Latest / 8. Gün 25. Saat / Atomcular: Evrenin sırrı bu küçük parçada mı? - #Felsefe8

Transcript

Atomcular: Evrenin sırrı bu küçük parçada mı? - #Felsefe8 · 8. Gün 25. Saat

0:09
Sekizinci gün 25 saatten selamlar dostlar.
0:13
Ben Fırat umarım oldukça iyisinizdir.
0:16
Felsefe serisinin yeni bölümüyle karşınızdayım.
0:19
Bu bölümde her şeyin ama her şeyin yapı taşına o bölünemez
0:23
olanın peşine düşüyoruz. Dostlar atomcuları evreni
0:27
dolduran o devasa boşluğu ve maddenin en derinlerindeki o
0:32
bitmek bilmeyen evrensel bir dans var.
0:35
O dansı konuşacağız. Bu arada birkaç hatırlatma
0:38
yapacağım felsefe ser. Özelinde özellikle kronolojik ve
0:42
birikimli gitmeye çalışıyorum ki bir şeyleri anlamak ya da
0:46
anlatmak da aynı şekilde daha da kolaylaşsın.
0:48
Bir diğer meselede ınstagram hesabımız sekizinci gün 25 saat
0:53
diye aratararak ulaşabilirsiniz. Evet, bu basit hatırlatmalardan
0:57
sonra dilerseniz bölüme geçelim. Hazırsanız çayınızı, kahvenizi
1:01
kapının koltuğunuza yazsanın yürüyorsanız düşüncelerinizle
1:05
birlikte beni de yanınıza alın az sonra burada buluşalım.
1:25
Ya şöyle bir düşünün, abi günümüzden yaklaşık 2500 yıl
1:28
önce ortada ne bir mikroskop var, ne isviçre'deki o yerin
1:32
altındaki o devasa parçacık hızlandırıcıları var.
1:35
Hiçbir şey yok, ne de donanımlı bir laboratuvar.
1:38
Sadece gökyüzüne, toprağa, denize bakıp kafayı çalıştıran
1:43
tipler var ortalıkta. Sokaklarda agoralarda
1:48
dolaşıyorlar. Şarabı suya karıştırıp içerken
1:50
bir yandan da ya bu evren neden yapılmış arkadaş?
1:54
Biz neyiz bu dünya neyin nesi, ne oluyor diye birbirlerini
1:58
darlıyorlar işte. O dönemde antik yunan'da
2:01
herkesin kafasını kurcalayan çok temel bir mesele var.
2:04
Değişim problemi daha önceki bölümlerimizle konuştuk.
2:08
Şimdi bu üzerinden geçelim. Bir şey nasıl oluyor da başka
2:11
bir şeye dönüşüyor? Odun yanıyor, kül oluyor,
2:14
küçücük bir tohum toprağı çatlatıp devasa bir incir ağacı
2:17
oluyor. Her şey akıp gidiyor ve o
2:20
dönemin felsefecileri bu akışın arkasındaki sabit gerçeği
2:24
arıyorlar. Tam da bu esnada o dönemin ağır
2:27
abilerinden ele alıp harmenides çıkıp çok can yakıcı bir şey
2:31
söylüyor diyor ki yokluk diye bir şey yoktur olmayan bir şey.
2:35
Var olamaz varlık diyor, hep vardır tektir bölünemez ve
2:40
değişmez ve ekliyor, gördünüz o hareket de değişim falan hep bir
2:45
göz yanılsamasıdır. Bir illüzyondur diyor.
2:48
Bak sen şu işe bu arkadaşı da bu abimizi de iki bölüm önce
2:52
detaylıca konuştuk. Yani adam mantıksal olarak diyor
2:55
ki hareket etmeniz için gideceğiniz yerde bir boşluk
2:59
olması lazım. E boşluk demek, yokluk demektir,
3:02
yoklukta var. Olamayacağına göre demek ki
3:05
boşluk yoktur. O zaman hareket falan edemezsin.
3:08
Her şey tıkış tıkış doludur. Kafalara gel diyesim var tabi ki
3:12
bu kadar basit bir perspektiften bakmıyoruz.
3:15
Parmenidesin de haklı oldu. Birçok nokta vardı.
3:18
Biz olanı konuşmaya devam edelim.
3:21
En iyisi işte böyle. Bu konuşmalar olurken tam bu
3:24
noktada o dönemin felsefe dünyasına böyle el bombası gibi
3:28
düşen iki isim çıkıyor. Sahneye milletli döküpos ve onun
3:33
meşhur öğrencisi gülen filozof diye bildiğimiz demokratoz
3:38
demokratoz çıkıyor diyor ki ya hoca iyi güzel hoş diyorsun da
3:42
mantık yürütüyorsun ama ben elimi kolumu sallıyorum.
3:45
Sokağa çıkıp yürüyorum. Rüzgar esiyor saçım uçuşuyor
3:49
demek ki bal gibi de bir boşluk var.
3:52
Yani bu öyle sıradan basit bir itiraz değil arkadaşlar.
3:55
Antik yunan'da yokluk, yani vakum kavramı insanların
4:00
kelimenin tam anlamıyla tüylerini böyle diken diken eden
4:03
çok korkutucu bir şey. Doğanın boşluktan nefret ettiği,
4:07
boşluğun evrenin dokusunu yırtan bir anormali olduğu düşünülüyor.
4:12
Ama bizim atomcular çok cesur bir adım atıyorlar ve dönemin
4:15
tüm entelektüel ağırlığına. O meşhur savunmayı yapıyorlar.
4:20
Hayır efendim, evrende sadece iki şey vardır, bir tanesi
4:23
görünmez madde parçacıkları, ikincisi de o maddenin içinde
4:27
rahatça hareket ettiği, dans ettiği sınırsız uçsuz bucaksız
4:31
bir boşluk bak evrenin sessizliğinin o devasa uzay
4:36
boşluğunun ilk defa akıl yoluyla temellendirilmesi bu aslında.
4:40
Düşünebiliyor musunuz? Başta da söylediğim gibi hiçbir
4:43
şey yok abi ortada yani laboratuvar yok, mikroskop yok
4:47
hiçbir şey yok. Sadece mantık yürüterek buna
4:50
ulaşıyorlar. Peki abi bizim bu madde
4:53
dediğimiz şey ne? Onu ne kadar bölebilirsiniz bir
4:56
elmayı aldınız, uçakla böyle 2'ye böldünüz, sonra o parçayı
4:59
da çeyreğe, onu da milyonda birini nereye kadar gidecek bu
5:04
iş sonsuza kadar bölebilir misiniz?
5:06
Demokrasi diyor ki, hayır efendim bölemezsin, bir yerde
5:09
durmak zorundasın zaten. Sonsuza kadar bölersen ortada
5:13
varlık diye bir şey kalmaz, hiçliğe ulaşırsın işte o bıçağın
5:17
artık kesme diye bölünmenin durduğu o son noktaya o minicik
5:22
zerrelere atomos diyor. Yani yunancada bölünemez adını
5:27
veriyor. Adamların vizyonuna bakar
5:29
mısınız? Abi sadece akıl yürüterek
5:32
düşünce deneyleriyle bugün ki kuantum mekaniğinin modern
5:36
kimyanın anahtarlarını döküyorlar.
5:38
Masaya gerçeği onların kafalarındaki o atomlar.
5:42
Mümkün gibi ortasında çekirdeği olan etrafında elektron
5:45
bulutları dönen karmaşık yapılar değil, bildiğiniz minyatür lego
5:49
parçaları yani adamlar her şey mekanik bir açıklama getirmiş.
5:53
Doğayı gözlemlemişler. Aptal değiller ki.
5:56
Yani gerçekten de muazzam bir kurgu var ortada.
5:59
Demokratosa göre bu atomların renkleri yok.
6:02
Tatları yok, kokuları yok, ne sıcaklar ne de soğuklar sadece
6:07
ve sadece şekilleri, büyüklükleri ve evrensel
6:11
boşluktaki konumları var. Mesela suyu düşünün, su atomları
6:15
pürüzsüz ve yuvarlakmış onlara göre o yüzden elimizden kolayca
6:19
akıp gidiyorlar. Mesela demir atomları da tam
6:22
tersine pürüzlü, köşeli ve kancalı birbirlerine o
6:26
kancalarla sıkı sıkı tutundukları için demir
6:29
bükülmüyor. O kadar sert ve sağlam duruyor.
6:32
Hatta iş. O kadar ileri götürüyorlar ki
6:34
insanın ruhu bile düşüncesi bile çok ince çok hafif ve inanılmaz.
6:39
Hızlı hareket eden yuvarlak ateş atomlarından oluşuyor.
6:43
Mükemmel bir düşünce yapısı değil mi?
6:45
Abi aslında suya koydukları o yuvarlaklığı koymuşlar, insan
6:50
ruhuna ateşi koymuşlar. Hızlı hareket eden hafif ama bir
6:54
yandan da patlamaya hazır bir şey.
6:57
Yani insanı bu şekilde atomik düzeyde ifade etmişler.
7:01
O döneme göre yani evren dediğimiz şey bu.
7:03
Lerin, bu konumların bitmek bilmeyen sonsuz
7:06
kombinasyonlarından ibaret. Bütün bir varoluş boşluktaki
7:11
milyarlarca şeklin birbirine çarpıp ayrıldığı geçici olarak
7:15
birleştiği o devasa bir evrensel dans.
7:18
Bu adamlara göre tabii işin içine böyle sadece çarpışan
7:22
atomlar ve sonsuz boşluk girince ortaya çok daha derin insanı
7:27
karanlık düşünce iten biraz da ürkütücü bir soru çıkıyor.
7:31
Determiniizm yani mekanik zor. Meselesi demokrasi duyan
7:36
determiniizmi de duymuştur diye düşünüyorum.
7:39
Evrendeki her şey sen ben Fırat, Ahmet, Mehmet, yıldızlar
7:45
okyanuslar sadece bu minik legoların körü körüne birbirine
7:49
çarpışmasından ibaretse o zaman diyorlar.
7:52
Anlam bu işin neresindedir? Abi evrenin bir amacı yok mudur?
7:57
Demokrasi o noktada Yunan mitolojisini.
8:00
Olympos'taki tanrıların o kaprisli insansı kararlarını
8:04
falan alıp camdan aşağı pencereden aşağı atıyor.
8:08
Olay tamamen ama tamamen mekanik bir fizik kanunları bütünü bir
8:13
atom diğerine çarpar o gider. Bir başkasına çarpar ve geri
8:16
döndürülemez bir zincirleme reaksiyon başlar.
8:19
Hani derler ya perşembenin gelişi çarşambadan bellidir diye
8:23
işte bu atomcuların evrenin de dünün çarpışmaları, bugünü
8:27
bugünün çarpışmaları yarını kesin.
8:30
Net ve tartışmasız bir şekilde belirliyor.
8:33
Şöyle kafanızda canlandırın devasa bir bilardo
8:37
masasındasınız ve açılış vuruşunu yapıyorsunuz.
8:40
Beyaz top böyle tüm gücüyle gidiyor.
8:42
Üçgene dalıyor ve toplar 41 yana saçılıyor.
8:45
Eğer masadaki o masadaki tüm topların ağırlığını çuha'nın
8:50
microskobik sürtünme kat sayısını sopanın topa vuruş
8:54
açısını nasıl söyleyeyim? Milli saniyelik kuvveti kusursuz
8:58
bir şekilde bilseydiniz ne olurdu abi?
9:01
Topların masanın neresinde, hangi açıyla saniyenin 1000'de
9:05
kaçında duracağını milimetresine kadar hesaplayamaz mıydınız?
9:09
Kesinlikle hesaplardınız işte. Atomculara göre evren bu dev
9:13
bilardo masasının ta kendisi her şey bu mekanik zorunluluğun
9:17
eseri. Tabi onlar bilardo masası gibi
9:19
bir metafor kullanmıyorlar, o ayrı o benim düşünce evren de
9:23
diyorlar, tesadüf diye bir şey yok.
9:25
Tesadüf bizim bilgisizliğimizin uydurduğu bir kelime sadece.
9:30
Yalnızca ananke var, yani o soğuk ve tavizsiz zorunluluk
9:36
var. Bu anan kekelimesinin anlamı da
9:39
kader ihtiyaç gibi anlamlara geliyor.
9:42
Zorunluluk anlamlarına geliyormuş o dönem için tabii bu
9:45
fikir bırakın o dönemi bugün bile insanın içine böyle öküz
9:49
gibi oturan sarsıcı bir bakış açısı.
9:52
Düşünsenize birine duyduğunuz tutku dolu aşk izlediğiniz bir
9:55
filmde döktünüz. Gözyaşı kurulan imparatorluklar,
9:59
yazılan destanlar falan hepsi ama hepsi karanlık boşlukta
10:04
savrulan atomların geçici mekanik kombinasyonları bir
10:09
yandan müthiş bir özgürlük hissi bu.
10:11
Çünkü acaba poseidon bana sinirlendi de gemim.
10:14
O yüzden mi battı? Zeus bana Yıldırım mı çarpacak
10:18
korkusu o mitolojik dehşet yok artık sadece suat.
10:22
Ahşap atomlarının şiddetli etkileşimi var ama diğer yandan
10:27
da o madalyonun diğer yüzünde insanın kanını donduran o soru
10:32
beliriyor, iyi de abi Fırat benim kendi iradem nerede oğlum
10:36
o zaman ben de trilyonlarca atomun çarpışmasının zorunlu bir
10:40
sonucuysam verdiğim kararların ne önemi var?
10:43
Işte bu soğuk katı hesaplanabilir ama amansız
10:47
mekanik evren modeli insanda kaçınılmaz bir var oluşsal
10:52
daralma yaratıyor. Tamam tepemizdeki tanrıların o
10:55
yersiz, anlamsız gazabından batıl inançların ağırlığından
11:00
kurtulduk ama bu sefer de kör bir makinenin acımasız, devasa
11:04
bir dişlinin önemsiz bir çarkı oluverdik.
11:07
Insan zihni o kibrinden dolayı kendini sadece bir domino taşı
11:12
olarak görmeyi kabullenebilir mi?
11:14
Arkadaşlar kabullenebildi mi sizce?
11:16
Hala kendini o sonsuzluk ya da sonsuz nedensellik diyeyim.
11:20
O zincire teslim edip rahat bir uyku uyuyabilir mi?
11:23
Elbette uyuyamaz. Biz insanı kendimiz insan
11:26
olduğumuz için çok yakından tanımıyor muyuz, yapmayız,
11:29
yapamayız. Hele ki o kolektif narsistizmi?
11:33
Nah yıkarız çok affedersiniz. Şimdi tabii bu kelime çok da
11:36
uygun olmadı ama affedersiniz umarım ama harbiden öyle değil
11:40
mi? Abi biz yapamıyoruz yani olmuyor
11:42
insan kendini bir bireyden ziyade kolektif bir bütün olarak
11:47
görmeyi daha çok seviyor. Ne kadar bireyselleştiğini iddia
11:51
etse de ve kolektif olarak dediğim yani ırk olarak
11:54
baktığında insanın çok değerli bir varlık olduğunu düşünüyor.
11:58
Bilirsiniz. Yani insan evrende hiçbir şey
12:01
evrenin son saniyelerinde oluşmuş bir varlık.
12:04
Hatta bizim bu. Ürendeki tarihimiz ne ki yani
12:07
neyse konuyu çok uzaklaştırmayın, dallandırıp
12:10
budaklandırmayayım. Biz yapamayız.
12:12
Kısacası çok fazla kolektif bir narsistizmin içerisindeyiz.
12:17
Tabii biz bu zorunluluk içerisinde rahatça nefes alıp
12:21
rahatça nefes verebileceğimiz, kendi kararlarımızı alıp
12:25
verebileceğimiz 1 aralık o sonsuz boşlukta zarların yeniden
12:29
ve sürpriz bir şekilde atılabileceği ufak bir sapma
12:32
arayışına başlıyoruz. O kadar ki felsefe tar.
12:36
Sonradan gelecek en büyük zihinleri sırf bu mekanik
12:39
korkuyu yenmek. O atomların donuk
12:42
çarpışmalarının arasına biraz olsun özgürlük serpiştirmek için
12:47
sahneye çıkıyorlar. O görünmez parçacıkların
12:49
yörüngelerini dışarıdan bir müdahalede bulunmak, oyunun
12:53
kurallarını hafifçe esnetmek zorunda kalıyorlar.
12:57
Tam o anda o esnetme anında insanın o mekanik bu olmayıden
13:03
kurtulup bir nefes alma ihtiyacı duyduğu o kritik eşikte sahneye
13:08
felsefe tarihinin belki de en çok haksızlığa uğramış en yanlış
13:13
anlaşılmış adamlarından biri çıkıyor abi epikur veya yaygın
13:17
adıyla epikuros hani bugün epikuriyen dendiğinde aklınıza
13:21
ne gelir vur patlasın? Çal oynasın, şaraplar dökülsün.
13:27
Zevk sefa içinde yaşansın alakası yok arkadaşlar.
13:30
Adam, atina'nın dışında bahçe adını verdiği bir okul kuruyor.
13:35
Kapısında burada en yüksek iyi hazdır yazıyor ama yedikleri
13:40
içtikleri kuru ekmek ve sudan ibaret.
13:43
Yani böyle bir şey yok. Çünkü adamın hazdan anladığı şey
13:46
bedensel zevklerin peşinde koşmak değil, ruhun acıdan
13:50
endişeden ve özellikle de o derin varoluşsal korkulardan
13:54
arınmış olması atarak sia diyorlar buna yani.
13:58
Sarsılmaz bir ruh dingin diyor. Peki epik ürün bu ruh
14:02
dinginliğiyle atomların ne alakası var derseniz işte asıl
14:07
önemli nokta burası epikur demokraus'un o soğuk, soğuk ve
14:11
ruhsuz atom teorisini alıyor. Bir fizik teorisi olmaktan
14:15
çıkarıp devasa bir psikoterapi aracına dönüştürüyor.
14:20
Bir ruhani ilaca dönüştürüyor. Anne dedim ya az önce sahneye
14:25
birileri çıkacak o anlamsızlığın içerisine anlam serpmeye
14:29
çalışacak. O kişi epikür o dönemde
14:32
insanların en büyük kabusu ne abi?
14:36
Ölüm ve ölümden sonra yer 6 dünyasında.
14:39
Hades'te tanrıların onlara çektireceği akıl almaz
14:42
işkenceler, insanlar hayatlarını bu dehşetle bu korkuyla
14:47
geçiriyorlar acaba diyorlar, tanrıları kızdırdın mı acaba
14:50
öldükten sonra? Sonsuza kadar cezalandırılacak
14:54
mıyım? Epükürde çıkıp diyor ki abi biz
14:57
saniye bir durun etrafınıza bir bakın.
14:59
Evrende boşluk ve atomlardan başka hiçbir şey yok.
15:03
Sen de ben de ruhumuza sadece bu atomların geçici bir araya
15:08
gelişinden ibaretiz. EO zaman öldüğümüzde ne olacak?
15:12
O bizi biz yapan atomlar dağılıp evrensel boşluğa geri dönecek.
15:17
Biz yoksak ölüm var. Ölüm geldiğinde de biz yokuz.
15:21
Kimi cezalandıracaklar ortada acı çekecek bir sen kalmayacak
15:27
ki diyor ta o zamanlardan diyor. Bunu sevgili dinleyenler bunu
15:31
şöyle bir düşünün, bu o çağ için inanılmaz muazzam bir aydınlanma
15:37
anı düşünsenize o insanlar için cehennem korkusu tanrıların
15:42
kaprisleri o bitmek bilmeyen batıl inançlar sadece maddenin
15:46
temel yapısına bakarak. Salt fiziksel bir gerçeklikle
15:50
darmadağın ediliyor. Kim tarafından epikur tarafından
15:54
bilimi insanın içindeki o karanlık fırtınaları dindirmek
15:58
için kullanıyor. Korkma diyor.
16:00
Sen sadece yıldızları, dağları, okyanusları oluşturan o sonsuz
16:05
yapı taşlarının bir anlık çok güzel bir melodisi şarkı bitecek
16:10
ve sessizliğe karışacaksın hepsi bu yani şu vardır.
16:14
Şimdi semavi dinleri bir düşünün abi hepsinde ama hepsinde
16:18
insanlar ölümden sonra bir yaşamın olduğunu bilirler.
16:23
Peki böyle bir şeye felsefi açıdan neden gerek duyuluyor?
16:27
Çünkü insan o boşluğa düşmemeli bir umudu olmalı.
16:30
Hayatın bir anlamı olmalı, bir anda var olup yok olunca da
16:34
tamamen yok olmak olmaz ki. Bu bizim narsist yanlarımıza
16:38
ters bir şey abi egomuz sarsılır.
16:40
Bizim bununla çeşitli dinler, çeşitli şekillerde başa
16:44
çıkmışlar. Çıkmaya çalışmışlar diyor ki
16:47
bidin işte sen cennete ya da cehenneme gideceksin.
16:51
Başka birisi diyor ki sen tanrılarla oturup yemekler
16:54
yiyeceksin başka bir şey diyor ki sen bu dünyaya farklı bir
16:58
varlık olarak tekrar geleceksin. Daha niceleri sayılabilir.
17:01
Epikür de böyle düşünmüyor. Fakat o böyle düşünmeye dursun
17:06
abi epikur bu şahane terapiyi kurarken demokrasi o baş belası
17:11
determiniizm duvarına tosluyor haliyle eğer her şey atomların
17:15
zorunlu çarpışmasıysa bizim özgür irademiz nerede?
17:19
Kararlarımızın, ahlakımızın ne anlamı kaldı?
17:22
5 dakika önce sorduğum soruyu yineliyorum tam bu noktada.
17:26
Epikürün atomlarına olan şey tam olarak bu.
17:30
O sonsuz yağmurun içinde bir atom.
17:32
Hiçbir neden yokken tamamen rastgele ve öngörülemez bir
17:37
şekilde yörüngesinden milimetrik olarak sapıyor.
17:41
Tık yanındakine çarpıyor. O çarpmanın etkisiyle diğeri 8
17:45
başkasına çarpıyor ve o pürüzsüz mekanik sessizlik aniden devasa
17:51
bir kaosa muazzam bir zincirleme reaksiyona dönüşüyor.
17:55
Ve işte galaksileri, dağları ve senin şu an beni dinlerken
17:59
çalışan beynini var eden şey bu nedensiz sapma anı epikür için
18:04
abimiz bu sapmayı sadece fiziksel bir zorunluluk olarak
18:09
değil, evrenin dokusuna işlemiş ya da işlenmiş özgür iradenin ta
18:14
kendisi olarak görüyor. Her şey hesaplanabilir değildir
18:17
diyor. Doğa kendi içinde bir rastgeleik
18:20
bir anarşi, bir özgürlük barındırır.
18:23
Determiniizmin o demir parmak. Larını tek bir atomun ufacık bir
18:28
isyanıyla kırıp atıyor kendince. Tabii bu fikir o dönemin
18:31
şartlarında çok muazzam ve şiirsel aradan yüzyıllar
18:36
geçtikten sonra romalı bir şairin tituslukus karusun aklını
18:42
başından alıyor. Yıl milattan önce elliler civarı
18:46
roma Cumhuriyeti çatır diyor. Siyasi cinayetler, iç savaşlar
18:50
kan gövdeyi götürüyor. Lucretius bu kaosun ortasında
18:54
oturup insanlık tar. Belki de en tuhaf ama en büyük
18:59
eserlerinden birini yazıyor DR rum natura, yani varlıkların
19:04
doğası üzerine abi adam bugün bizim fizik veya kimya ders
19:09
kitaplarında okurken içimizi bayıltan o teknik kuru cansız
19:13
atom teorisini alıyor. 6 ciltlik 7400 satırlık devasa ve tutkulu
19:19
bir şiire dönüştürüyor. Fizik kurallarını,
19:24
termodinamiği, evrenin oluşumunu epik bir destan gibi kafiyelerle
19:30
anlatıyor. Adam bundan şiir yapmış ya
19:33
destan yapmış lukretredyus'un bu eseri epikürün o kayıp
19:38
öğretilerini bize taşıyan bir zaman kapsülü aslında şiir de
19:42
öyle betimlemeler var ki okurken adam 2000 yıl önceden kuantum
19:46
fiziğine mi bakmış hissine kapılıyorsunuz?
19:49
Atomların gözle görülemez küçüklükte olduğunu.
19:53
Ama onların o görünmez hareketlerinin devasa etkiler
19:58
yarattığını anlatırken çok basit ama vuran bir örnek veriyor.
20:02
Bakın ben bu eserin tamamını okumadım.
20:05
Küçük bölümlerini okudum. Araştırdım orada bile gerçekten
20:08
dedim ki hani romalı bir adam o dönemlerde bunları yazıyor yani
20:13
milattan önce yapıyor. Bunu ve anlattığı şey yine tarih
20:18
ve bugünden. Esintiler olan bir şey.
20:21
Hani bazen böyle loş bir odaya sabah güneşi vurur ya abi
20:25
pencereden ince keskin bir ışık hüzmesi sızar içeri ve siz o
20:30
ışık hızmesinin içinde milyarlarca toz zerresinin
20:34
çılgınlar gibi birbiriyle savaştığını durmaksızın dans
20:38
ettiğini yukarı aşağı savrulduğunu görürsünüz.
20:40
Hah işte lokretius diyor ki o gördüğün o tozların dansı
20:45
aslında onların altında yatan senin gözünün asla seçemeyeceği
20:51
atomların çarpışmalarının bir yansımasıdır.
20:54
Bugün bilim insanlarının brown hareketi dediği einsteinın
20:58
1905'te makalesini yazarak. Atomların varlığını matematiksel
21:03
olarak kanıtladığı 10 meşhur olguyu adam şiirinde bir güneş
21:08
hüzmesiyle betimlemiş. Milattan önce ellilerde yapmış
21:13
bunu ama lokretius'un bu şaheseri sadece toz zerrelerinin
21:18
dansından ibaret değil. Kitabın asıl meselesi
21:21
insanoğlunu dinden, mitolojiden batıl inançların köleliğinden
21:26
kurtarmaktı yani. Adamın amacı bu benim değil
21:30
arkadaşlar orada bir anlaşalım. Tanrıların dünyayı bizim için
21:34
yarattığı fikrini acımasızca reddediyorluk ret diyorsun, eğer
21:38
tanrılar bu evreni insanlar için tasarladıysa diyor, niye abi
21:42
dünyanın 3'te ikisi yaşınamaz çöllerle dondurucu buzullarla
21:46
fırtınalı okyanuslarla kaplı niye hastalıklar var?
21:50
Neden yırtıcı hayvanlar var? Her şeyin ama her şeyin sonsuz
21:54
zaman içinde sonsuz sayıdaki atomun körlemesine deneme
21:58
yanılma yoluyla girdiği kombinasyonlardan ibaret
22:02
olduğunu haykırıyor. Hatta bir düşünün luketus'a göre
22:05
düşünelim. Yani onun perspektifinden
22:08
bakalım. Şu zamanki bilgimiz o zaman da
22:10
olsa derdi ki bu sonsuz evren sadece bizim için mi var bu
22:14
soruları günümüzde de soruyoruz bazen.
22:17
Bu da yine insanın kolektif narsiizmine darbe vuran başka
22:21
bir olay. Hatta çoklu evrenlerden
22:23
bahsetmiş adam. Bakın çoklu evrenlerden uzayda
22:27
başka gezegenlerde başka yaşam formlarının zorunlu olarak var
22:31
olabileceğinden bahsediyor. Vizyona bakar mısınız?
22:34
Ancak sevgili dinleyenler bu devasa vizyon, bu korkusuz
22:39
felsefe tarihin o büyük ve karanlık virajında duvara
22:43
toslamak üzere. Imparatorluğu'nun o çok tanrılı,
22:47
nispeten de hoşgörülü veya en azından felsefi tartışmalara
22:51
açık yapısı çökmeye başlıyor. Yerini hristiyanlığın yükselişi
22:57
tek tanrılı dinlerin o mutlakaiyetçi dogmaları alıyor.
23:00
Kilise gücünü pekiştirdikçe antik dönemin metinlerine de
23:04
farklı bir gözle bakmaya başlıyor ve kilise babaları
23:08
likretius'un derum naturasını okuduklarında dehim yerindeyse
23:13
dehşete düşüyorlar adam. Kaçık, tanrı'nın bir planı yok.
23:18
Ölümden sonra hayat yok. Ruh bedeni terk edince
23:21
buharlaşıp kaybolur. Evren tamamen mekanik bir
23:25
kazadır diyor. Bu o dönem yeni yeni kurulan
23:29
dini otorite için sadece felsefi bir aykırılık değil, temelden
23:34
bir yıkım tehdidi açık bir terörizm eylemi gibi
23:38
algılanıyor. Bu adamların gözünden
23:40
likretius'un bu eseri abi atomcu düşünce anladık ki doğası gereği
23:46
teh. Derim, çünkü otorite tanımaz.
23:49
Eğer her şey atomların geçici birliğinden ibaretse kralların
23:53
ilahi hakkı nerede kalır? Kiliselerin sonsuz kurtuluş vadi
23:58
nerede kalır? Din adamlarının kitleleri
24:01
kontrol ettiği o muazzam korku ve umut mekanizması kökünden
24:05
sarsılır. Adamın biri çıkıp diyor ki
24:08
kardeş ölümden sonra hayatı yok din adamları bunun üstünden o
24:12
dönemlerde para kazanıyor. Bunun üzerine kurmuşlar bütün
24:15
sistemlerini tekrar. Sonuç yazıyorum arkadaşlar.
24:18
Bunlar benim görüşlerim değil, tarihi kronolojik bir şekilde
24:22
veriyor ve felsefesini o kişinin gözünden aktarıyorum.
24:26
Olan biten bu sonra beni çarmaha germeyin.
24:29
Peki bunlar neyi doğuruyor sizce?
24:31
Sansürü doğuruyor. O büyük atomcu külliyat,
24:35
demokrasi, epikur ve nükrettius'un isimleri yavaş
24:39
yavaş böyle ders kitaplarından kazanıyor.
24:42
Felsefe meclislerinden siliniyor çünkü.
24:46
Bu düşünceler sapkındır kardeşim tehlikelidir.
24:49
Boşluk ve clnlamen kavramları inanılmaz iğrenç kavramlardır.
24:54
Atom diyenin Allah belasını versin diyorlar.
24:57
Bu insanlar ve dediğim gibi büyük bir sansür uyguluyorlar.
25:02
Atomcu külliyat ya yakılıyor ya kasıtlı olarak kopyalanmıyor ya
25:07
da böyle karanlık dehlizlere terk ediliyor, efendim ve
25:11
böylece felsefenin o aydınlık sabahından o cesur
25:15
sorgulamalarından ortaçağın o uzun ve boğucu sessizliğine
25:19
giriyoruz. Maddenin en derin sırrını
25:22
fısıldayan atomlar o uçsuz bucaksız uzay boşluğu fikri.
25:27
Yüzyıllar sürecek bir kış uykusuna yatıyor.
25:30
Takibin 417 yılında. Ne sansın o ilk kıpırtılarının
25:35
yaşandığı günlerde podca brçoliny adında italyan bir
25:40
kitap avcısı. Almanya'nın ücra bir köşesindeki
25:44
rutubet kokan fullda manastırının tozlu rafları
25:48
arasında dolanırken, yüzyıllardır kimsenin açmadığı
25:53
kapağını bile açmadığı unutulmaya 100 tutmuş bir el
25:57
yazmasına rastlayana dek braçolini o gün.
26:01
O parşömenlerin üzerindeki tozu üflerken aslında sadece eski bir
26:06
şiir kitabını değil, modern dünyayı temelinden sarsacak.
26:11
Kimyanın, fiziğin ve bütün bir bilimsel devrimin fitilini
26:15
ateşleyecek o görünmez parçacıkları da 1000 yıllık
26:19
uykusundan uyandırdığının en ün farkında değil, işte.
26:23
Brçolin, almanya'daki rutubetli fullla manastırının raflarının
26:28
arasında bulup tozunu üflediği o el yazması lupius'un dreum
26:34
naturası unutulmuş bir roma şiiri değil arkadaşlar.
26:38
Kelimenin tam anlamıyla avrupa'nın damarlar.
26:42
Enjekte edilen yüksek dozlu bir entelektüel adrenalin di
26:46
düşünebiliyor musunuz arkadaşlar?
26:48
Tam 1400 yıl 15 asır boyunca dünya özellikle Avrupa uyumuş ya
26:55
gerçekten uyumuş sen milattan önce ellilerde daha sıfır
27:00
tarihini bile görmemişken böyle şeyler söyle atomlardan söz et
27:04
ne bileyim kendinden de çok daha önce yaşamış insanlardan söz et
27:08
bir eser ortaya koy o zaman başlasın sansür 15. 100 yıl 15
27:13
asır sürsün ve ancak fikirlerin 15 asır sonra tartışılsın.
27:19
EO zaman ben şunu diyebilirim, 1004 yüzlerin bilgi birikimiyle
27:23
milattan önce ellilerin bilgi birikimi arasında neredeyse hiç
27:27
farkı yok. Atomlardan şunlardan, bunlardan
27:30
bahsediyorum arkadaşlar o anlamda hiçbir farkı yok.
27:33
Şimdi bambaşka bir yere atlayalım.
27:35
Tabii ki konuyu değiştirmiyorum ama harvard'lı meşhur edebiyat
27:39
tarihçisi stiwan greenblat, sırf bu anı bu kitabın bulunma anını
27:45
anlattığı sapma adlı eseriyle polisler ödülü aldı.
27:49
Çünkü o kitabın kapağının açılmasıyla birlikte rönesansın
27:54
da yönü değişiyor. Bir düşünün, matbaanın icadına
27:57
denk gelen bir zaman. Dilimi kitap bir anda şak diye
28:01
kıta avrupa'sında elden ele dolaşmaya gizli gizli
28:05
çoğaltılmaya başlanıyor. Machiavelli mesela oturuyor,
28:08
kendi elleriyle kopyalıyor, bu eseri satır satır montaigne
28:13
denemelerinde haberi lokretius'tan alıntılar
28:16
patlatıyor. Hatta edebiyatın zirvesi
28:19
shakespeare'in romeo ve juliet'indeki o meşhur kraliçe
28:23
mab tirad'ında bile uykudaki insanların beyinlerine giren o
28:27
gözle görünmez zerreler anla. Doğrudan nukrettius'un o atomist
28:33
vizyonun kokusu varmış. Kilise ne kadar yasaklarsa
28:36
yasaklasın. O boşluk ve atom fikri artık abi
28:40
pandora'nın kutusundan çıkmış. O sansür duvarında geri
28:45
döndürülemez bir Gedik açmıştı bir kere ancak ortada devasa bir
28:51
problem var. Tamam atom fikri harika felsefi
28:54
olarak çok doyurucu kiliseye karşı iyi bir entelektüel kalkan
28:59
ama bilimsel. Gerçeklik mi?
29:02
Yani galileo galiley teleskopla jüpiterin uydularını kanıtlıyor.
29:07
Ayzek newton çıkıp kütle çekimini devasa matematiksel
29:12
formüllerle ispatlıyor ama konu atom a gelince tık yok abi. 18.
29:17
Yüzyılın sonlarına kadar atom laboratuvarda ispatlanmış somut
29:22
bir gerçeklikten ziyade hala o agoralarda şarap içip tartışan
29:27
antik yunanlıların havalı bir felsefi varsayımı olarak kal.
29:31
Devam ediyor. Çünkü o teknolojik gelişmişlik
29:34
en üzimizde değil. Yani dostlar bunu ölçecek bir
29:37
tartı. Bunu görecek bir mercek yok.
29:39
Görünmeyenin nasıl ispatlarız ki?
29:41
Olay bundan ibaret i şte bu sorunun cevabı şatafatlı
29:46
aristokrat saraylarından aristokrat bilim insanlarından
29:50
değil, sanayi devrimi'nin ortasında fabrika bacalarından
29:54
dumanların yükseldiği kömür kokulu isli puslu bir
29:58
ingiltere'den. Son derece pragmatik, kendi
30:02
halinde bir adamdan gelecekti. John dalton'dan bakın bu dalton
30:07
çok enteresan bir figür. Öyle gösterişli laboratuvarları
30:10
olan devlete çalışan havalı bir bilim insanı falan da değil.
30:14
Hayatını öğretmenlik yaparak kazanan sade yaşamayı düstur
30:19
edinmiş, mütevazı, üstelik 1'de renk körlüğü var.
30:23
Kendi halindeki bu öğretmenin modern kimyanın babası unvanını
30:28
alması aslında bilimin o büyüleyici ironilerinden biri.
30:32
Dalta'nın hayatındaki en büyük saplantısı kimya falan da değil.
30:37
Başta bildiğiniz hava durumu adam meteorolojiye takık
30:41
durumda. Dile kolay tam 57 yıl boyunca
30:43
yanlış duymadınız. Yarım asırdan fazla bir süre her
30:47
allahın günü hava durumunu ölçüp not alıyor.
30:50
Gök gürültüleri rüzgar yönlerin nem oranları bıraktığı
30:54
günlüklerde 200.000'den fazla metorolojik gözlem var.
30:59
Niye yapıyor bunu biliyor musunuz?
31:01
Çünkü kafasının şu soruya takmış, adam yahu bu atmosfer
31:04
dediğimiz şey bir sürü farklı gazdan oluşuyor, oksijen var,
31:08
nitrojen var. Su buharı var iyi de abin neden
31:11
ağır olan gazlar dibe çöküp hafif olanlar yukarı çıkmıyor.
31:15
Neden bu atmosfer bir kokteyl gibi her yerde homojen bir
31:20
şekilde birbirine karışmış durumda?
31:22
Dalton, havadaki bu gazların hareketlerini ve birbirleriyle
31:26
olan o tuhaf etkileşimlerini incelerken sanki okul.
31:30
Cesinde teneffüse çıkmış öğrencileri işte oraya buraya
31:34
durmaksızın koşturan ayşe'yi bir köşede kendi halinde takılan
31:38
mehmedi. Benim de isim şeyim ne kadar
31:40
fazla fark ettiniz mi? Hep Ahmet veli, ayşe, Fatma
31:44
bunlarla sınırlı kalıyoruz ama olsun.
31:46
Sürekli birbiriyle itişip kakışan ali ile veli'yi
31:50
gözlemliyor. Müthiş bir dikkatle ve pedagojik
31:54
bir sabır gösteriyor. Ve titizlikle de takip ediyordu.
31:57
Bu tabiatı kimin nereye gittiğini o devasa kaosun içinde
32:03
aralarındaki o görünmez mesafenin nasıl korunduğunu,
32:07
gazların nasıl birbirinin içinden geçip de formlarını
32:11
bozmadıklarını anlamak için o hareketli kalabalığın içindeki
32:15
gizli deseni arıyordu. Su buharı nasıl oluyor da
32:19
havanın o yoğunluğun arasına sızıp kendi bağımsızlığını
32:23
koruyabiliyordu mesela? Işte bu günlük gözlemler bu
32:26
bitmek bilmeyen defter tutmalar. En sonunda tarihin o büyük
32:31
aydınlanma anlarından birini doğruyor.
32:35
John dalton diyor ki abi bu demokratoz haklıydı.
32:38
Madde dediğimiz şey kesinlikle bölünemez.
32:41
Küçük parçacıklardan yani atomlardan oluşuyor ama antik
32:46
yunanlıların kaçırdığı devasa bir detay var.
32:49
Bu atomlar sadece şekil olarak birbirlerinden farklı değiller,
32:54
asıl mes. Her biri elementin atomu farklı
32:58
bir ağırlığa sahip. Bakın bu ağırlık meselesi bilimi
33:03
felsefeden koparıp laboratuvara sokan keskin bir kılıç darbesi
33:08
artık atomu tartışmıyoruz, atomu tartıyoruz demektir.
33:12
Bu yani atom ölçülebilir bir şey demektir.
33:15
Ağırlık girmiş işin içerisine bunu kanıtlamak için de kimyanın
33:20
10 meşhur lisenin başlarında hepimizin belki de duyduğu ama.
33:25
Felsefi derinliğini pek konuşmadığımız o katlı oranlar
33:29
yasasını kanununu ortaya koyuyor.
33:32
Şöyle düşünün, karbon ve oksijeni alıp birleştirdiğinizde
33:36
iki farklı gaz elde edebilirsiniz.
33:38
Bir karbonmonoksit. Hani şu soba zehirlenmelerine
33:42
yol açan sinsi ve zehirli gaz, diğeri ise karbondioksit.
33:48
Nefes verirken dışarı attığımız bitkilerin fotosentezi için
33:52
kullandığı gaz ikisi de aynı malzemeden yapılıyor.
33:55
Karbon ve oksijen ama dalton bunları tarttığında görüyor ki
34:00
sabit miktarda bir karbonla birleşen oksijenin miktarı her
34:04
zaman net keskin ve tam sayı katlara oranında değişiyor.
34:08
Yani oksijen miktarı ya tam bir birim oluyor ya tam iki birim
34:13
oluyor. Bu ne anlama geliyor abi bu
34:15
evrende yarım bir oksijen parçası yok. 1.3 tane, 1.7 tane
34:22
atom diye bir şey katarak bir madde üretemezsiniz.
34:26
Oksijen oraya girecekse bütün bir top halinde girecektir işte
34:30
bu matematiksel pürüzsüzlük, atomun bölünemezliğini, yani o
34:35
demokratos'un bıçağının artık kesmediği sınırı laboratuvarda
34:40
ispatlamak demekti. Gözle göremediğiniz bir şeyin
34:43
sırf matematiği ve kütlesi aracılığıyla orada olduğunu
34:47
bilmek. Tıpkı yiyecek karanlığında o
34:50
ormanda göremediğiniz atıyorum. Devasa bir ayının sadece ve ayak
34:55
izlerine ve bıraktığı ağırlığa bakarak onun böyle tam boyutunu
34:59
ve nerede olduğunu kusursuzca hesaplayabilmek gibi bir şey.
35:03
Bu ilk aklıma gelen örnek bu oldu.
35:05
Niye ise bilmiyorum şu an yani bir ton örnek gelmiştir.
35:09
Aklınıza sizinle ama benim ormandaki ayıdan bahsedesim
35:13
gelmiş demek ki ve john dalton bu devrimsel bulgularını kağıda
35:17
dökerken. Önceki 100 yıllarda yaşamış o
35:21
simyacıların hazırladığı eski metinleri bir düşünün.
35:25
Hani o mistik birbirine dolanmış yılanlar, ejderhalar, gezegen
35:29
sembolleri son derece karmaşık dallı, budaklı, gizemli ve
35:34
yorucu çizimler vardır. Ya daltonın kendi eliyle
35:37
hazırladığı atom modellemesi tablolarına baktığınızdaysa
35:41
inanılmaz nefes aldırıcı bir ferahlık hissedersiniz.
35:45
O dönemin şatafatlı kalabalık illüstrasyonlarına inat daltonın
35:50
notları son derece minimalist, göz yormayan, adeta siyah ve
35:55
beyaz kadar net ve yüksek kontrastlı bir estetiğe
35:59
sahiptir. Sadece sade çemberler işlerinde
36:02
bir nokta yada düz bir çizgi, bazen de baş harfler dünyanın en
36:06
karmaşıkı, en derin yapısını en sade, en temiz görsel dille
36:11
kağıda dökmüş. Bu adam bu keskin sadelik
36:14
aslında onun teoris. Dar evrensel ne kadar tıkır
36:18
tıkır işleyen ve gereksiz gizemlerden arınmış bir mantığa
36:22
oturduğun da adeta görsel bir kanıtı.
36:25
Tabii artık felsefe bitmiş modern bilim resmen başlıyor.
36:29
Tabii burada şunu düşünmeyin, felsefe serimizi ben 100 bölüm
36:33
olarak hayal ettim. Yani bayağı yolunuz var aslında.
36:36
Fakat çok da güzel gittiğimizi düşünüyorum.
36:39
Felsefe bitti derken bu konu özelinde bitti.
36:42
Yani ben atomculardan bahsederken işte demokratik
36:45
olsan epikürden falan. Gidiyoruz ama günümüze
36:48
yaklaşarak gitmek istedim. Zaten bundan sonraki bölümün de
36:52
direkt olarak adını vereyim. Hani sanmayın bir anda biz 1900
36:56
dere mi ışınlanacağız, bundan sonra demeyin daha çok yolumuz
37:00
var. Tarihte sonraki bölümde sırası
37:02
gelenler sofistler mesela bu bölüm için felsefeyi bitirdik
37:06
arkadaşlar. Modern bilim resmen başlıyor
37:09
tabii felsefe her zaman devam ediyor.
37:11
Hayatın içinde o ayrı bir şey. Daltonın bu teorisine biz bugün
37:15
bilardo topu modeli diyoruz. Peki neden?
37:18
Çünkü atomu içi tamamen dolu, böyle sert esnemeyen ezilmeyen
37:24
ve kesinlikle ama kesinlikle parçalanamaz.
37:28
Kusursuz küreler olarak tarif etmişti.
37:31
Bu bilardo topları yeryüzündeki tüm değişimin, tüm kimyanın,
37:36
yaşamın ve ölümün başaktörleriydi.
37:38
Artık kimya altın çağını yaşamaya periyodik tablolar
37:42
dolmaya her şey milimetrik olarak hesaplanmaya başlıyordu.
37:46
Her şey nihayet bir düzene oturuyor.
37:48
Newton gökyüzünü dalton ise maddenin en derinini matematiğin
37:54
emrine veriyor. Evrenin sırrı o an için
37:57
çözülmüştü ta ki. 19. Yüzyılın o son çeyreğine o
38:03
şımarık biz her şeyi çözdük rehavetinin üzerine bir kabus
38:07
gibi çöken o tekinsiz güne kadar katı sandığımız pürüzsüz
38:11
sandığımız ve asla ama asla parçalanamaz dediğimiz o
38:15
kusursuz bilardo toplarının içine yani atoma o karanlık
38:19
çekirdeğe doğru şok edici bir yolculuk başlamak üzere benim
38:23
insanları o güne dek o atomların dış yüzeyine bakıp hayranlık
38:28
duyuyorlardı ama çok yak. Da onlardan birinin aklına o
38:31
bilardo topuna dışarıdan şiddetli ve kurşun sıkmak ve
38:35
kırılgan kabuğun içinden bir anlamda ne çıkacağına bakmak
38:39
gelecekti ve o kabuk kırıldığında lokretyus'un
38:43
bahsettiği o boşluğun asıl dehşeti tüm varoluşsal
38:47
ağırlığıyla bizim maddenin tam kalbinde bekliyor olacaktı işte
38:53
sevgili dinleyenler bu kabuk 20. Yüzyılın hemen başında inanılmaz
38:58
bir gürültüyle hem de kelimenin tam anlamıyla.
39:00
Fiziksel bir laboratuvar deneyiyle paramparça oluyor.
39:04
1009 yüzlerin başındayız. Bilim dünyası dalının o sert içi
39:09
dolu bilardo toplarına alıştı. Tabii herkes halinden memnun
39:13
ceycey Thompson diye bir adam çıkıp elektronu bulmuş.
39:16
Gerçi atomun içinde eksi yüklü küçük parçacıklar var demiş ama
39:21
modeli hala çok masum. Hani şu meşhur üzümlü kek modeli
39:25
yani atom. Artı yüklü bir hamur
39:29
elektronlarda o hamurun içine gömülmüş kuru üzümler oh ne
39:33
güzel yani sıcacık pürüzsüz bir kek.
39:35
Her şey yerli yerinde ta ki abi o keki fırından çıkarıp duvara
39:39
fırlatacak olan adam yeni zelandalı eurnus rather ford
39:44
durun bakalım diyene kadar rather ford inanılmaz bir
39:48
karakter sesi gür çıkan iri yarı laboratuvarda sürekli şarkı
39:52
söyleyen. Neşeli ana bilime karşı
39:55
inanılmaz agresif bir açlığı olan bir adam. 1911 yılında
40:00
yanındaki iki genç asistanıyla beraber.
40:03
Irnus marstın ve hans gayger bugün fizik tarihindeki belki de
40:09
en meşhur en akıl uçuran deneylerden birini yapıyorlar.
40:13
Altın levha deneyi olay şu abi ortada inanılmaz ince yani
40:18
neredeyse birkaç atom kalınlığında dövülmüş bir altın
40:21
yaprak var. Tabi onlara göre atom
40:23
kalınlığında rodher ford bu yaprağı radyoaktif bir kaynaktan
40:28
elde ettiği alfa parçacıklarını bir nevi makinalı tüfek gibi
40:33
ateşliyor şimdi. Radyo ford'un kafasındaki
40:36
beklenti ne? Eğer atomu üzümlü kek gibi içi
40:39
dolu homojen bir kütteyse o ateşlediğim mermilerin yani alfa
40:43
parçacıklarının altın nevnın içinden tereyağından kıl çeker
40:48
gibi en ufak tefek sapmalarla geçip gitmesi lazım.
40:51
Çünkü karşısında o mermiyi durduracak yoğunlukta bir duvar
40:55
yok. Adamın hesabına göre deney
40:58
başlıyor. Asistanlar günlerce karanlık
41:01
odada mikroskoptan o parçacıkların çarptığı ekrandaki
41:04
minik ışık parlamalarını sayıyorlar.
41:07
Yani bu mikroskop da yapılan bir deney ben size metafor olarak
41:10
anlatıyorum. Bunu binlerce 10 binlerce mermi
41:14
gerçekten de levhanın içinden vızır vızır geçip gidiyor.
41:17
Tamam diyorlar. Teori doğrulandı.
41:20
Ama sonra abi akıl almaz fizik kurallarını alt üst eden tuhaf
41:24
bir sapma gerçekleşiyor. Bazı alfa parçacıkları levhadan
41:29
geçmek yerine inanılmaz geniş açılarla sekiyorlar.
41:32
Hatta çok nadir de olsa 1000 mermiden 10.000 mermiden biri
41:37
doğrudan tam böyle. 180 derece geriye ateşlendiği yere doğru
41:42
seçiyor. Ford o anı yıllar sonra
41:45
anlatırken fiziğin en efsanevi benzetmelerinden birini
41:48
yapacaktır. Diyor ki haya.
41:51
Gördüğüm en inanılmaz şeyde sanki bir tuvalet kağıdına 15
41:55
inçlik bir donanma top mermisi ateşlediğinizde mermi kağıttan
42:00
sekip gelip sizi vurdu bu imkansız böyle demiş adam.
42:05
Peki bu imkansız şey nasıl oluyor?
42:08
Laboratuvara kapanıyor, matematiği önüne koyuyor ve o
42:11
korkunç insanı var. Ulusal bir krize sokan gerçeği
42:15
masaya vuruyor. Ya şimdi ben de hep bölümlerde
42:18
böyle insanı var oluslar krize sokuyorum yani değil mi böyle
42:21
yorumlarım oluyor ama gerçekten de bizim çok fazla bu krizlere
42:26
girmemiz gerekiyormuş. Hemen atlatmışız.
42:29
Girip şöyle bir girip çıkmışız, abi yalandan bir depresyon gibi
42:32
neyse. Ermeninin geri sekmesi için
42:35
atomun merkezinde inanılmaz yoğun.
42:38
Inanılmaz küçük ve inanılmaz ağır bir çekirdek olması
42:42
gerekiyordu. Ama asıl şok edici olan
42:45
çekirdeğin varlığı değil dostlar.
42:47
Asıl şok çekirdekle elektronlar arasındaki o akıl hastası mesafe
42:52
rıfford'un hesaplarına göre atomun merkezindeki bu çekirdek
42:56
atomun toplam hacminin sadece ama sadece 100.000'de biri kadar
43:02
geri kalan her şey koca bir hiçlik.
43:04
Yani bunu bir zihnimize canlandıralım.
43:07
Çünkü rakamlar işin. Ahmet'in tam anlatmıyor.
43:10
Eğer bir hidrojen atomunun çekirdeğini diyelim ki olimpiyat
43:15
stadının, daha doğrusu stadyumunun tam santra noktasına
43:19
böyle o beyaz noktaya koyduğunuz bir nohut tanesi kadar
43:23
büyütseydik. Bakın nohut tanesi o çekirdeğin
43:26
etrafında dönen elektron nerede olurdu biliyor musunuz?
43:30
Stadyumun en üst tribünlerinde en arka koltuklarda vızıllayan
43:35
bir sivrisinek olurdu peki o. Nohut tanesiyle o sivrisinek
43:39
arasındaki o koca stadyum dolusu alan neyle dolu abi?
43:43
Hiçbir şeyle saf mutlak bir boşluk bunu fark ediyor.
43:48
Işte bu antik yunanlı demokratos'un hayalini bile
43:51
kuramayacağı kadar devasa büyüklükte bir boşluktu.
43:55
Bizim dünyamız şu an oturduğunuz koltuk dokunduğunuz klavye bu
43:59
sesin size ulaştığı hoparlör ya da kulaklık ve hatta kendi
44:03
bedeniniz %90 9.999 oranında mutlak bir boşluktan ibaret.
44:10
Aslında madde dediğimiz şey neredeyse tamamen hiçlikten
44:14
yapılmış bir illüzyon. Yani şu an size bütün insanlığı
44:18
o boş. Çıkarıp pres desek ne kadar yer
44:21
kaplarız diye sorsam ne cevap verirsiniz söyleyeyim efendim,
44:24
eğer dünyadaki 8 milyar insanın gerçi yeni tahminlere göre bunun
44:30
çok çok daha fazla olduğu 10 milyara yaklaştığı yanlış bir
44:34
sayımın yapılmış olabileceği düşünülüyor ama konumuza değil
44:37
arada bir bilgi vermiş olayım. Bu 8 milyar insanın içindeki o
44:41
devasa atomik boşlukları çekip alsaydık bütün insanlık sadece
44:46
ve sadece tek bir kes. Içine bile sığabilir.
44:51
Bütün insanlık diyorum arkadaşlar.
44:53
Savaşlarımız, aşklarımız, holdinglerimiz, felsefemiz hepsi
44:58
bir kesme şekerin kütlesi kadar aslen hatta ve hatta daha da
45:02
ileriye gideyim, iki kesme şeker, üç kesme şeker yapalım
45:05
bunu yani bütün insanlık tarihi yani şu an mevcut olan değil.
45:10
Geçmiştekileri de dahil edelim ancak o kadar gerisi kocaman bir
45:15
ne dedik. Boşluk uzay biz o hiçliğin
45:18
içinde yüzen ve birbirine dokunmamak için direnen bir grup
45:22
elektromanyetik hayaletten başka bir şey değiliz.
45:25
Işte fizik dünyası bu devasa hiçliğin karşısında adeta
45:31
dehşete düşüyor. Çünkü eğer durum buysa her an
45:34
her şeyin çökmesi lazım. Klasik fiziğe göre merkezde artı
45:38
yüklü bir çekirdek etrafında deli gibi dönen eksi yüklü
45:42
elektronlar varsa bu elektronların dönerken enerji
45:45
kaybedip saniyenin milyarda biri gibi bir sürede o çekirdeğe
45:49
çakılması gerekir. Ama çakılmıyor, evren çökmüyor.
45:53
Peki niye bu kez sahneye Danimarkalı o?
45:56
Siz sakin ama zihni bir saat gibi çalışan dahi news boru
46:02
abimiz çıkıyor. Bor 1913 yılında atomun yapısına
46:05
bir güneş sistemi modeli getiriyor.
46:07
Diyor ki abi diyor, elektronlar öyle kafalarına göre
46:11
takılmıyorlar. Çekirdeğin etrafında tıpkı
46:13
gezegenlerin güneşin etrafında döndüğü gibi çok kesin katı
46:18
yörüngeler vardır. Elektron sadece ve sadece o izin
46:22
verilen yörüngelerde dolanabilir.
46:24
Bu model insanları biraz rahatlatıyor.
46:26
Oh be diyorlar demek ki. Içerde bir düzen var, bir güneş
46:29
sistemi mantığı var. Evren yine anlaşılabilir.
46:32
Yine mekanik bir saate benziyor sanki.
46:34
Ama burun bugün eş sistemi modeli beraberinde klasik
46:38
fiziğin tabutuna çakılacak son çivide getiriyor.
46:41
Kuantum sıçraması bor diyor ki bir elektron enerji aldığında
46:46
bir üst yörüngeye çıkar. Enerji kaybettiğinde bir alt
46:51
yörüngeye iner aman bu iki yörünge arasındaki o boşlukta
46:55
asla bulunmaz. Bakın sev.
46:58
Dinleyenler burası deliliğin sınırı şöyle düşünün, evinizde
47:02
merdiven çıkıyorsunuz, birinci basamaktasınız, ayağınız böyle
47:06
kaldırdınız ve ikinci basamağa bastınız.
47:08
Birinci basamakla ikinci basamak arasındaki o mesafeyi kat etmek
47:13
zorundasınız değil mi? Havadayken ayağınızın o uzayı
47:17
boşluğu geçmesi lazım. Işte atomun içindeki o
47:20
mikroskopik dünyada elektron bu kuralı sallamıyor.
47:24
Birinci yörüngede yok oluyor ve hiçbir şekilde o aradaki
47:27
mesafeyi geçmeden sıfır zaman aralığında ikinci yörüngede var
47:32
oluyor ışınlanıyor. Resmen a noktasında kayboluyor b
47:35
noktasında beliriyor. Az önce verdiğim merdiven
47:38
örneğini düşünün sanki her basamakta fotoğrafınızı
47:42
çekiyorlar ve onu birleştiriyorlar.
47:44
Nasıl bir görüntü ortaya çıkar? Öyle bir durumun içerisinde bu
47:48
elektron dediğimiz abiler bu iki nokta arasında hiçbir zaman var
47:52
olmuyorlar. Dediğim gibi ayzek newton
47:54
mezarında ters dönüyor. Galileo galiley saçını başını
47:58
yolluyor. Yüzyıllardır inandığımız o doğa
48:01
sıçrama yapmaz, doğada süreklilik vardır fikri maddenin
48:06
en derin kalbinde abi iflas bayrağını çekiyor ve eğer klasik
48:10
fizik burada iflas ettiyse bizi o karanlık.
48:14
Denizlerde bekleyen asıl canavar henüz uyanmamış demektir.
48:18
Tarihlerimize hemen 1927'yi alalım.
48:21
Alman fizikçi verner heisenberg, 10 meşhur belirsizlik ilkesini
48:27
masaya öyle bir vuruyor ki, antik yunan'dan beri gelen o
48:31
evren dev bir bilardo masasıdır. Her şey hesaplanabilir diyen
48:35
determiniizm paramparça olup tarihin çöplüğüne gidecek
48:39
heisenberg diyor ki. Bir parçacığın nerede olduğunun
48:42
ne kadar bilirseniz kesin bir şekilde bilirseniz nereye
48:47
gittiğini yani hızını da o kadar az bilirsiniz.
48:50
Hızını kusursuz ölçerseniz bu sefer de nerede olduğunu asla
48:54
bilemezsiniz. Yani doğa kendi en mahrem
48:58
sınırlarına bakmamıza izin vermiyor.
49:00
Dostlar, atomun içine girdiğinizde olay artık
49:02
kesinlikten çıkıyor, iş bir kumarhaneye, bir olasılık
49:06
bulutuna dönüşüyor. O dev bilardo masasında artık
49:10
topların nereye gideceğini hesaplamayı bırakın.
49:13
Topun tam o anda masanın neresinde olduğunu bile
49:17
söyleyemez hale geliyorsunuz. Madde dediğimiz şey biz ona
49:20
bakmadığımız zaman potansiyel bir dalga olarak evrene
49:23
yayılıyor. Ancak biz ölçüm yaptığımızda ona
49:26
baktığımızda zoraki bir şekilde bir noktada karar kılıyor.
49:31
Sizce de evrenin temeli bir fizik probleminden çok gizemli
49:34
bir bilinç sorunu gibi kokmaya başlamıyor mu yani?
49:37
Maddenin bu %90 9.9'u boş olan elektronların ışınlandığı
49:43
ölçtükçe bulanıklaşan bu tekinsiz yapısı acaba bizim asıl
49:47
kökenimiz neresi? Bu soruyu sordurtuyor.
49:49
Bu atomlar nasıl oldu da bir araya gelip bu bilinçli kaosu
49:53
yani bizi oluşturdular. Tam da oradan o zifiri
49:57
karanlıktan bahsedeceğim. Şimdi hani geceleri başınızı
50:01
kaldırıp gökyüzüne baktığınızda içinizi kaplayan o ulan arkadaş.
50:07
Ya ne kadar da uzağı her şeyin ne kadar yalnızız hissi var ya
50:10
asında o kadar da uzak değilsiniz.
50:13
Hatta işin aslına bakarsanız o gökyüzüyle aranızda hiçbir
50:17
mesafe yok. Her şeyin başladığı yere evrenin
50:21
o ilk Doğuş anına big bang dediğimiz o muazzam patlamaya
50:25
gidelim. Birçok bölümde gidiyoruz zaten
50:28
bu bölümde de geri verelim. O ilk büyük kaosta ortalık biraz
50:31
sakinleşip soğumaya başladığında ortaya sadece iki tane derme
50:35
çatma element çıkıyor. Hidrojen ve biraz da helyum o
50:39
kadar abi. Başka hiçbir şey var mı?
50:41
Yok soluduğumuz oksijen yok. Ne kalemimizi tuttuğumuz karbon
50:46
o da yok, ne de kanımıza işte o kırmızı rengi ver.
50:49
Bunların hiçbiri yok. Uçsuz bucaksız, sıkıcı bir
50:52
hidrojen bulutu e. Peki etrafınıza bir bakın abi
50:56
masanız ahşap bilgisayarınız silikon, kendi bedenini sudan ve
51:00
1001 türlü karmaşık molekülden oluşuyor.
51:03
Madem başlangıçta Fırat sadece hidrojen vardı, periyodik
51:07
tablodaki geri kalan o bütün o ağır abiler o karmaşık yapı
51:11
taşları sipariş mi edildi, nerede üretildi?
51:14
Bunlar e tabii ki dışarıdan gelmediler.
51:16
Bu inanılmaz element çeşitliliğinin üretim tesisi.
51:20
Yüzünde parlayan biliyorsunuz ki yıldızların ta kendisi yıldız
51:25
dediğiniz şey aslında nedir biliyor musunuz?
51:28
Dev çılgın bir nükleer füzyon reaktörü bir yıldızın kütle
51:33
çekimi o kadar muazzam Kabil çoğunuz bilir.
51:36
Bunları anlatıyorum ama bütün ağırlığıyla sürekli içeriye
51:39
doğru çökmek kendini ezmek ister.
51:43
Ama merkezindeki o korkunç sıcaklık ve basınç altında o
51:47
basit hidrojen atomları öyle bir sıkışıyorlar ki.
51:50
Birbirlerine şiddetle çarpıp kaynaşarak her yuma
51:54
dönüşüyorlar. Bu birleşme sırasında dışarıya
51:56
devasa bir enerji fışkırıyor, işte yıldızın içeri çökmek
52:01
isteyen yer çekimiyle merkezden dışarı patlamak isteyen bu
52:06
nükleer enerji inanılmaz bir dengeye oturur.
52:09
Biz o sıcak dengeye yıldız diyoruz zaten yıldızlar aslında
52:14
evrenin ağır sanayi fabrikaları. Fakat bu hidrojen yakıtı sonsuza
52:19
kadar sürmez. Haliyle milyarlarca yıl sonra
52:22
hidrojen bittiğinde o ihtişamlı yıldız bir kriz Yaşar.
52:27
Her şeyin bir yakıtı var abi diyor ki yakıt bitti, ben çöker
52:31
o çökmeyle merkezdeki basınç ve ısı öylesine artıyor ki bu kez
52:36
elindeki helyumları birbiriyle tokuşturup karbon yapmaya
52:39
başlıyor. Sonra o karbonlar birleşip
52:42
oksijeni ne onu silikonu üretiyor.
52:44
Atomlar o cehennem sıcağında pişe pişe birleşe birleşe
52:49
ağırlaşarak büyürler. Ta ki demire gelene kadar demir
52:53
bir yıldızın kendin nükleer fırınında üretebileceği son ve
52:58
en inatçı elementmiş demir oluştuğu an yıldız, kelimenin
53:03
tam anlamıyla kendi önüm fermanını imzalamış demek.
53:07
Neden biliyor musunuz? Çünkü demir atomları
53:10
kaynaştığında dışarı enerji vermez.
53:12
Aksine ortamın enerjisine emer o devasa fırın çekirdekle demir
53:17
birikmeye başladığı an aniden sönüveriyor, içeriden dışarıya
53:21
doğru iten o yaşam gücü kaybolduğunda o devasa kütle
53:25
saniyenin kesirleri içinde kendi üstüne merkezine doğru korkunç
53:30
bir hızla çöker ve ardından evrenin en acımasız en muazzam
53:35
havai fişek gösterisi patlar. Süpernova işte bu süpernova
53:41
patlaması öyle bir şiddetlidir ki o saniyelik çok dalgasının
53:46
içinde demirden daha ağır olan ne kadar element varsa
53:50
parmağınıza taktığınız altın. Dişçideki gümüş nükleer
53:54
santraldeki uranyum kurşun hepsi o patlamanın verdiği akıl almaz
54:00
enerjiyle o an sentezlenir ve o dev yıldızın milyonlarca yıl
54:06
boyunca karnında sabırla pişirdiği bütün o elementler
54:09
uzayın o sonsuz karanlığına doğru milyarlarca kilometre
54:13
uzağa devasa bulutlar halinde fırlatılıp atılır.
54:17
Yani evren kendi tohumlarını yaşamın hammaddelerini böyle
54:21
şiddetli ve parlak. Filmlerle etrafa saçıyor.
54:24
Uzayda başıboş gezinen bu gaz ve toz bulutları aradan milyarlarca
54:29
yıl geçtikten sonra bir köşede tekrarı kütle çekimiyle
54:33
toplanmaya başlar. Bir araya gelip yeni bir güneş
54:36
sistemini üstüne bastığınız o kayalık gezegeni ve nihayetinde
54:41
o gezegenin üzerindeki yaşam formlarını yani bizi oluşturur.
54:45
Şimdi bu anlattığım kozmik tabloya bir saniye uzaktan
54:48
bakın. Karl seyga'nın o tüyleri diken
54:50
diken eden 10 meşhur aydınlanma anına geldik.
54:53
Seyhan hepimiz yıldız tozu derken falan aslında öyle tatlı
54:58
bir romantizm peşinde koşmuyor. Edebi bir metafor yapmıyordu.
55:02
Düpedüz çok net ve soğuk bir astro fiziksel gerçeği yüzümüze
55:06
çarpıyor. Senin beynini çalıştıran
55:08
karbonatomuyla ciğerlerine çektiğin oksijen atomu büyük
55:12
ihtimalle farklı iki yıldızın şiddetli ölümüyle uzaya saçıldı.
55:15
Kanımızdaki demir kemiklerimizdeki kalsiyum sinir
55:18
ağlarımıza ateşleyen o potasyum hepsi diyorlar.
55:21
Milyarlarca yıl önce evrenin. Anlık bir köşesinde devasa bir
55:26
yıldızın karnında korkunç bir basınç altında şekillendi ve o
55:31
yıldız kendini feda ederek öldüğü için şu an sizin
55:35
bedeninizde sizin bilincinize ev sahipliği yapıyor.
55:38
Yani işin özü bu adamlar diyor ki biz evrenin dışında ona
55:43
dışarıdan yabancı bir gözle bakan izleyiciler değiliz.
55:47
Biz kelimenin tam anlamıyla evrenin ta kendisiyiz.
55:51
Milyarlarca yıl boyunca uzayda savrulan başka parçalarla
55:54
çarpışan ve sonunda bir ihtimal tesadüf eseri karbon bazlı bir
55:58
molekül yapısında bir araya gelen o atomlarız.
56:02
Evren şu an bizi oluşturacak şekilde organize oldu ve aslında
56:05
evren bizim gözlerimizle kendi kendine anlamaya, kendi kökenini
56:10
sorgulamaya çalışıyor. Bu arkadaşların fikriyatına göre
56:14
siz şu an kulaklarınızı takmış bu pot kesti dinlerken. 13.8
56:19
milyar yaşındaki koca bir evrenin çok uzak bir parçası.
56:24
Kendi geçmişini kendi varoluş hikayesini dinliyor demektir.
56:28
Demokrasi, o karanlık uzaydaki renksiz, tatsız, kokusuz
56:32
parçacıkları milyarlarca yıllık bir evrimin ardından öğle
56:35
karmaşık bir koreograf ile bir araya geldi ki.
56:38
Bugün burada felsefe yapıyor, sanatı oluşturuyor, birilerine
56:42
aşık oluyor ve en önemlisi kendi kendine ya kardeş ben neyim diye
56:46
sorabiliyor. Kelimenin tam anlamıyla maddenin
56:50
bilinç kazandığı o tuhaf anın içindeyiz.
56:53
Aman bilim insanları durur mu? Durmuyorlar, hikaye raddır.
56:57
Ford'un atomun çekirdeğini bulmasıyla ya da heisenberg'in
57:01
biz bunun nerede olduğunu asla kesin bilemeyiz demesiyle de
57:04
bitmiyor. Bilim dünyası ya biz bu
57:06
çekirdeğin içinde tam olarak ne olduğunu.
57:09
Öğrenmeliyiz, şu bilardo topunun biraz daha derinden parçalayalım
57:13
diyorlar ve 1900 altmışlarda yetmişlerde o çekirdeği
57:17
oluşturan proton ve nötronları da devasa parçacık
57:21
hızlandırıcılarında kafa kafaya tokuşturmaya başlıyorlar.
57:24
Isviçre'deki sorunden bahsediyorum.
57:26
Hani şu yerin 100 m altında kilometrelerce uzanan filmlere
57:30
konu olan o devasa halka tüneller işte oralarda o ufacık
57:34
protonları alıp neredeyse ışık hızına yaklaştırıp birbirine
57:39
kafa. Çarptırdıklarında bir baktılar
57:41
ki o güne kadar temel yapı taşı sandıkları protonlar en küçük
57:46
parçalar değilmiş. Hep adım adım bir şeyin küçüğünü
57:48
buluyoruz değil mi? O çarpışmanın içinden kuark
57:52
dediğimiz daha da küçük, daha da tuhaf alt parçacıklar saçıldığı
57:57
ortaya işte tam burada adına standart model dediğimiz o
58:01
devasa model fizik yap buzu devreye giriyor.
58:05
Yukarı kuvarkları aşağı kuvarlar, acayip kuarklar
58:09
kılsın, kulaklar isimlendirmelere bakar mısınız?
58:12
Fizikçilerin de espri anlayışı bir yere kadar demek ki 1'de
58:16
bunları bir arada tutan o itici ve çekici güçleri taşıyan
58:20
görünmez elçiler var. Bunlara da bozonlar diyoruz.
58:24
ışığı taşıyan fotonlar ya da atomun çekirdeğini o muazzam
58:28
kuvvetle bir arada tutan ulular guluğun ismi de doğrudan
58:32
ingilizce glu yani yapıştırıcı kelimesinden geliyor.
58:36
Adamlar çok kasmamış yapıştırıcı parçacık deyip yollarına devam
58:40
etmişler. Ama bu yapının ortasında çok
58:43
derin felsefi olarak insanı darlayan bir çatlak var.
58:47
Eğer her şeyin en temeli, bu kadar ufak parçacıklardan,
58:50
enerjiden ve dalgalanmadan ibaretse o zaman madde dediğimiz
58:54
şeye o hissettiğimiz dokunma hissine, ağırlığa, yani kütleye
58:58
ne sebep oluyor? Bir şey nasıl oluyor da
59:00
ağırlaşabiliyor? Takvimler 2012 yılını
59:03
gösterdiğinde o koca sorn laboratuvarındaki binlerce bilim
59:06
insanı ayağa kalkıp bulduk diye sevinç çığlıkları atıyorlar.
59:10
Aslında neyi buluyorlar? Hix bozonunu bunu müjdeliyorlar.
59:14
Nedir bu hix meselesi? Olay şu abi evrenin her yerini,
59:19
uzayını 10, mutlak boşluğunu kaplayan görünmez adeta yapışkan
59:22
bir melas gibi melas bu arada şeker pancarından geriye.
59:30
An üretimi sırasında geriye kalan böyle koyu renkli yüksek
59:34
şekerli bir ürün, bu ürün gibi bir şey.
59:36
Her yere sızmış bir hikalanı var.
59:39
Parçacıklar bu alanın içinden geçerken tıpkı balın içinde
59:42
yürümeye çalışan bir insan gibi. Bazıları bu alana çok
59:46
sürtünüyor, zorlanıyor ve bu sayede kütle kazanıp
59:49
ağırlaşıyor. Bazıları ise mesela ışığı
59:52
oluşturan o foton parçacıkları bu alanda hiç muhatap olmadan
59:55
hiç sürtünmeden böyle vız diye geçip gidiyor abi.
59:59
O yüzden ışığın kütlesi yok. Evrendeki en hızlı şey o yani
1:00:03
sana bana dağlara okyanuslara ne bileyim demokrasi'un o meşhur
1:00:07
legolarına dağıltının bilardo toplarına o kütleyi o ağırlığı
1:00:12
veren şey bu görünmez hix alanıyla olan etkileşimimizden
1:00:17
başka bir şey değil anlayacağınız dostlar madde
1:00:20
dediğimiz o sert katı cisim fikri bile elimizde kaldı.
1:00:24
De uzay zaman dokusundaki ufacık bir enerji titreşiminden bir
1:00:29
alana sürtünme miktarımızdan ibaret bir şey.
1:00:31
Her neyse biraz uzun bir bölüm oldu.
1:00:34
Aslında biraz da o antik felsefeden çıkıp buralara kadar
1:00:39
günümüze kadar geldik. Bir sonraki bölümde zaten tekrar
1:00:43
o civarlara döneceğiz. Bu konuyla alakalı diye bu
1:00:46
konunun da tarihi gelişimine aktarmak istedim sizlere
1:00:49
millette agora da şarabını yudumlayıp yokluk diye bir şey
1:00:53
var mıdır? Değişim nasıl?
1:00:55
Olur diye tartışan o sivilceli ilk filozoflardan bugün yerin
1:01:00
100 m altındaki devasa mıknatıs tünellerinde çarpışan kuarkılara
1:01:06
hits bozanlarına kadar uzanan akıl almaz bir zihin sıçraması
1:01:10
abi bu evren gerçekten de o antik yunanlıların söylediği
1:01:14
gibi uçsuz bucaksız bir boşluk ve o boşluğun içindeki bitmek
1:01:19
bilmeyen titreşimden ebedi bir danstan ibaretmiş meğer
1:01:24
düşünebiliyor musunuz her sefer? Ve her felsefe bölümünde bunu
1:01:28
yaşıyoruz abi bu adamlar geleceği bir şekilde mantıklı
1:01:31
görüyorlar ve dedikleri doğru çıkıyor ama öyle ama böyle o
1:01:35
kadar anlattık. Kütlemiz maddemiz dedik ama
1:01:38
günün sonunda %99 nokta dokuzumuz.
1:01:41
Koca bir hiçlik bomboş bir uzay parçası, her an olasılık
1:01:46
dalgalarının içinde yok olup var olan ne yapacağı belli olmayan
1:01:50
tekinsiz elektron bulutlarıyla örülmüş durumdayız.
1:01:54
Hayatımızın kurduğumuz medeniyetlerin, büyük
1:01:56
savaşlarımızın sabahları kalkıp gittiğimizi, o işlerin tutkulu
1:02:00
aşklarımızın en derin, acılarımızın temeli bile bu
1:02:04
kaotik ölçülemez. Büyük bir kısmı boş olan ve
1:02:07
sadece olasılıklara dayanan kuantum denizine dayanıyor.
1:02:11
Peki bu devasa hiçlik bu anlamsız gibi görünen mekanik
1:02:15
kaos ve sadece ihtimallerden ibaret olan yapı bizi değersiz
1:02:20
sıradan birer toz tanesi mi yapıyor abi kolektif olarak evet
1:02:23
ama birey olarak asla işin en sarsıcı en şiirsel tarafı.
1:02:29
Tam da burası milyarlarca yıl boyunca uzayın o zifiri
1:02:32
karanlığında sönen patlayan yıldızların fırınından dökülen o
1:02:37
kör. Sağır, şuursuz atomların sırf
1:02:40
tesadüfen akıl almaz bir olasılık denizi içinde doğru
1:02:44
sırayla bir araya gelip şu an kulaklıklarından beni dinleyen
1:02:47
geçmişini sorgulayabilen, acı çekebilen, sevebilen bir bilinç
1:02:51
inşa etmiş olması, kelimenin tam anlamıyla var oluşsal bir mucize
1:02:56
evren o kadar boş, o kadar sessiz ve o kadar ölü ki
1:03:00
arkadaşlar içindeki o küçücük maddenin bir araya gelip hayatı
1:03:04
oluşturması bu soğuk mekanizmaya anlamı ve değeri.
1:03:08
Bizzat bizim katmamızı sağlamıyor mu?
1:03:10
Boşluk olmasaydı hareket edemezdik, evet ama o eski
1:03:13
yıldızlarda kendi işlerine çöküp ölmeseydi biz bugün burada var
1:03:17
olamazdık. Bana göre bizler bu bıçak sırtı
1:03:21
dengede sürekli böyle cambazlık yapan bilinçli yıldız tozlarıyız
1:03:26
ve son olarak şunu söylemek istiyorum, tüm bunlar bilimsel
1:03:29
bir gerçeklik kanıtlanmış ya da kanıtlanması muhtemel olan
1:03:33
şeyler. Diğer yandan bunun 1'de dini
1:03:36
boyutu var, o boyuttada.se. Dinler olsun, başka dinler
1:03:40
olsun. Dünyada zibilyon tane din var,
1:03:42
dini inanış var. Bunu destekleyenler de var.
1:03:45
Desteklemeyenler de var. Bunu bilimsel bir dille değil.
1:03:48
O dönemin koşullarına uygun anlatanlar da var.
1:03:51
Oraları incelemek sizlere kalmış.
1:03:53
Artık atomların, boşluğun ve bizi biz yapan o görünmez
1:03:57
zerrelerin bu uzun yorucu ama zihin açtığını düşündüm.
1:04:01
Hikayesini burada noktalıyorum. Dostlar ben anlatırken bazen
1:04:05
kendi varlığımdan koltuğumun %99 boş.
1:04:09
Bana halinden bile şüphe etmedim değil.
1:04:11
Evet dostlar daha fazla uzatmayarak sekizinci gün 25
1:04:14
saat podcastimizden şimdilik bu kadar zihninizi yoracak yepyeni
1:04:18
hikayelerle çok farklı kavramlarla umarım tekrar burada
1:04:22
olacağım yollarda sabah telaşında kulaklıklarınızda o
1:04:26
devasa atomik boşluklarda yeniden görüşmek üzere.
1:04:31
Bir takibiniz alır kendinize çok iyi bakın derim.
1:04:34
Hoşça kalın.