Latest / Udha e Verteta dhe Jeta - TruthFM Albania / PROVA E MADHE Abrahami dhe Isaku Zanafilla 22:1–24
Transcript
- PROVA E MADHE Abrahami dhe Isaku Zanafilla 22:1–24 1. Vargjet Kyçe të Kapitullit Mbas këtyre gjërave Perëndia e vuri në provë Abrahamin dhe i tha: "Abraham!" Ai u përgjegj: "Ja ku jam". 2 Dhe Perëndia tha: "Merr tani birin tënd, birin tënd të vetëm, atë që ti do, Isakun, shko në vendin e Moriahve dhe sakrifikoje në një nga malet që do të të tregoj". Genesis 22:1-2 13 Atëherë Abrahami ngriti sytë dhe shikoi; dhe ja prapa tij një dash i zënë për brirësh në një kaçube. Kështu Abrahami shkoi, mori dashin e tij dhe e ofroi si sakrificë në vend të të birit. Genesis 22:13 18 Dhe tërë kombet e tokës do të bekohen te pasardhësit e tu, sepse ti iu binde zërit tim". Genesis 22:18 Ky është kapitulli kulminant i gjithë udhëtimit me Abrahamin — dhe ndoshta i gjithë Dhiatës së Vjetër. Çdo gjë që Abrahamit i mësoi besimi deri tani vjen bashkë këtu, në tri ditë rrugë drejt një mali: besimi që nuk pyet, dashuria që nuk ndalet, dhe befasia e Perëndisë që sjell dashin në çastin e fundit. Dhe në fund — jo vetëm Isaku shpëtohet. Fara shpëtohet — ajo fara e Zanafillës 3:15 që ka udhëtuar me ne nga Edeni. 2. Konteksti Historik dhe Kulturor Kapitulli fillon me dy fjalë të rëndësishme që shpesh kalojmë shpejt: «Perëndia e vuri në provë Abrahamin» (v. 1). Teksti na e thotë qartë në fillim — kjo është provë, jo urdhër i vërtetë flijimi. Lexuesi e di. Abrahami nuk e dinte. Ai dëgjoi urdhrin ashtu siç erdhi — dhe ajo dëgjim i verbër ndaj Perëndisë është pikërisht çfarë po shihnim. Flijimet njerëzore ekzistonin në kulturat pagane rreth Abrahamit — Kanaanejtë, Moabitët, madje edhe disa popuj mesopotamas flijonin fëmijë. Prandaj urdhri, sado i tmerrshëm, nuk ishte krejtësisht i paimagjinueshëm për kulturën e atëhershme. Por ky kapitull do të tregojë se Perëndia i Abrahamit është krejt ndryshe nga perënditë e popujve: Ai e ndalon flijimin dhe jep Ai vetë. Dhe kuptojeni peshën e plotë të urdhrit: Isaku nuk ishte thjesht djali i vetëm i dashur — ishte fara e gjithë premtimit. Perëndia kishte thënë «nga Isaku do të quhen pasardhësit e tu» (21:12). Tani po thoshte «flijoje». Si do të dilte premtimi? Kjo ishte kontradikta e plotë — dy premtime që dukeshin të papajtueshme. Dhe Abrahami — sipas Hebrenjve 11:19 — arriti në një përfundim të mrekullueshëm: «Perëndia mund ta ringjallë edhe prej të vdekurve». Nuk e zgjidhi kontradiktën — e besoi Perëndinë edhe brenda saj. 3. Shpjegimi i Tekstit ZANAFILLA 22: 2 «lek-lekha» sërish — thirrja e dytë Kujtoni Mësimin 11: urdhri i parë i Perëndisë për Abrahamin ishte lek-lekha — «shko ti vetë» (12:1). Kishim thënë se kjo shprehje e rrallë shfaqet vetëm dy herë në gjithë Biblën. Ja hera e dytë: «merr djalin tënd... dhe shko» (v. 2) — e njëjta strukturë, e njëjta fjalë, por çmimi i ndryshëm plotësisht. Thirrja e parë i kërkoi të shkuarën — familjen, vendin, sigurinë. Thirrja e dytë i kërkon të ardhmen — birin, premtimin, gjithçka që kishte fituar me besim. Lek-lekha i parë e bëri Abramin Abraham; lek-lekha i dytë do ta bëjë Abrahamin atin e besimtarëve. ZANAFILLA 22: 3–10: Heshtja e rrugës «Abrahami u ngrit herët në mëngjes» (v. 3) — e njëjta frazë e bindjes së shpejtë si te rrethprerja (17:23). Pa vonesë, pa negociata, pa «le të fle natën mbi të». Mori djemtë, çarën, dru, zjarr — dhe iku. Dhe teksti nuk na tregon asnjë fjalë nga Abrahami gjatë tri ditëve të rrugës. Tri ditë heshtje — ndoshta tri ditët më të gjata të historisë. Çfarë mendonte? Si flinte? Si shikonte Isakun? Bibla nuk na thotë — dhe kjo heshtje është shumë më e fuqishme se çdo shpjegim. Kur i lë malet e Hebroni pas dhe sheh mbjelljet e Beer-Shevës, Abrahami dinte: ata pemë i kishte mbjellë me duart e veta — dhe tani po çonte djalin e vet tek vdekja. «Le të qëndrojnë gomarët këtu; unë dhe djali do të shkojmë atje për t'u lutur dhe do të kthehemi» (v. 5). Vini re: «do të kthehemi» — shumës! Abrahami foli me besim para se të shihte ndonjë shpëtim. ZANAFILLA 22: 7–8: «Babë, ku është qengji?» Dhe pastaj pyetja që nuk ka pasur kurrë përgjigjje më të dhimbshme në Bibël: «Babë!» — «Ç'është, djali im?» — «Ja zjarri dhe druri, por ku është qengji për flijim?» Imagjinoni Abrahamin në atë çast. Djali që kishte pritur njëzet e pesë vjet, djali i të qeshurës — po i drejtohej atij me besim të plotë. Dhe përgjigjja e Abrahamit është fjalia më e besimit e gjithë Zanafillës: «Perëndia do ta sigurojë vetë qengjin, biri im» (v. 8). Nuk e dinte si — por e dinte Kujin. Dhe si rezultat: «ecën bashkë të dy» (v. 8). Kur ati dhe djali ecin bashkë drejt Perëndisë, edhe rruga drejt vdekjes bëhet rrugë e besimit. Zanafilla 22: 9–12: Dora e ngritur — dhe zëri nga qielli Arrijnë në mal. Abrahami ndërtoi altarin, lidhi Isakun, e vuri mbi altar — dhe ngriti thikën. Teksti nuk na thotë moshën e Isakut — por gjë tjetër e thotë: Isaku mbartte drurët (v. 6), që do të thotë ishte i rritur mjaftueshëm. Dhe u lido mbi altar pa rezistencë të regjistruar. A kishte zgjedhje? Natyrshëm po — Abrahami ishte i moshuar, Isaku i ri dhe i fortë. Isaku u bind vetë. Kjo është bindje e dyfishtë: e atit dhe e birit, bashkë, drejt Perëndisë. Dhe kjo skenë — ati dhe djali, dru mbi supe, mal, altar, lidhje — është pasqyrë më e plotë e kryqit sesa çdo gjë tjetër në Zanafillë. Dhe pikërisht aty: «Abraham! Abraham!» — thirrja dyfishe, urgjente — «mos e shtri dorën mbi djalin». Vini re: Perëndia ndaloi dorën e ngritur, jo dorën e gatshme. Duhej të ngrihej dora e vërtetë, bindja e vërtetë, para se të vinte ndalimi. Perëndia nuk e teston besimin me fjalë — e teston me veprim. Dhe vërejtja hyjnore: «tani di që ke frikë Perëndinë — sepse nuk m'u fshehe djalin tënd, të vetmin tënd» (v. 12). Çelësi i kapitullit: prova nuk ishte për të ditur nëse Abrahami donte Perëndinë — Ai e dinte. Prova ishte që Abrahami të dinte — dhe bota të dëshmoste — se sa thellë shkonte ky besim. ZANAFILLA 22:13–19: Dashi dhe bekimi i fundit Pastaj Abrahami ngriti sytë — e njëjta frazë e kapitullit 13 kur Perëndia i tha «ngri sytë dhe shiko» — dhe pa dashin. Jo çdo herë Perëndia e largon provën para se ta kesh kaluar. Dashi erdhi pas bindjes, jo para saj. Dhe Abrahami e quajti vendin «Jehova-Jire» — «Zoti do të sigurojë» — dhe u bë proverb: «në malin e Zotit do të sigurohet» (v. 14). Çdo herë që dikush thotë «Zoti do të sigurojë», po citojnë Abrahamin në atë mal. Dhe me bekimin e fundit (v. 15–18) Perëndia ripohon gjithçka: fara, kombet, toka — «sepse ti dëgjove zërin tim». Jo «sepse besove shumë gjëra», por «sepse dëgjove» — bindja specifike, konkrete, e veçantë. Besimi pa bindje mbetet teori. Dhe vini re edhe diçka të fundit: pas Morijas, Abrahami «u kthye te shërbëtorët e tij» (v. 19) — dhe Isaku nuk përmendet me emër. Interpretues të ndryshëm kanë pyetur: ku shkoi Isaku? Teksti nuk thotë. Por çka dimë është kjo: Morija ndryshoi gjithçka. Dy njerëz ngjitën malin — dhe dy njerëz ose u kthyen, ose secili mori rrugën e vet. Prova e madhe gjithmonë ndryshon njeriun. Pas Morijas, Abrahami nuk është i njëjti. 4. Fjalët Kyçe të Kapitullit «E vuri në provë» (v. 1). Fjala origjinale nisa — të provosh, të testosh, të verifikosh. E njëjta fjalë e provave të shkretëtirës për Izraelin (Eksodi 16:4). Perëndia nuk na tundon drejt së keqes (Jakobi 1:13) — por na vë në situata ku besimi ynë del në pah, si ari në furrë. Prova zbulon — nuk shkatërron. «Ja ku jam» (v. 1, 7, 11). Fjala origjinale hineni — «ja unë, i pranishëm, gati». Kjo fjalë shfaqet tri herë në kapitull: Abrahami i thotë Perëndisë (v. 1), Isakut (v. 7), dhe engjëllit (v. 11). I njëjti disponim ndaj të gjithëve — Perëndisë, djalit, dhe engjëllit të ndalimit. Besimi i vërtetë nuk ka fytyrë tjetër për Perëndinë dhe fytyrë tjetër për njerëzit. «Jehova-Jire» (v. 14). Nga JHVH (Zoti) dhe jira (do të shohë, do të sigurojë) — «Zoti do të sigurojë» ose «Zoti do të shohë». Emri i vendit u bë besim i popullit — «në malin e Zotit do të sigurohet». Çdo herë që ke nevojë dhe nuk sheh rrugëdalje, je te mali i Morijas — dhe emri i tij është i njëjtë. «Dëgjove zërin tim» (v. 18). Folja shama — dëgjove dhe u bindë. E njëjta rrënjë me Ismaelin (shama = dëgjon). Por kjo herë subjekti ndryshon: jo Perëndia që dëgjon njeriun — njeriu që dëgjon Perëndinë. Çelësi i bekimit nuk është madhësia e besimit, por dëgjimi i Zërit. 5. Lidhja me Krishtin dhe Dhiatën e Re Asnjë kapitull i Zanafillës nuk tregon kaq qartë drejt kryqit sa ky. Pikat janë të shumta dhe të sakta — dhe Dhiata e Re i konfirmon të gjitha. Abrahami mori birin e tij të vetëm, të cilin e donte (v. 2) — Perëndia «aq shumë e deshi botën, sa dha Birin e tij të vetëm» (Gjoni 3:16). Isaku mori drurët e flijimit mbi supe (v. 6) — Jezusi mbajti kryqin drejt Golgotës (Gjoni 19:17). Malet janë afër njëri-tjetrit — Morija është ajo zonë e Jerusalemit ku më vonë u ndërtua Tempulli, dhe ku u kryqëzua Krishti. Isaku u lido mbi altar (v. 9) — Krishti u gozhdua mbi kryq. Por pastaj vjen dallimi i madh: për Isakun erdhi zëvendësuesi — «dashi në vend të djalit» (v. 13); për Krishtin nuk erdhi zëvendësues — Ai vetë ishte zëvendësuesi për ne. Ai që as Birin e vet nuk e kurseu, por e dha për të gjithë ne, si nuk do të na falë bashkë me të edhe çdo gjë tjetër? — Romakëve 8:32 Pali e citon saktësisht frazën e Zanafillës 22:16 — «nuk kurseu» — dhe e aplikon te Ati qiellor. Ati i Abrahamit i kurseu Isakun në minutën e fundit. Ati qiellor nuk e kurseu Birin e Vet — sepse Biri kishte marrë vendin tonë. Dhe Hebrenjve 11:19 na tregon se Abrahami «mendonte se Perëndia mund ta ringjallë edhe prej të vdekurve — dhe metaforikisht e mori mbrapsht nga vdekja». Isaku i kthyer gjallë ishte figura e ringjalljes — dhe tri ditë rrugë ishin figura e tri ditëve të varrit. 6. Aplikimi për Ne Sot Alpinistët kanë një rregull: nuk e lëshon ankorimin e vjetër derisa të jesh siguruar te ankorimi i ri. Abrahami bëri të kundërtën — lëshoi ankorimi i vetëm (Isakun) pa ankora rezervë, duke u mbajtur vetëm te Perëndia. Dhe pikërisht ky është besimi i vërtetë: të lëshosh atë që mban dhe t'i besosh Atij që s'duket. Nga ky kapitull marrim: Së pari — ngrihu herët kur Perëndia flet. Abrahami «u ngrit herët në mëngjes». Jo pas dy ditësh reflektimi — mëngjesin e parë. Bindja e vonuar shpesh bëhet bindje e braktisur. Kur Perëndia të flet qartë, pyetja s'është «a do t'i bindem?» — por «sa shpejt?» Së dyti — thuaj «do të kthehemi» edhe kur nuk sheh si. Abrahami nuk dinte se si do të kthehej Isaku — por foli me besim para shërbëtorëve. Besimi shpesh kërkon të flasim para se të shohim. Jo gënjeshtra — por besim i shprehur me fjalë, para se prova të mbarojë. «Do të kthehemi» ishte lutje e bërë me gojë hapur. Së treti — «Perëndia do ta sigurojë» nuk është frazë — është teologji. Shumë e themi si zakon: «Zoti do të bëjë». Por Abrahami e tha kur s'kishte asnjë shenjë të dashin. E besoi para se ta shihte. Kjo frazë do të thotë: Perëndia ka parë tashmë atë çka unë nuk shoh ende — dhe ka siguruar tashmë atë çka unë kam nevojë. Beso atë para se ta shohësh. Së katërti — mos i mbaj «Isakët» Fort. Prova e Abrahamit nuk ishte vetëm «a do ta flijonte Isakun?» — ishte «a e ka Perëndinë mbi Isakun?». Edhe ne kemi «Isakë»: fëmijë, karrierë, shëndet, shërbesë, marrëdhënie — gjëra të mira, të dashura, të dhëna nga Perëndia. Problemi bëhet kur i duam më shumë se Dhënësin. Mba gjërat e mira me dorë të hapur — ato janë hua, jo pronë. Së pesti — «ja ku jam» ndaj Perëndisë, djalit dhe engjëllit. Abrahami tha «hineni» tre herë: ndaj Perëndisë, ndaj Isakut, ndaj engjëllit. I njëjti njeri, i njëjti disponim. Besimi i vërtetë s'ndryshon fytyrë: je i pranishëm me Perëndinë po aq sa me familjen, me shërbesën po aq sa me miqtë. Integriteti do të thotë «ja ku jam» kudo. Së gjashti — dëgjoje zërin, jo vetëm ndjenjat. Bekimi erdhi «sepse dëgjove zërin tim». Jo «sepse u ndjeve mirë», jo «sepse e kuptove me arsye», por sepse dëgjove. Ndonjëherë Perëndia flet kundër ndjenjave tona — si me Abrahamin. Mëso të dallosh zërin e Tij përmes Fjalës — dhe pastaj dëgjoje, edhe kur kundërshtojnë ndjenjat. 7. Çfarë Mësojmë Sot Zanafilla 22 është kulmi i udhëtimit të Abrahamit — dhe kulmi i Zanafillës deri tani. Na tregoi thirrjen e dytë lek-lekha, heshtjen e tri ditëve dhe «do të kthehemi» të thënë para se të dihej si; pyetjen e Isakut dhe «Perëndia do ta sigurojë» të thënë para se të shihej dashi; dorën e ngritur dhe zërin nga qielli; dashin «në vend të djalit» dhe emrin Jehova-Jire; dhe bekimin e fundit — «sepse dëgjove». Dhe mbi të gjitha, hijen e qartë të kryqit: Biri i vetëm, drurët mbi supe, mali i Morijas, dhe Ati që këtë herë nuk kurseu — sepse Biri i Tij kishte zënë vendin tonë. Mbaje mend këtë varg gjatë javës: «Perëndia do ta sigurojë vetë qengjin» (Zanafilla 22:8). Abrahami e tha para se ta shihte dashin. Ti mund ta thuash edhe sot — para se të shohësh si — sepse në malin e Morijas, Perëndia ka treguar se e mban fjalën. PAQJA DHE HIRI PERENDISE QOFTE ME JU! ZOTI JU BEKOFTE!