Latest / Udha e Verteta dhe Jeta - TruthFM Albania / VDEKJA E SARËS DHE SHPELLA E MAKPELËS (ZANAFILLA 23:1-20)
Transcript
- VDEKJA E SARËS DHE SHPELLA E MAKPELËS I Huaji që Bleu Tokë me Dinjitet — Besimi si Pronë e Parë Zanafilla 23:1–20 1. Vargjet Kyçe të Kapitullit 1 Sara jetoi njëqind e njëzet e shtatë vjet. Këto qenë vitet e jetës së Sarës. 2 Dhe Sara vdiq në Kirjath-Arba (që është Hebroni), në vendin e Kanaanëve, dhe Abrahami hyri aty për të mbajtur zi për të dhe për ta vajtuar. 1-2 Unë jam një i huaj midis jush dhe i ardhur midis jush; më jepni pronësinë e një varri midis jush, që të mund të varros të vdekurën time dhe ta heq nga sytë e mi". 23:4 17 Kështu ara e Efronit që gjendej në Malkpelah përballë Mamres, ara me shpellën që ishte aty dhe tërë drurët që ishin në arë dhe në të gjithë kufijtë përqark, 18 kaluan në pronësi të Abrahamit, në prani të bijve të Hethit dhe të të gjithë atyre që hynin nga porta e qytetit të Efronit. 23:17-18 Ky kapitull duket i ndryshëm nga të tjerët — nuk ka mrekulli, nuk ka engjëj, nuk ka zëra nga qielli. Ka vetëm një burrë që qan gruan e vet dhe pastaj negocion me kujdes blerjen e tokës. Por pikërisht këtu qëndron mësimi i thellë: si e jeton besimtari vdekjen — dhe si bën hapa konkretë besimi edhe kur dhemb. Abrahami lotoi, u ngrit, dhe veproi. Ky është besimi i matur, jo ai i filmave. 2. Konteksti Historik dhe Kulturor Sara vdiq në moshën 127 vjeç — e vetmja grua në Bibël moshës së cilës i regjistrohet viti i vdekjes. Kjo s'është rastësi: ajo ishte bashkëshortja e besëlidhjes, nëna e premtimit. Emri i saj ishte ndryshuar nga vetë Perëndia (kapitulli 17). Dhe Bibla e nderon duke i dhënë kapitullin e vet të vdekjes. Ajo vdiq në Hebron — të njëjtin vend ku Abrahami kishte mbjellë pemë dhe kishte thirrur emrin e Zotit (21:33). Shtëpia shpirtërore e familjes. Hebrenjve 11:11 e nderon edhe Sarën si heroë besimi: «me anë të besimit edhe Sara vetë mori fuqi për të zënë barrë... sepse e çmoi besnik Atë që kishte premtuar». Ajo që qeshi me mosbesim (kapitulli 18), u bë nënë e besimit (Hebrenjve 11). Besimi i vërtetë nuk mësohet brenda natës — rritet gjatë dekadave. Sara kishte dekadat e saj — dhe i kaloi të gjitha. Dhe tani konteksti i blerjes: Abrahami jetonte si i huaj — pa tokë, pa pronë ligjore, pa të drejtë varrosje. Në kulturën e lashtë, të mos kishe varr të familjes ishte diçka shumë e rëndë — do të thoshte se nuk kishe rrënjë, nuk kishe histori, nuk kishe të ardhme. Abrahami kishte premtimin e gjithë vendit — por asnjë metër katror të vet. Pra ky kapitull është çasti kur besimi bëhet pronë e parë: një shpellë e vogël, e blerë me çmim të plotë, para dëshmitarëve. Jo dhuratë, jo pazar — pronë legale. Abrahami po i thoshte botës: «unë besoj se ky vend i takon farës sime — dhe po e vërteto me para të gatshme». 3. Shpjegimi i Tekstit Zanafilla 23: 1–2: Abrahami qau — dhe kjo është e mirë «Abrahami erdhi për të vajtur për Sarën dhe për ta qajtur» (v. 2). Dy folje, dy veprime njerëzore të shëndetshme: vajtimi dhe qarja. Abrahami nuk u bë filozof i distancuar — qau. Kishte jetuar me Sarën mbi njëqind vjet: nga Uri, nga Harani, nga Egjipti, nga Sodoma, nga Morija — gjithë rrugën e besimit kishin ecur bashkë. Ajo kishte qeshur me mosbesim (kapitulli 18) dhe kishte qeshur me gëzim (kapitulli 21). Kishte gabuar (kapitulli 16) dhe kishte besuar (Hebrenjve 11:11). Tani s'ishte më. Dhe Abrahami qau — siç duhet. Besimi nuk të heq të drejtën të qash; të jep forcë të ngrihesh pas të qarit. Pali nuk thotë «mos qani» — thotë «mos qani si ata që s'kanë shpresë» (1 Thesalonikasve 4:13). Dallimi s'është mes lotësh dhe pa lotësh — por mes lotëve me shpresë dhe lotëve pa të. ZANAFILLA 23: 3–9: «Unë jam i huaj» — dhe kjo nuk është ankesë Abrahami u ngrit nga i vdekuri — fjalë për fjalë, u çua nga vendi ku po qante pranë trupit të Sarës — dhe foli me bijtë e Hetit. Dhe fjalët e para janë: «Unë jam tek ju si i huaj dhe i ardhur». Kjo s'ishte ankesë — ishte rrëfim. Pas gjithë viteve në Kanaan, pas gjithë besëlidhjeve dhe premtimeve, Abrahami e dinte pozitën e vet: i huaj. Dhe kjo e bënte të lirë. Njeriu që nuk pretendon se është pronar i gjithçkaje, nuk ka nevojë të luftojë për çdo gjë. «Jepni-mi një varr» — jo «kam të drejtë», jo «Perëndia ma ka premtuar» — por kërkesë e thjeshtë dhe e ndershme, nga pozita e të huajit. Humiliteti nuk dobëson; hap dyer. Dhe bijtë e Hetit i përgjigjen bukur: «ti je princ i Perëndisë mes nesh» (v. 6). Edhe armiqtë e paarmatosur e njohin bekimin e Perëndisë kur shohin jetën e besimtarit. Kjo s'ishte vetëm kompliment — ishte dëshmi. Njëzet e pesë vjet pranë Abrahamit kishin treguar se ky njeri kishte diçka të ndryshme. Kur jeta jote është dëshmi, botën e ke mik edhe kur s'flet. Zanafilla 23: 10–16: Negociata me dinjitet — dhe çmimi i plotë Efroni ofron shpellën falas (v. 11) — zakon i mirësjelljes orientale, ku oferta fillestare nuk pritet të pranohet. Abrahami e di këtë dhe insiston të paguajë çmimin e plotë (v. 13). Pastaj Efroni hedh në bisedë çmimin: «katërqind shekelë argjendi» (v. 15) — dhe shton «çfarë është kjo mes meje dhe teje?» — zakon tjetër i pazarit: minimizo çmimin me fjalë, por mbaje të lartë me numra. Abrahami pagoi menjëherë, pa u shtirur. Pse insistoi të paguante? Sepse dhurata e krijonte varësi — dhe pronësia e fituar me dorëheqje nuk kishte bazë ligjore. Donte diçka të qëndrueshme: dokument, dëshmitarë, çmim të paguar. Besimi afatgjatë ka nevojë për themelje reale, jo vetëm premtime gojore. Dhe vini re edhe maturinë e Abrahamit gjatë negociatës: nuk u grind, nuk u ankua, nuk citoi premtimin hyjnor si argument pazari. Ishte i qetë, i drejtë, i respektueshëm — dhe fitoi tokën me dinjitet. Ndonjëherë mënyra se si bëjmë biznes tregon më shumë për besimin tonë sesa fjalët që themi. Zanafilla 23: 17–20: Shpella e parë — dhe rrënjët e para Transferimi u bë «para syve të bijve të Hetit, para gjithë atyre që hynin në portën e qytetit» (v. 18) — zyrtarisht, ligjërisht, publikisht. Shpella e Makpelës u bë prona e parë ligjore e Abrahamit në tokën e premtimit. E vogël — një shpellë dhe ara rreth saj. Por e fortë — dokument real, dëshmitarë realë, çmim real. Dhe Abrahami «varosi Sarën» (v. 19) — fjalët e fundit të kapitullit janë ato të njeriut që varos të dashurën e tij me dinjitet, në tokën e premtimit, me shpresë. Varri s'është fund — është shenjë besimi: «unë besoj se kjo tokë do të jetë e farës sime, prandaj po varo Sarën këtu». Varri i Sarës ishte pohim profetik para se të ishte gur varrimi. Dhe kjo shpellë do të bëhet varri i gjithë patriarkëve: Sara, Abrahami (25:9), Rebeka dhe Lija (49:31), dhe Isaku e Jakobi (49:29–32; 50:13). Gjashtë patriarkë dhe bashkëshortë — të gjithë bashkë, në atë shpellë të vogël të blerë me katërqind shekelë — duke pritur ringjalljen. Varri i tyre ishte ankorë e shpresës: ata vdiqën «duke rrëfyer se ishin të huaj e të ardhur» (Hebrenjve 11:13), por varrin e kishin në tokën e premtimit. Ka diçka shumë njerëzore dhe shumë të shenjtë bashkë në këtë skenë: gjashtë trupa në një shpellë, duke pritur. Besimi i tyre nuk ishte vetëm i mendjes — ishte i eshtrave. Dhe eshtrat e tyre thonin: «ne besojmë se do të ngrihemi». Kjo është shpresa e ringjalljes: jo ide abstrakte, por diçka aq reale sa blen varr dhe fut të dashurin brenda me besim se do ta shohësh sërish. 4. Fjalët Kyçe të Kapitullit «Vajti dhe qau» (v. 2). Dy folje origjinale: safad (vajtoi, qau me zë, si traditë mortore) dhe bakah (qau me lot). Bibla nuk ka turp të tregojë lot burrash — Abrahami, Jozefi, Davidi, Jezusi. Qarja nuk është dobësi; është njerëzi. Dhe besimtari qan me lotë të ndryshëm: me shpresë. «I huaj dhe i ardhur» (v. 4). Dy fjalë origjinale: ger (i huaj me status të njohur) dhe toshav (i ardhur kalimtar). Bashkë formojnë identitetin e plotë të besimtarit: jetojmë këtu, por s'jemi nga këtu. Hebrenjve 11:13 e citon këtë fjali drejtpërdrejt për gjithë besimtarët — «rrëfyen se ishin të huaj e kalimtarë mbi tokë». «Princ i Perëndisë» (v. 6). Fjalë për fjalë në hebraisht: nesi Elohim — «i ngrituri i Perëndisë», princi i Tij. Emërtim i jashtëzakonshëm nga pagani për besimtarin. Njeriu që pranon të jetojë si i huaj, merr titullin e princit. Mbretëria e Perëndisë i ngre lart ata që ulen — dhe i ul ata që ngjiten vetë. «Makpela» (v. 9). Emri origjinal Makpelah do të thotë «e dyfishtë» — ndoshta shpellë me dy dhoma, ose vend i dyfishtë. Ky vend u bë i shenjtë — sot quhet El-Halil (Hebroni) dhe është njëri nga vendet më të vizituara nga tre besimet Abrahamike. Guri i varrimit është gurthemel i historisë. 5. Lidhja me Krishtin dhe Dhiatën e Re Ky kapitull nuk ka profeci të drejtpërdrejtë për Krishtin — por ka dy tema të mëdha që tregojnë drejt Tij. E para është tema e të huajit që gjen shtëpi. Abrahami jetoi si i huaj — dhe Pjetri na quan edhe ne «të huaj e udhëtarë» (1 Pjetrit 2:11). Por Krishti ndryshoi gjithçka: Kështu pra, ju nuk jeni më të huaj as refugjatë, por jeni bashkëqytetarë të shenjtorëve dhe anëtarë të shtëpisë së Perëndisë. — Efesianëve 2:19 Abrahami vdiq i huaj në Kanaan — ne nuk do të vdesim të huaj: Krishti na solli në shtëpinë e Atit. I huaji u bë bir — jo me blerje, por me birësim. Dhe e dyta është tema e varrit dhe e shpresës. Abrahami varosi Sarën me dinjitet dhe me besim — sepse varri për besimtarin s'është fund, por pritje. Dhe Krishti e bëri varrin vend kalimi, jo vend mbylljeje: «Unë jam ringjallja dhe jeta; kush beson në mua, edhe sikur të vdesë, do të jetojë» (Gjoni 11:25). Shpella e Makpelës mbajti gjashtë trupa në pritje — Golgota nuk mbajti asnjë. Tre ditë — dhe varri u zbraz. Prandaj edhe ne mund të varrosim të dashurët me lot dhe me shpresë bashkë: shpella ka derë — dhe dera hapet. Ka edhe diçka të tretë: Stefani, duke dhënë llogari para Sanhedrinit, i përmend saktësisht këtë blerje: «Perëndia nuk i dha asnjë trashëgimi në të... por i premtoi se do t'ia jepte... Dhe ai bleu shpellën e Makpelës» (Veprat 7:5, 16). Për Stefanin, shpella ishte shembull i besimit që pret — i atij besimi që blen varr në tokën e premtuar kur ende s'ka asgjë tjetër. Kjo është besimi ynë: investojmë këtu me zemrën atje. 6. Aplikimi për Ne Sot Pothuajse te gjithë krahinat tona e kanë një zakon të bukur: kur dikush humbet të afërm, fqinjët vijnë — dhe nuk flasin shumë. Ulen pranë. Sjellin ushqim. Qëndrojnë. Kjo është urtësi e lashtë: dhimbja nuk ka nevojë për fjalë — ka nevojë për prani. Kapitulli 23 na mëson si të jetojmë me vdekjen — dhe me jetën pas saj. Nga ky kapitull marrim: Së pari — lejo veten të qash, dhe lejo të tjerët. Abrahami qau — dhe s'u turpërua. Besimi nuk na bën të fortë duke na bërë të pandjeshëm; na bën të fortë duke na dhënë shpresë brenda dhimbjes. Kur ti ose dikush pranë teje humbet dikë të dashur, mos nxito të «ngushëllosh» me fjalë të shpejta. Qëndro, uhu, lejo lotët. «Qani me ata që qajnë» (Romakëve 12:15). Së dyti — ngjiru pas dhimbjes dhe vepro. «Abrahami u ngrit nga i vdekuri» — u ngrit fizikisht nga vendi ku qante, dhe filloi të veprojë. Dhimbja ka kohën e saj — dhe pastaj jeta kërkon hapa. Besimi nuk do të thotë të mos ulesh nga dhimbja; do të thotë të ngrihesh kur koha vjen. Nëse je ende i ulur nga një humbje e vjetër dhe nuk po ngrihesh dot, kjo është shenjë se ke nevojë për ndihmë — jo dobësi. Së treti — rrëfe hapur që je «i huaj» këtu. Abrahami nuk u turpërua të thotë «jam i huaj». Edhe ne jemi kalimtarë — qyteti ynë i vërtetë është tjetër (Filipianëve 3:20). Kur e di se s'je nga këtu, nuk lufton për çdo gjë si të ishte e fundit. Mban gjërat me dorë të hapur — shtëpinë, karrierën, madje edhe të dashurit — duke ditur se janë hua të një rruge. Së katërti — paguaj çmimin e plotë, mos merr dhurata me rrjepë. Abrahami refuzoi tokën falas — donte pronësi të pastër, pa detyrime. Ka situata ku «dhurata» vjen me zinxhirë të padukshëm: favorin që krijon varësi, ndihmën që blen ndikimin, ofertën që merr lirinë. Para se të pranosh, pyet: çfarë do të duhet në fund? Ndonjëherë çmimi i plotë tani është liri e plotë nesër. Së pesti — varrosni me dinjitet dhe me shpresë. Kur humbasim dikë nga kisha, varrosim siç varroste Abrahami: me dhimbje të vërtetë dhe me besim të vërtetë. Varri i besimtarit nuk është pikë — është presje. «Ata që flejnë në Jezus, Perëndia do t'i sjellë bashkë me Të» (1 Thesalonikasve 4:14). Loto — dhe shpreso. Të dyja bashkë, si Abrahami. Së gjashti — ndërto shenja besimi konkrete edhe kur dhemb. Abrahami bleu shpellën menjëherë pas vdekjes së Sarës — jo pas gjashtë muajsh, kur dhimbja të lehtësohej. Besimi punon edhe në ditët e dhimbjes. Ndoshta hapi yt i besimit sot nuk është kur ndihesh mirë — por saktësisht sot, kur dhemb. Blerja e shpellës tha: «edhe sot besoj». 7. Çfarë Mësojmë Sot Zanafilla 23 na tregoi Abrahamin që qau — dhe u ngrit; i huajin që kërkoi varr — dhe mori titullin «princ i Perëndisë»; negociatën me dinjitet dhe çmimin e plotë të paguar; shpellën e vogël që u bë varr i gjashtë patriarkëve; dhe besimin konkret — blerja e tokës kur ende s'kishte asnjë meter tjetër të vet. Ky kapitull s'ka mrekulli të dukshme — ka diçka më të rrallë: besimin e jetës së përditshme, të lotëve dhe dokumenteve, të dhimbjes dhe shpresës bashkë. Varg për Tu mbajtur Mend: «Qani me ata që qajnë» (Romakëve 12:15). Abrahami qau — dhe Perëndia nuk e qortoi. Lotët e besimtarit janë të shenjtë. Dhe pas tyre vjen ngjitja: «u ngrit nga i vdekuri». PAQJA DHE HIRI I PERENDISE QOFTE ME JU. ZOTI JU BEKOFTE.