijkt... dat Modi is twaalf
• 54:48
  Speaker 15: jaar aan de macht. In 2014 won hij de verkiezing
• 54:52
  Speaker 15: op twee items. A, anticorruptie. Nou, dit gaat puur over
• 54:56
  Speaker 15: corruptie van de eindexamens... wat die kakkerlakke partij in mei
• 55:00
  Speaker 15: tegen protesteerde. En B, banen voor de jongeren. En die
• 55:04
  Speaker 15: zijn in die twaalf jaar voor Modi niet echt gecreëerd.
• 55:07
  Speaker 15: En dus... Maar in feite ging het alleen nog om
• 55:11
  Speaker 15: die twee onderwerpen. Maar nu wordt het veel breder. Nu
• 55:15
  Speaker 15: gaat het ook over fundamentele democratische kwesties. Zoals wie mag
• 55:20
  Speaker 15: er kiezen. Dus eigenlijk kun je zeggen dat de twee
• 55:24
  Speaker 15: thema's waar Modi toen over de verkiezingen mee won, dat
• 55:29
  Speaker 15: hij daar nu mee wordt geconfronteerd. En hij won de
• 55:32
  Speaker 15: verkiezingen toen ook in 2012 via het internet, via social media.
• 55:36
  Speaker 15: En dit is helemaal begonnen via de social media. Dus
• 55:39
  Speaker 15: hij wordt eigenlijk met zijn eigen... Ja, zijn overwinningstactiek wordt
• 55:44
  Speaker 15: hij nu
• 55:44
  Speaker 4: geconfronteerd. Binnenkort kan deze partij ook een eigen podcast beginnen.
• 55:47
  Speaker 4: Net als hij, die ontzettend veel wordt geluisterd.
• 55:50
  Speaker 15: Hoe eindigt dit eigenlijk
• 55:52
  Speaker 4: Morgen naar de stembus. Gaan we de komende weken nog
• 55:54
  Speaker 4: meer demonstraties zien? Of haalt die partij van Modi weer
• 55:57
  Speaker 4: gewoon de meeste senaatzetels binnen?
• 56:00
  Speaker 15: Ik denk dat dit wel een hele moeilijke wordt, want
• 56:02
  Speaker 15: dit raakt de hele bevolking. Kijk, en die tussentijds verkiezingen,
• 56:08
  Speaker 15: die zijn in Uttar Pradesh. Uttar Pradesh, daar wonen 210
• 56:11
  Speaker 15: miljoen mensen, 220 al bijna. Dat is groter dan de
• 56:14
  Speaker 15: bevolking van Mexico, moet je nagaan. Daar zit een heel
• 56:17
  Speaker 15: groot percentage moslims in... in die bevolking. En er wordt
• 56:22
  Speaker 15: gezegd dat van die 130 miljoen... die van die lijsten
• 56:26
  Speaker 15: zijn geschrapt... dat daar vooral lagere klassen en moslims van
• 56:33
  Speaker 15: die lijsten zijn geschrapt. Dus het is een heel gevoelig
• 56:38
  Speaker 15: onderwerp nu geworden... omdat het nu over moslims gaat trekken.
• 56:42
  Speaker 15: De moslims in India zijn een minderheid... maar je praat
• 56:46
  Speaker 15: wel over... Allemaal half miljard inwoners van India is 18% moslim.
• 56:52
  Speaker 15: Dan heb je het ook nog over 200 miljoen moslims
• 56:55
  Speaker 15: daar in India. Dus het is een heel gevoelige snaar
• 57:00
  Speaker 15: waar ze nu aan geraakt hebben. Dus ik denk niet
• 57:02
  Speaker 15: dat dit zomaar overwaait dit keer. Kijk, die klakkenlakken dachten
• 57:05
  Speaker 15: ze dat ze dat even hadden afgedekt... Maar dat ging
• 57:12
  Speaker 15: alleen over onderwijs nog. Corruptie en banen van jongeren. Corruptie
• 57:16
  Speaker 15: in het onderwijs en banen van jongeren. Nu gaat het
• 57:18
  Speaker 15: veel breder politiek. Het is voor het eerst in twaalf
• 57:23
  Speaker 15: jaar dat Modi met echte weerstand wordt geconfronteerd. En dat
• 57:28
  Speaker 15: de oppositie dus nu meedoet met die kakkelakken. Daarom kreeg
• 57:31
  Speaker 15: de oppositie ook wind in de zijnen. Twaalf jaar, net
• 57:34
  Speaker 15: zo lang als Rutte er heeft gezeten, zo
• 57:38
  Speaker 4: weet je. Nou, ik kom graag nog eens India College
• 57:42
  Speaker 4: volgen bij u. Dank Fons Tulinga, voormalig ambassadeur van India.
• 57:45
  Speaker 4: We houden het in de gaten. Wil je terugblikken op
• 57:47
  Speaker 4: de wereld? Je vindt alle afleveringen in de podcast-app. En
• 57:53
  Speaker 4: hier bespreken we het belangrijkste zakelijk nieuws van het moment.
• 57:55
  Speaker 4: Bij me zijn Alain Leloe, general partner van venture capital
• 57:58
  Speaker 4: firma Cottonwood Technology Fund. Welkom. Dank je wel. En natuurlijk
• 58:02
  Speaker 4: Stan Westerter van Bond Capital Partners. En om daar eens
• 58:04
  Speaker 4: even te beginnen, Stan. Heb
• 58:06
  Speaker 16: je
• 58:06
  Speaker 4: je chatgeschiedenis inmiddels weer teruggevonden? Ja, ik heb hem gevonden.
• 58:08
  Speaker 4: Ik ben hem ingelogd. Die chipaandelen staan wereldwijd flink onder druk.
• 58:12
  Speaker 4: Dan brak verliezen ASML, ASM en BZ echt fors. Terwijl
• 58:15
  Speaker 4: ASML gisteren nog sterke kwartaalcijfers presenteerde. TSMC zelfde waal vanochtend
• 58:19
  Speaker 17: natuurlijk
• 58:20
  Speaker 4: Hoe verklaar jij deze golf van
• 58:23
  Speaker 17: verkoop? Ik dacht, we gaan lekker improviseren. Beursnerds onder elkaar,
• 58:26
  Speaker 17: weet je wel. Maar hier kunnen we natuurlijk niet aan ontkomen. 3%
• 58:30
  Speaker 17: in de minstaanvriend. Daar moeten wij aandacht aan besteden. Laten
• 58:35
  Speaker 17: we met het begin beginnen. De chipprijzen en de hele AI-bubbel, hype,
• 58:40
  Speaker 17: hoe je het wil noemen, zoals het hier vaak wordt omschreven,
• 58:43
  Speaker 17: is natuurlijk al een hele tijd gaande. Dat betekent ook
• 58:45
  Speaker 17: dat de koersen van alle bedrijven die hiermee te maken
• 58:47
  Speaker 17: hebben al een enorme run hebben gehad. Als je dan
• 58:51
  Speaker 17: wat tegenvallend nieuws krijgt, dan kan het ook vrij hard gaan.
• 58:53
  Speaker 17: Het zijn ook zogenaamde high beta aandelen, hoogvolatile aandelen. Gisteren
• 58:58
  Speaker 17: kwam dat slechte nieuws, Eden deed al even de voorzet daarvan.
• 59:01
  Speaker 17: De inflatiecijfers in Amerika hadden ook net zo goed iets
• 59:03
  Speaker 17: anders kunnen zijn. Als je ergens een prikje krijgt en
• 59:07
  Speaker 17: er is al een beetje een gespannen situatie, dan krijg
• 59:09
  Speaker 17: je heel snel even een risk-off sentiment.
• 59:11
  Speaker 4: Ja, ik zat even te luisteren naar de vent die
• 59:12
  Speaker 4: ook in de Big Short bekend was, die heeft zijn
• 59:15
  Speaker 4: eigen podcast natuurlijk, hebben ze allemaal tegenwoordig die gasten. Wie niet?
• 59:17
  Speaker 4: En die zei, ik vind dit een heel fragiele markt.
• 59:19
  Speaker 4: Want elke keer dat je één tikje, één keer slecht
• 59:21
  Speaker 4: nieuws hebt... één keer een anthropic omzetje of zo... dan
• 59:24
  Speaker 4: dondert het weer allemaal
• 59:25
  Speaker 17: op elkaar. Je ziet het ook aan de breedte van
• 59:26
  Speaker 17: de markt. Die werd met name gedragen door de technologie
• 59:28
  Speaker 17: en de chippers. De andere sectoren deden eigenlijk niet mee
• 59:31
  Speaker 17: aan die recordprijzen. Dus je ziet als daar een tikje
• 59:34
  Speaker 17: wordt uitgedeeld... dan kan het ook meteen de andere kant op.
• 59:37
  Speaker 17: En dan heb je het oude adagium met beleggen. Met
• 59:39
  Speaker 17: de trap omhoog en met de lift naar beneden. Lees
• 59:42
  Speaker 17: uitslagen van min 10 procent. Samsung ging geloof ik 11
• 59:45
  Speaker 17: procent af in Korea. Ja, de Cospi toont zijn eigen
• 59:48
  Speaker 17: volatiliteit maar weer eens. Ja, precies. Dus dat is evident.
• 59:52
  Speaker 17: Die inflatiecijfers zijn daarin heel vet. Misschien daar nog even
• 59:55
  Speaker 17: zo meteen meer over. Maar inderdaad, als we naar de
• 59:56
  Speaker 17: fundamentele kant kijken. Nou, ASML was gisteren uitgebreid besproken. TSMC
• 1:00:02
  Speaker 17: kwam vanochtend. Ja, wat moeten we daar nog aan toevoegen?
• 1:00:04
  Speaker 17: Dat is gewoon waanzinnige cijfers en ook de vooruitzichten zijn
• 1:00:07
  Speaker 17: weer waanzinnig. Wat ik zelf nog opvallend vond, als je
• 1:00:10
  Speaker 17: kijkt naar die geavanceerde processors, dat ook steeds meer de
• 1:00:14
  Speaker 17: 2 nanometer nood, die gaat van 3% omzet in de
• 1:00:19
  Speaker 17: omzetmix naar 8%, dus meer dan een verdubbeling. Ik zag
• 1:00:25
  Speaker 17: Christophe Fouquet ook echt over high NA, de nieuwste chip.
• 1:00:28
  Speaker 17: Wie maakt inderdaad die 2 nanometer nood mogelijk? Onze vrienden
• 1:00:32
  Speaker 17: uit Veldhoven. ASML, met andere woorden. Dat ziet er gewoon
• 1:00:35
  Speaker 17: ontzettend goed uit. En dan hebben we weer een hele discussie.
• 1:00:37
  Speaker 17: Ik hoorde het ook in het boardroompanel. Moeten we doorinvesteren
• 1:00:39
  Speaker 17: of niet? Volgens mij is de vraag, niet moeten we dat.
• 1:00:41
  Speaker 17: De vraag is, wanneer gaan we? Want je hebt geen keuze.
• 1:00:44
  Speaker 17: Ik denk
• 1:00:44
  Speaker 4: inderdaad dat ASML geen keuze heeft. Want TSMC, dat gaat.
• 1:00:47
  Speaker 4: En dat heeft natuurlijk in EUV, die vorige techniek, enorm
• 1:00:50
  Speaker 4: veel geïnvesteerd. Dus alle klanten die kunnen
• 1:00:52
  Speaker 17: niet nog
• 1:00:53
  Speaker 4: een keer nee tegen
• 1:00:54
  Speaker 17: Absoluut. En dit is een EUV high NE inderdaad. En
• 1:00:56
  Speaker 17: daarmee ga je naar 2 nanometer toe. En die vraag
• 1:00:59
  Speaker 17: is zo groot vanuit je grootste klant. En die weer
• 1:01:02
  Speaker 17: op zijn beurt door de achterliggende klanten daar. Nvidia en
• 1:01:05
  Speaker 17: dat soort partijen. Natuurlijk overvraagd worden. Dus die hele sector
• 1:01:10
  Speaker 17: is nog steeds red hot op fundamenteel niveau. Maar als
• 1:01:13
  Speaker 17: je een tegenvaller hebt en de koersen zijn al enorm opgelopen...
• 1:01:16
  Speaker 17: dan krijg je dit soort reacties. Maar het zou me
• 1:01:17
  Speaker 17: ook niet verbazen als we volgende week deze tijd... gewoon
• 1:01:20
  Speaker 17: weer terug op het oude niveau staan. Omdat er dan
• 1:01:22
  Speaker 17: weer ergens positief nieuws vandaan is
• 1:01:23
  Speaker 4: gekomen. Jij zit op de publieke markten. Alain, jij zit
• 1:01:26
  Speaker 4: iets dieper, iets meer aan het begin. Want je hebt
• 1:01:28
  Speaker 4: een venture capital fonds natuurlijk. Of daar werk je in
• 1:01:30
  Speaker 4: ieder geval voor. Dan ben je general partner. Hoe kijk
• 1:01:33
  Speaker 4: jij nou naar deze hele chipketen en de ASML... met
• 1:01:36
  Speaker 4: alle bedrijven die er in jullie portefeuille zitten?
• 1:01:38
  Speaker 18: Wat je in ieder geval ziet is dat die aandelen vaak,
• 1:01:40
  Speaker 18: sommige zijn sowieso zwaar overgewaardeerd, vooral die software aandelen. En
• 1:01:44
  Speaker 18: wat ik zie, die hardware aandelen, die bewegen gewoon mee
• 1:01:46
  Speaker 18: op de koers van het sentiment van de markt. Ik
• 1:01:48
  Speaker 18: denk dat ASML heeft niks verkeerd gedaan als dat nu vandaag. Twee,
• 1:01:51
  Speaker 18: drie procent zakt, dat zegt helemaal niks. Ze hebben fantastische
• 1:01:53
  Speaker 18: kwartaalcijfers gedraaid en die zijn eigenlijk al volgeboekt tot en
• 1:01:56
  Speaker 18: met 2028. We beginnen net aan vliegtuigbouwen te worden. Airbus
• 1:02:00
  Speaker 18: en Boeing zijn ook al de tweeën van de voren volgeboekt.
• 1:02:02
  Speaker 18: Dit is voor het eerst in de historie van ASML.
• 1:02:05
  Speaker 18: Ik denk ook dat de ASML-machine complexer is dan een
• 1:02:07
  Speaker 18: vliegtuig tegenwoordig. Dus het is ook wel logisch dat dat
• 1:02:10
  Speaker 18: twee jaar van tevoren is volgeboekt. Maar ik denk dat
• 1:02:11
  Speaker 18: het nog wel harder gaat zelfs. Dat ze binnenkort al
• 1:02:13
  Speaker 18: de orders van 29 gaan schrijven. Dat is mijn gevoel.
• 1:02:16
  Speaker 4: Ja, ik hoorde al dat Christophe Fouquet zei iets over...
• 1:02:19
  Speaker 4: de klanten die in 2030 beginnen met H & E.
• 1:02:22
  Speaker 4: Samsung in 2028 al. Dat gaat keihard wat dat betreft. Ja, klopt.
• 1:02:26
  Speaker 4: En om goed om even te melden. ASML staat nu
• 1:02:29
  Speaker 4: dus 5% in de min. Maar ik hoor helemaal geen
• 1:02:30
  Speaker 4: zorgen bij jullie. Jullie zeggen alles zat al eigenlijk in
• 1:02:33
  Speaker 4: die cijfers.
• 1:02:34
  Speaker 17: En dan
• 1:02:34
  Speaker 4: krijgt het een tikje omdat die hele markt topzwaar
• 1:02:36
  Speaker 17: is. Volgend jaar staat het nog steeds 57% in de plus.
• 1:02:39
  Speaker 17: Dus wat ik aangeef
• 1:02:40
  Speaker 4: je moet het allemaal relatief zien. Helder. Alain, ik wil
• 1:02:44
  Speaker 4: nog even naar Twente. Want in Twente zijn drie bedrijven
• 1:02:46
  Speaker 4: failliet verklaard. Waaronder een bandengroothandel, een traprenovatiebedrijf... en een softwarebedrijf.
• 1:02:51
  Speaker 4: Je had het er al over. Dat meldt u Bantia.
• 1:02:53
  Speaker 4: Vooral die laatste valt op. Want na 19 jaar moeten
• 1:02:55
  Speaker 4: de deuren sluiten. Mede door de opkomst van kunstmatige intelligentie.
• 1:02:59
  Speaker 4: Waarom sprak dat nieuws jou zo aan?
• 1:03:01
  Speaker 18: Ja, dat was heel duidelijk in ieder geval. Ze gaven
• 1:03:03
  Speaker 18: aan van de AI-ontwikkelingen gaan zo hard, we kunnen daar
• 1:03:05
  Speaker 18: niet meer tegen concurreren. Ik sprak vorige week een start-up
• 1:03:08
  Speaker 18: en ik gaf hem een compliment voor zijn website. En
• 1:03:10
  Speaker 18: hij zei, ja, dat heb ik met AI in 30
• 1:03:12
  Speaker 18: minuten in elkaar geknutseld. Dus ik was echt van, oh wauw,
• 1:03:15
  Speaker 18: gaat dat tegenwoordig zo snel. Hij zei, ik begreep helemaal
• 1:03:17
  Speaker 18: niks van wat ik gedaan heb. Ik wist zelfs de
• 1:03:18
  Speaker 18: code werd klaargezet voor me, voor de webbrowser en voor
• 1:03:21
  Speaker 18: de hostingpartij. En ik had vanochtend iemand aan de telefoon
• 1:03:25
  Speaker 18: die vertelde mij dat er was een game, er was
• 1:03:27
  Speaker 18: VR aan ontwikkeld. En die hebben ze gereverse-engineerd met AI
• 1:03:31
  Speaker 18: in 48 uur. Dat heeft recompiler tegenwoordig. Ja, reverse-engineer en recompiler. Ja,
• 1:03:35
  Speaker 18: dat is zo krachtig tegenwoordig. Wij gebruiken ook binnen Korte
• 1:03:37
  Speaker 18: Woed dagelijks vier verschillende AI-tools. We hebben allemaal AI-agents gebruiken we.
• 1:03:42
  Speaker 18: tokenkosten per dag bij jullie? Ja, dat gelooft wel uit
• 1:03:44
  Speaker 18: de hand.
• 1:03:45
  Speaker 4: Duizend euro,
• 1:03:46
  Speaker 18: tweeduizend euro, drieduizend? Nee, dat niet. Maar we hebben overal
• 1:03:48
  Speaker 18: betaald abonnementen op. Maar uiteindelijk neemt dat ook het werk
• 1:03:53
  Speaker 18: over van heel veel analisten. Vroeger hadden we nog analisten
• 1:03:55
  Speaker 18: aan het werk. En dan vroeg ik om een concurrentieanalyse.
• 1:03:58
  Speaker 18: En dan na twee weken kreeg ik iets terug. En
• 1:04:00
  Speaker 18: dan zei ik, ja, dit is het net niet. Maar
• 1:04:01
  Speaker 18: tegenwoordig is dat gewoon vijf tot tien minuten. En dan
• 1:04:04
  Speaker 18: is het echt supersterk. Het is ongelooflijk krachtig. Nou, bij
• 1:04:07
  Speaker 18: deze hebben we maar weer genoeg
• 1:04:08
  Speaker 4: gepraat over de vraag. En over
• 1:04:09
  Speaker 18: de leverantie van alle
• 1:04:10
  Speaker 4: hardware die erin gaat heren. Dankjewel, Stan Westeterp, voor je komst. Ondertussen, ja,
• 1:04:16
  Speaker 4: we praten er al een beetje over. Maar de Ajax
• 1:04:18
  Speaker 4: staat nu precies een procent in de min 1126 punten.
• 1:04:22
  Speaker 4: En als je nou nog niet genoeg hebt gehoord over aandelen...
• 1:04:24
  Speaker 4: krijg je om één uur nog een update van onze beursnerd.
• 1:04:27
  Speaker 4: En zometeen praat ik verder met Alain Leloe... general partner
• 1:04:30
  Speaker 4: bij Cottonwood Technology Fund... over hoe het Venture Capital Fonds
• 1:04:33
  Speaker 4: hun kampioenen van de toekomst selecteert... terwijl deze vaak nog
• 1:04:35
  Speaker 4: helemaal geen product of opzet hebben
• 1:04:37
  Speaker 1: BNR Zaken doen wordt mede mogelijk gemaakt door Numbers en Atradius. Atradius.
• 1:04:44
  Speaker 1: Verzekerd van betaling
• 1:04:49
  Speaker 1: BNR Nieuwsradio
• 1:04:51
  Speaker 2: Zaken doen. Jochem Visser. De top van Nederland.
• 1:05:05
  Speaker 4: Er gaat dit jaar meer durfkapitaal naar Nederlandse start-ups dan ooit.
• 1:05:09
  Speaker 4: Maar slechts een klein deel belandt bij bedrijven in de
• 1:05:11
  Speaker 4: allervroegste fase. Het Amerikaanse Cottonwood Technology Fund investeert al sinds 2014...
• 1:05:17
  Speaker 4: vanuit Twente in juist die piepjonge deep tech bedrijven. Dus
• 1:05:20
  Speaker 4: waar moet je als start-up in de deep tech sector
• 1:05:22
  Speaker 4: vandaag de dag aan voldoen... om investeringsgeld binnen te hengelen?
• 1:05:25
  Speaker 4: Dat en nog veel meer ga ik bespreken met Alain Leloup...
• 1:05:28
  Speaker 4: General Partner van de investeringsmaatschappij Cottonwood Technology Fund. Welkom. Dank je.
• 1:05:33
  Speaker 4: Even over dat fonds. Het Carnival Technology Fund werd in
• 1:05:36
  Speaker 4: 2010 opgericht in de Verenigde Staten door Dave Blevins. Is
• 1:05:39
  Speaker 4: sinds 2014 ook actief in Twente. Dat is bijzonder. Waarom
• 1:05:42
  Speaker 4: is de keuze voor die regio gemaakt? Hoe komt dat
• 1:05:45
  Speaker 18: Ja, een beetje per toeval. Dave had al drie succesvolle
• 1:05:47
  Speaker 18: fondsen gehad voordat hij Kortemoed oprichtte in 2010. En ze
• 1:05:50
  Speaker 18: wilden in 2014 een fonds openen in Europa. Want ze
• 1:05:53
  Speaker 18: zagen eigenlijk dat heel veel innovaties in Europa... Maar eigenlijk
• 1:05:57
  Speaker 18: weinig venture capital in wezen nog in die tijd. En
• 1:06:00
  Speaker 18: ze hadden goede contacten ook met bepaalde regels in Duitsland.
• 1:06:05
  Speaker 18: En een van hun partners had vroeger voor Robert Bos
• 1:06:07
  Speaker 18: gewerkt in Duitsland. Dus ze dachten, we gaan in Frankfurt
• 1:06:10
  Speaker 18: het fonds openen. Maar toen werden ze toevallig uitgenodigd voor
• 1:06:12
  Speaker 18: een congres... op de Universiteit Twente over nanotechnologie. En zij
• 1:06:17
  Speaker 18: stonden op het podium te vertellen over ondernemerschap, venture capital... Start-ups, scale-ups.
• 1:06:22
  Speaker 18: En na afloop werden ze bedolven met vragen door studenten, PhD's, hoogleraren, ondernemers.
• 1:06:28
  Speaker 18: Zij dachten, goh, wat bruist het hier toch? In Duitsland
• 1:06:31
  Speaker 18: waren ze gewend, twee vragen, een laf applaus en twee
• 1:06:34
  Speaker 18: vragen
• 1:06:34
  Speaker 16: op de kapstok
• 1:06:35
  Speaker 18: En toevallig kwam Deutsche Bank met een rapportje uit dat
• 1:06:38
  Speaker 18: Nederlanders veel ondernemers zijn dan Duitsers. En de universiteit Twente,
• 1:06:42
  Speaker 18: het bestuur is dat ook in de zaal, die dachten, hé,
• 1:06:44
  Speaker 18: we moeten ze eigenlijk naar Twente zien te halen, want
• 1:06:46
  Speaker 18: dat is eigenlijk de ontbrekende schakel hoe we die uitvindingen
• 1:06:49
  Speaker 18: vanuit de universiteit naar buiten kunnen brengen. En die hebben
• 1:06:52
  Speaker 18: letterlijk met de geldzak staan zwaaien. En die zeiden, kom
• 1:06:55
  Speaker 18: naar Twente en we regelen wat huisvesting en wat begeleiding,
• 1:06:58
  Speaker 18: we gaan andere partijen bellen. En zo zijn ze uiteindelijk
• 1:07:01
  Speaker 18: in Twente neergestreken. Een beetje ongewoon aan de ene kant.
• 1:07:03
  Speaker 18: Aan de andere kant is dat nog steeds een tech-hotspot
• 1:07:06
  Speaker 18: in Nederland. Dus we zitten letterlijk op de campus van
• 1:07:09
  Speaker 4: de universiteit. Dus dat is wel heel bijzonder, want je
• 1:07:11
  Speaker 4: hebt dus een Amerikaanse partij... die zegt eigenlijk, ja, ik
• 1:07:13
  Speaker 4: ga niet in diezelfde vijver vissen... in Silicon Valley, waar
• 1:07:16
  Speaker 4: iedereen al zit. Doet ook meer hotspotting. hard tech in
• 1:07:18
  Speaker 4: plaats van software en dat soort dingen... gaat naar Europa
• 1:07:21
  Speaker 4: en dan zie je opeens Nederland kennisland. En wij klagen
• 1:07:24
  Speaker 4: altijd over te weinig venture capital en dat soort dingen.
• 1:07:26
  Speaker 4: Dus dat is een match made in heaven wat dat
• 1:07:28
  Speaker 4: betekent
• 1:07:28
  Speaker 18: Ja, dat klopt. Mijn collega's zeggen altijd... Nederland heeft eigenlijk
• 1:07:31
  Speaker 18: meer innovaties dan de US. Maar in de US maken
• 1:07:33
  Speaker 18: ze het groot met marketing en met geld en met sales...
• 1:07:37
  Speaker 18: Door heel veel geld erin te pompen. En in Nederland
• 1:07:39
  Speaker 18: staat gewoon in de top 5 van de meest innovatieve
• 1:07:41
  Speaker 18: landen ter wereld. Maar wat ontbreekt is een beetje de
• 1:07:44
  Speaker 18: entrepreneurship en de beschikbaarheid van kapitaal. En met name in
• 1:07:48
  Speaker 18: die vroege fase is het heel belangrijk dat iemand het
• 1:07:50
  Speaker 18: gaat aanjagen. En ook serieus kapitaal erin stopt. Dus gemiddeld
• 1:07:54
  Speaker 18: zie je vaak dat die start-ups in staat zijn om
• 1:07:57
  Speaker 18: 250 of 500.000 euro op te halen. Maar dat is
• 1:07:59
  Speaker 18: eigenlijk te weinig om gelijk uit de startblokken te komen.
• 1:08:01
  Speaker 18: Dus wij geven ze liever 2 miljoen in de fase
• 1:08:04
  Speaker 18: dat ze nog geen omzet hebben.
• 1:08:06
  Speaker 4: En om even te beginnen, wat het eerste fonds, daar
• 1:08:07
  Speaker 4: zat dus de provincie Twente in, nog een stel van
• 1:08:09
  Speaker 4: dat soort partijen. Inmiddels zijn er meerdere fondsen natuurlijk. Ik
• 1:08:13
  Speaker 4: begrijp dat jullie zo'n drie bedrijven per jaar uitkiezen om
• 1:08:16
  Speaker 4: te investeren
• 1:08:16
  Speaker 18: Ja, gemiddeld investeren we drie tot vier startups per jaar.
• 1:08:20
  Speaker 18: En dat doen we ook zowel aan de US kant
• 1:08:21
  Speaker 18: als aan de Nederlandse kant. En we zien er ongeveer 1500,
• 1:08:25
  Speaker 18: 1500 per jaar. Goedemiddag. Een hele helpwerk om dat goed
• 1:08:30
  Speaker 18: te selecteren.
• 1:08:31
  Speaker 4: En voordat we praten over hoe je dat allemaal selecteert
• 1:08:33
  Speaker 4: en dat soort dingen, moeten we eventjes richten op waar
• 1:08:37
  Speaker 4: je in investeert. Dieptechbedrijven in de vroege ontwikkelingsfase, vaak nog
• 1:08:41
  Speaker 4: geen product, geen omzet. Voor zover ik zie alleen maar hardtech, hardware,
• 1:08:46
  Speaker 4: geen software. Waarom precies dat deel van de markt en
• 1:08:48
  Speaker 4: waarom al sindsdien? Daar
• 1:08:50
  Speaker 18: is een keuze van het fonds uiteindelijk. Maar je ziet
• 1:08:52
  Speaker 18: in software ook heel veel losers. En vaak is het
• 1:08:54
  Speaker 18: toch degene met de diepste zakken wint. Als je kijkt
• 1:08:56
  Speaker 18: naar Uber, die hebben inmiddels zeven concurrenten. Het is toch
• 1:08:59
  Speaker 18: vaak degene met het grootste marketingbudget, ontwikkelbudget, die dat soort
• 1:09:03
  Speaker 18: wedstrijden wint. En in hardware kan je nog concurrentie afblokken...
• 1:09:08
  Speaker 18: middels goed IP, dus zware patenten. Vaak ook een bepaalde know-how...
• 1:09:12
  Speaker 18: zodat niemand anders hetzelfde kan ontwikkelen. En daar zie je
• 1:09:15
  Speaker 18: dat het veel makkelijker is... om vanuit het niets toch
• 1:09:18
  Speaker 18: nieuwe industriestandaarden in de markt te zetten. En hebben jullie
• 1:09:20
  Speaker 18: even zitten grinniken... toen jullie alle softwareaandelen van de trap
• 1:09:23
  Speaker 18: zagen vallen... sinds
• 1:09:24
  Speaker 4: augustus vorig
• 1:09:25
  Speaker 18: jaar? Nou, wij kijken eigenlijk nooit naar de publieke markt.
• 1:09:26
  Speaker 18: We zijn ook alleen maar met onszelf bezig. En wij
• 1:09:28
  Speaker 18: kijken sowieso weinig naar andere fondsen. Dus ja
• 1:09:31
  Speaker 4: Oké. Venture capital, dat gaat om vroeg geïnvesteerde kleine bedrijven.
• 1:09:36
  Speaker 4: Het idee is dan vaak exponentieel gaan met potentiële marktleiders zelfs.
• 1:09:40
  Speaker 4: Dan hou je kapitaal bij investeerders, steek je in een fonds.
• 1:09:42
  Speaker 4: Die zijn meestal wat kleiner dan private equity. Dus waar
• 1:09:45
  Speaker 4: zit voor Cottonwood het verdienmodel? Zitten we dat puur in
• 1:09:48
  Speaker 4: de exits van die bedrijven? Of heb je ook nog
• 1:09:50
  Speaker 4: management fees en dat soort dingen? Ja, wij betalen
• 1:09:52
  Speaker 18: de management fees terug op het eind trouwens. Daar zijn
• 1:09:53
  Speaker 18: we vrij uniek in. Dus jullie
• 1:09:55
  Speaker 4: opereren met die fees van de investeerders,
• 1:09:56
  Speaker 18: maar daarna geef je dat weer terug? Dat vinden we
• 1:09:58
  Speaker 18: wel zo netjes, want het is op papier natuurlijk een
• 1:10:00
  Speaker 18: high risk onderneming. Of een venture ook eigenlijk. Nee, we
• 1:10:05
  Speaker 18: halen het geld op bij particuliere investeerders. Meestal family offices
• 1:10:08
  Speaker 18: en vermogende particulieren. Nederland, België, Duitsland, Zwitserland. En de US.
• 1:10:13
  Speaker 18: En gemiddeld is het geld tien jaar onderweg. En dan
• 1:10:16
  Speaker 18: moeten we het hebben van de exits van die bedrijven.
• 1:10:18
  Speaker 18: We hebben nu één bedrijf wat binnenkort voorbereid wordt voor
• 1:10:22
  Speaker 18: een IPO op de Nasdaq
• 1:10:23
  Speaker 18: Voor waarschijnlijk twee miljard plus
• 1:10:25
  Speaker 4: Mooie beursgang alvast weer. Dat is exponentieel gegaan. En is
• 1:10:28
  Speaker 4: dat ook meestal de exit die je wil? Een
• 1:10:30
  Speaker 18: beursgang? Dat zou wel mooi zijn, maar dat lukt maar
• 1:10:33
  Speaker 18: in tien of max vijftien procent van de gevallen. Meestal
• 1:10:37
  Speaker 18: is het toch een strategische exit. Die corporates zijn altijd
• 1:10:40
  Speaker 18: op zoek naar nieuwe innovaties. En wij proberen voordat we
• 1:10:43
  Speaker 18: investeren een afweging te maken... van welke corporate zouden we
• 1:10:45
  Speaker 18: straks willen kopen. En vaak betalen ze ook meer omdat
• 1:10:48
  Speaker 18: ze bang zijn dat het bij de concurrent in handen valt.
• 1:10:50
  Speaker 18: En dat is eigenlijk waar wij naar op zoek zijn,
• 1:10:52
  Speaker 18: naar strategische exitwaarden
• 1:10:54
  Speaker 4: En is dat moeilijker geworden, het vinden van een exit...
• 1:10:56
  Speaker 4: en de waarde daarvan met hoge rentes in de kater
• 1:10:59
  Speaker 4: van de coronatijd... toen
• 1:11:00
  Speaker 18: het geld tegen de plinten kostte? In algemene zin zie
• 1:11:02
  Speaker 18: je dat de markt moeite heeft met exits. Dus op
• 1:11:04
  Speaker 18: een private equity zie je dat, zoals dat heel mooi
• 1:11:06
  Speaker 18: woord heet... de holdingperiode langer wordt. Vroeger werden die bedrijven
• 1:11:09
  Speaker 18: binnen vijf jaar verkocht. Dat is nu opgelopen naar zeven jaar.
• 1:11:12
  Speaker 18: En door de hoge rentestand is geld niet meer goedkoop.
• 1:11:15
  Speaker 18: Dus ook het financieren van overnames kost meer geld dan vroeger.
• 1:11:19
  Speaker 18: En eigenlijk stokt die hele markt een beetje. Dus eigenlijk
• 1:11:21
  Speaker 18: hebben we wereldwijd een beetje een exitprobleem. En daardoor liquiditeitsprobleem.
• 1:11:25
  Speaker 18: En daardoor zie je dat het een beetje opdroogt. Van
• 1:11:27
  Speaker 18: de andere kant... Venture capital is toch een andere ballgame.
• 1:11:31
  Speaker 18: We hebben geen leverage, dus in meeste bedrijven zitten we
• 1:11:33
  Speaker 18: niet vol met leningen. En die exits worden toch vaak
• 1:11:36
  Speaker 18: gefinancierd door corporates... die vaak een behoorlijke balans hebben. Een
• 1:11:39
  Speaker 18: ISML of een ander grote bedrijf, OPA, die hebben... ik
• 1:11:42
  Speaker 18: weet niet hoeveel geld op de balans, dus kunnen rustig...
• 1:11:44
  Speaker 18: 500 miljoen of een miljard betalen om iets over te nemen.
• 1:11:47
  Speaker 4: En nu heb jij ook nog een aantal commissariaten. Echt
• 1:11:50
  Speaker 4: een flink rijtje op je link te staan, om het
• 1:11:52
  Speaker 4: zo te zeggen. Jullie zijn dus heel erg hands-on. Jullie
• 1:11:53
  Speaker 4: denken echt mee met het management.
• 1:11:55
  Speaker 18: Ja, we zijn super hands-on. Eigenlijk, op het moment dat
• 1:11:57
  Speaker 18: we instappen... zeggen we altijd, we zijn dezelfde roeiboot. En
• 1:12:00
  Speaker 18: we gaan eigenlijk helpen met het binnenhalen van vervolginvesteerders. Het
• 1:12:03
  Speaker 18: binnenhalen van klanten. Ik heb gisteravond 11 uur nog een
• 1:12:05
  Speaker 18: offerte herschreven... voor een van onze start-ups. Daar zitten we
• 1:12:08
  Speaker 18: net twee weken in. Dus ja, ik wilde even de
• 1:12:09
  Speaker 18: toegoede waarde laten zien. Toen we investeerden, het bedrijf was pre-revenue.
• 1:12:14
  Speaker 18: Of tenminste de term sheet uitschreven, hadden ze nog niks verkocht.
• 1:12:17
  Speaker 18: Na de term sheet hadden ze twee apparaten verkocht voor
• 1:12:19
  Speaker 18: een half miljoen. En nu hebben ze een deal op
• 1:12:21
  Speaker 18: tafel liggen van twee miljoen. Maar die offerte was nog
• 1:12:24
  Speaker 18: niet af. En die hebben wij herschreven om daar een
• 1:12:27
  Speaker 18: mooi verhaal
• 1:12:28
  Speaker 4: van te maken. En iets wat ik veel van jullie
• 1:12:30
  Speaker 4: lees en hoor... is ook money follows management. Dat zetten
• 1:12:32
  Speaker 4: jullie overal op LinkedIn en in de podcast. Jij schrijft
• 1:12:35
  Speaker 4: over kip-ei-problemen... omdat men in Europa minder vaak van die
• 1:12:38
  Speaker 4: succesvolle ondernemers heeft... die doorinvesteren. En jullie blijven benadrukken dat teams...
• 1:12:43
  Speaker 4: toch het succes van de technologie bepalen uiteindelijk. Dus is
• 1:12:45
  Speaker 4: management de allerbelangrijkste factor
• 1:12:47
  Speaker 18: voor jullie? Het is een combinatie. Uiteindelijk wil je eerst
• 1:12:49
  Speaker 18: kijken of je waanzinnig goede technologie hebt. Maar de meeste
• 1:12:52
  Speaker 18: investeerders kijken puur naar management. En dan is de technologie
• 1:12:55
  Speaker 18: misschien wat minder belangrijk. Wij willen echt eerst zelf een
• 1:12:59
  Speaker 18: winning horse hebben. En daarna vind je wel de beste ruiter.
• 1:13:02
  Speaker 18: Maar dat is ook de reden waarom we liever wat
• 1:13:03
  Speaker 18: meer investeren. Want als jij 250.000 euro een start-up geeft...
• 1:13:07
  Speaker 18: kunnen ze heel moeilijk een topman of topvrouw aantrekken voor
• 1:13:09
  Speaker 18: dat geld. Op het moment dat je ze 2 miljoen geeft...
• 1:13:12
  Speaker 18: dan is het makkelijker om iemand los te weken uit
• 1:13:14
  Speaker 18: een bepaalde industrie... die 25 of 30 jaar ervaring heeft
• 1:13:17
  Speaker 18: en die dan het bedrijf laat leiden.
• 1:13:19
  Speaker 4: En dan even over dat winnende paard. Want jij en Dave,
• 1:13:23
  Speaker 4: de twee principals van Cottonwood Technology. Jullie hebben lange carrières
• 1:13:28
  Speaker 4: in tech. Jullie herkennen wel wat patroontjes, denk ik, als
• 1:13:30
  Speaker 4: je de markt moet zien. Maar het zijn wel echt
• 1:13:32
  Speaker 4: verschillende markten waar jullie in zitten. Echt van communicatietechnologie tot
• 1:13:35
  Speaker 4: controle van quantumchips. Onderdelen foutloos op printplaatjes krijgen. Gezondheidszorg, allerlei dingen.
• 1:13:41
  Speaker 4: Dus hoe brengen jullie dan precies een markt in kaart
• 1:13:43
  Speaker 4: die misschien nog amper bestaat?
• 1:13:45
  Speaker 18: Ja, allereerst zijn we met vier partners en niet met twee. Nee,
• 1:13:48
  Speaker 18: dat geeft niet. Dat willen mijn andere collega's niks te
• 1:13:51
  Speaker 18: kort doen. Die luisteren waarschijnlijk ook mee nu. Wat heel
• 1:13:53
  Speaker 18: belangrijk is, we hadden ooit een collega die zei... we
• 1:13:56
  Speaker 18: zijn experts in nothing, vandaag investeren we in quantum... morgen
• 1:13:59
  Speaker 18: in photonica en overmorgen in nanotechnologie. We hebben een heel
• 1:14:03
  Speaker 18: groot netwerk met corporates. Volgende week zijn we weer al
• 1:14:06
  Speaker 18: met z'n allen in het buitenland op een beurs. Daar
• 1:14:07
  Speaker 18: ontmoeten we denk ik 60 corporates. En wij stemmen eigenlijk
• 1:14:10
  Speaker 18: die technologieën en innovaties af... met de potentiële klanten en
• 1:14:14
  Speaker 18: met experts in de markt. Dat is best wel een
• 1:14:16
  Speaker 18: lange zoektocht en een heel op huis werk. Soms zes maanden.
• 1:14:20
  Speaker 18: We hebben er één keer 18 maanden over gedaan voordat
• 1:14:21
  Speaker 18: we investeerden. En we gaan echt met die klanten in gesprek.
• 1:14:24
  Speaker 18: Heb je competitie gezien? Heb je substituten gezien? Wat zou
• 1:14:27
  Speaker 18: je willen betalen? Hoe ziet de value chain, supply chain eruit?
• 1:14:31
  Speaker 18: Nu zou er maar een incentive zijn als manager die
• 1:14:33
  Speaker 18: geld wil. Nee hoor, ik heb nergens een concurrent in
• 1:14:34
  Speaker 18: het
• 1:14:35
  Speaker 4: bos gezien natuurlijk.
• 1:14:36
  Speaker 18: Ja, maar dit zijn gewoon potentiële klanten en experts die
• 1:14:38
  Speaker 18: ons die feedback geven. En die vinden het ook leuk
• 1:14:40
  Speaker 18: om aangesproken te worden op hun autoriteit. En ja, op
• 1:14:44
  Speaker 18: die manier weten we eigenlijk al die informatie te verzamelen.
• 1:14:47
  Speaker 18: Heel veel
• 1:14:47
  Speaker 4: onderzoek dus echt
• 1:14:48
  Speaker 18: Ja, dat is echt heel veel onderzoek. Zo'n best frustrerend,
• 1:14:50
  Speaker 18: dan zijn we negen maanden bezig, gaan we toch niet investeren.
• 1:14:53
  Speaker 18: Maar dan heb je toch een band opgebouwd met de
• 1:14:55
  Speaker 18: founders van die start-up. En dat is dan best wel sneu.
• 1:14:57
  Speaker 18: Maar ja, dan zeggen we helaas toch nee. Uiteindelijk zijn
• 1:15:00
  Speaker 18: we wel op adem met het fonds om geld te verdienen. Ja,
• 1:15:03
  Speaker 18: want 1500 bedrijven en een paar gevulden. Nee, we vinden
• 1:15:06
  Speaker 18: ze bijna nooit zelfs. Ze komen altijd aankloppen. Dat komt
• 1:15:10
  Speaker 18: ook omdat bijna niemand zo vroeg wil investeren. Ik denk
• 1:15:13
  Speaker 18: dat 90% van de bedrijven toch geen omzet heeft en
• 1:15:16
  Speaker 18: ook geen final product. Dat noemen we dat meestal vaak
• 1:15:18
  Speaker 18: nog in de prototypefase. En er is dus in die
• 1:15:23
  Speaker 18: hele vroege fase nog weinig concurrentie. En als er dan
• 1:15:26
  Speaker 18: concurrentie is, dan willen ze graag met ons samenwerken... omdat
• 1:15:29
  Speaker 18: we A, een vestiging hebben in de US. We kunnen
• 1:15:30
  Speaker 18: die bedrijven makkelijker naar medica brengen. En twee, omdat wij
• 1:15:34
  Speaker 18: super hands-on zijn en echt gewoon continu supporten
• 1:15:39
  Speaker 4: En dan wil ik je nu een dilemma voorleggen. Je
• 1:15:41
  Speaker 4: moet kiezen en daarna mag je natuurlijk nuanceren tot je
• 1:15:44
  Speaker 4: een ontwikkeling hebt. Door de AI-gekte kunnen wij gedachteloos investeren
• 1:15:49
  Speaker 4: in start-ups... om het maar te sageren. Of door de
• 1:15:51
  Speaker 4: opkomst van kunstmatige intelligentie... moeten we onze risico's juist veel
• 1:15:54
  Speaker 4: beter afwegen
• 1:15:56
  Speaker 18: Nou, risico's moet je altijd heel goed
• 1:15:57
  Speaker 4: afwegen. Maar moet je ook meer afwegen nu in hard tech?
• 1:16:02
  Speaker 4: Of
• 1:16:03
  Speaker 18: word je ook meegenomen op een grote golf? Nee, ja,
• 1:16:06
  Speaker 18: ik weet niet of we meer moeten afwegen. Kijk, wij
• 1:16:09
  Speaker 18: nemen sowieso heel veel risico eigenlijk aan de ene kant.
• 1:16:12
  Speaker 18: Maar gewoon risk for reward. Venture, ja. Venture inderdaad. Zeker pre-revenue,
• 1:16:17
  Speaker 18: dan neem je op papier heel veel risico. Maar we
• 1:16:19
  Speaker 18: wegen het in de regel heel goed af. En we
• 1:16:22
  Speaker 18: kijken ook vooral heel sterk naar substituten, concurrenten. Maar ook
• 1:16:25
  Speaker 18: of het inderdaad klanten zijn die echt bereid zijn van... oké,
• 1:16:28
  Speaker 18: als het werkt, dan wil de tekening op voorhand een LOE...
• 1:16:30
  Speaker 18: of een Memo of Understanding, dat ik het wil kopen.
• 1:16:33
  Speaker 18: Dus we hebben vaak wel al echt begrip voor die
• 1:16:35
  Speaker 18: markt van... oké, als het werkt, dan zijn er al
• 1:16:37
  Speaker 18: kopers die gelijk overgaan... tot aanschaf van bepaalde apparatuur.
• 1:16:41
  Speaker 4: En nu horen we natuurlijk vaak, zeker over venture capital,
• 1:16:44
  Speaker 4: van tien paarden, eentje betaald voor de rest. Zeker als
• 1:16:46
  Speaker 4: je nou zo'n Nasdaq-beursgang hebt van twee miljard, om het
• 1:16:48
  Speaker 4: zo maar te zeggen. Is dat bij jullie ook zo?
• 1:16:52
  Speaker 4: Of hebben jullie een veel hogere hitrate wat betreft gewoon
• 1:16:54
  Speaker 18: Nee, gemiddeld vaak dat ze snel drie, vier, vier cementen
• 1:16:58
  Speaker 18: hebben in een mandje van tien, zeg maar. Dat hebben
• 1:17:00
  Speaker 18: wij niet. Nog geen enkel bedrijf wat volledig failliet gegaan is.
• 1:17:04
  Speaker 18: We zijn wel wat dat betreft net zo Duits als
• 1:17:06
  Speaker 18: scoren in de laatste minuut. We hebben één bedrijf teruggeschaald
• 1:17:09
  Speaker 18: van twaalf naar één medewerker. Vier jaar gewacht en toen
• 1:17:11
  Speaker 18: hebben we vijftig miljoen opgehaald. Een ander bedrijf hebben we
• 1:17:14
  Speaker 18: teruggeschaald naar anderhalve FTE. Hebben we zelfs zes jaar gewacht
• 1:17:17
  Speaker 18: en dat is nu weer in de lift. En het
• 1:17:19
  Speaker 18: is ook een kwestie van volhouden en durf hebben van... oké,
• 1:17:22
  Speaker 18: de markt is er niet klaar voor. We blijven doorvinden, doorbritsen,
• 1:17:25
  Speaker 18: totdat er iets komt. Wat is dit voor bedrijf, 1,5 FTE?
• 1:17:28
  Speaker 18: Dat is een bedrijf in optical timing, die eigenlijk een
• 1:17:31
  Speaker 18: alternatief is voor GPS. Want Rusland kan nog steeds een
• 1:17:35
  Speaker 18: GPS-signaal bannen met een hele simpele apparatuur. Dan kunnen de
• 1:17:37
  Speaker 18: vliegtuigen niet meer landen, maar ook de energiegrids gaat dan down.
• 1:17:41
  Speaker 18: En nu begint iedereen in de gaten te krijgen... dat
• 1:17:43
  Speaker 18: risico is best wel groot, die afhankelijkheid van GPS... Zij
• 1:17:46
  Speaker 18: kunnen in een fiber optical network een alternatief bieden voor GPS.
• 1:17:50
  Speaker 18: Zodat je timing hebt in je systemen. Je weet hoe
• 1:17:52
  Speaker 18: cruciaal dat is. Want van de week was weer allerlei
• 1:17:55
  Speaker 18: bedrijven in het nieuws. Als de IT systemen niet werken.
• 1:17:58
  Speaker 18: Dan kun je ook de winkels niet meer bevoorraden
• 1:17:59
  Speaker 4: bijvoorbeeld. En wanneer zeg je nou op een gegeven moment.
• 1:18:03
  Speaker 4: Jullie zeggen wij geven meer geld. Tegen 2 miljoen. Niet
• 1:18:05
  Speaker 4: een paar ton. Echt meteen erin. Kun je goed management huren.
• 1:18:08
  Speaker 4: Dan gaan wij veranderen. Wanneer zeg je, nou, ik laat
• 1:18:13
  Speaker 4: het stuur nu weer een beetje los... en we zijn
• 1:18:15
  Speaker 4: er nu echt wel klaar mee? Want bij Founders Fund
• 1:18:17
  Speaker 4: of zo, of andere grote partijen als Silicon Valley... daar
• 1:18:19
  Speaker 4: kunnen ze makkelijk 15 jaar vastzitten aan zoiets. Kan het
• 1:18:22
  Speaker 4: keer duizend gaan in waarde. Maar zo opereren jullie niet.
• 1:18:26
  Speaker 4: Meestal zijn we vrij
• 1:18:28
  Speaker 18: heen zonder eerste drie jaar. Mijn collega maakt altijd het grapje...
• 1:18:31
  Speaker 18: alleen we have to babysit the combines... but don't use
• 1:18:33
  Speaker 18: the word babysitting... because the founders don't like it. Dat
• 1:18:37
  Speaker 18: is niet altijd zo. Het hangt een beetje van de
• 1:18:39
  Speaker 18: kwaliteit van de founders af. Sommigen zitten gewoon heel ervaren
• 1:18:42
  Speaker 18: mensen op. En dan is het alleen bijsturen... de juiste
• 1:18:45
  Speaker 18: vragen stellen in de boord en wat tips geven, zeg maar.
• 1:18:48
  Speaker 18: Sommigen zijn, we hebben wat minder ervaring op een aantal vlakken.
• 1:18:52
  Speaker 18: Maar we proberen vooral onze kennis en netwerk in te zetten.
• 1:18:55
  Speaker 18: En dat is iets wat we altijd toevoegen.
• 1:18:57
  Speaker 4: En nu liggen er overal flinke kansen. We hadden het
• 1:18:59
  Speaker 4: net al even over AI en dergelijke. Hebben jullie nou
• 1:19:02
  Speaker 4: alles gezegd als echt een hardware, deep tech partij van
• 1:19:05
  Speaker 4: wij zien hier bedrijven die in de keten van datacenters zitten...
• 1:19:09
  Speaker 4: en wij gaan daar gericht op schieten, eens even rondkijken...
• 1:19:11
  Speaker 4: of wil je daar juist helemaal wegblijven?
• 1:19:12
  Speaker 18: Nee, wat we nu zien is... we hebben geïnvesteerd in
• 1:19:14
  Speaker 18: het bedrijf een elektromotor. In eerste instantie dachten we van...
• 1:19:17
  Speaker 18: dat komt in elektrische auto's terecht. Want iedereen is gefocust
• 1:19:20
  Speaker 18: op die batterijen. Dan heb ik een range van 400,
• 1:19:22
  Speaker 18: 500 of 600 kilometer. Maar als je elektromotor 30% zuiniger is...
• 1:19:26
  Speaker 18: heb je nog een langere range. Alleen automotive is relatief traag.
• 1:19:29
  Speaker 18: Die gaan die motor eerst vier jaar op de Noordpool
• 1:19:31
  Speaker 18: testen bijvoorbeeld. En wat we nu zien, dat we vooral
• 1:19:34
  Speaker 18: datacenters verkopen. Want die elektromotoren, die draaien de ventilatoren aan.
• 1:19:39
  Speaker 18: 20 tot 30 procent energie zuinigen. En we hebben net
• 1:19:42
  Speaker 18: een oordeel gekregen van 300 miljoen om vijf nieuwe datacenters
• 1:19:45
  Speaker 18: te voorzien. Om te koelen, zeg maar. Want al die
• 1:19:47
  Speaker 18: datacenters hebben koelcapaciteit nodig. Dat is een enorme bak aan
• 1:19:52
  Speaker 18: stroom en ook CO2-uitstoot op papier. En die hebben dus
• 1:19:55
  Speaker 18: echt allemaal behoefte aan energiezuinige koeloplossingen.
• 1:19:59
  Speaker 4: En je ziet dat investeerders ontzettend huiverig zijn geworden... voor
• 1:20:02
  Speaker 4: softwarebedrijven en dergelijke. Er wordt hardop aan getwijfeld aan het bestaan.
• 1:20:05
  Speaker 4: Jij had het net al over het failliet van een
• 1:20:07
  Speaker 4: softwarebedrijf uit Twente... na 18 jaar. Jullie hebben software altijd
• 1:20:11
  Speaker 4: links laten liggen. Blijft dat zo tot in de toekomst?
• 1:20:13
  Speaker 18: Ja, dat blijft. Het is gewoon een keuze van het fonds.
• 1:20:15
  Speaker 18: Je hebt ook venture capital fondsen... die alleen maar in
• 1:20:17
  Speaker 18: biotech investeren bijvoorbeeld. Sommigen investeren alleen in AI. Dus ieder
• 1:20:21
  Speaker 18: zijn eigen keuze. Maar we zien wel een tendens... dat
• 1:20:24
  Speaker 18: ook heel veel van die softwarebedrijven... waren tot een paar
• 1:20:26
  Speaker 18: jaar geleden heel hoog gewaardeerd... Maar die bedrijven hadden soms
• 1:20:30
  Speaker 18: weinig concurrentie. Maar als je dat met de AI in
• 1:20:32
  Speaker 18: twee dagen na kan bouwen... is je hele businessmodel weg.
• 1:20:35
  Speaker 18: Er zit eigenlijk geen patent op software. En dat is
• 1:20:37
  Speaker 18: ook precies de reden waarom wij ooit... of mijn collega
• 1:20:39
  Speaker 18: dan de keuze heeft gemaakt voor een hardwarefonds...
• 1:20:42
  Speaker 4: En laten we dan even kijken naar de venture capital
• 1:20:44
  Speaker 4: sector in Nederland. Want ik zou een slechte presentator zijn
• 1:20:46
  Speaker 4: als ik u niet daar vroeg. We horen al jaren
• 1:20:48
  Speaker 4: dat het moeizaam gaat hier. In de eerste negen maanden
• 1:20:51
  Speaker 4: van dit jaar... is er wel 3,1 miljard euro aan
• 1:20:54
  Speaker 4: durfkapitaal geïnvesteerd. Meer dan in heel 2025. Het is dus
• 1:20:58
  Speaker 4: wel weer een beetje in de lift. Hoe staat de
• 1:21:00
  Speaker 4: Nederlandse sector er vandaag de dag voor eigenlijk? Want jij
• 1:21:02
  Speaker 4: hebt Amerikanen achter je, maar geldt dat ook voor heel
• 1:21:04
  Speaker 4: veel collega's van je
• 1:21:05
  Speaker 18: Ja, kijk, het gaat langzaam beter, laten we het zo zeggen.
• 1:21:07
  Speaker 18: Ik kwam laatst terug uit China. Als je dan in
• 1:21:10
  Speaker 18: het vliegtuig terug zit, heb je het idee dat we
• 1:21:11
  Speaker 18: stilstaan in Nederland. Europa groeit met minder dan 1% in
• 1:21:15
  Speaker 18: de economie. Amerika is het dubbele. China is denk ik
• 1:21:17
  Speaker 18: nog weer het dubbele daarvan. Maar jij komt terug uit China.
• 1:21:20
  Speaker 18: Wat heb je daar dan gedaan? Ja, ik werd uitgenodigd
• 1:21:22
  Speaker 18: door de Chinese overheid om te kijken om bepaalde provincies
• 1:21:24
  Speaker 18: samen te werken. En ik heb nog getwijfeld, zou ik
• 1:21:27
  Speaker 18: wel of niet vliegtuig stappen? En ik dacht, wat willen
• 1:21:28
  Speaker 18: ze van me? Maar het was echt bijna shocking hoe
• 1:21:32
  Speaker 18: snel het gaat. Er wordt zoveel in die innovatie-economie gepompt.
• 1:21:36
  Speaker 18: En dat gaat zo ontzettend hard. En dat is dus
• 1:21:38
  Speaker 18: allemaal
• 1:21:39
  Speaker 4: staatsgeld. Want men praat er altijd over waarderingen van bedrijven
• 1:21:41
  Speaker 4: die eigenlijk nog best laag zijn. Al die nieuwe AI-startups bijvoorbeeld.
• 1:21:44
  Speaker 4: Ik noem maar even een makkelijk voorbeeld. Maar zo zijn
• 1:21:46
  Speaker 4: er meer. Maar vervolgens komen staatsbanken fondsen echt met provincies
• 1:21:49
  Speaker 4: met miljarden aan. De komende paar jaar. Maar gaan jullie
• 1:21:54
  Speaker 4: daar dan ook heen? In dat soort bedrijven investeren samen
• 1:21:56
  Speaker 4: met zulke partijen?
• 1:21:57
  Speaker 18: Ja, dat kan ook. Uiteindelijk zoeken wij gewoon de beste
• 1:21:59
  Speaker 18: hardwarebedrijven op. Wij doen vaak een eerste ronde samen met
• 1:22:02
  Speaker 18: regionale ontwikkelingsmaatschappijen of co-investeerders. Tegenwoordig, sinds een jaar of vijf,
• 1:22:07
  Speaker 18: is Investinove reactief in wat grote rondes. Dat bestond vroeger niet,
• 1:22:10
  Speaker 18: zeg maar. En dat is ook toch een hele belangrijke,
• 1:22:12
  Speaker 18: cruciale factor gebleken. Dat we dan toch wat sneller weer
• 1:22:15
  Speaker 18: door kunnen groeien. En gelukkig zien we ook steeds meer
• 1:22:18
  Speaker 18: dat we de weg naar medica weten te vinden. We
• 1:22:20
  Speaker 18: zien nog wel voor die hele grote rondes dat er
• 1:22:22
  Speaker 18: wel geld uit het buitenland komt. Maar dat zal ook
• 1:22:24
  Speaker 18: altijd zo blijven. Maar iemand moet het vuurtje aansteken. Dus
• 1:22:27
  Speaker 18: wij zijn graag degene die de eerste ronde aansteken. En
• 1:22:29
  Speaker 18: jullie
• 1:22:30
  Speaker 4: behalen daar natuurlijk een competitief voordeel mee. Want je zit
• 1:22:32
  Speaker 4: te vissen in de vijver die anders is natuurlijk. Ja, klopt.
• 1:22:35
  Speaker 4: Toch is er in Nederland weinig particulier geld beschikbaar. Omdat
• 1:22:37
  Speaker 4: investeren in start-ups niet aantrekkelijk is, vinden mensen dan. Ook
• 1:22:40
  Speaker 4: zijn de rentes heel hoog op het moment. Hoe krijg
• 1:22:43
  Speaker 4: je daar nou weer meer beweging in? Als jij nou
• 1:22:45
  Speaker 4: eventjes advies kan geven aan onze regering... met al die rapporten,
• 1:22:48
  Speaker 4: wennik enzovoort in je achterhoofd.
• 1:22:50
  Speaker 18: Ja, ik word gelukkig al regelmatig gebeld door een aantal...
• 1:22:54
  Speaker 18: Economisch ministerie. Maar wat je ziet in sommige landen... wordt
• 1:22:57
  Speaker 18: het fiscaal stimuleren van investeringen en start-ups... erg gestimuleerd, zeg maar.
• 1:23:01
  Speaker 18: Of fiscale voordelen. O-oh, daar komt de klacht over box
• 1:23:04
  Speaker 18: drie aan. Ja, nou ja, het gaat niet zozeer om
• 1:23:06
  Speaker 18: box drie. Maar je ziet nu dat heel veel mensen
• 1:23:08
  Speaker 18: hun geld stoppen... en index-trekkers op de beurs beleggen. Maar
• 1:23:10
  Speaker 18: als Nederland... BV Nederland hebben we er eigenlijk niks aan.
• 1:23:13
  Speaker 18: En we romen dat weer af met een vermogens-aanwasbelasting... of
• 1:23:16
  Speaker 18: een vermogensbelasting. Maar je hebt het liefst eigenlijk dat die muntjes...
• 1:23:19
  Speaker 18: in innovatie gestopt worden. Wel waar, wat hoger risico... Maar
• 1:23:23
  Speaker 18: soms ook een beter rendement. Maar het wordt niet gestimuleerd.
• 1:23:26
  Speaker 18: En vaak is het geld ook nog lang onderweg. Tien, elf,
• 1:23:28
  Speaker 18: twaalf jaar hebben de mensen hun geld niet liquide. Maar
• 1:23:33
  Speaker 18: als je dat fiscaal stimuleert... dan krijg je eigenlijk een
• 1:23:36
  Speaker 18: sneller aanwas van de economie. Een innovatie-economie. En dat creëert
• 1:23:39
  Speaker 18: weer de banen van de toekomst.
• 1:23:41
  Speaker 4: Ik snap wel dat mensen er huiverig voor zijn. Want
• 1:23:42
  Speaker 4: die zien die business development companies... waar al dat private
• 1:23:45
  Speaker 4: credit in is gestopt en zo. Al die tandarts uit
• 1:23:46
  Speaker 4: Frankrijk die in Amerikaanse fondsen van tien jaar zitten. Nou,
• 1:23:50
  Speaker 4: die krijgen allemaal de stuipen op het lijf... Vervolgens zit
• 1:23:52
  Speaker 4: je met de gebakken peren, zeg maar.
• 1:23:53
  Speaker 18: Ja, maar dat is private equity. Innovatie is altijd weer anders.
• 1:23:55
  Speaker 18: Dus niet
• 1:23:56
  Speaker 4: helemaal het juiste voorbeeld
• 1:23:57
  Speaker 4: Venture is ook een bepaald risico
• 1:23:59
  Speaker 18: Ja, dat zeker
• 1:24:00
  Speaker 4: Dan even over het Nadi. Want voortvloeissels uit dat wendingrapport...
• 1:24:04
  Speaker 4: zijn natuurlijk de Nationale Investeringsinstelling, het NII... en het Nationaal
• 1:24:07
  Speaker 4: Agentschap voor Disruptieve Innovatie. Jij bent er vast over gebeld,
• 1:24:11
  Speaker 4: neem ik aan?
• 1:24:12
  Speaker 18: Nee, toevallig op deze niet. Maar ik weet er wel
• 1:24:15
  Speaker 18: van ontwikkelen. En op zich een hele positieve ontwikkeling. Maar
• 1:24:18
  Speaker 18: als je dan met China terugkomt, denk je... eigenlijk is
• 1:24:20
  Speaker 18: het maar een klein potje nog, zeg maar.
• 1:24:23
  Speaker 4: Maar wat moeten we dan leren van China in de VS? Nou,
• 1:24:25
  Speaker 18: in de VS is het vooral echt ondernemerschap. Dan zie
• 1:24:29
  Speaker 18: je echt dat mensen dag en nacht werk heel veel
• 1:24:31
  Speaker 18: risico's nemen. Dat zie je heel sterk. Ook veel meer
• 1:24:34
  Speaker 18: risico's nemen in die venture capital... We zien ook dat
• 1:24:36
  Speaker 18: er gewoon veel meer geld in omgaat. En in China
• 1:24:40
  Speaker 18: is het echt wel heel staatsgedreven. Er wordt massaal ingepompt.
• 1:24:44
  Speaker 18: Maar die hebben ook de overtuiging dat ze dat terugverdienen...
• 1:24:46
  Speaker 18: omdat ze daarmee weer de economie aanjagen, zeg maar. En
• 1:24:49
  Speaker 18: je moet ook eigenlijk vanuit die bril gaan kijken, vanuit
• 1:24:52
  Speaker 18: de overheid... van oké, als ik nou twee of zoveel
• 1:24:54
  Speaker 18: miljard instop... wat krijg ik er uiteindelijk voor terug? We
• 1:24:56
  Speaker 18: creëren nieuwe banen. ASML bijvoorbeeld, de eerste x-aantal jaren... is
• 1:25:00
  Speaker 18: volledig gefinancierd door de overheid... En wat we nu terug
• 1:25:03
  Speaker 18: hebben gekregen is een techgiant, gigant... die dus ook weer
• 1:25:06
  Speaker 18: banen creëert, werkgelegenheid creëert... die een belasting betaalt. Een gigantisch ecosysteem. Ja,
• 1:25:10
  Speaker 18: een heel ecosysteem, klopt. Maar goed, de kosten gaan van
• 1:25:13
  Speaker 4: de baat uit. En wat dat betreft, jij praat er
• 1:25:17
  Speaker 4: ook vaak over, over het doorrolleffect. Want als SpaceX naar
• 1:25:20
  Speaker 4: de beurs gaat, dan komt er opeens... een gigantische bak geld,
• 1:25:23
  Speaker 4: allemaal miljardairs erbij. Heel Denver heeft opeens iedereen een wijnboerderij,
• 1:25:27
  Speaker 4: om het zo te zeggen... In Nederland en verderop is
• 1:25:30
  Speaker 4: dat eigenlijk nog een klein effect. Zijn er mogelijkheden volgens
• 1:25:34
  Speaker 4: jou om juist diegenen... die wel succesvol zijn met start-ups
• 1:25:37
  Speaker 4: en bedrijven... om die door te laten investeren en dat
• 1:25:39
  Speaker 4: op betere manier te laten doen
• 1:25:41
  Speaker 18: Ja, wat je ziet is in de US... nu is
• 1:25:43
  Speaker 18: er dan tijdelijk even wat minder het klimaat... maar het IPO-klimaat,
• 1:25:46
  Speaker 18: daarmee krijgen een hoop mensen vaak weer liquiditeit vrij... wat
• 1:25:49
  Speaker 18: vaak meteen weer in het ecosysteem in start-ups wordt gepompt.
• 1:25:52
  Speaker 18: We zien ook nu in Nederland een aantal ad-gen-founders... en
• 1:25:54
  Speaker 18: mensen die daar ooit geïnvesteerd hebben... Molly ook en zo.
• 1:25:57
  Speaker 18: Hebben we daarmee gekerst. Investeerden gelukkig weer door in het
• 1:25:59
  Speaker 18: Nederlandse EQ-systeem. Dat bestond tien jaar geleden nog nauwelijks. Maar
• 1:26:02
  Speaker 18: in de US is dit al dertig, veertig jaar aan
• 1:26:04
  Speaker 18: de gang. Dus die ballen staan veel eerder gaan rollen.
• 1:26:07
  Speaker 18: En we zouden eigenlijk veel meer bedrijven... op de Euronext
• 1:26:09
  Speaker 18: en de beurs moeten brengen. Alleen het sentiment is daar
• 1:26:12
  Speaker 18: nog niet. Het is een ander risicoprofiel. We moeten eigenlijk
• 1:26:14
  Speaker 18: veel meer verenigde krachten... en krachten bundelen in Europa om
• 1:26:18
  Speaker 18: nog meer Europese bedrijven... hier naar de beurs te brengen.
• 1:26:21
  Speaker 4: Ik zie jou wel vissen in deze vijver... maar ik
• 1:26:23
  Speaker 4: zie niet dat jij deze vijver ziet veranderen binnen tien jaar.
• 1:26:25
  Speaker 18: Tien jaar is wel erg lang. Uiteindelijk wordt er gelukkig
• 1:26:30
  Speaker 18: wel heel veel over gepraat. De kwestievraag is even wie
• 1:26:34
  Speaker 18: het voortneemt op een aantal vlakken. Maar het gaat super
• 1:26:38
  Speaker 18: hard in de US en China. Dat is wel duidelijk
• 1:26:40
  Speaker 4: ja. Heel helder. Nou, genoeg te leren. Dank Alain Leloup,
• 1:26:43
  Speaker 4: general partner van de investeringsmaatschappij... Cornwood Technology Fund. En wil
• 1:26:47
  Speaker 4: je meer gesprekken luisteren met de top van het bedrijfsleven...
• 1:26:49
  Speaker 4: of andere leiders van dit moment, bijvoorbeeld gesprek met John
• 1:26:52
  Speaker 4: van Vliet... directeur van het Lift Instituut, abonneer je dan
• 1:26:55
  Speaker 4: op de Top van Nederland... om geen aflevering te missen.
• 1:27:01
  Speaker 4: En dan gaan we zo toch weer terug naar publieke markten...
• 1:27:03
  Speaker 4: want na grote koersdalingen bij de Amerikaanse en Aziatische chipaandelen...
• 1:27:06
  Speaker 4: zijn nu ook de Nederlandse fondsen de klos. Je hoort
• 1:27:08
  Speaker 4: het zo in BNR Zaken doen.
• 1:27:10
  Speaker 1: BNR Zaken doen wordt mede mogelijk gemaakt door Numbers en Atradius. Atradius.
• 1:27:16
  Speaker 1: Zaken doen wordt mede mogelijk gemaakt door Atradius en Numbers. Numbers,
• 1:27:23
  Speaker 1: de business software voor facturatie, boekhouding, salaris en rapportages. Wil
• 1:27:28
  Speaker 1: je weten wat er speelt en of waarom?
• 1:27:30
  Speaker 2: In de BNR app. Luister je ook live naar onze programma's?
• 1:27:34
  Speaker 2: Download de BNR
• 1:27:35
  Speaker 3: app.
• 1:27:38
  Speaker 2: En blijf scherp. BNR Nieuwsradio. Zaken doen. Jochem Visser.
• 1:27:46
  Speaker 4: Welkom bij BNR Zaken doen voor economisch nieuws en zakelijk inzicht.
• 1:27:50
  Speaker 4: Het is één uur geweest, dus het is hoogste tijd
• 1:27:51
  Speaker 4: voor een blik op het Damrak. En aangeschoven onze beursnerd
• 1:27:57
  Speaker 4: van vandaag, economieredacteur Mick Fruittier, welkom. Hoi Jochem, die AIX,
• 1:28:01
  Speaker 4: waar staan
• 1:28:01
  Speaker 19: we inmiddels? Ja, die AIX, die staat op 1125 punten,
• 1:28:04
  Speaker 19: dat is 1,1 procent in de min. Grootste cijfers vandaag,
• 1:28:08
  Speaker 19: die zijn er wel hoor, KPN, 2,8 procent erbij. Hetzelfde
• 1:28:11
  Speaker 19: geldt voor Relix en Wolters Kluwer. Nee, software windweerders. Ja,
• 1:28:15
  Speaker 19: Wolters Kluwer krijgt er 2,1 procent bij vandaag. Maar ja,
• 1:28:18
  Speaker 19: aan de andere kant gaat het absoluut niet goed met
• 1:28:21
  Speaker 19: de chip aandelen. En dat komt omdat het wereldwijd onrustig
• 1:28:25
  Speaker 19: is op die markt.
• 1:28:26
  Speaker 20: Soms gebeurt er nu iets in de artificiële intelligentie-industrie dat
• 1:28:31
  Speaker 20: ik denk dat een massieve repricing-event kan triggeren. Als jullie
• 1:28:35
  Speaker 20: niet aandacht hebben gegeven aan de Zuid-Koreaanse markten, zijn ze
• 1:28:39
  Speaker 20: bloedend
• 1:28:49
  Speaker 19: Na grote verliezen in Amerika en ook vanmorgen op de
• 1:28:51
  Speaker 19: Aziatische beurzen... konden we hier in Nederland er eigenlijk niet
• 1:28:54
  Speaker 19: aan ontkomen. ASM levert vandaag 8,4 procent in. Bezi staat
• 1:28:59
  Speaker 19: momenteel op min 6 procent. En ASML min 5,6 procent.
• 1:29:06
  Speaker 19: Er zijn een aantal oorzaken voor die onrust. Voor een
• 1:29:09
  Speaker 19: deel wordt de paniek natuurlijk veroorzaakt... ook door de ontwikkelingen
• 1:29:12
  Speaker 19: bij de Chinese chipmaker CXMT. Zij zeggen verder te zijn
• 1:29:16
  Speaker 19: met de ontwikkelingen... van een nieuwe techniek voor de geheugenchips...
• 1:29:19
  Speaker 19: dan eerder werd aangenomen en de verwachting was. En daardoor
• 1:29:22
  Speaker 19: komt er mogelijk meer concurrentie. Maar een analist bij CNBC
• 1:29:27
  Speaker 16: maakt zich nog niet zoveel zorgen hierom. Je hoort hem
• 1:29:39
  Speaker 19: hier zeggen,
• 1:29:39
  Speaker 16: het
• 1:29:39
  Speaker 19: ontwikkelen van technieken lukt China behoorlijk goed, maar het opschalen
• 1:29:43
  Speaker 19: daarvan wat minder dat blijft voor de Chinezen een uitdaging.
• 1:29:46
  Speaker 19: En
• 1:29:47
  Speaker 4: we hoorden al over CXMT eerder deze week. Ik hoor
• 1:29:50
  Speaker 4: ook nog andere oorzaken. Inflatiecijfers, CoreWeave enzovoort. Ja, klopt. Er
• 1:29:54
  Speaker 4: zijn
• 1:29:54
  Speaker 19: wel meer dingen. We kunnen inderdaad beginnen met wat je zegt, CoreWeave.
• 1:30:00
  Speaker 19: Veel onzekerheid rondom dat bedrijf. Zij verhuren rekencapaciteit voor AI.
• 1:30:04
  Speaker 19: Een datacenterboer. Ja, inderdaad, hebben financieringsproblemen. De obligaties van het
• 1:30:10
  Speaker 19: bedrijf worden momenteel verhandeld tegen 80% van de waarde. Nou ja,
• 1:30:14
  Speaker 19: beleggers zien dus een terugbetaling van de schulden door Coreweave
• 1:30:17
  Speaker 19: niet meer als een zekerheidje. Ja, verder zouden we ook
• 1:30:20
  Speaker 19: nog de cijfers van Entropic kunnen bekijken. Het bedrijf achter
• 1:30:24
  Speaker 19: Cloud natuurlijk is nog niet beursgenoteerd. Toch houdt de beursneur
• 1:30:27
  Speaker 19: het in de gaten. Maar het hoopt voor het eind
• 1:30:29
  Speaker 19: van het jaar namelijk wel een beursgang te realiseren. Afgelopen
• 1:30:32
  Speaker 19: kwartaal boekte het AI-bedrijf bijna 50% meer omzet dan in
• 1:30:36
  Speaker 19: de drie maanden ervoor. Flinke omzetstijging, maar wat ik ervan
• 1:30:40
  Speaker 19: lees lijkt het toch een beetje tegen te vallen. Onvoldoende
• 1:30:43
  Speaker 19: in ieder geval om de onrust onder beleggers weg te nemen.
• 1:30:46
  Speaker 4: Als 50% niet meer genoeg is
• 1:30:48
  Speaker 19: welkom in deze nieuwe markt. In die AI-wereld, in die
• 1:30:50
  Speaker 19: gekte leven we nu. En als het allemaal nog niet
• 1:30:53
  Speaker 19: genoeg was... gooide deze week ook nog een Koreaanse columnist
• 1:30:57
  Speaker 19: wat olie op het vuur.
• 1:30:58
  Speaker 16: Nee, ja, op dit moment nog altijd een...
• 1:31:09
  Speaker 19: Groot tekort aan geheugenchips, maar voor het eerst geluiden... over
• 1:31:13
  Speaker 19: een mogelijk overschot die eraan zit te komen. Geen consensus,
• 1:31:16
  Speaker 19: hoorde je ook net die CNBC-experts zeggen. Dus nog niet
• 1:31:19
  Speaker 19: iedereen is het erover eens. Dat kantelpunt zouden we ook
• 1:31:22
  Speaker 19: pas in 2029 bereiken.
• 1:31:24
  Speaker 4: Ja, we hebben ook de Zuid-Koreaanse beurs weer enorme tikken
• 1:31:28
  Speaker 4: zien krijgen vannacht natuurlijk. Dat zal er ook wat mee
• 1:31:30
  Speaker 4: te maken hebben. Nou, die varkenscyclus die parkeren we nu even.
• 1:31:32
  Speaker 4: Want TSMC heeft daar nog bepaald geen last van met
• 1:31:35
  Speaker 4: de meest geavanceerde chips. Een van de grootste chipfabrikanten ter
• 1:31:38
  Speaker 4: wereld boekte voor de zesde kwartaal breide corecijfers. Zij hebben
• 1:31:41
  Speaker 4: de onrust ook niet weg kunnen nemen
• 1:31:42
  Speaker 19: Nee, ook zij hebben inderdaad niet kunnen zorgen voor wat
• 1:31:45
  Speaker 19: meer rust. Overtrof opnieuw de verwachtingen. Maar ze hebben wel
• 1:31:50
  Speaker 19: het een en ander gezegd over de vooruitzichten voor 2020.
• 1:31:52
  Speaker 19: en die lijken ze bij TSMC toch wel een beetje
• 1:31:55
  Speaker 19: te willen temperen... gezien de macro-economische omstandigheden. Dus ook die
• 1:31:59
  Speaker 19: goede kwartaalcijfers daar konden het tij niet keren. En blijft
• 1:32:05
  Speaker 19: het hier dan bij, bij één dag? Dat ziet er
• 1:32:07
  Speaker 19: voorlopig niet naar uit als je de futures erop nahoudt...
• 1:32:10
  Speaker 19: van de S & P 500 en de Nasdaq, allemaal
• 1:32:13
  Speaker 19: aan het rood. Dat geldt ook voor de individuele aandelen...
• 1:32:16
  Speaker 19: de futures van Intel, Micron en Nvidia.
• 1:32:19
  Speaker 4: Wat ik nu bij de futures in het groen zie staan...
• 1:32:21
  Speaker 4: zijn de FTSE, de BEL20 en de kakkerrand. Ja, meer
• 1:32:24
  Speaker 4: de defensieve aandelen.
• 1:32:25
  Speaker 19: Ja, als
• 1:32:25
  Speaker 4: we ze zomaar noemen, die economieën. De een zit dood,
• 1:32:28
  Speaker 4: de ander zijn brood.
• 1:32:30
  Speaker 19: Wie profiteert er van de uitverkoop? Nou, de overheden. Die
• 1:32:32
  Speaker 19: lijken ervan te profiteren. Want ja, de rente op staatsobligaties...
• 1:32:36
  Speaker 19: de laatste periode natuurlijk flink opgenomen... lijkt nu een beetje
• 1:32:39
  Speaker 19: terug te lopen. Een deel van het kapitaal lijkt daarheen
• 1:32:42
  Speaker 19: te gaan. Die onzekerheid rondom de chipfabrikanten... Ja, als je
• 1:32:47
  Speaker 19: bijvoorbeeld kijkt naar de Amerikaanse staatsobligatie... met een looptijd van
• 1:32:50
  Speaker 19: tien jaar, gisteren nog op 5,3 procent... nu 5,1 procent.
• 1:32:55
  Speaker 19: En als ik een beetje het nieuws heb bekeken... is
• 1:32:58
  Speaker 19: er in de afgelopen 24 uur niet zo gek veel veranderd...
• 1:33:01
  Speaker 19: waardoor ik denk, nou, die Amerikaanse staatsschuld... die is er
• 1:33:04
  Speaker 19: echt significant op vooruit gegaan. Trump kan een hoop doen,
• 1:33:07
  Speaker 19: maar dit gaat wel heel snel. Nee, precies. Maar we
• 1:33:11
  Speaker 19: zien niet alleen Amerika. Over de hele linie zijn die
• 1:33:14
  Speaker 19: rendes op staatsobligaties... teruggelopen vandaag.
• 1:33:16
  Speaker 4: toch weer wat marginale kopers voor staatsobligaties. Heel veel dank,
• 1:33:20
  Speaker 4: economieredacteur Mick Fruittier, onze beursnerd van vandaag. En wil je
• 1:33:24
  Speaker 4: meer nieuws en inzichten over de financiële markten, abonneer je
• 1:33:26
  Speaker 4: dan op de podcast Beursnerd, hoef je geen aflevering te missen.
• 1:33:33
  Speaker 4: Wat drijft een ondernemer om internationaal aan de slag te gaan?
• 1:33:36
  Speaker 4: Waar moet je als topbestuurder van een multinational op letten...
• 1:33:39
  Speaker 4: als je je producten gaat verkopen in Afrika, Azië of Oost-Europa?
• 1:33:43
  Speaker 4: En hoe neem je de culturele achtergrond van je handelspartners
• 1:33:45
  Speaker 4: mee in je strategie? Antwoord op deze en nog veel
• 1:33:48
  Speaker 4: meer vragen hoor je in Internationaal Ondernemen... serie gesprekken over
• 1:33:51
  Speaker 4: zaken doen in het buitenland... En deze keer gaan we
• 1:33:54
  Speaker 4: praten over hoe een samenwerking verloopt met grote bedrijven in
• 1:33:57
  Speaker 4: de tech- en gamingindustrie. En dat bespreek ik met niemand
• 1:34:00
  Speaker 4: minder dan Jeroen van der Borgt, oprichter van Wondermint.
• 1:34:04
  Speaker 22: Dankjewel voor de uitnodiging. Wondermint by Design moet ik officieel zeggen.
• 1:34:07
  Speaker 22: Daar gaan we
• 1:34:07
  Speaker 4: al. Ik ben alweer gecorrigeerd bij deze. Wondermint by Design.
• 1:34:12
  Speaker 4: Dat bouwt augmented reality en virtual reality ervaringen. Kan je
• 1:34:16
  Speaker 4: uitleggen wat jullie ermee bedoelen?
• 1:34:18
  Speaker 22: Ja, wij bouwen eigenlijk... Nou, het is denk ik iets
• 1:34:21
  Speaker 22: breder dan dat. Wij helpen bedrijven in de tech en
• 1:34:23
  Speaker 22: in gaming... om de brug te overbruggen van hun product.
• 1:34:27
  Speaker 22: Wat natuurlijk vaak online is of in een gameconsole... of
• 1:34:29
  Speaker 22: gewoon puur abstract, zoals AI. Om dat daadwerkelijk in de
• 1:34:32
  Speaker 22: echte wereld weer neer te zetten. Op beurzen bijvoorbeeld. Of
• 1:34:35
  Speaker 22: events of activaties in pop-up stores. Dat kan eigenlijk heel
• 1:34:40
  Speaker 22: breed
• 1:34:40
  Speaker 4: zijn. Dus jullie zijn eigenlijk een soort hardwareleverancier... voor alle
• 1:34:43
  Speaker 4: marketingafdelingen van allerlei... softwarepartijen, om het zo te
• 1:34:48
  Speaker 22: zeggen. Eigenlijk zijn wij de software- en designleverancier... en kopen
• 1:34:53
  Speaker 22: we hardware in voor ze
• 1:34:54
  Speaker 22: Ah, helder.
• 1:34:55
  Speaker 4: Nou, daar hebben we dat onderscheid ook alvast even gemaakt.
• 1:34:57
  Speaker 4: En jullie begonnen in Nederland met opdrachten van MKB-bedrijven. Wat
• 1:35:01
  Speaker 4: is het verschil tussen werken voor MKB-bedrijven in Nederland... en
• 1:35:04
  Speaker 4: werken voor internationale grote partijen
• 1:35:06
  Speaker 22: Ja, dat is eigenlijk... Kijk, wat wij hebben gedaan, wij
• 1:35:10
  Speaker 22: hebben een proces. Klanten komen bij ons binnen, we gaan
• 1:35:12
  Speaker 22: een soort cyclus door... en uiteindelijk komt daar een activatie
• 1:35:15
  Speaker 22: uit die op een beurs staat. Dat proces is hetzelfde.
• 1:35:17
  Speaker 22: Ik denk dat het grootste verschil is eigenlijk als je
• 1:35:19
  Speaker 22: naar het buitenland gaat... is dat je rekening moet houden
• 1:35:22
  Speaker 22: met andere culturen en hoe ze met je omgaan. En
• 1:35:24
  Speaker 22: ook de budgetten verschillen natuurlijk enorm. Waar je hier in
• 1:35:27
  Speaker 22: Nederland meestal lokale budgetten hebt... worden dat wereldwijde budgetten
• 1:35:30
  Speaker 4: En als jullie zulke installaties gaan bouwen, kun je mij
• 1:35:32
  Speaker 4: eens helpen met het visualiseren daarvan? Want dan loop ik
• 1:35:34
  Speaker 4: die beursvloer op. Wat zie ik dan als jullie voor, nou,
• 1:35:37
  Speaker 4: laten we het alvast verklappen, Nintendo en Pokémon aan de
• 1:35:39
  Speaker 4: gang gaan? Nou ja
• 1:35:41
  Speaker 22: we hebben verschillende dingen, bijvoorbeeld voor Pokémon gebouwd. We hebben
• 1:35:43
  Speaker 22: een videobooth gebouwd waarmee je op de video en foto
• 1:35:46
  Speaker 22: kan met een Pokémon. Dus dat is een soort roulette apparaat.
• 1:35:49
  Speaker 22: Je staat ervoor en je krijgt of je favoriete Pokémon
• 1:35:52
  Speaker 22: of niet. En dat is natuurlijk iets wat de fans
• 1:35:55
  Speaker 22: heel erg graag al heel lang willen, bijvoorbeeld.
• 1:35:58
  Speaker 4: En dit zijn erg besloten bedrijven waar je niet makkelijk
• 1:36:00
  Speaker 4: mee in contact komt natuurlijk. We hebben hier bij BNR
• 1:36:03
  Speaker 4: Zaken doen ook Nintendo wel eens langs gehad, Nederland. Dat
• 1:36:05
  Speaker 4: blijkt dan een grotere distributie en marketingbedrijf te zijn voor
• 1:36:09
  Speaker 4: die developers die echt de baas zijn en de creatieve
• 1:36:11
  Speaker 4: breinen zijn, de toren in Tokio. Dus hoe zet je
• 1:36:14
  Speaker 4: dan die eerste stap richting samenwerking met bijvoorbeeld Nintendo?
• 1:36:18
  Speaker 22: Nou, dat is eigenlijk, dat gaat via netwerk. Dus dat
• 1:36:22
  Speaker 22: gaat via via. Ik denk dat het allerbelangrijkste is dat
• 1:36:24
  Speaker 22: je op een gegeven moment vertrouwen krijgt. En de eerste
• 1:36:27
  Speaker 22: stap bij ons was eigenlijk, nou ja, licht toevallig, waarbij
• 1:36:30
  Speaker 22: wij use cases bouwden rondom augmented reality en virtual reality.
• 1:36:36
  Speaker 22: Die je op LinkedIn plaatste, toen LinkedIn nog niet vol
• 1:36:37
  Speaker 22: met AI zat. Haha. En dat ging viraal. En we
• 1:36:42
  Speaker 22: werden gebeld vanuit Amerika. Dat was eigenlijk onze eerste klant.
• 1:36:44
  Speaker 22: Die zeiden van, hé, we hebben een event. Kun je
• 1:36:46
  Speaker 22: ook iets voor ons bouwen? LinkedIn is niet jouw
• 1:36:47
  Speaker 4: eerste marketingkanaal
• 1:36:48
  Speaker 22: meer, hoor ik al. Nee, we merken dat
• 1:36:52
  Speaker 4: dat minder is geworden, inderdaad. Ook bij een tip voor ondernemers.
• 1:36:56
  Speaker 4: Japan staat eigenlijk bekend altijd. Het is een beetje counteractief.
• 1:36:59
  Speaker 4: Als het land met de meest innovatieve bedrijven op het
• 1:37:01
  Speaker 4: gebied van gaming en tech. We zien allemaal wel eens
• 1:37:03
  Speaker 4: een film of beelden daarvan. Maar ja, hoever merk je
• 1:37:05
  Speaker 4: dat eigenlijk in concurrentie met lokale partijen?
• 1:37:10
  Speaker 22: Waar Japan heel erg goed in is, is het maken
• 1:37:13
  Speaker 22: van die IP. Dus zo'n Pokémon en dat ontwerpen, dat beschermen.
• 1:37:17
  Speaker 22: Dat dat heel veel waarde krijgt. En daarnaast hardware. Dus
• 1:37:20
  Speaker 22: het bouwen van consoles, het bouwen van fotocamera's. En wij
• 1:37:24
  Speaker 22: bouwen eigenlijk vooral software experience bovenop die hardware. En dat
• 1:37:28
  Speaker 22: stukje wat daartussenin zit, dat is iets wat wij beter
• 1:37:33
  Speaker 22: kunnen doen dan zij daar.
• 1:37:34
  Speaker 4: Dat is echt gespecialiseerd. Dit klinkt alsof jullie een enorm
• 1:37:37
  Speaker 4: creatieve business hebben. Want dat is eigenlijk dan, jullie zitten
• 1:37:40
  Speaker 4: vol met creatives, zoals we zichzelf graag noemen.
• 1:37:43
  Speaker 22: Nou ja, wat wij zeggen is eigenlijk, we hebben een mix.
• 1:37:45
  Speaker 22: Wat het verschil is tussen marketingbureaus aan de ene kant,
• 1:37:48
  Speaker 22: waar je heel veel creatives hebt. En technologische bedrijven aan
• 1:37:50
  Speaker 22: de andere kant, waar je heel veel techneuten hebt. Daar
• 1:37:52
  Speaker 22: was ik naar op zoek. Proberen wij een mix te maken,
• 1:37:54
  Speaker 22: waarbij wij eigenlijk een combinatie hebben van verhalenvertellers, designers en technologie.
• 1:37:59
  Speaker 22: En zorgen dat wat we beloven aan de voorkant, dus
• 1:38:02
  Speaker 22: niet teveel beloven. Beloven wat de hardware niet aan kan.
• 1:38:04
  Speaker 22: En daadwerkelijk ook bouwen wat we beloven. Dus die mix
• 1:38:07
  Speaker 22: hebben we heel goed onder controle
• 1:38:08
  Speaker 4: En hoeveel ruimte heb je dan om in de samenwerking
• 1:38:10
  Speaker 4: met Nintendo... en zeker Pokémon zelf nog wat creatief
• 1:38:13
  Speaker 22: te bedenken? Ik denk eigenlijk dat we heel veel vrijheid hebben...
• 1:38:15
  Speaker 22: om zelf iets creatiefs te bedenken. Alleen dat begin je
• 1:38:18
  Speaker 22: niet mee. Dus je begint klein en dan langzamerhand doen
• 1:38:22
  Speaker 22: we wat ze vragen. En dan stel je iets voor
• 1:38:24
  Speaker 22: of we maken een nieuwe pitch... en die wordt intern doorgezet.
• 1:38:26
  Speaker 22: En daardoor kunnen wij iets nieuws bouwen. Bijvoorbeeld zo'n videobooth.
• 1:38:30
  Speaker 22: Dat is eigenlijk ons eigen idee. En dat wordt dan
• 1:38:32
  Speaker 22: overgenomen
• 1:38:33
  Speaker 4: En zijn er bepaalde regels of criteria... waar je dan
• 1:38:35
  Speaker 4: allemaal aan moet voldoen? Moet je heel veel dingen tekenen van...
• 1:38:37
  Speaker 4: ik zal Charizard of Pikachu nooit anders tekenen... dan jullie
• 1:38:39
  Speaker 4: zouden willen? Noemen we dat geks
• 1:38:41
  Speaker 22: Ja, er zijn heel veel regels en voorwaarden... waar je
• 1:38:43
  Speaker 22: aan moet voldoen. En het is ook zo dat als
• 1:38:45
  Speaker 22: wij bijvoorbeeld met... Kijk, Pokémon licenceert hun... Pokémon's aan een
• 1:38:49
  Speaker 22: ander bedrijf. Die bouwt bijvoorbeeld Pokémon Go. Dat is ook
• 1:38:52
  Speaker 22: een van onze klanten. Dus dat betekent dat wij ontwerpen iets.
• 1:38:55
  Speaker 22: Dat gaat naar San Francisco toe. Daar geven zij hun akkoord.
• 1:38:58
  Speaker 22: Dan gaat het naar Tokio toe. Waar er intern iemand
• 1:39:01
  Speaker 22: in de toren van Pokémon zit. Die kijkt van ja
• 1:39:03
  Speaker 22: nee die Charizard is 10 centimeter te klein. Die staart
• 1:39:07
  Speaker 22: klopt niet. Die staart klopt niet. Dus dan komt het
• 1:39:09
  Speaker 22: weer terug
• 1:39:11
  Speaker 4: Even breder over Japan dan. Voor we naar Zuid-Korea gaan.
• 1:39:14
  Speaker 4: Wat heb je nou geleerd over zaken doen daar?
• 1:39:16
  Speaker 22: Ik denk dat het heel belangrijk is. Het is heel
• 1:39:20
  Speaker 22: hierarchisch en het is heel erg teruggestructureerd. Dus waar wij
• 1:39:23
  Speaker 22: in Nederland heel erg pragmatisch zijn. Dus snel met een
• 1:39:26
  Speaker 22: oplossing kunnen komen. Even bellen. Of als het niet linksom gaat,
• 1:39:29
  Speaker 22: volgens mij kunnen we het rechtsom ook doen. Dat soort
• 1:39:32
  Speaker 22: dingen waar we denk ik ook voor Japan waarde kunnen leveren.
• 1:39:35
  Speaker 22: En merk ik wel dat in Japan, als wij zeggen
• 1:39:37
  Speaker 22: we kunnen het ook rechtsom doen. Dat we zeggen, oh ja,
• 1:39:39
  Speaker 22: dat is een goed idee. Maar doe dat wat we
• 1:39:40
  Speaker 22: eerst hebben afgesproken ook maar. Dan mag je dat erbij
• 1:39:42
  Speaker 22: gaan doen. Dus de afspraak moet er wel gemaakt worden.
• 1:39:46
  Speaker 4: En moet je hele rituelen aflopen? Want jij noemt het gestructureerd.
• 1:39:48
  Speaker 4: Zeg maar, heb je een meeting en om een volgende
• 1:39:50
  Speaker 4: meeting te plannen... moet je dan zaken, denk ik, noem
• 1:39:52
  Speaker 4: wat geks enzovoort. Of valt dat wel mee?
• 1:39:54
  Speaker 22: Het is vooral dat er heel veel lagen in een
• 1:39:56
  Speaker 22: meeting zitten. Ja, je moet ook met... Dus sowieso is
• 1:39:58
  Speaker 22: relatiebouw het nummer één. Dus het feit dat wij mensen
• 1:40:01
  Speaker 22: kennen die ons voorstellen aan een juiste persoon... zorgt dat
• 1:40:05
  Speaker 22: we überhaupt de opdracht krijgen. Dus voordat je... Dan kom
• 1:40:08
  Speaker 22: je er niet. Maar als je in meetings zit, dan
• 1:40:10
  Speaker 22: zitten er hele grote teams waarbij je niet altijd precies
• 1:40:13
  Speaker 22: weet wie wat beslist. En zeg dan maar eens het verkeerde.
• 1:40:17
  Speaker 22: En zeg dan maar eens het verkeerde, ja inderdaad
• 1:40:19
  Speaker 4: Ik hoor al dat je al Japans vast beter getraind
• 1:40:21
  Speaker 4: wordt tegenwoordig. Niet ver van Japan zit vroegere aardsvijand Zuid-Korea. Nou,
• 1:40:26
  Speaker 4: daar zit het bedrijf Samsung ook. Daar hebben jullie ook
• 1:40:29
  Speaker 4: voor gewerkt. Wat hebben jullie voor Samsung gemaakt?
• 1:40:31
  Speaker 22: Ja, dat zijn campagnes in Europa waarbij we bijvoorbeeld een
• 1:40:35
  Speaker 22: nieuwe telefoon lanceren en daar met augmented reality een experience
• 1:40:40
  Speaker 22: voor hebben gebouwd. En loopt dat dan zo van Japan
• 1:40:42
  Speaker 22: naar Zuid-Korea of was dit weer een totaal ander via-via?
• 1:40:45
  Speaker 22: Dit is een totaal andere via-via, maar we hebben bijvoorbeeld
• 1:40:48
  Speaker 22: ook voor Koreaanse tech-startups gewerkt die wel weer via Japan
• 1:40:51
  Speaker 22: lopen werken. waarbij we augmented reality apps daar als een
• 1:40:55
  Speaker 22: gefunde start-up store door crypto bedrijven in dit geval, waarbij
• 1:40:59
  Speaker 22: we een augmented reality app bijvoorbeeld ontwikkelen tot een MVP versie.
• 1:41:04
  Speaker 22: Ik zie jou enigszins de schouders ophalen bij crypto bedrijven,
• 1:41:07
  Speaker 22: heb ik dat goed? Nee, zeker niet, want ze funden
• 1:41:10
  Speaker 22: de app, alleen op een gegeven moment was het crypto
• 1:41:12
  Speaker 22: budget op en toen... En toen stopte de ontwikkeling.
• 1:41:18
  Speaker 4: Nu hoor ik aan jou een beetje van... wij zijn
• 1:41:20
  Speaker 4: een uniek bedrijf, wij worden graag gevonden. Internationaal kunnen wij
• 1:41:23
  Speaker 4: overal aan de bak. Maar zijn er dan bedrijven die
• 1:41:26
  Speaker 4: jij als concurrenten ziet op dit gebied?
• 1:41:28
  Speaker 22: Ja, er zijn meerdere studio's. Je hebt natuurlijk hele grotere bedrijven.
• 1:41:34
  Speaker 22: Bijvoorbeeld in Nederland. Ik denk dat Media Amongst waarschijnlijk ook
• 1:41:37
  Speaker 22: een team heeft... wat zoiets kan doen wat wij doen.
• 1:41:40
  Speaker 22: Dus daar zijn meerdere bedrijven van.
• 1:41:42
  Speaker 4: Maar jullie hebben echt een klein team, toch
• 1:41:44
  Speaker 22: Ja, precies. Wij hebben in principe een klein team. En
• 1:41:46
  Speaker 22: dat geeft ons denk ik ook als voorbeeld... dat we
• 1:41:48
  Speaker 22: heel snel, heel kort tijd, heel veel kunnen neerzetten... En
• 1:41:52
  Speaker 22: daar zijn over de wereld wel een paar teams van...
• 1:41:54
  Speaker 22: die we ook nog wel regelmatig tegenkomen
• 1:41:57
  Speaker 4: Oké, dus jullie gaan toch naar dezelfde beurzen. En Samsung,
• 1:42:00
  Speaker 4: dat vraag ik me dan ook nog af... die maken
• 1:42:01
  Speaker 4: van allerlei technische producten. Die waren, laten we zeggen, vijf
• 1:42:04
  Speaker 4: jaar eerder dan Apple... met een foldable phone, om het
• 1:42:07
  Speaker 4: zo te zeggen. Waarom kunnen zij niet zelf die techniek
• 1:42:10
  Speaker 4: maken die jullie voor hen maken?
• 1:42:12
  Speaker 22: Nou ja, ik denk dat het grote verschil is. En
• 1:42:15
  Speaker 22: dat is denk ik bij alle grote bedrijven zo. Dat
• 1:42:17
  Speaker 22: iedereen zich heel erg focust op een eigen product. Dus bijvoorbeeld,
• 1:42:22
  Speaker 22: misschien even een ander voorbeeld, maar ook Nintendo. Ja. Daar
• 1:42:25
  Speaker 22: heb je het productteam en je hebt het marketingteam. Maar
• 1:42:28
  Speaker 22: het marketingteam kan eigenlijk niet gebruikmaken van de skills van
• 1:42:31
  Speaker 22: het productteam. Omdat die bezig zijn met de volgende game
• 1:42:33
  Speaker 22: of de volgende release. Of die moeten deadlines halen. Dus
• 1:42:35
  Speaker 22: wat wij doen is het marketingteam helpen om dat stuk
• 1:42:38
  Speaker 22: te overbruggen. Waar wij eigenlijk alle kennis hebben om een
• 1:42:40
  Speaker 22: game te maken. Maar geen games maken en wel marketing.
• 1:42:44
  Speaker 22: Zo word je dus eigenlijk een soort externe
• 1:42:45
  Speaker 4: extra softwarepartij. Zoals het bij de overheid ook wel eens
• 1:42:48
  Speaker 4: genoeg wordt. Want de developers zelf hebben geen tijd om
• 1:42:50
  Speaker 4: wat moois te maken voor de marketing. Inderdaad, ja. Dat is...
• 1:42:54
  Speaker 4: En je hebt ook opdrachten gedaan voor lokale bedrijven in Zuid-Korea.
• 1:42:57
  Speaker 4: En wat is dan het hele verschil tussen Zuid-Korea en
• 1:43:01
  Speaker 4: Japan in Morris? Of komt dat er misschien ook overheen
• 1:43:04
  Speaker 22: Nou ja, ik merkte wel dat daar een groot verschil
• 1:43:07
  Speaker 22: tussen zit. Ik denk dat in Japan zijn ze altijd beleefd.
• 1:43:10
  Speaker 22: Dus dat is zeg maar altijd. Ga je me nou
• 1:43:13
  Speaker 22: vertellen dat Zuid-Koreanen niet altijd beleefd
• 1:43:15
  Speaker 4: zijn
• 1:43:15
  Speaker 22: En in Zuid-Korea heb je het wel eens dat je
• 1:43:17
  Speaker 22: soms in een meeting komt... waar dan de baas uitgenodigd
• 1:43:19
  Speaker 22: is die dan op een soort agressieve toon... vragen gaat
• 1:43:23
  Speaker 22: stellen waarvan je denkt... dit hebben we volgens mij al
• 1:43:25
  Speaker 22: een tijd terug besproken. Nou wil ik een voorbeeld horen,
• 1:43:28
  Speaker 22: vertel maar. Ja, dan hebben we een traject afgesproken met Offertus...
• 1:43:32
  Speaker 22: en dan komt hij op het laatste moment, komt de
• 1:43:34
  Speaker 22: baas erbij... en die zegt van, nee, dat kan niet,
• 1:43:36
  Speaker 22: waarom is het zo duur? En dan gaan we dat
• 1:43:38
  Speaker 22: dan uitleggen. En dan denken ook heel Nederlands, misschien wij...
• 1:43:42
  Speaker 22: dat we dan ook gewoon uitleggen waarom het zo duur is.
• 1:43:45
  Speaker 22: Maar eigenlijk wil hij dan een soort korting... of we
• 1:43:47
  Speaker 22: daar nog iets mee gaan doen.
• 1:43:49
  Speaker 4: Is dit een onderhandelstijl die u daar vaak tegenkrijgt? Ja,
• 1:43:51
  Speaker 4: dat denk ik wel, ja. En dan nog even naar Saudi-Arabië.
• 1:43:55
  Speaker 4: Want je hebt ook nog een experience in de King
• 1:43:57
  Speaker 4: Fahd Universiteit... in Zuid-Arabië, of Saudi-Arabië, gebouwd. Dat lijkt me
• 1:44:01
  Speaker 4: weer een hele andere koek... dan werken met de meest
• 1:44:04
  Speaker 4: spraakmakende Aziatische bedrijven waren
• 1:44:06
  Speaker 22: Ja, dat is het ook. Ons proces is hetzelfde. Of
• 1:44:10
  Speaker 22: wij nou voor een techbedrijf of een Nintendo... of een
• 1:44:14
  Speaker 22: Saudi-Arabische partij werken. Het is meer hoe we met elkaar
• 1:44:17
  Speaker 22: communiceren dat het anders is. Ik denk dat het grote
• 1:44:19
  Speaker 22: verschil in Saudi-Arabië is... Nou ja, waar ik het net
• 1:44:22
  Speaker 22: had over pragmatisme... en als het niet linksom kwam, doen
• 1:44:24
  Speaker 22: we het rechtsom. Minder alcohol bij de meeting. Minder alcohol
• 1:44:26
  Speaker 22: bij de meeting, inderdaad. Iets andere omgangsnormen. Maar het gaat
• 1:44:29
  Speaker 22: er eigenlijk vooral om dat je alles van tevoren vastlegt.
• 1:44:32
  Speaker 22: En als je halverwege het ontwikkeltraject erachter komt... van nou,
• 1:44:35
  Speaker 22: we hadden het beter anders kunnen doen... dan is daar
• 1:44:36
  Speaker 22: geen ruimte meer voor om het anders te doen.
• 1:44:38
  Speaker 4: Dan ben ik ook altijd nog even wat ruimte in lasten...
• 1:44:42
  Speaker 4: voor het verlanglijstje van jou. Is er nog een internationaal
• 1:44:45
  Speaker 4: bedrijf waar jij graag zaken mee zou willen doen?
• 1:44:48
  Speaker 22: Ja, een van de grootste dingen waar we heel veel
• 1:44:50
  Speaker 22: interesse in hebben... is eigenlijk de NME-markt. Dus waar je
• 1:44:55
  Speaker 22: ook heel veel waardevolle digitale IP's hebt... In de echte wereld.
• 1:44:59
  Speaker 22: Leg even uit, NME-markt. NME-markt zijn de Aziatische tekenfilms. Misschien
• 1:45:04
  Speaker 22: is dat de meest platte manier om dat te zeggen.
• 1:45:06
  Speaker 22: Al sinds de jaren tachtig een mainstay in de cultuur.
• 1:45:08
  Speaker 22: Ook hier. En een van de grootst groeiende waardevolle digitale bedrijven.
• 1:45:13
  Speaker 22: IP's in het algemeen. Ja, intellectueel eigendom
• 1:45:15
  Speaker 4: waar je nog veel voor kan doen. Nou, ik wens
• 1:45:17
  Speaker 4: je er heel veel succes mee met het winnen van
• 1:45:19
  Speaker 4: die opdrachten. Dank. Jeroen van der Borg, oprichter van Wondermint.
• 1:45:23
  Speaker 4: En wat moest ik eraan toevoegen? By Design.
• 1:45:25
  Speaker 23: Internationaal ondernemen wordt mede mogelijk gemaakt door Atradius. Atradius, verzekerd
• 1:45:31
  Speaker 23: van betaling.
• 1:45:32
  Speaker 4: En deze rubriek is ook terug te luisteren als podcast.
• 1:45:34
  Speaker 4: Zoek internationaal ondernemen op in je podcast-app... en abonneer je,
• 1:45:37
  Speaker 4: hoef je geen aflevering te missen. En ik zie ze
• 1:45:41
  Speaker 4: alweer staan, Niels Heithuis en Mark Beekhuis... de twee huizen
• 1:45:44
  Speaker 4: van de avondspits. Wat mogen we straks niet missen? Want
• 1:45:47
  Speaker 4: eindelijk heb ik een keer in de week anderhalve minuut over...
• 1:45:49
  Speaker 4: om jullie dat echt goed te laten vertellen, heren. Dus
• 1:45:51
  Speaker 4: Bart Los.
• 1:45:52
  Speaker 24: Oh, nou, laten we beginnen dan in Europa... de taalrichting
• 1:45:56
  Speaker 24: het Witte Huis vanuit allerlei Europese landen... begint een beetje
• 1:45:59
  Speaker 24: anders te worden. Rob Jetten van morgenochtend... die het over
• 1:46:02
  Speaker 24: een belachelijke dieseldeal had met Rusland... die zo snel mogelijk
• 1:46:05
  Speaker 24: van tafel moest. En daarachteraan zei hij... je moet bij
• 1:46:08
  Speaker 24: deze president dingen vaak wel herhalen... voordat hij ze begrijpt.
• 1:46:12
  Speaker 24: Er wordt nog
• 1:46:12
  Speaker 25: wel een bondgenoot genoemd.
• 1:46:14
  Speaker 24: Ja, het is een bondgenoot die traag van begrip is.
• 1:46:16
  Speaker 24: Maar dat is iets wat we aan het begin van
• 1:46:19
  Speaker 24: dit jaar nog heel raar zouden vinden. Want dan moesten
• 1:46:22
  Speaker 24: we hem stroop om de mond smeren. Dat zegt de opstelling.
• 1:46:25
  Speaker 24: Zou Mark
• 1:46:26
  Speaker 4: Rutte nu ook zijn omgangsvorm aanpassen, denken jullie? Nee. Hoewel,
• 1:46:30
  Speaker 4: het is een hele behendige man, wie zal het
• 1:46:31
  Speaker 25: zeggen. Hij zal toch ook een bepaalde toon moeten kiezen.
• 1:46:37
  Speaker 25: We gaan ook even voorbij de tech-aandelen kijken. En vandaag
• 1:46:40
  Speaker 25: zelfs met de tech-aandelen erbij. Want als je daar voorbij kijkt,
• 1:46:44
  Speaker 25: dan gaat het helemaal niet zo goed op de beurs.
• 1:46:46
  Speaker 25: Het begint een beetje als Mark Rutte te klinken. Die
• 1:46:48
  Speaker 25: olifant die het zicht ontneemt, zeg maar. Nou ja, dit
• 1:46:51
  Speaker 25: is niet helemaal de goede... Vandaag is eigenlijk niet de
• 1:46:54
  Speaker 25: goede dag om dit te zeggen. Want ik begrijp dat tech-aandeeltjes,
• 1:46:58
  Speaker 25: de chippers met name, wat lager staan. Nogal. Maar inderdaad,
• 1:47:03
  Speaker 25: het achterliggende... Mag ik het fundamenteelere... sentiment verhaal noemen. Dat
• 1:47:10
  Speaker 25: gaan we nader beschouwen. Ja, dat
• 1:47:13
  Speaker 4: moet zeker gebeuren vandaag. Nou, dat is nogal nodig. Ik
• 1:47:16
  Speaker 4: zie ASM nog steeds 8,3% in de minst staan. Het
• 1:47:18
  Speaker 4: rest van de chippers eronder. Ik ga weer luisteren om
• 1:47:20
  Speaker 4: vier uur. Heel veel dank. Mark Beekhuis en Niels Heithuis.
• 1:47:24
  Speaker 4: Morgen bespreek ik met ons bedrijvenpanel... de plotseling schorsing van
• 1:47:27
  Speaker 4: de kerstverse Bruna-topman Paul Sies. Daarna spreek ik Mark Olderikering
• 1:47:30
  Speaker 4: van Micronit... over hoe je organen en hele laboratoria op
• 1:47:33
  Speaker 4: het chip kan proppen. En heeft Twente nog zijn eigen
• 1:47:36
  Speaker 4: project Beethoven nodig? Luister morgen vanaf 11 uur weer naar
• 1:47:38
  Speaker 4: BNR Zaken doen. En na de nieuwsupdate Boekestein in de wijk.
• 1:47:42
  Speaker 4: Om vier uur de avondspitch. Blijf luisteren.
• 1:47:45
  Speaker 1: BNR Zaken doen wordt mede mogelijk gemaakt door Numbers en Atradius. Atradius.
• 1:47:51
  Speaker 1: Verzekerd van betaling.