Latest / 8. Gün 25. Saat / Bu dünya neden bir acı ve ıstırap hapishanesidir? - Schopenhauer

Transcript

Bu dünya neden bir acı ve ıstırap hapishanesidir? - Schopenhauer · 8. Gün 25. Saat

0:09
Sekizinci gün 25 saatten hepinize merhabalar.
0:12
Ben Fırat bugün bu bölümde öyle bir konuya dalıyoruz ki her
0:17
şeyden önce şöyle bir rahat oturun, çayınızı kahveninizi
0:20
alın yine bunun için müsaade edeceğim.
0:22
Size merak etmeyin çünkü mevzunuz biraz derin ama bir o
0:26
kadar da kafa açacak. Bazen hayatta neyin doğru neyin
0:29
yanlış olduğunu düşünürken kafanızda 40 tilki dolaşır ya
0:33
işte o tilkilerin kuyruğunu birbirine dolayacak bir filozof
0:36
var. Karşımızda artva shopen hava ama
0:39
rahat olun adama biz shopen diyelim çünkü benim kışın
0:42
patlayacak söyleyene kadar kafa ütülemeye gerek yok.
0:45
Şimdi bu abimiz ahlak dediğimiz mevzuyu ele alıyor.
0:49
Ama ters köşe bir yerden hani klasikler ne diyor?
0:52
Mantıklı karar ver kurallara uy belki biraz daha yukarıdakiyle
0:56
konuş falan yok. Yani shopen bunları kale
0:59
almıyor. Adam diyor ki abi bir durun
1:02
sizin ahlak dediğiniz şey aslında merhametten şefkatten
1:06
geliyor. O mantık o kurallar tamamen fasa
1:09
fiso hikaye burada bir duralım. Hani hayatında hiç şunu yaşadın
1:13
mı? Mesela sokakta birini
1:14
görüyorsun, düşmüş çantasını toplamaya çalışıyor ilk
1:17
refleksin. Ne oluyor bu kişinin çantasını
1:21
toplarsam toplumsal normlara göre uygun bir davranış
1:24
sergilemiş olur mu ve? Takdir alırım diye mi
1:27
düşünüyorsun, yoksa insan gibi gidiyorsun, yardım mı ediyorsun?
1:30
Bence genellikle ikincisini yapıyoruz çünkü içinden geliyor.
1:35
Kalpten bir dürtü bir sıcaklık işte shopen bunu anlatıyor,
1:39
ahlak dediğimiz şey kalbin sesiymiş, meğerse beynin değil.
1:43
Peki bu abimiz nasıl bu kadar emin 2 tane ödüllü makale
1:46
yazıyor, biri özgür irade hakkında diğeri de ahlakın
1:50
temelleri üzerine adam resmen diyor ki kanka ben bu işin
1:53
uzmanıyım ve bence de haklı çünkü bizim gün.
1:56
Hayatımıza gördüğümüz şey bu düşünelim mantıklı hesap kitapla
2:00
mı daha çok yardım ediyoruz yoksa o içten gelen dürtüyle mi
2:04
işte? Shopen ağır burada derin bir
2:06
noktaya kalıyor. Bu arada şefkat deyip de
2:08
geçmemek lazım. O kadar güçlü bir duygu ki bazen
2:12
mantığına bile kafa tutuyor insanın.
2:14
Hani şu sahneyi düşünün, kırmızı ışıkta geçmeye hazırlanan bir
2:17
amcayı böyle kenara çektiğimizi düşünün.
2:19
Ne yapıyoruz? Neden yapıyoruz?
2:21
Çünkü bir şeylerin ters gideceğini hissediyorsun.
2:23
Orada şefkat konuşuyor ya amca dur bakalım ölme diyorsun yazık
2:27
diyorsun içinden. Bu bölümdeki sohbetimizde de
2:30
shopenin insan doğası, özgür irade ve ahlak üzerine
2:33
söylediklerine bakacağız. Bize neler söylüyor?
2:36
Bugün hala geçerli mi? Şefkatle hareket etmek bizi
2:39
nasıl daha iyi insanlar yapar? Hepsine tek tek dalmayı
2:43
düşünüyorum. Hazırsanız kemerlerinizi
2:45
bağlayın, çayınızı, kahvenizi alın.
2:47
Tazeleyin insan doğasının derin kuyularına doğru şöyle bir
2:51
dalalım. Sevgili takipçiler şöyle bir
3:10
düşünün, 1.800 otuzlar avrupa'sı sokaklarda buharlı makineler
3:14
hışır ışıl çalışıyor. Fabrikalar bacalarını
3:17
tüttürüyor, şehirler deli gibi büyüyor.
3:20
Bildiğin eski köy hayatı dağılmış millet ne oluyoruz?
3:24
Kardeş modunda böyle bir kaosun ortasında büyük abilerimiz,
3:27
filozoflar, insan doğasını ve ahlakı masaya yatırıyor.
3:32
O dönem avrupa'da kim var? Kim yok, filozof deyince herkes
3:36
kanta el pençe divan duruyor. Adamın olayı belli, ahlak
3:40
dediğin şey mantıktan gelir, kurallar önemli prensiplerden
3:44
şaşmayın diye yıllarca anlatmış durmuş.
3:47
Hani şu meşhur laf var ya, önemli olan prensip diye işte
3:51
onun kaynağı kant adam mantık adamı kesinlikle gönülden ziyade
3:56
kafa diyor ama işte bir köşede Frankfurt sokaklarında garbin
4:00
teki var. Bu fikre kafa tutuyor.
4:02
Bizim şopen akademik çevrelerden biraz dışlanmış, pek sevilmeyen
4:06
bir abimiz. Neden?
4:07
Çünkü adam sadece kitaplara bakmamış, sokaklarda yürümüş
4:11
insanları izlemiş. Bak kardeşim hayat böyle
4:14
yaşanmıyor demiş. Şopenin en büyük olayı bu zaten
4:17
kitabi bilginin peşinde koşmak yerine gerçek hayattan
4:21
beslenmesi yani bir tarafta bizim sokağın dilinden anlayan
4:24
ramiz dayı, diğer tarafta sosyetenin içinde yaşayan Kenan
4:27
Birkan şöyle bir düşünün, birine yardım ettiğinizde gerçekten
4:31
bunun mantıkla mı yapıyorsunuz, yoksa o anda içten gelen bir
4:35
dürtüyle mi? Ya dur şu yardımı yapayım da
4:37
evrene güzel bir mesaj yollayayım.
4:40
Tribine mi giriyorsun yoksa sadece insani bir bağ mı
4:43
hissediyorsun? Shopen burada bombayı patlatıyor
4:46
beyler anımlar ahlak dediğiniz şey mantıktan değil şefkatten
4:51
geliyor diyor. Hemen havaya da girmeyin, şopen
4:54
ekliyor, her duygusal hareketin doğru olduğunu da söylemiyorum
4:57
ki ben diyor. Olay duygu da bitmiyor.
5:00
Karakterin niyetin ve içindeki merhamet kapasitesi önemli.
5:03
Yani şunu demeye getiriyor, eğer içinden gelerek gerçekten bir
5:07
bağ hissederek birine yardım ediyorsan, iş desen o zaman
5:10
ahlaklısın. Yoksa sırf kurallara uyayım ya
5:14
da kendimi iyi hissedeyim diye yapıyorsan bu tam olarak ahlaki
5:17
bir erdem sayılmaz. Bu arada shopen'in fikirleri
5:21
dönemin ağır abi felsefesiyle de çatışıyor.
5:23
O kadar ki Norveç bilim derneği adamın makalelerini
5:26
ödüllendiriyor ama diğer filozoflar 10'a çıkart burun
5:29
kavuruyor. Yani adam bir nevi felsefenin
5:32
kenar mahalle kralı o dönemler. Şimdi buradan şu soruyu sormamız
5:36
lazım. Biz gerçekten özgür irademizle
5:39
mi hareket ediyoruz, yoksa içimizde bir yerlerde başka bir
5:42
güç mü var? Bizi yönlendiren ya da yardım
5:45
etme motivasyonumuz ne? Bu soruları şopenle birlikte
5:49
cevaplamaya çalışacağız. Şimdi sabah rutininin perde
5:53
arkasına bakalım. Hani sabah gözümüzü açıyoruz,
5:56
elimiz neye gidiyor? Hop telefona ya bir dur düşün.
5:59
Bu gerçekten senin özgür iraden mi?
6:02
Shopen ağır burada devreye giriyor ve diyor ki kanka biz
6:05
saniye o kadar da basit değil bu işler.
6:08
Biraz daha derine inelim. Şimdi sabahları ne yapıyoruz?
6:11
Kahvaltı hazırlıyoruz işte. Bu noktada size bir realite çek
6:15
geliyor. Gerçekten kahvaltıda ne
6:17
yiyeceğinizi özgürce mi seçiyorsunuz yoksa dolapta ne
6:20
varsa ya da o ancanın ne istiyorsa ya da sabahın nasıl
6:23
başladığına göre mi şekilleniyor ya bir düşün hangi çayı içeceğin
6:27
bile geçmişteki deneyimlerimizden
6:29
alışkanlıklarımızdan ve doğal yapımızdan gelen bir karışım
6:32
kahvemi çay mı, türk kahvesi mi, Amerikan mu işte burada shopen
6:37
diyor ki seç. Yeriniz sizin, karakterinizin ve
6:40
içinde bulunduğunuz durumun bir yansıması adamın olayı şu, her
6:44
hareketimiz 2 kaynaktan besleniyor.
6:46
Biri bizim karakterimiz. Yani o içimizdeki temel yapı
6:49
taşları, diğeri de bulunduğumuz durum.
6:52
Yani motivasyon kaynaklarımız, karakterimiz bil lans gibi dış
6:55
dünyayı nasıl gördüğümüzü belirliyor.
6:57
Mesela biri yardıma muhtaç mı? Bazılarımız hemen koşar, hurra
7:01
yardım eden bazıları arkasını döner.
7:04
Bu anlık bir karar gibi görünebilir ama aslında
7:07
karakterimizin ta kendisi ya da deneyimlerimizin ya düşünün.
7:10
Hepimizin birliği olumsuz bir olay.
7:12
Kadir şeker olayı yani sen şimdi kadir şeker e diyebilir misin
7:15
kardeşim? Sokakta bir tane daha çift
7:17
kavgası gördün mü? Müdahale et nah eder.
7:19
Adam etmez ki niye etsin işte bu bir deneyimdir.
7:23
Arkasını dönüp gider toplum onu yargılayabilir ama adamın
7:26
kişisel deneyimleri. Karakterine oturmuştur ve bu
7:30
gayet de normal bir şeydir. Burada ilginç olan soru şu, eğer
7:34
her şey karakterimize ve duruma bağlıysa biz nasıl sorumlu
7:38
oluyoruz? Shopen diyor ki tam da bu yüzden
7:40
sorumlusun kanka. Çünkü hareketlerin kim olduğunun
7:44
bir yansıması o anda yaptığın şey senin özünü dışa vuruyor.
7:48
Egoist biriysen, bu senin gerçeğin yardımseversen de aynı
7:51
şekilde ahlaki sorumluluk burada devreye giriyor.
7:54
Şimdi buraya kadar olan kısım biraz karamsar gibi gelebilir,
7:58
rahatlayalım çünkü burada şopen bize bir ışık yakıyor.
8:01
Diyor ki her seçim ayrı bir savaş gibi görünmesin.
8:05
Gözünde asıl mesele büyük resimde karakterinizi anlamak ve
8:09
şekillendirmek yani her seferinde doğru kararı vermeye
8:12
çalışmak yerine önce kendini tanı kim olduğunu, nelerin seni
8:15
tetiklediğini, nelerin şefkatini, körükleğini ya.
8:18
Nelerin bunu bloke ettiğini anla işte o zaman gerçek bir değişim
8:22
başlar. Sabahları kahvaltısına ne
8:24
yiyorsun? Konuya geri dönelim.
8:25
Mesela canın inanılmaz bir menemen çekti.
8:28
O menemen seçimin bile geçmişte annenin yaptığı o nefis
8:32
menemenden dolaptaki domates stoğundan ve o anki ruh halinden
8:36
geliyor. Bu bir zincir özgür iradenden
8:39
çok daha karmaşık. Ama burada ne öğreniyoruz?
8:41
Eğer sabah menemen seçimin senin karakterinden kaynaklanıyorsa,
8:45
karakterini iyi bir yere çekerek daha şefkatli, daha anlayışlı,
8:49
daha iyi bir insan olabilirsin. Tamam ben ne dedim diyorum bazen
8:53
ama felsefe böyle saçma sapan bir şey işte arkadaşlar bazen o
8:57
yüzden millet şopar bize diyor ki.
8:59
Kendinizi izleyin. Hangi durumlarda ne
9:02
yapıyorsunuz, hangi anlarda içinizdeki şefkat uyanıyor,
9:05
hangi durumlarda ego devreye giriyor?
9:07
Bunları anlamak senin özgürlüğün ve bu özgürlük seni her
9:11
seferinde daha iyi bir insana dönüştürebilir.
9:14
Gerçek özgürlük kendini tanımaktan geçiyor diyor.
9:17
Karakterini ve motivasyonlarını keşfetteceksin.
9:20
O zaman sabah telefona uzanan o elin bile bir anlamı olur.
9:24
Şimdi düşün sabahki ilk hareketin neydi ve bunun
9:28
arkasındaki karakter. Görmeye çalış biz de.
9:31
Bu arada yeni bir hayal kuralım, sokakta yürüyorsun.
9:34
Kafanla 1.001 düşünce var derken hop bir önünde tökezliyor.
9:39
Poşetler bir anda domatesler yokuş aşağı yuvarlanıyor.
9:42
Ne yapıyorsun? Şimdi bu kişiye yardım etmen
9:45
mantıklı mı diye hesap mı yapıyorsun?
9:47
Yo içgüdüsel olarak atlıyorsun. Yardım etmeye işte bu hareketin
9:51
adı ne biliyor musun? Şopen dilinde merhamet.
9:55
Şimdi biraz bu merhamet meselesini eşeleyelim.
9:57
Günlük hayatımızdan örnekler verelim.
9:59
Mesela dolu bir otobüstesin. Yaşlı bir amca bindiyse hop
10:03
kalkıp yer veriyorsun. Ya da iş yerinde mesai saatini
10:06
unutmuş bir arkadaşına sırf o çıkabilsin diye yardım ediyorsun
10:09
ya da o anlarda bir şey oluyor. Bir bağ kuruyorsun bariyer
10:13
kayboluyor. Şopen buna başkasının acısını
10:16
kendi acın gibi hissetmek diyor işte gerçek ahlak burada
10:20
başlıyor. Bizim bildiğimiz empati yani ama
10:23
bu fikir o dönemin abilerine, ağır abilerine ters kanta ters
10:27
dekarta ters hatta ta. Geçmişteki platoya kadar uzanan
10:31
bir tayfa duygular moral yargıyı bulandırır diyor.
10:35
Onlara göre ahlak dediğin şey mantık ve kurallar üzerinden
10:39
işliyor ama gelin görün ki shopen burada ters köşe yapıyor.
10:43
Çünkü adam şunu fark ediyor. Mantık sadece bir araç, iyi bir
10:47
araç olabileceği gibi bencil bir kılıfa da dönüşebilir.
10:51
Diyor ki bak kardeşim akıllı insanlar o kadar kurnazdır ki
10:56
kendi çıkarlarını haklı göstermek için mantığını öyle
10:59
bir kullanır ki. Şaşar kalırsın, haksız mı?
11:02
Kaç kere birilerinin kendi bencilliğini mantıklı bir
11:05
gerekçeyle süslediğini gördünüz. Mesela yardıma ihtiyacı vardı
11:09
ama ben zaten çok yorgunluğum gibi bahane kaç kez duydum işte.
11:13
Bu yüzden mantık ahlakı taşıyamaz.
11:16
Şopene göre gerçek ahlak bir başkasının mutluluğunu ve
11:20
acısını kendi ruhunuzda hissedebilmekten geçiyor.
11:24
Bu bağ ne kurallar ne mantıkla yalnızca merhametle kurulur.
11:28
O yüzden diyor ki başkasının ya da başkalarının diyeyim.
11:32
Hayatını kendi hayatınız kadar gerçek hissettiğinizde iyilik
11:36
yapmak doğal bir refleks haline gelir.
11:39
Tam da bu noktada işler değişiyor.
11:41
Çünkü shopen'in bu düşüncesi ahlak eğitimi anlayışımızı da
11:44
alt üst ediyor. Şöyle düşünelim, çocuklara ahlak
11:47
öğretirken doğru ve yanlışın kurallarını ezberle demek yerine
11:51
onların merhamet kapasitelerini geliştirmeye odaklansak.
11:55
Mesela empati kurmayı öğretebilsek o zaman kurallar
11:59
ezberlenmeden iyilik yapmak, içgüdüsel bir davranışa dönüşmez
12:02
mi? Şimdi meydan okuyorum.
12:04
Günlük hayatınıza bir göz atın ne zaman başkalarının
12:07
durumlarına bağlandınız. Ne zaman kopuk hissettiniz?
12:10
Birinin derdini ya da sevincini gerçekten hissettiğiniz anları
12:14
bir fark edin. Sonra düşün kanka bu bağı
12:17
güçlendirmek için ne yapabilirsin işte?
12:20
Shopen'in bize verdiği en büyük ders bu gerçek ahlak kalpten
12:24
gelir. Kafadan değil, bir sonraki
12:26
sefere o otobüste yaşlı amcaya yer verirken ya da sokakta
12:30
yardım ederken bir düşün. Bu refleks neden geliyor?
12:33
Cevap basit çünkü insanız ve bağ kurmaya programlıyız.
12:37
Şimdi bu fikri cebine koy. Çünkü önümüzde shopen'in adalet
12:41
anlayışı var. Sevgili takipçilerim şimdi sizi
12:44
şöyle bir anıya götürüyorum, en son ahlaki bir karar verdiğiniz
12:48
anı hatırlayın. Belki bir arkadaşınız yardım
12:50
istedim ama o an işiniz başınızdan aşkın ya da yolda
12:54
bulduğunuz içi para dolu bir cüzdan tam olarak o anda
12:58
kafanızın içinde küçük bir savaş kopmadı mı, yardım etsem mi geç
13:02
mi gitsem? Ya da cüzdanı sahibine mi versem
13:05
kendime içinden bir ödül alsam mı diye düşünmüş olabilirsin.
13:08
Shopen diyor ki, her insanın içinde 3 temel güdü var, daha
13:12
doğrusu güç diyeyim. Bu güçler ahlaki kararlarımızın
13:16
motoru gibi birinci güç, bencillik kendini oynayan güç,
13:20
en sık görülen güç, bu adeta standart ayarlarımız mesela
13:24
hayatta kalma içgüdüsüyle gelen bir şey ihtiyaçlarımız,
13:27
hedeflerimiz, konforumuz. Uzun bir iş gününün ardından
13:31
evde ayaklarını uzatmaya hali kuruyorsun.
13:33
Ve yolda yardıma ihtiyacı olan birini görüyorsun içinden.
13:36
Yani şimdi duramam ki eve gitmem lazım.
13:38
Şöyle bir yatıp dinleneceğim diyorsun işte o an bencillik
13:42
devrede ama burada kendini suçlama.
13:44
Bu tamamen insan doğasının bir parçası, ikinci güç, kötülük
13:49
karanlık yanımız. Şimdi bir itiraf zamanı.
13:52
Hepimiz az ya da çok bu gücü tanırız mesela.
13:55
Iş yerindeki o sürekli böbürlenen arkadaşın bir hata
13:58
yaptığında içinden oh lan nihayet birileri fark etti
14:02
dediğin oldu mu olmadı ya da birine sinirlenip keşke o da
14:06
benim yaşadıklarımı yaşasa diye düşünmedim mi?
14:09
Kötülük dediğimiz güç bu güç insanın içindeki karanlık bir
14:13
dürtü. Şopen diyor ki bu dürtüyü kabul
14:15
etmek gerekiyor ama peşinden gitmek zorunda değilsin.
14:19
Üçüncü güçte merhamet kalpten gelen güç shopenin favorisi bu
14:24
birine yardım ederken kafanızdan hiçbir hesap yapmadığınız o saf
14:28
duygu hatırla az önce daha poşetlere düşen birine yardım
14:32
etmeyi konuştuk ya da başka bir örnek birine yardım ettiğinizde
14:35
duyduğunuz iç huzur işte bu güç saf iyilik kaynağı şopene göre
14:41
gerçek ahlakın temeli burada atıyor.
14:43
Peki bu güçler karışınca ne oluyor bu 3 güç karakterimizde
14:47
öyle bir harmanlanıyor ki her harekette bir karışım bulmak
14:50
mümkün. Mesela bir hayır kurumuna bağış
14:52
yaptın, sadece merhametle mi yaptın yoksa biraz da kendimi
14:55
iyi hissediyorum. Hissi mi vardı ya da kurallara
14:58
uymak, bunu gerçekten başkalarına zarar vermemek için
15:02
mi yapıyorsun yoksa yakalanma korkusuyla mı?
15:06
Burada durmuyor ve diyor ki bu güçlerin hayatınızdaki etkisini
15:09
izlemeniz lazım. Hangi güç, hangi durumda devreye
15:12
giriyor? Mesela ilk tepkiniz genelde ne
15:15
oluyor? Hemen yardım mı ediyorsun, yoksa
15:17
önce kendi rahatını mı düşünüyorsun?
15:19
Peki ya kötü niyet kaç kere birine karşı içinden olumsuz bir
15:23
şeyler geçti benim valla her gün geçiyor birilerine karşı bu
15:26
gözlemler. Size karakterinizle ilgili
15:29
inanılmaz ipuçları veriyor. Her farkındalık anı sizi daha
15:33
iyi bir insan olmaya bir adım yaklaştırıyor.
15:35
Çünkü shopen'e göre gerçek bilgelik kendini tanımaktan
15:38
geçiyor ve bu 3 gücü tanıdığınızda seçimleriniz daha
15:42
bilinçli ve daha ahlaki hale geliyor.
15:45
O zaman bu 3 gücün hayatınızdaki dansına dikkat etmeniz lazım ve
15:48
unutmayın. Kendi karanlık yanınızı kabul
15:51
etmek, merhamet ışığını daha güçlü hissetmenize yardımcı
15:54
olabilir. Siz en.
15:55
Çok hangisi yönetiyor? Bir düşünün ve bu dengenizi
15:58
değiştirmek için ne yapabilirsiniz?
16:00
Bunları bir irdeleyin. Peki Fırat bu merhameti öğrenmek
16:04
mümkün mü? Bomba gibi bir soru bırakıyorum.
16:07
Karakteriniz zaten neyse her hareketinizle onun sonucuysa
16:11
nasıl daha merhametli biri olabiliriz?
16:13
Shopen diyor ki, bir sakin ol çözüm basit ama pratik lazım.
16:18
Hadi bunu bir parçalayalım. Güzelce bakın bu olayı öğrenmek
16:21
aynen gitar çalmayı öğrenmek gibi.
16:24
Böyle bir örnek gördüm ilk başta parmaklar acır akorları
16:27
karıştırırsın ama pratik yaptıkça bir bakmışsın akıyor
16:31
merhamet de öyle bir şey ilk başta zor ben şimdi yardım
16:34
edersem işlerimi aktarma diye düşünürsün ama sonra her
16:38
seferinde biraz daha içgüdüsel hale gelir mesela düşün dil
16:42
öğreniyorsun başlarda. Merhaba nasılsın bile söylemek
16:46
için kafanda çeviriyorsun ama zamanla o dilde düşünmeye
16:49
başlıyorsun. Shopen diyor ki merhamet
16:51
dediğimiz şey olay böyle bir şey ilk başta bilinçli bir efor
16:55
gerektirir ama sonra doğal bir refleks haline gelir.
16:58
Bunu şöyle düşünün, her yardıma ihtiyacı olan gördüğünüzde bir
17:02
fırsat yakalıyorsun. Yardım ettiğinde sadece
17:04
karşındakini değil kendini de değiştiriyorsun.
17:07
Birine gerçek anlamda şefkatle yaklaştığında sanki içinde bir
17:11
dişli daha yerine oturuyor. Sonra bir bakıyorsun dünyayı
17:15
farklı görmeye başlamışsın. Sokakta biri düşüyor.
17:18
Bütün eşyaları yere saçılıyor. Böreği sık sık veriyorum, yardım
17:21
ediyorsun ve o kişinin yüzündeki minnettarlık sana bir şey
17:25
öğretiyor. O an sadece bir hareket değil
17:28
aynı zamanda karakterine bir tuğla ekleniyor, işte bu
17:31
shopen'e göre ahlaki gelişim dediğimiz şey.
17:34
Ve sadece bireysel de değil, toplumun bir boyutu da var bunun
17:37
yani toplumsal bir boyutu diyeyim.
17:39
Böyle bir boyutu da var. Shopen'e göre biz bu merhamet
17:42
işini sadece kendi başımıza değil, içinde bulunduğumuz
17:46
sosyal ortamla birlikte öğreniyoruz.
17:47
Mesela bir mahallede insanlar birbirine yardım ediyorsa siz de
17:50
ister istemez o frekansa giriyorsunuz, yardımlaşma
17:53
bulaşıcıdır. Aynen kahkahalar gibi şimdi
17:56
biraz hayal edelim. Bir toplum düşünün herkesin
17:59
birbirine empatiyle yaklaştığı yardımın doğal bir refleks
18:02
olduğu bir yer. Shopenin büyük hayali bu olay
18:05
sadece kurallarla değil, insanların doğal davranışlarıyla
18:08
şekillenen bir etik sistem. Yani diyor ki, millet arkadaşlar
18:13
birbirinize yardım etmek, nefes almak kadar kolay bir hale
18:16
gelebilir. Peki insanlar niye kurallara
18:18
uysun? Hani bize küçükken söylerdi ya
18:20
öğretmenlerimiz, annelerimiz, babalarımız birisi sana
18:24
yaptığında hoşlanmayacağın şeyi başkasına yapma.
18:26
Bu da birisi sana yaptığında hoşlanacağın şeyi başkasına yap
18:30
gibi bir şey aslında. Shopen'e göre özgürlük sadece
18:34
istediğini yapabilmek değil, kim olduğunu değiştirebilmek yani
18:37
her gün her yardımda her empati anında karakterimizi bir adım
18:42
ileri taşıyoruz. Işte bu gerçek ahlaki özgürlük.
18:46
O yüzden bir dahaki sefere biri sana yardıma ihtiyaç duyduğunda.
18:50
Bu anı sadece onların hayatını değiştirme fırsatı olarak değil,
18:53
kendi karakterini geliştirme şansı olarak da görmen lazım.
18:57
Unutmaman lazım, merhamet öğrenilebilir, pratikte
19:00
güçleniyor ve hayat boyu süren bir şey.
19:02
Şimdi soruyorum, bugün birine yardım ettin mi?
19:05
Etmediysen hala vaktin var. Bugün Allah için ne yaptın?
19:09
Ve her yardımda biraz daha o kişiye yani shopenin hayal
19:13
ettiği insana dönüşebilirsin. Çok fazla uzatmak istemiyorum.
19:16
Bu bölümü şimdi sizi alıp 1.830 dokuza götürüyorum.
19:20
Bizim shopen o zamanlar akademik çevrelerde görmezden gelinen
19:24
adam modunda ama adam yığılmıyor.
19:26
Oturmuş özgür irade üstüne bir esey yazmış almış bunu royle
19:30
norveçgin sinttific sosyetiğe göndermiş.
19:34
Inşallah doğru telaffuz etmişimdir.
19:35
Sonuç birinci adam birinci olmuş olun resmen sahnede ödül almış
19:40
gibi düşün şopen burada durmamış bir yıl sonra ahlakın temelleri
19:44
şak basmış, üzerine ikinci makale, bunu da Danimarka bilim
19:48
derneğine gönderiyor. Bu sefer işler karışıyor, ikinci
19:51
oluyor ama jüri kant ın etik anlayışını eleştirdiği için
19:55
biraz bozuk atıyor. Diyorlar ki tamam yazın güzel
19:58
ama oğlum kanta niye bulaşıyorsun sen?
20:01
Asıl bomba şu shopenin bu yazıları ahlakın temelini
20:04
merhamete dayandırmasıyla ilk kez büyük bir akademik
20:08
platformuna dikkat çekiyor. Merhamet konuşulmaya başlanıyor.
20:11
Bu fikir filozoflarla sınırlı kalmıyor.
20:14
Psikoloji dünyası da shopen'e selam çakıyor.
20:17
Empati üzerine yapılan araştırmalar, insanların ahlaki
20:20
kararlarının mantıktan çok duygularla şekillendiğini
20:23
gösteriyor. Mesela freud ve nietzsche gibi
20:26
devler, shopin'in irade ve motivasyon üzerine
20:29
söylediklerini kendi çalışmalarına taşıyor.
20:31
Mit genste desen onun felsefi düşüncelerinde bile shopenin
20:35
yankılarını görebiliyoruz ama can alıcı nokta şu, bugün mesela
20:39
yapay zekadan iklim değişikliğiyle mücadeleye kadar
20:42
birçok güncel meselede shopen'in fikirleri tekrar sahneye çıkıyor
20:46
görmek isteyen görüyor. Bunları özellikle yapay zeka
20:49
konusuna bir düşün insanlar gibi merhametli kararlar alması
20:52
mümkün mü? Shopenin başkalarının acısını
20:55
hissetme fikri. Makineler için nasıl bir etik
20:58
model oluşturabilir? Burada modern nörobilim şöyle
21:02
demiş olum, shopen sen haklıydın be abi çünkü bilinin acısını
21:06
gördüğünüzde beyninizdeki ağlar o acıyı hissediyormuş gibi
21:10
harekete geçiyor. Yani merhamet sadece bir felsefi
21:14
konsept değil, biyolojik bir gerçek.
21:16
Shopen bunu 1.008 yüzlerde söylerken bilim bunu ancak son
21:20
yıllarda doğruluyor. En büyük iddialarından biri şu,
21:24
her hareketimizi özgürce seçemeyiz ama karakterimizi
21:26
geliştirebiliriz. Bu günümüzün özgür irade
21:30
tartışmalarında hala kafa açan bir durum.
21:32
Genlerimiz çevremiz, geçmiş deneyimlerimiz, bunların hepsi
21:36
bizi şekillendiriyor ama yine de kendimizi gözlemleyerek ve
21:39
bilinçli bir şekilde hareket ederek daha şefkatli bir
21:42
karakter geliştirebiliriz. Bugün dünya olarak
21:45
karşılaştığımız zorluklara bakalım.
21:46
Iklim krizi gelir eşitsizliği, savaşlar bunlar bireysel
21:51
çıkarları aşmayı ve daha geniş bir empati çemberi çemberi.
21:57
Lan daha çember de yemiyorum, anlattığım şeyleri bak ne dedim?
22:00
Geniş bir empati çemberi yaratmayı gerektiriyor.
22:02
Şopen diyor ki, kendi karakterini geliştirerek
22:05
başkalarının hayatlarında iyileştirebilirsin.
22:08
Yani bireysel değişim toplumsal değişimin temel taşı, sevgili
22:11
takipçilerim, shopen'in etik anlayışı sadece bireysel bir
22:15
gelişim hikayesi de değil, aynı zamanda toplumları dönüştürme
22:18
potansiyeline sahip bir fikir. Ben öyle görüyorum.
22:21
Merhametli merkezine alan bir dünya hayali kurun çok ütopik
22:25
değil mi? Ama bir kurun herkesin birbirini
22:27
gerçekten hissettiği bireysel bencilliklerin arka planda
22:30
kaldığı bir dünya. Shopen'in bize verdiği umut tam
22:33
da burada yatıyor. Bugünkü bölümün sonuna geldik.
22:36
Şöyle bir özet geçmek istiyorum, bugün öyle bir filozof konuştuk
22:39
ki adam resmen ahlak dünyasını tepe taklak etmiş biri bizim
22:43
shopen ahlak dediğimiz şey kurallardan mantıktan gelmiyor
22:46
kardeşim. Olay tamamen merhamette bitiyor
22:49
demiş. Yani düşünün o dönemin
22:51
filozoflarından sağlam bir ters köşe, gerçek ahlak, şefkatle
22:55
yani karşındaki insanın acısını kendi acın gibi hissetmekle
23:00
başlar diyor. Bu fikirleri 2 ödüllü
23:02
makalesinde patlıyor. Özgür irade ve ahlakın temelleri
23:06
üzerine yazdığı bu yazılar filozoflar kulübüne sağlam bir
23:09
çentik atıyor. Özellikle şu kısmı çok çarpıcı,
23:12
bizim özgür irademiz yokmuş gibi görünebilir.
23:15
Çünkü yaptıklarımız tamamen karakterimiz ve içinde
23:18
bulunduğumuz koşullara bağlı ama yine de ahlaki sorumluluğumuz
23:22
var. Çünkü ne yaparsak yapalım.
23:24
O hareketler bizim kim olduğumuzu ortaya koyuyor demiş
23:28
işimi de motivasyon tarafı var insanlar 3 temel güçlü hareket
23:31
ediyor dedik. Bencillik, kötülük ve merhamet.
23:35
Bu 3 güçten bahsettim. Shopen burada merhameti baş tacı
23:38
yapıyor. Eğer birinin acısını kendi acun
23:40
gibi hissediyorsan işte o zaman gerçekten ahlaklısın diyor.
23:44
Adam sana modern nörobilim de bu adama haklı çıkarıyor.
23:47
Beynin bir başkasının acısını gördüğünde aynı acıyı
23:50
hissediyormuş gibi tepki verdiğini gösteriyor.
23:53
Yani merhamet felsefi bir kavramdan çok biyolojik bir
23:56
gerçeklik. Bugün bu fikirler hala cevap
23:59
canlı bahsettim. Yapay zekadan iklim
24:01
değişikliğine, küresel krizlerden kişisel gelişime
24:03
kadar her şeyde shopen'in merhamet anlayışı devrede.
24:07
Özellikle de bu karmaşık dünyada kurallar ve mantık yetmiyor.
24:10
Abi merhamet gerekiyor. Shopen'in bize öğrettiği en
24:13
önemli şey de şu, başkalarına duyduğun şefkat hem seni daha
24:17
iyi bir insan yapar hem de dünyayı daha yaşanır bir yer
24:21
haline getirir. Şimdi düşün bugün Allah için ne
24:25
yaptın? Küçük bir yardım bile olsa bunun
24:28
sizin karakterinizi nasıl şekillendirdiğine dikkat edin.
24:31
Çünkü gerçek değişim küçük adımlarla başlar.
24:34
Shopen'in dediği gibi merhamet iyi bir insan olmanın en sağlam
24:39
yoludur. Kendinize iyi bakın.