Latest / Anlamak+ / İlk tek Tanrılı inancın krizi; Helen Uygarlığı

Transcript

İlk tek Tanrılı inancın krizi; Helen Uygarlığı · Anlamak+

0:00
Herkesi tekrar merhaba. Bu hafta beni sevindiren 3 ayrı
0:03
mail aldım ve bu maillerin hepsinde ortak bir şey vardı.
0:07
Tabii ki kişisel verileri korumak için bunları paylaşmam
0:10
mümkün değil. Ancak herkesin söylediği şey
0:13
şuydu, işte işe giderken çocuğumu almaya giderken onu
0:17
yaparken hep mutlu olacağım bir şeyler öğreneceğim bir kanala
0:21
erişmiştim. Şimdi bundan iyi mutluluk
0:23
kaynağı olamaz. Istediğiniz kadar sponsorluk
0:26
anlaşması imzalayın. Istediğiniz kadar gelir elde
0:28
edin ki ben daha anlamak artıdan.
0:31
Bir gelir elde etmiş değilim. Çok da umrumda da değil işin
0:34
açıkçası bunu çok samimiyetle söylüyorum.
0:36
Çünkü insanların fikirlerine nüfuz edebilmek, onları
0:39
düşünmeyi sevk edebilmek, anlamın kendisinin peşinde
0:42
koşturabilmek, bütün maddi servetlerin ötesinde bir anlayış
0:46
bu. Özellikle benim gibi toplumsal
0:49
refleksi önemseyen, toplumsal entelektüel düzeyi göz önünde
0:54
bulunduran biri için. Emin olun ki maddi tüm
0:57
servetlerden daha kıymetli. Şimdi bugün gene geldik
1:00
musevilerle ilgili kafanızı şişirmeye, musevilere niye bu
1:03
kadar özen gösteriyorum? Çünkü 2 sebebi var bunun.
1:07
Birincisi inanılmaz iyi bir tarih yazıcıları bunlar.
1:10
Yani evet doğru, belki belki de yanlış belki tamamen uydurma
1:14
belki abartılar içeriyor. Ancak iyi bir tarih yazıcıları
1:18
ve aynı şekilde ilk tek tanrılı din denemesi tırnak içinde
1:22
zerdüşülüği görmezden gelirsek. Eee denemelerini yapan ve
1:26
günümüze ulaştıran bir topluluk burası ve kendi kültürel
1:30
normlarının da bulunmasından dolayı onların yolculuğu aslında
1:34
merak uyandıran bir sosyolojik çözümlemeyle beraberinde
1:38
getiriyor şimdi. Önemli bir şey var ııı mabet
1:42
fikirlerini anlatmayacağım. Süleyman podcastinde Süleyman
1:45
mabedi ile ilgili yaptığım podcast'te zaten bunu detaylıca
1:47
anlattım. Beni sıkıca takip eden
1:49
insanların en kıymetli şeyleri olan zamanlarını çalmamak için
1:52
tekrar aynı şeylere girmiyorum. Dileyen daha önce dinlemeyen
1:55
Süleyman mabedi ile ilgili çok yakın zamanda yayınladığım
1:58
podcasti'de dinleyebilir. Ben tabii ki hiçbir podcast'te
2:02
hani konuları işte Google yorumları falan irdelemeye
2:05
çalışan biri değilim. Genelde okuduğum, mantıklı,
2:08
bulduğum senaryoları özümseyerek 34 farklı kaynaklar.
2:12
Referanslarla güçlendirmeye çalışan bir insan.
2:15
Dolayısıyla hal böyle olunca benim oluşturduğum fikirlerdeki
2:18
temel mantık aslında bir örüntü yakalayabilmek ve anlamanın
2:22
kendisini inşa edebilmek. Şimdi burada museviler ilk tek
2:27
tanrılı dine zaten böyle sıkı sıkı bağlanmadılar, ilk fikir
2:30
bu. Bunu birkaç potkeste anlatmaya
2:33
çalıştım. Dilimin döndüğü kadarıyla ve
2:35
dedim ki insanlar aslında bu süreci de kendi içerisinde
2:38
tecrübe ede ede aslında bir külliyat oluşturabildiler.
2:44
Ve burada en önemli fikir olarak karşımıza gelecek husus tabii
2:48
ki. O dönem içerisindeki etki
2:51
alanları babil sürgününden sonra musevilerde bir tavır
2:55
değişikliği oluyor. Bakın bu çok önemlidir.
2:58
Babil sürgünü biliyorsunuz ikinci nebukazarın gelip kudüsü
3:01
yıkıp alaşağı edip bütün neredeyse musevilere babil'e
3:05
götürdüğü anlatıyı barındırırken dizi içerisinde.
3:10
Bu sürgünden dönem. Museviler, bir dönemde perslerin
3:14
hükmünde yaşarlar. Aslında ikinci kilosu çok
3:16
severler ve persler gerçekten onlara inanılmaz rahat bir
3:20
özgürlük alanı sağlar. Birazcık da zerdüşlükle olan
3:22
korelasyonlarından dolayı. Ancak penslerle gittikten sonra
3:29
ve bu 2 medeniyette gördüğü bazı şeylere istinaden museviler
3:34
toplumu dini statü içerisinde sınıflar ayırmaya gayret
3:38
gösterirler. Bunlardan en önemlisi amarezdir.
3:42
Bu toplumun yüzde seksenlik gibi büyük bir popülasyonunu etki
3:46
altına alan çeşitli kaidelerle museviliği şüpheli olan ancak.
3:51
Musevi olarak kabul edilen kimseleri kapsar.
3:54
Biliyorsunuz Musevi olmanın bazı yasaları var.
3:57
Musa'nın yasası gerekliliklerine işte sunaklara belli şeyler
4:01
sunabilmek, kurbanlar sunabilmek, bir Musevi anneden
4:05
doğmuş olmak, bunların hepsi şüphe getiriyorsa herhangi bir
4:08
tanesi. Ne oluyorsunuz?
4:10
Tabii ki museviisiniz ama çok da oralı değilsiniz.
4:13
Genelde bunlar da sunaklara kurban sunamadıkları için yoksul
4:17
ve fakir kimselerden oluşan ciddi bir popülasyondu.
4:21
Eee peki ambarizledik biz bunlara çok mu önemli?
4:24
Evet çok önemli. Çünkü revalıtion enerjisini
4:27
bunlar oluşturacaklar. O adımları ilk bunlardan
4:29
duyacaksınız. Peki neden yani anhales
4:32
dediğimiz zaman hakaret mi bir şey olursa evet bir dönem
4:35
içerisinde bu söz her ne kadar böyle bir ayrıma gitse de bir
4:38
hakarete dönüşmeye başladı ve toplumun ikinci belki de üçüncü
4:42
sınıf vatandaşları olarak bu amhales dikkat çekmeye başladı.
4:46
Hal böyle olunca birazdan anlatacağım üzere amel ezber
4:51
toplumun temeliyle uyumsuz bir hareket düzenine ulaştılar.
4:54
Ancak sadece onlar değildi. Bu hikayenin paydaşı aynı
4:58
şekilde rahip sınıfında ve daha sonrasında ferisiler, esseniler,
5:03
sadık iller gibi kollara ayrılacak.
5:05
Yapılar da aslında kendi içinde uyumsuz bir takım anlatılara
5:09
sahiptir. Bunlara tırnak içinde bu arada
5:11
esenim esen demiyoruz tutucular. Ya da dini muhafazakarlar
5:17
diyoruz ama tutucular daha yaygın bir tercihtir.
5:20
Amma rezerv var tutucular var. Bir de yönetici sınıfı vardı.
5:23
O çok önemli bir sınıf değil zaten yöneticinin yönetici
5:25
olduğunu anlıyorsunuz. 3 aşağı 5 yukarı yöneticilikte eşitlik
5:29
ilkesinde bu arada sakın kaçırmayın.
5:30
Eşitliğin en önemli basamaklardan biri olduğunu
5:33
musevilikte göz önünde bulundurmanız lazım.
5:36
Şimdi Makedonya kralı babil'den sürüldük.
5:38
Bu sınıflara ayrıldık. Toplumdaki bazı hiyerarşik
5:41
düzenleri alaşağı ettik. Ancak en önemli problem ki
5:44
bunları biz babil'den gördük. Bunları nereden gördük,
5:46
perslerden gördük. Bunları birazcık Musevi
5:49
külliyatı içerisinde oluşturduk. Tek bir ne derler?
5:53
Mabet yapma fikrinden çoklu sinagoglara dönme fikri de
5:58
coşkuda döneminde yani yeşuah diye bildiğimiz dönem içerisinde
6:02
başlayan bir harekettir. Bu hareket esnasında aslında
6:06
tepkiler çoğalınca işte bu tarz böyle küçük sinagoglar
6:09
vasıtasıyla beraber. Ol şey fikre dönen bu eylem
6:13
aslında ilk suriye'de bulduğumuz arkeolojik kazılarla beraber
6:17
sinagogla hayata geçiriliyor ve sinagogların o zamanki tek
6:21
görevi var. Rahiplerin yani din adamlarının
6:24
özellikle tevratı veya thorahı onlara tam anlamıyla aktarmaya
6:29
çalıştıkları bir yapı. Sadece bir ibadethane, bir
6:32
sakrment kültürü açısından değerlendirilen bir yer değil.
6:36
Eee, çünkü toplumun çoğunluğu okuma yazma bilmiyor.
6:38
Mesela o anhara izlerinin çoğunluğu bilmiyor.
6:41
Bu çok önemli bir şey. Hatta bazen de bu bilinçli bir
6:43
tercih. Çünkü okuma yazma bildikleri
6:46
takdirde tanrının kelamını değiştirebileceklerini
6:48
söylüyorlar. Masolitik Metin kodeksinin 11.
6:51
Yüzyılda milattan sonra oluştuğunu düşünürsek, çok uzun
6:54
süre zarfında katkıları sadece rahiplerle ve gerçekten yeminli
6:59
insanlarla sınırlı tutmaya çalışıyor mu?
7:01
Sevillah hani hep eleştirilir, çok değiştirildi diye
7:04
değiştirilip değiştirilmediğinin kanıtını sunmak zor.
7:07
Ancak gönül esaslı ve gerçekten de doğruya yakın bir şeyler
7:11
yapmaya çalışan bir ekibin ürünü aslında.
7:13
Ve çok ciddi bir tarih yazıcılığı da dememin sebebi
7:15
bizzat buradan kaynaklanıyor. Şimdi Makedonya kralı var.
7:19
Aynı dönem içerisinde bayağı bir sürgünü bitti.
7:21
Toplumu hiyerarşik olarak düzenlere ayırdık ama Makedonya
7:23
kralı büyük iskender var. Aleksander tabi ki dünyanın her
7:28
yerinde olduğu gibi kudüs'e de bir şekilde geliyor.
7:30
Oradan iskenderiye geçiyor. Kudüsü çok umursa hep
7:33
umursamadığıyla ilgili elimizde bir bilgi yok ve bu bilgi
7:37
olmadığı için de aslında onun tarihiyle yorumlamak zor.
7:40
Ancak onun tarihinden bize kalan bir enstantan olarak.
7:44
Helenistik, uygarlığın temel yapı taşlarını inşa etmesini
7:47
hatırlayabiliriz. O zaman içerisinde gerçekten
7:50
yeryüzünde asya da dahil olmak üzere herkeste bir helen
7:54
uygarlığı sevdası peydah oldu. Çünkü bu makedon kralı olan
8:00
aleksander the greitin yaptığı büyük fetehirler ve ciddi
8:03
anlamda büyük polisler inşa etmesi, dünyada çok konuşulmayan
8:07
yerlerin bir anda devasa polislere dönüşmesi fikriyle
8:11
beraber. Ne oldu?
8:13
Insanlar artık bir helen olmanın sevdası içerisine düştü.
8:16
Bakın burada da milliyetçiliği konuşabiliriz.
8:18
Milliyetçilik öyle zannettiğiniz gibi taa fiizan'dan gelen bir
8:21
kavram değildir. Genelde 18 19.
8:23
Yüzyılda ciddi şekilde özellikle Avrupa milliyetçiliği
8:25
referanstanır o dönem içerisinde iyi yaşıyorsan karnını
8:29
doyuruyorsan iyi yönetiliyorsan mimari de hoşuna gidiyorsa tamam
8:33
o memleket senin için yeterlidir, anaksagarasın dediği
8:35
gibi karnın nerede doyuyorsa göğü nerede seyredebiliyorsan
8:38
vatan'nın orasıdır. Şimdi dolayısıyla bununla
8:41
beraber işte helenlik sevdası sadece diğer kavimlerde değil.
8:46
Israiloğulunda da peydah olmaya başladı insanların bazıları
8:50
helen olmanın avantajlı olduğunu söyleyecek.
8:53
Bunların en önemlisi de tabii ki amareza dediğimiz toplumun yüzde
8:56
seksenini oluşturan azınlık dışlanmış popülasyonumuz
9:00
oluşturacak. Şimdi onlara göre tabii hani
9:02
afaroz gibi bir şey aslında teknik manada tam karşılamazsa
9:05
da dinden atma yok. Çünkü bir Musevi dinden
9:07
atamazsınız. Ancak bence konu
9:09
ötekileştirebilirsiniz, onu toplumun içinde
9:11
dışlayabilirsiniz işte yapılan şey buydu ve amarezler de bu
9:15
refleksle beraber helen olmayı helen.
9:17
Beraber yaşamayı makedon kralına biat etmeyi gündeme alacaklar.
9:22
Alexander the greate öldükten sonra göreve gelenlerden biri
9:26
olan antiokhos epifes çok önemli bir şey yapacak.
9:30
Diyecek ki dominon yani kendi içinde özerk yönetilen ancak
9:35
kökende makedon krallığında bağlı olan kimseleri ki bu
9:39
sonrasında selefkos krallığı olacak.
9:41
Bu selevkoz krallığı içerisinde yaşayanların artık kendi yani
9:45
makedon tanrılarına biat etmek zorunda ol.
9:48
Bunu söyleyecek. Şimdi helen tanrıların şöyle bir
9:51
avantajı var, helen tanrıları o kadar eski bir külliyata ve
9:55
mitolojik anıtlara sahip ki mısır'dan da yeri gelmiş
9:59
referanslar almışlar. Hititlerle referans almışlar.
10:01
Bugün e sisin karşılığı var. Mesela Yunan tanrılarında veya
10:05
zeus hakeza yine aynı şekilde bu tanrılar aslında eşlik ve
10:09
biliyorsunuz birkaç potkes öncesinde söylemiştim.
10:12
Sosyal ilişkilerin ve siyasal düzenini test edilebilmesi için.
10:16
Grekom, mısır tanrıları da bir şekilde bir tane var ortaya
10:20
çıkarılmış ve bu hikayede ne yapılmış?
10:23
Aslında tanrı. Bir nebze.
10:26
Gündelik hayatı regüle eden bir sistem.
10:28
Şimdi tabii ki burada şöyle bir sıkıntı ortaya çıkacak museviler
10:33
tamam hani özellikle? Amarezler dediğimiz toplumsal
10:37
grup ve birkaç tane daha var, onu da söyleyeceğiz.
10:39
Fikrî çünkü önemliler. Bu arkadaşlarda ne yapacaklar?
10:44
Hikayeye dahil olmayı kabul edecekler.
10:46
Ancak hikayenin bir de sıkıntılı kısmı var.
10:48
Şimdi helen uygarlığına göre tek tanrıldığın için konuşuyoruz ya
10:52
biz o yüzden siyasetten birazcık teolojiye de kayacağız gayri
10:55
ihtiyari. Helen'in uygarlığına göre tanrı
10:58
öyle çok ulaşılamayan işte göklerde aranan ııı ne bileyim
11:02
işte dokunulamayan, işitilemeyen bir şey değil.
11:05
Tanrı genelde gündelik hayat fonksiyonlarını regüle eden,
11:08
bazen yarı tanrı yarı insan olabilen ve insanlık soyunun en
11:12
büyük ataları olarak kabul edilen kimselerden dizayn
11:16
edilmiş bir anlatıya sahip. Bu tabii ki Musevi külliyatı
11:20
için hiç alakasız bir söylem. Şimdi tabii ki epifez bunu
11:24
istediği zaman. Youtua isminde birinin adını
11:28
jason'da yapan, kendi iradesiyle yapan birini bu iş için
11:31
görevlendiriyor. O dönem bu işler çok yumuşak
11:35
karında idare ediliyor. Ve bu yumuşak kadın içerisinde
11:38
museviler kendi aralarında ayrışıyorlar ama dışarıya karşı
11:42
bir bütün hareket etmeyi becerebiliyorlar.
11:44
Bütün hâlinde şimdi orada da nasıl konuşmalar var onları da
11:48
değerlendirelim isterseniz hani musevilerden sadece amarezler
11:52
bir intikam duygusuyla beraber mi helenlerle hareket ediyorlar?
11:55
Hayır. Burdaki temel hikayede de
11:58
kaçırılmaması gereken ve en güçlü anlatı aslında ruhban
12:02
sınıfın da hem sonsuz hayatla ilgili işte apocasda
12:07
sistemmiştik. Origen'in söylediği üzere hani
12:11
bu tesniğe de yer alan bir ifadedir.
12:13
Sonsuza kadar ceza yok. Bir yerden sonra döneceksin
12:17
mantığıyla aslında hani kendi tanrımıza inanıp helenlere de
12:20
görebiliriz ki bu neydi? Mona ratreizm yani kendi
12:24
tanrımız var ama başka tanrılar da olabilir.
12:26
Bizi ilgilendirmez. Ibadetlerimize devam edelim
12:28
diyen bir güruh vardı ama daha önemli bir güruh ise şunu
12:32
söyleyecekti ya diyecekti ki biz bunlarla tamam böyle uğraşıyoruz
12:36
okey ama şimdi bunlar bizim yaşam alanlarımıza müdahale
12:39
etmeye başladılar. Heykeller yapmaya başladılar.
12:42
Bunlar bizim anlayışımızda yok. Sonrasında tabii ki bu yumuşak
12:46
karın içerisinde Jason çok fazla kıyamaz bu arkadaşlara ama
12:49
sonrasında bu işlevin yerine getirilemediğini gören kral, bu
12:53
sefer tekrar bir isim değişikliğine gider.
12:55
Aynı kişiyi menala house'u getirir.
12:57
Manause'a yanlış bilmiyorsam bir Musevi ancak biraz tabi ki gücü
13:02
alınca kanatları kabaran cinsten bir Musevi ve ne yapıyor
13:06
insanlara zulmetmeye başlıyor ve diyor ki bundan sonra tek tanrı
13:10
var sizin tanrınız diye bir şey yok.
13:12
Sadece makedon yani selevkoz. Tanrıları var.
13:16
Yunan tanrıları geri kalan hiçbir şeyi kabul etmiyoruz.
13:19
O yüzden bütün sunaklar yıkılacak.
13:21
Heh geldik işte konuların derinleştiği yerlere şimdi bütün
13:24
sunaklar yıkılacak, mabet olacak.
13:26
Ancak mabete işte ibadet amacıyla kullanılmıyor.
13:29
Falan kurban edilemeyecek kimse tamam.
13:33
Şimdi düz mantık düşündüğünüz zaman kurbanda suna yani zaten
13:36
museviliğin sakrmentiğin en önemlilerinden bir tanesi kurban
13:39
edinmek şimdi bu yok sunakları kaldırıyorlar.
13:44
Çünkü orada devasa leğenler var. Şimdi bir grup bir grup çok
13:47
önemli değil. Hangi grup olduğunun ismini o
13:50
dönem için diyor ki ya zaten bu sunatlar putperestlik güzel
13:53
dedi. Süleyman çıkardı bunları da
13:54
bakma, sen onlar bizim dinimizle alakalı değil demeye başladılar.
13:58
Işte dini sakıncalı yerleri, burası da din anlatıcıların
14:00
aslında sakıncalı yerleri burasıdır.
14:03
Yorumlar çok farklı yerlere gidebilir ve kendi içerisinde
14:06
bir olabilme fikrini de ortadan kaldırır.
14:09
Şimdi gelen bir yıkım var aslında museviler için ama
14:12
oradaki tartışma o sunakların büyük devasa leğenlerin,
14:16
boğaların vesaire. Bunların aslında putperestik
14:20
olduğunu, kendilerini zaten kabul etmediğini söyleyen çok
14:22
güçlü bir rahip sınıfı var. Zaten amar eserler dünden razı
14:26
gel bizi yönet hatta istiyorsa idarecilik yap.
14:29
Eee bir de bizim dinimizi de yasaklı bir sene dinle de
14:31
inanırız, sıkıntı yok diyor. Çok az bir azınlıkta.
14:34
Ben kendi dinimi bir şekilde yaşarım.
14:35
Boş ver toplumsal sorunlar beni etkilemiyor diyor.
14:39
Şimdi burda menelaus'un bu. Haşin liderliğiyle beraber
14:44
ortalık karışıyor. Makabe isyanları vesaire
14:47
dediğimiz temel isyanlar burada çıkıyor zaten.
14:49
Menalous'un toplumun ikinci sınıf olarak kabul ettiği
14:53
amareslerin taleplerinin çok doğru okuduğunu görüyoruz.
14:56
Aslında burada yani amarresler baskıcı rahip sınıfının
15:00
öğretilerinden bunalmış bir anlayışı temsil ediyorlar.
15:04
Onlara göre yaptıkları her hareketin tanrı katında bir
15:07
sıfatı tanrı katında bir sorgulaması vardı.
15:10
Bu daha sonrasında yine bir podcast anlat.
15:13
Cental kavramının temelini oluşturacak bir anlayıştır ama o
15:16
dönem daha erkeniz bu iş için orada insanlar ya diyor ki tamam
15:21
ya bizi kurtar şu tanrıdan sonuçta mu seviye tanrısı yani
15:24
yah ve biz gerçekten bunların iradesi altında eziliyor.
15:28
Onlar onun söylemlerini çarpıtıyor ve bizi kendi
15:31
iradelerine göre yargılıyorlar diyor.
15:33
Aslında kendi içinde amarezler çünkü toplumun her yerinde de
15:37
dezavantajlar bunlar ve menelaus bunun çok iyi okuduğu için
15:41
gerçekten de onlara itafen bir harekette bulunuyor.
15:44
Ve sunakların kaldırılması prensibiyle aslında temelde işte
15:49
diğer azınlık kalan ama gene de bu işin bir yerinden eleştiri
15:53
üretebilen. Rahip sınıfına ruhban sınıfını
15:57
temsil ediyor. Dolayısıyla toplumun büyük
15:58
paydaşlığını aldığını zannederken tam ters bir
16:01
reflekste makabil isyanları çıkıyor.
16:04
Makabil isyanları esnasında çok ciddi bir.
16:08
Sıkıntı var. Bu isyanların öncesinde bazı
16:11
kişi kişiler bazı topluluklar, rehabitler gibi mesela gidip
16:17
tekrar bir sürgüne gidebilmeyi veya işte eziyet çekmeyi
16:22
tanrıyla tekrar buluşabilmek için bir yol gibi
16:25
değerlendiriyor. Bir kesimde kudüsü gerçekten
16:28
terk ediyor. Bu da çok önemli bir şey.
16:30
Yani madem böyle biz eziyet altındayız.
16:32
Sürekli bizimle ilgili bir gündem var.
16:34
O zaman biz de çekelim, gidelim, madem dinimiz yaşamak istiyoruz,
16:37
başka topraklarda tanrı gene. Size yol gösterici olur diyor.
16:41
Haksız mı? Gayet inançlı ve perspektif
16:43
hiçbir şey diyemem he bunu da beraber bu isyanlar başlayınca
16:48
ne oluyor? 90 yaşında ve baz baş yazıcı
16:50
olarak bilinen elazığa isminin vahşi bir şekilde katledilmesi
16:55
de dahil. Bunu rahatça söyleyebiliriz.
16:58
Ciddi anlamda işte şehit kavramının konuşulduğu yerlerden
17:01
biri de burasıdır. Çok vahşi şekilde durmuştur. 90
17:05
yaşında bir din adamı bunlar günün sonunda.
17:10
Bu grup yani slayv diyeceğimiz köle formundaki amarezlerin de
17:14
katkılarıyla beraber aslında hakikate ulaşamıyor.
17:18
Milattan önce 164 yılında bugün israil'in kutladığı ve
17:23
musevilerin sahiplendiği belki de tek dini kökenli olmayan
17:28
bayram olan hanıka Bayramı bu şekilde tescillenmiş oluyor.
17:32
Çünkü silecuslara selevkosları veya buradan.
17:37
Uzaklaştırmış ve kendi özgürlüklerini kazanmış
17:39
oluyorlar. Zaten zayıflayan bir makedon
17:41
kralı vardı ve vergileri artırabilmek için aslında tek
17:45
bir yurttaşlık ve tek bir dini tanrı meselesi inşa etmeye
17:48
çalışıyordu. Kendi tanrılarına alacağı
17:51
sunaklarla, kurbanlarla veya işte bedellerle beraber tekrar
17:55
ayağa dikilmeye çalışan bir antiokus epifanesi var ve bu
17:59
hikayede museviler bu hikayeyi nasıl çeviriyorlar?
18:03
Hayır, o zaman bir senden ayrılacağız ama tabii ki bu bir
18:06
anda olmuyor. Melena dediğimiz gibi hikayede
18:09
çok agresif bir metot ııı tercih etmesinden önce işte jason'ı
18:14
yani yeşua'nın aslında ama bildiğimiz meşhur yeşua değil
18:19
onun. Bu hikayeyi o kadar da çok sahip
18:22
çıkmaması belki de yapsa da bir şeyler toplumda çok büyük
18:25
reaksiyon oluşturmaması oldukça önemliydi.
18:28
Ancak işte dediğim gibi sonrasında kırılım yaşanıyor ve
18:31
hanıka Bayramı dediğimiz Bayramı temelini oluşturan milattan önce
18:35
164 yılında eski antik makedon krallığından kurtulan bir Musevi
18:42
tarihini görüyoruz. Şimdi burada hikayeyi birazcık,
18:45
hızlı ve özet şekilde anlatmaya çalıştım.
18:47
Ancak burada kaçırılmaması gereken detaylar var bakın.
18:51
Tek tanrılı din denemesi olan musevilikte gene çok ciddi fikir
18:55
ayrılmanın olduğunu ve çevre uygarlıklardan çok ciddi şekilde
18:59
sosyal ve hiyerarşik düzen anlamında esintiler bulunduğunu
19:03
görebiliyoruz. Babil sürgünün bile dönüşte
19:05
sosyal katmanlar varisinlar inşa etmesi aslında musa'nın
19:10
yasasının doğrudan takip edilemeyeceğini edilmediğine
19:13
veya bir gösteri veya bir gösterge olabilir.
19:16
Çünkü musa'nın yasasına uyulmuş olsaydı, herkesin eşitliği
19:20
gözetilmiş olsaydı, amarezlerinden bir sınıfın ve
19:23
sosyal ikiletmenin veya onları dışlamanın bu ikinci sınıf
19:27
vatandaş olarak görmenin prensip olarak bir karşılığı Musevi
19:31
külliyatında zaten yok. Ikincisi Süleyman mabedi, her ne
19:35
kadar tanrıya yapılabilecek en görkemli mabet yapma fikrini
19:39
içermiş olsa da Süleyman mabedi podcastinde anlattığım üzere.
19:43
Buranın merkeziyetleştirilmesi, bir tanrının sadece burada
19:47
yaşayabileceğine dair bir anlayışın inşa edilmesi.
19:50
Antik uygarlıkların aslında çokça kabul gördüğü ve tek tanrı
19:54
düzene geçen musevilerin aslında ignor edemediği bir prensibe
19:58
dayanıyor. Çünkü museviler her ne kadar
20:01
tanrıya artık bir mekandan ayrı görmüş olsa da bir gökle veya
20:05
bir bilinmezlikle eşdeğer var görmüş olsa da sonrasında bir
20:09
mabirin içerisinde ve sınırlı alanda tutabilme gayesiyle ahit
20:14
sandığın da bu işin içine katarak bir sistem inşa etmeye
20:17
çalışarak bu da yine babillerden ve pers imparatorluğundan
20:20
alınmış bir anlatı. Ve burada da hikayede şunu
20:23
görüyoruz, kendi içlerinde bile fikir birliği sağlamakta
20:27
zorlanan bir yapının bir kitabı kodeks haline getirirken ne
20:31
kadar zor bir yani pürüten sınıf oluşturabilmek için ne kadar
20:35
zorlandığını anlamak zor değil. Tabi ki dönem içinde
20:38
putperestlik olan ilan eden var işte kafir diyen var cart diyen
20:42
yani bir sürü hikaye var. Bu hikayede bir çoğunu da
20:45
bilmiyoruz mesela özellikle çok önemlidir.
20:47
Milattan önce 2 yüzle 4 yüzlü yıllar arısı.
20:51
Yahudi tarihi tamamen yoktur, yani hiçbir işe bilinmez.
20:55
Persler içerisinde yaşadıkları dönem içerisinde ne yaptılar, ne
20:58
ettiler, nereye gittiler? Bununla ilgili hiçbir kayıt yok.
21:01
Tarihin her anını nakşeden insanlar bu anları nedense pas
21:05
geçmeyi uygun görmüşler veya çok sınırlı anlatılar elimize
21:08
ulaşabilmiş. Şimdi hal böyle olunca.
21:11
Işte tek tanrılı din zannettiğiniz gibi işte bir
21:13
tanrının buyruyla insanların hepsinin ibadet ettiği bir
21:16
anlayış değil, kendi kendi temel örüntülerine kendi kültürel
21:20
mirasından da aldığın normlarla eklediği normlarla bir düzey
21:24
ulaştırabilme fikri zaten temel dinlerin ne kadar güncelle
21:29
uyumlanabildiğini de oluşturan temel bir pragmatik yöntem ya
21:34
bunu inkar etmek mümkün değil. Siz bu zamana kadar nasıl
21:36
yaşadıysanız tersini öğütleyen bir dini kitap yok zaten ortada.
21:40
Ve bu dini kitabın temeldeki mantığı da sizin kültürel
21:44
faaliyetlerinize gündelik yaşantınız da neredeyse bire bir
21:47
uyumlu veya ufak tefek hataları düzeltmeniz kaygısı ile bir
21:51
amaca ulaşabileceğiniz bir düzen tesis edebilmek.
21:54
Hal böyle olunca işte burada kitabın kendisi kadar kendi
21:59
kültürümüzden nelerin nakşe ettiğinizde önemli. 14 aralık
22:02
ilaç 22 aralık arasında her yıl kutlanan hanoka Bayramı.
22:06
Aslında bu anlamda dışarıya karşı bir olabilmenin ve temel
22:11
söylemlerde bu kadar zıt kutup da kümelenmiş musevilerin bir en
22:16
azından nadir de olsa bir olabildiği anlayışların başında
22:19
geliyor. Biliyorsunuz daha istiyorsunuz,
22:22
konuşuruz. Çok farklı konular.
22:24
Çünkü feristüler sağduquiler var.
22:28
Bunların kendi içlerindeki ayrımlar var.
22:30
Özellikle kıyamet gününe dair veya mesih'in geleceği
22:35
mesihcilik anlayışına dair ciddi problemler var.
22:38
Bir de bu hikayenin bir de bu kısmı var ya şimdi size çok
22:41
komik gelecek belki ama o dönem için insanlar tabii ki bir
22:44
peygamber görmüşler ve etkilenecekler.
22:47
Musa'dan sonra 400 yıl boyunca yaşanan her doğal olaya her
22:50
afete aha mesih geliyor diye bekleyen insanlardan
22:54
bahsediyoruz. Mesih geldi gelecek bak gelmek
22:57
üzere deyip 400 yıl boyunca hiçbir şey yapmayıp sadece
23:00
onları takip eden kimseler var ve işte bu anlayışı doğru
23:04
anlarsanız tek tanrılı dine insanoğlu'nun nasıl geçtiğini ve
23:08
aslında daha öncesinde olan çok tanrılı dinlerin de.
23:12
Temelde örüntüsüel olarak ne kadar yakın sanabileceğini ve bu
23:15
ayrımları yapmanın zannettiğiniz kadar kolay olmadığının hayırına
23:18
varabiliyorsunuz. Bu hikayenin en önemli kısmı bu.
23:21
Çünkü baktığınız zaman çok tanrılı dinden yaşamsal normları
23:25
veya gündelik faaliyetleri veya verdiğiniz kararları,
23:28
tercihleri, kader anlayışınızı bir miktar esinlenerek tek
23:31
tanrılı kodese dahil edebiliyorsunuz.
23:34
Ve bunu dahil ederken de bir tarih yazıcısı olduğunuz için
23:37
objektif şekilde transfer ediyorsunuz.
23:39
Birçok Musevi külliyatında birçok hikaye vardır.
23:42
Rebeka'nın hikayesi bunlardan bir tanesidir mesela.
23:45
Coşkunın yaptığı bunlardan bir tanesidir veya çekem halkına
23:49
yapılan Simon ve levrin'in yaptığı hikaye bunlardan bir
23:52
tanesidir. Bu tarz hikayeler de şunu
23:54
görürsünüz, işte vahşeti bil aslında gizlemiyorlar.
23:58
Veya etik olmayan şeyleri bile gizlemiyorlar.
24:01
Dolayısıyla buradaki geçiş o zannettiğiniz gibi şey değil ya
24:04
çok tanrı dediğin zaten mantıksız bir tane tanrı olur be
24:07
manyak mısınız gibi bir anlayışla gelişmiyor.
24:11
Halen daha iç içe çok hızlı geçişlerin olduğu, eskinin
24:14
yeniye, yeninin eskiyle çok fazla kültür ve fikir transferi
24:18
olduğu bir dönem yaşıyoruz. Yaşadık daha doğrusu.
24:22
Çünkü milattan önce ikinci yüzyılın sonlarına doğru veya
24:25
ortalarına doğru celebkostan ayrılan musevilerden sonra
24:30
roma'nın bu dini veya bu dinin devamı statüsünde sayılan
24:35
hazreti isa'nın öğretmeni kabul etmesi yaklaşık 600 yıl kadar
24:39
sürecek. Yani bu geçiş öyle zannettiğiniz
24:41
gibi 10 yılda tamamlanıp hadi tamam tek tanrıl din artık
24:45
eskisi gibi çok tanrılı deyin falan yok.
24:47
Denmeyecek bu hikayenin en önemli paydaşlığı bu.
24:51
Bu süreç içerisinde ihsanoğlu'nun yaşadıklarını
24:53
umarım dilimin döndüğü kadarıyla anlatmışımdır.
24:55
En azından tek tanrılı dine dair temel kabullerinizden bir kaçını
25:00
bile yıkabildiysem benim için bir başarı sayarım.
25:03
Bunu beni dinlediğiniz için çok teşekkür eder.
25:05
Herkese iyi haftalar dilerim.