Latest / 8. Gün 25. Saat / Freud'un doğuşu: Çocukluk yılları ve ailesiyle olan o belirleyici ilişkileri - #SigmundFreud1

Transcript

Freud'un doğuşu: Çocukluk yılları ve ailesiyle olan o belirleyici ilişkileri - #SigmundFreud1 · 8. Gün 25. Saat

0:09
Sekizinci gün 25 saatten hepinize merhabalar.
0:13
Ben Fırat umarım iyisinizdir. Bu bölümde bilinçaltının mimarı,
0:17
rüyaların efendisi psikanalizin babası zigment freud hakkında
0:22
konuşacağız. Aslında bunun sadece bu bölüme
0:24
kalmayacağını da bilmenizi istiyorum.
0:27
Öyle akademik kasınlarla değil, gayet sokaktan gayet bizim
0:30
mahalleden biriymiş gibi ele alacağız.
0:32
Adamı ben aslında bundan yaklaşık 2 sene önce 8 25
0:36
projesini başlattığımda ilk podcastlerimde zignot freud'tan
0:40
bahsettim. Hatta onunla alakalı 2 bölüm
0:43
yaptım ama insan kendini geliştiriyor.
0:45
Kendini geliştirdikçe geriye dönüp baktığında diyor ki ya ne
0:49
kadar kötü yapılabilecekse o kadar kötü yapmışım.
0:52
Gerçekten de öyle olduğunu fark ettim ve zing bod freud da çok
0:55
severim. Hayatımda çok severim.
0:57
Ilgimi çekmiştir. Kuramları da teorileri de aynı
1:00
şekilde benim için hayatı değiştiren, insanlığı değiştiren
1:04
bir adamdır. Kendisi bundan da zaten neden
1:06
böyle düşündüğümden de bahsedeceğim ve yeniden çekmeye
1:09
karar verdim. Bu sefer yine bir seri halinde
1:12
ama bu seriyi umarım tamamlayacağım.
1:14
Öyle düşünüyorum. Tamamlamayı düşünüyorum inşallah
1:17
ve bunu yaparken de freud'u sizlere bir de ben anlatmak
1:21
istiyorum. Çok anlatan kişi vardır eminim
1:23
ama ben anlatmak istiyorum. Bir de benden dinleyin ama öyle
1:26
kuru kuruya dinlenecek birisi değil.
1:28
Çayınızı, kahvenizi kapın gelin ben sizi burada bekliyorum.
1:48
Pekin, neden freud niye freud anlatıyoruz ve neden diğer
1:51
biyografilerdeki anlattığımız kişilere bir bölümlük yer
1:55
verirken freud da belki de 10 bölümlük yer veriyoruz,
1:58
vereceğiz. Neden?
1:59
Çünkü adam sadece insan psikolojisini anlatan birisi
2:02
değil. Aynı zamanda yaşadığı dönemi de
2:05
resmen kafa üstü çevirmiş birisi.
2:07
Mesela kopernik dünya evrenin merkezinde değil diyerek.
2:12
Insanın kolektif bir insandan toplumsal bir insan mefhumundan
2:15
bahsediyorum. Resmen ilk darbeyi vurmuş kişi
2:19
kopernik bir de darvin var, sen özel değilsin.
2:23
Sen ortak bir atadan geliyorsun diyerek ikinciyi yapıştırıyor ve
2:27
freud geliyor. Işte o insanın sadece bilinçli
2:30
kararlar aldığını sanan koca koca filozoflara tokadı çakıyor
2:34
ve diyor ki birader sen sandığın kadar mantıklı değilsin.
2:37
Aslında kararlarını içindeki bastırılmış arzular dürtüler ve
2:42
travmalar şekillendiriyor. Şimdi düşünün bu lafı 1.009
2:46
yüzlerin başında söylemek ne demek?
2:48
Herkes kendini akıl ve mantık timsali sanıyor.
2:51
Freud çıkıp diyor ki kusura bakmayın ama sizin o büyük
2:55
kararlarınızın çoğunu bilinç dışı dediğimiz karanlık bir güç
2:59
belirliyor. Resmen insanlığın kibirli
3:02
tahtını sallıyor ve bizler ne zannediyoruz insanlık olarak o
3:05
dönemlerdeki insanlar bu şimdi de var tabi ama yerine ego
3:08
dediğimiz kelime aldı. O zamanlar ne zannediyor
3:11
insanlar. Kendisini çok değerli
3:13
zannediyor. Evrendeki en değerli varlık ve
3:16
herkes bireysel olarak da kendi kabuğunda kendini vazgeçilmez
3:19
birisi olarak bulunmaz. Hint kumaşı zannediyor.
3:22
Bu aslında bir narsisizmdir ve bu toplumsal bir narsistizim de
3:27
gösteriyor ve freud bunu yıkıyor.
3:29
Nasıl yıkıyor diyor ki ben kardeşim sen daha kendi içindeki
3:33
dürtüleri kontrol edemiyorsun. Sen daha kendi kendini kontrol
3:36
edemiyorsun. Seni arzular dürtüler, travmalar
3:40
yönetiyor, şekillendiriyor. Sen diyorsun ki ben evreni
3:43
yöneteceğim. Ben o kadar değerliyim, hadi
3:46
oradan diyor tabi freud sadece teori üretmekle kalmıyor, hayatı
3:50
da ilginç. Çünkü aslında teorilerin hayatı
3:53
şekillendiriyor. Öyle bir hayat yaşamış ki adam.
3:55
Teorileri kendi hayatından üretebiliyor ve
3:59
genelleyebiliyor. Düşünün şimdi bir bilimsel bir
4:02
araştırma yapıyorsunuz ve örneklem alıyorsunuz.
4:05
Tek bir örneklem tek denekle araştırma yapıyorsunuz ve bunu
4:09
genellemek aslında çok çok zordur.
4:11
Inanılmaz zordur. Özellikle sosyal bilimlerde
4:14
yapamazsınız bir anlamı olmaz ama freud kendini öyle bir
4:18
genelliyor ki adamın yaşadığı şeyler bütün bir insanlık için
4:22
geçerli olabiliyor. Viyana'da Yahudi bir ailenin
4:25
çocuğu olarak doğuyor zaten o dönem Yahudiler zaten zor bir
4:28
hayat yaşıyor. Freud'da bir azınlık psikolojisi
4:31
içinde büyüyor. Bir nevi dışlanmışlık, bir nevi
4:34
hep bir öteki olma hali. Bu yalnızlık onun düşüncelerini
4:38
de şekillendiriyor. Adam tam anlamıyla dışarıdan
4:40
bakan biri haline geliyor. Bu da belki de onun psikolojiye
4:44
getirdiği radikal bakış açısını besleyen en büyük şeylerden
4:47
biri. Dediğim gibi biyografisine
4:50
bakınca fark ediyorsun ki freud'u freud yapan şey sadece
4:53
teorileri değil, yaşadığı hayatı o yüzden sadece yazdığı
4:57
kitapları okumak yetmiyor, onun yaşadığı dünyayı da an.
4:59
Lazım ancak bu şekilde anlam kazanıyor.
5:02
Yazdığı kuramlar söylediği sözler o yüzden de freud'u
5:06
detaylıca incelemek. Birden fazla bölümde konuşmak
5:09
çok daha iyi olacaktır diye düşünüyorum.
5:11
Yavaştan freud ve hayatına giriş yapalım.
5:14
Önce şunu bir netleştirelim, adamın hayatı öyle düz bir hayat
5:18
değil, düz bir biyografi değil. Bildiğin keşif yolculuğu
5:21
hindistan'a diye çıkıp amerika'ya varan kolomb gibi bir
5:24
şey. Adam adam aslında bilinci
5:26
araştırmaya başlıyor ama sonunda bilinç dışını keşfediyor.
5:29
Bunu yaparken de akademik dünyadan tonla eleştiri alıyor.
5:33
Ilk konferansına katılanlar resmen dalga geçiyorlar.
5:36
Yanının önüne hekimlerinden biri Richard craft abing, freud'un
5:40
fikirlerini bilimsel bir peri masal olarak niteliyor.
5:43
Yani bu ne kardeşim masal anlatma diyor ama işin ironik
5:47
tarafı o küçümseyici laf söz. Freud'un tüm çalışmalarını
5:51
özetleyen en iyi tanımlamalardan biri oluyor.
5:54
Çünkü freud'un işi tam da bu bilimi ve mitolojiyi, gerçekliği
5:58
ve spekülasyonu öyle bir harmanlıyor ki, ortaya
6:01
psikanaliz dediğimiz şey çıkıyor.
6:03
Ne tamamen kanıtlanabilir. Bilimsel bir disiplin ne de
6:06
tamamen bir hayal ürünü ortada. Freud var.
6:09
Karmaşık, kışkırtıcı ve hala konuşulan biri kuramları hala
6:13
konuşulan biri adam dalga geçmek için bilimsel bir peri masalı
6:17
diyor ama bugün büyüleyici olduğu için bilimsel bir peri
6:21
masal olarak niteleniyor. Annesi ile başlayalım.
6:24
Bu arada hızlıca amel'in hayatında öyle bir figür ki
6:29
adamın bütün teorilerini besleyen bir gölge gibi duruyor.
6:32
Kendisi bayağı havalı bir kadın. Ile bakımına düşkünlüğüyle
6:36
dikkat çeken biri freud'un babası jacope freud ile
6:39
evlendiğinde 20 yaşında adam da 40.
6:42
Yani jackup'ta 40. Burada işler biraz karışıyor.
6:44
Çünkü freud'un doğum tarihi ile ilgili bazı tutarsızlıklar da
6:49
var. Kimileri freud'un annesi ve
6:51
babasının evlilik dışı bir ilişki yaşadığını ve freud'un
6:54
aslında zamanından önce dünyaya geldiğini iddia ediyor.
6:57
Yani freud'un en büyük meselesi olan aile içi karmaşalar onun
7:01
doğumuyla başlamış olabilir. Ama mevzu sadece bu da değil.
7:05
Freud, çocukken annesini üvey abisi filip ile yatakta
7:08
yakalıyor ve bu sahne onun zihninde sadece bir anne figürü
7:12
olarak değil, kışkırtıcı bir kadın imajı olarak kalıyor.
7:15
Hatta o edipus kompleksi dediğimiz şeyin kökenleri burada
7:18
yatıyor olabilir. Bence freud'un en çok sevdiği,
7:21
en çok değer verdiği ama aynı zamanda bilinç dışında 10'a
7:25
çıkart en çok karmaşa yaratan kişi annesi olabilir mi?
7:28
Bir düşünün bakalım freud'un annesi onun için hem bir Prens
7:32
gibi el üstünde tutulduğu. Figür hem de onun teorilerine
7:36
ilham veren en büyük düğüm noktalarından biri.
7:39
Hemen babasına geçeceğim. Hızlıca babası jacope freud
7:42
hakkında net olmayan şeyler var. Freud'un gerçekten onun oğlu
7:46
olup olmadığı meselesi. Bayağı şüpheli olay şu, annesi
7:50
ameliyat jackup dışında biriyle ilişkiye giriyor olabilir ve
7:53
jackup da bunu örtbas etmek için ciddi bir çeyiz parası karşılığı
7:58
ameliyle evleniyor. Şimdi şöyle düşünün, amele daha
8:01
20 yaşında ailesi jacka uygun bir aile değil.
8:04
Bu arada amele'nin ailesi yani uygun görmüyorlar.
8:07
Aslında kızlarını. Ama şöyle bir durum var, amele
8:11
büyük ihtimalle hamile kalıyor. Evlilik dışı bir ilişkiden ve
8:15
cenk'ta 40 yaşında ve bu bir anlaşmayla cenk up'la
8:18
evlendirilmiş olabilir. Düşünülen teorilerden bir
8:21
tanesi. Bu konuşulan şeylerden
8:23
dedikodulardan diyeyim. Freud'un ailesi de bu şekilde
8:26
şekilleniyor diyebiliriz aslında.
8:28
Ama freud'un büyüdüğü ev biyografi yazarlarının altını
8:31
çizdiği gibi düpedüz cinsel karmaşayla dolu bir yer.
8:35
Freud'un annesi, genç, üvey kardeşleri onunla yaşıt.
8:39
Çünkü jack'un başka evliliğinden olan başka çocukları var.
8:43
Baba, yaşlı ve güçsüz freud'un teorilerini düşününce bu tablo
8:47
çok şey anlatıyor aslında bizi gelelim freud'un çocukluk
8:50
travmalarından birine bir tren yolculuğu.
8:52
Freud ailesiyle doğduğu yerden freeberg'den viyana'ya
8:56
taşınıyor. Niye taşınıyorlar kimse
8:58
bilmiyor. Açık bir baskı ya da ekonomik
9:00
bir kriz yok ortada belirgin bir sebep görünmüyor ama işin içinde
9:04
baba jacopın üveyoğullarıyla amele arasındaki yakınlaşmayı
9:08
önleme çabası olabilirmiş. Öyle okudum, baba üvey oğulları
9:12
Londra ya yolluyor. Freud'ları da viyana'ya taşıyor.
9:16
O yolculuk sırasında freud'un zihninde hayat boyu çıkmayacak
9:19
bir sahne yaşanıyor. Kompartımanda annesi ile baş
9:23
başa, annesi sadece iç çamaşırlarıyla floyd'un
9:26
kafasında dişi anne figürüp burada oturuyor.
9:28
Annesinin sadece bir anne olarak değil, aynı zamanda bir kadın
9:32
olarak kodladığı an boğulabilir. Bu anı freud'un bilinç dışıyla
9:37
ilgili kuramlarını şekillendiren olaylardan biri haline geliyor.
9:41
Peki ya annesinin froda olan tavrı?
9:43
Kaynaklara göre freud annesinin gözünde hep özel bir çocuk ama
9:47
bu özel ilgi sıradan bir anne sevgisinin ötesinde.
9:50
Freud onu ziyaret ettiğinde kadın oğlunu değil sanki biz
9:53
sevgilisini bekler gibi hazırlanıyor, süsleniyor
9:57
bakımını yapıyor. En güzel kıyafetlerini giyiyor.
10:00
Hatta freud geç kalınca sinirleniyor.
10:02
Freud'de bu ziyaretlerden önce cumartesi gecesinden itibaren
10:06
vücudunun titremeye başladığını midesinde kramplar oluştuğunu
10:10
anlatıyor. Ama her hafta hiç aksatmadan
10:12
gidiyor. Cumartesileri annesine koydun.
10:15
Annesiyle olan ilişkisi o edipus kompleksinin temellerinden biri.
10:19
Freud'un annesine duyduğu hayranlık, aynı zamanda duyduğu
10:22
rahatsızlık kuramlarında açıkça kendini gösteriyor.
10:25
Zaten o edipus kompleksinden de ileride detaylıca bahsedeceğiz.
10:29
Bu bir aslında mitolojik bir hikaye.
10:31
Freud, şimdi viyana'ya taşınsa da orada hiçbir zaman tam bir
10:35
alışma sürecini atlatamıyor. Özellikle ilk yıllarında ciddi
10:38
bir huzursuzluk hissediyor ama hayatını şekillendiren asıl
10:41
olaylardan biri babasıyla yaptığı bir yürüyüş sırasında
10:45
yaşanıyor. Freud 12 yaşında babası, 10'a
10:47
çıkart gençliğinde yaşadığı bir olayı anlatıyor.
10:49
Babası diyor ki yeni bir şapka alıp sokakta dolaşırken bir
10:52
Katolik tarafından aşağılanıyor. Pis Yahudi kaldırımda ne işin
10:57
var sen sokağın ortasında yürü denilerek itilip şapkası çamura
11:02
atılıyor. Jackbın küçük freud diyor ki,
11:04
peki baba sen ne yaptın diyor yani adama ne tepki verdin?
11:08
Aldığı cevap hayatını değiştiriyor, hiçbir şey
11:11
yapmadım. Oğlum gittim, şapkamı aldım,
11:13
yoluma devam ettim. Freud için bu cümle tam bir
11:17
yıkıp çünkü o babasından bir kahramanlık hikayesi beklerken
11:21
karşısında pasif güçsüz bir figür buluyor.
11:24
O andan itibaren freud'un içinde bir hannibal alma arzusu
11:28
doğuyor. Katolik roma'yı fethetmek
11:30
istiyor ama bunu ordularla değil kalemiyle yapıyor yazıları,
11:34
teorileri ve kitaplarıyla freud gerçekten de entelektüel bir
11:38
fat. Haline geliyor.
11:40
Yavaş yavaş freud'un babasıyla ilişkisi dediğim gibi karmaşık
11:44
bir yandan onu küçümsüyor, bir yandan 10'a çıkart hayranlık
11:47
duyuyor. Babasının hoş sohbet biri
11:49
olduğunu, Yahudi fıkraları anlatmayı sevdiğini, kendisiyle
11:52
dalga geçebilen bir adam olduğunu söylüyor ama iş
11:55
freud'un geleceğine geldiğinde bütün aile 10'a çıkart yatırım
11:59
yapıyor. Öyle ki evdeki tek gaz lambası
12:02
freud'un odasına konuyor. Freud rahat çalışsın diye kız
12:06
kardeşlerinin tek eğlencesi piyanoyu satıyorlar.
12:09
Ayrı tüm umutlarını freud'a bağlıyor. 35 yaşına geldiğinde
12:12
babası 10'a çıkart tevratın en kıymetlinin sağlarından birini
12:16
hediye ediyor, içine de ibranice bir şeyler yazıyor.
12:19
Diyor ki, bilimin, anlayışın aklın kaynağının bu kitapta bu
12:23
olacaksın. Freud için bu hediye hem bir
12:26
onur hem de bir yük barda freud'un babası da inanılmaz
12:30
dindar birisi. Bunun da altını çizmiş olayım.
12:33
Freud'un hayatındaki bir diğer önemli figür de datası dasıyla
12:36
çok garip bir ilişkisi var. Freud'un zihninde sadece bir
12:40
bakım veren değil bir dişi ana olarak kalıyor.
12:42
Kadın dadası ile küçükken gizlice bir Katolik kilisesi'ne
12:47
götürüyor. Belki onu bir Katolik yapmaya
12:49
çalıştığındandır, bilmiyorum. Oradaki loş atmosfer, mistik,
12:53
dualar Gizem, freud'un kafasında yepyeni hisler uyandırıyor ama
12:58
iş burada bitmiyor. Dadısıyla banyoya, girme,
13:00
ritüelleri, freud'un bilinçaltında yer eden en önemli
13:05
anılardan biri haline geliyor. Banyo sırasında suyun içinde kan
13:08
var. Bu kan yad dadının âdet kanaması
13:12
ya da onun bilinçli olarak yarattığı bir ritüel olabilir.
13:15
Freud'un yıllar boyunca zihninden çıkmayan cinsellik ve
13:19
bilinç dışı arasındaki bağlantıları kurmasına neden
13:22
olan bir deneyim, yani kadın belki onu Katolik yapmak için bu
13:26
âdetleri gözüne sokuyordu ya da gerçekten freud bunu istemsiz
13:31
bir şekilde gözlemliyordu ve okan onda bir şehvet
13:34
yaratıyordu. Anlatılar bu şekilde freud'un
13:37
hikayesini çözmeye devam edelim. Adamın çocukluğu teorilerinin
13:41
temel taşlarını oluşturuyor dedik ya, işte eğitim hayatı da
13:45
bunun en büyük kanıtlarından biri.
13:46
Freud sıradan bir öğrenci değil, oldukça çalışkan ama onun en
13:51
önemli farkı eğitime sadece ders geçmek için değil, dünyayı
13:55
anlamak için bakıyor olması. Ilk öğrenimini evde alıyor.
13:58
Babası jacope freud'un rehberliğinde ama burada önemli
14:02
bir detay var. Jacope freud sadece okuma yazma
14:05
öğretmiyor. Oğluna tevratın modern bir
14:07
basımı olan filipin tevratını okutuyor ama öyle dini bir
14:11
öğreti gibi değil. Tam tersine bunu bir dinler
14:14
tarihi dersi gibi işliyor. Freud daha o yaşlarda mısır
14:17
tarihini, firavunları, sarayları, antik dünyayı
14:21
öğreniyor. Resimlerden, gravürlerden
14:23
anlatılan hikayelerden besleniyor.
14:25
Yıllar sonra biyografisini yazarken dönüp diyor ki babam
14:28
mı? Birlikte filipin tevratını
14:30
okuduğumda benim geleceğimin ana hatları aşağı yukarı
14:34
belirlenmişti. Yani arkeolojiye, tarihe
14:38
eleştirel düşünmeye duyduğu merak o zamandan filizleniyor.
14:42
Adam daha çocukken geçmişin izlerini takip etmeyi öğreniyor.
14:46
Freud'un lise dönemi de sıradan değil tam avrupa'da modern
14:49
eğitim anlayışının şekillenmeye başladığı zamanlarda yani 1.848
14:54
devrimlerinin etkisiyle reforme edilen bir eğitim sisteminin
14:58
içine giriyor. Bu yeni sistem antik çağları
15:01
gençlere öğretmeyi öncelikli olarak hedef belirlemiş.
15:04
Yani amaç gençlerin omeros'u sofuklesi virgül orijinal
15:09
dillerinden okuyabilmesi. Freud'un ders programına bakınca
15:12
durum daha da netleşiyor. 26 saat Almanca okuyor ama 50 saat
15:17
latince, 28 saat grekçe ve 27 saat antik çağ tarihi görüyor.
15:23
Yani modern bilimin yanında antik dünyanın tüm düşünsel
15:26
altyapısını da öğreniyor. Eğitime bakar mısınız ya lise?
15:30
Bu yüzden freud sadece bir bilim insanı değil, aynı zamanda edebi
15:34
bir zihin mesela el yazmalarında sopaylasin kral oydu.
15:37
Post trajediyasından 23 dizeyi grekçe den almanya'ya çevirdiği
15:42
Metin var ki zaten kral oydu pusu kendi oydu pus kompleksini
15:46
oluştururken kullandı. Uzmanlara göre de bu çeviri de
15:50
az önce bahsettiğim çeviri de zerre hata yok, buradan da
15:54
anlaşılıyor ki freud sadece psikanaliz kuramlarından değil,
15:57
o kuramların değil. Yemenin tam anlamıyla dillerin
16:00
ve metinlerin de ustası puruydun yabancı dillere olan yeteneği de
16:05
müthiş Almanca dışında fransızcaya çok iyi biliyor.
16:08
Latince ve grekçe de zaten uzman, ingilizceyi ise inanılmaz
16:12
seviyede kullanıyor. Ve en önemlisi bir shakespeare
16:16
hayranı, ama bu sadece bir edebiyat sevgisi değil, aynı
16:19
zamanda kültürel bir ikilem. Çünkü freud ve onun kuşağından
16:23
gelen pek çok önemli isim kafka, Walter Benjamin troçki, lenin.
16:28
Hep aynı eğitimden geçmiş bir anda incil okuyarak büyüyorlar.
16:32
Diğer yanda homeros'un kahramanları öğreniyorlar ve
16:36
çoğu isa ile homeros arasında kaldığında homeros'u seçiyor.
16:40
Freud'ta bu grubun içinde, yani freud'un zihninde dinin
16:43
bıraktığı etki daha çok mitoloji ve kahraman anlatılarıyla
16:48
şekilleniyor. Proid'in psikanalist teorisini
16:50
geliştirirken, mitolojik figürlerden bu kadar beslenmesi
16:54
işte tam da bu eğitimden geliyor, ilk okuduğu kitap
16:57
kutsal kitap ama onun için bu bir inanç kaynağı değil bir
17:00
analiz nesnesi. Freud dinlere bir kutsallık
17:03
atfetmek yerine onları birer insan yapısı olarak inceliyor.
17:06
Dinlerin arkasındaki psikolojik dinamikleri mitlerin
17:10
oluşturduğu. Pinç dışı etkileri araştırıyor.
17:12
Fulün kuramlarının altına yatan şey, kutsal metinlerin duygusal
17:16
etkileri değil, onların insanların bilinçaltını nasıl
17:20
şekillendirdiği eğitim hayatı boyunca freud'un farkı şu,
17:23
herkes öğrendiğini olduğu gibi kabul ederken, o öğrendiklerini
17:27
sorguluyor. Babasının 10'a çıkart öğrettiği
17:29
gibi her şeyi ayrıntılarıyla inceliyor.
17:32
Bu durum tabi ki geleceğe o kadar yansıyor ki, babasıyla o
17:37
yaptığı ilk analist denemesi. Geleceğe o kadar güzel yansıyor
17:41
ki jung'la tanışıyor tabii ki jung ilerde göreceğiz.
17:45
Jung, şöyle bir şey diyor kendisine ben kendimi kantta
17:48
yaslıyorum. Yani benim fikirlerimin
17:50
temelinde kant var olabilir, ondan etkileniyorum ama proyudun
17:55
arkasında hiçbir felsefi gelenek yok işte bu tam olarak freud'un
18:00
farkı bir sistemin içine doğmadı.
18:02
Kendi sistemini kendi deneyimleriyle kurdu.
18:05
Arkasına büyük bir felsefi duvar örmedi, shakespeare'den
18:08
goethe'ye henrik hainadan. Edebi dünyayı referans saldı.
18:13
Tabi shakespeare'le tanışmasına geçelim.
18:15
Hemen çocuk yaşta tanışıyor. Kaynaklara göre 8 yaşına
18:18
shakespeare'i okuyor ve ezberliyor.
18:20
Freud, sıkıştığı her an shakespeare'den alıntılar
18:23
yapacak kadar içine işlemiş. Bu dünyayı aynı şekilde
18:26
goethe'de onun için vazgeçilmez bir figür.
18:28
Goethenin doğa adlı monoganisini okuduktan sonra hukuk yerine
18:32
tıbbı seçmeye karar veriyor. Öyle bir etkilenme ki bu
18:36
doğrudan freud'un meslek seçimini belirliyor.
18:38
Goethenin yazlıkları fre. Sadece bir düşünce malzemesi de
18:43
değil, yönünü bulmasını sağlayan bir posula.
18:45
Eğitim hayatında bir detay daha var, isimle eşitli doğduğunda
18:50
zigs umut freud olarak kaydediliyor ama tıp fakültesine
18:54
geçtiğinde adınız freud olarak kısaltıyor.
18:56
Niye bir kaç ihtimal var? Birincisi çok fazla Yahudi bir
19:01
isim çok belli ediyor. Yahudi kimliğini geri plana
19:04
itmek mi hissediyor yoksa zamanın anti semitis dalgasından
19:09
kaçmak mı? Orası belli değil ama ikinci
19:11
neden ben. Daha eğlenceli freud s
19:14
harflerini sevmiyor. Söylemekte de zorlandığı için
19:17
isminden fazla s lere atıyor. Hatta narsismus kelimesi bile
19:21
bilinçli olarak tek sey ile narsist muz şeklinde yazıyor.
19:25
Bugün ben de kullanırken narsesi demiyorum.
19:27
Kimse narsist demiyor doğrusu o ama ne diyoruz?
19:31
Narsist diyoruz, oradan geliyor. Freud'un en önemli teorilerinden
19:35
biri olan narsisizm adamın dil bariyeri bari bariyerleriyle de
19:40
ilgili tam dil bariyeri demişken, dilimin sürüşmesi de
19:45
çok fena oldu. Zaten bu dil sürçmelerinden de
19:47
bahsediyor. Freud ilerde göreceğiz.
19:50
Freud'un dil konusundaki yeteneğin inanılmaz bu arada.
19:53
Almanca zaten ana dili fransızca'yı çok iyi biliyor.
19:56
Latince ve grekçeye hakim ingilizceyi kusursuz konuşuyor
19:59
dedim. Ama asıl olay şu, freud, don
20:02
kişot'u cervantes'in dilinden okumak için ispanyolca
20:06
öğreniyor. Ya bunu yapan kim var?
20:08
Aramızda arkadaşlar, lise arkadaşı sil benşin ile
20:12
cervantes'i okumaya başlıyorlar ama bir süre sonra cervantes
20:16
kendi dilinde okunmalı diyerek hızla ispanyolca öğrenmeye
20:19
girişiyorlar. Sizin böyle değer verdiğiniz
20:23
kendi dilinde okumam lazım dediğiniz biri var mı ya?
20:25
Bu nasıl entelektüel bir kafa yapısı daha lisedesin yetmiyor
20:30
aralarında gizli bir dil yaratıyorlar, oluşturuyorlar ve
20:33
birbirlerine mektuplar yazıyorlar.
20:35
Freud, bu mektuplar da kendine cervantes'in konuşan köpekler
20:39
hikayesindeki spion adını takıyor.
20:42
Yani freud'un akademik zekası kadar dil oyunlarına ve
20:45
ironileri olan ilgisine derin sonra tabi tıp fakültesine giriş
20:49
ve burada da kendini tamamen bil.
20:51
Dünyasına kaptırıyor. Tıp eğitimi sırasına ciddi bir
20:54
darbe etkisi sağlıyor. Kar clauce'un denetiminde
20:57
biyoloji ve evrim teorisi üzerine çalışmış ama asıl büyük
21:01
olay dönemin en prestijli nöro fizyoloji laboratuvarlarından
21:05
biri olan ernst b ülkenin laboratuvarına kabul edilmesi.
21:10
Burada yaptığı çalışmalar o kadar önemli ki?
21:12
Freud, orayı hayatının mekke'si olarak görüyor.
21:16
Yılan balıklarının cinsel organları üzerine yaptığı
21:19
araştırmalar, beyin ve sinir hücrelerinin işleyişi üzerine
21:23
yaptığı çalışmalar, onun bilimsel metodolojisini
21:26
oluşturuyor. Öyle ki, laboratuvardan
21:28
ayrılmamak için tıp fakültesini uzatıyor.
21:31
Mezun olup gitmek yerine daha fazla öğrenmek için eğitimi
21:35
bilinçli olarak geciktiren birisi.
21:37
Bugün öyle araştırma görevlisi olarak atanayım diye yüksek
21:41
lisansı uzatmak gibi değil ya. Ama sonunda laboratuvardan
21:45
ayrılıyor ve kliniğe dönüyor. Niye muhtemelen para meselesi?
21:49
Freud laboratuvarda çalışarak para kazanamıyor.
21:52
Ekonomik olarak bir çıkmaza giriyor ama işin içinde
21:55
antisemitizm de yine olabilir. O dönem viyana'da yahudilere
21:58
yönelik büyük bir dışlanma var. Ciddi bir dışlanma söz konusu.
22:02
Freud'un laboratuvardan ayrılışı bir zorunluluk muydu yoksa bir
22:06
baskının sonucu muydu? Tam olarak bilmiyoruz ama
22:08
bildiğimiz bir şey var. Freud bilimle yetinmiyor,
22:12
insanın ruhunu çözmeye odaklan. Başlıyor işte buradan sonra
22:16
purodunda gerçek hikayesi başlıyor.
22:18
Kokainle devam edelim. Şimdi kokainle devam edelim
22:21
deyince garip oldu ama freud'ta kokain ayrı bir yer tutuyor.
22:25
Freud'un sadece bir bilim insanı değil, aynı zamanda kendi
22:28
bedenini de bir laboratuvar gibi kullanan biri olduğunu anlamak
22:32
için kokain meselesi birebir örnek.
22:35
Tabii ki kullanılması çok çok tehlikeli, uygunsuz.
22:39
Bağımlılık yaratan bir durum. Belki sansürlemem de gerekiyor
22:43
ama sansürlü içerik olarak işaretleyeceğim zaten.
22:45
Ama burada önemli olan şey onu anlamak, freud, anlamak, evet,
22:49
kamu spotunu da verdiğimize göre devam edeyim.
22:53
Şimdi freud'un koka ile ilişkisi öyle kısa süreli bir deneme
22:56
falan değil, bildiğim, uzun vadeli bir deneyim kendi
22:59
üzerinde deniyor, övüyor, met ediyor, hatta nişanlısına
23:03
mektuplarında bunun 10'a çıkart nasıl güç kattığını anlatıyor.
23:07
Size fark ettiniz değil mi? Daha fazla kullanmayın diye bir
23:10
durak sayıp bunun dedim. Buluştuğumuzda göreceksin diyor.
23:14
Bu ufak tefek adamın neler yapabildiğini çünkü kanımda
23:18
kokain var diyor. Anlayabiliyor musunuz?
23:21
Hani seksin yapıyorlar ve diyor ki buluştum da göreceksin diyor.
23:25
Umarım şey gibi olmaz. Hani buluşunca yazdıklarının
23:29
hiçbirini yapamayanlar gibi olmaz.
23:31
Adam resmen bu maddeyle kendini yeniden oluşturmaya çalışmış.
23:35
Freud kokainin antidepresif ve afo diziyak etkisini o kadar
23:39
inanıyor ki bunu tıp dünyasında büyük bir buluş.
23:42
Bırak sunmaya çalışıyor. 1.008 yüzlerin başları kokain henüz
23:46
tam anlamıyla bilim dünyasında araştırılmamış bir konu.
23:49
Bunun ruhsal hastalıklar üzerindeki etkisini incelerken,
23:53
onun depresyonu yatıştıran nevres teni belirtileri
23:56
hafifleten ve hatta cinsel ise arttıran bir madde olduğunu
24:00
düşünüyor. Fakat olay bununla da kalmıyor.
24:02
Kokainin lokal anestetik olarak kullanılabileceğini keşfediyor
24:05
ve işte burada freud'un hayatının en büyük akademik
24:09
hayal kırıklıklarından biri yaşanıyor.
24:11
O dönemde viyana'da bir göz doktoru kar kol, kokainin lokal
24:16
uyuşturucu olarak kullanılabileceğini fark ediyor
24:18
ve tam da burada proi'un bilimsel dehasının yanında
24:22
tarihsizliği de devreye giriyor. Freud hâlâ bu maddenin
24:25
antidepresif etkileriyle uğraşırken, koller kokaini göz
24:29
ameliyatlarında kullanarak tıp tarihine geçiyor.
24:32
Freud neredeyse küresel çapta bir keşfi kıl payı kaçırmış, o
24:36
kadar yakındı ki olmadı. Ne yapalım nasipte yokmuş demek
24:40
ki akademik hırsı düşünüldüğünde freud'un bu kayıp onu derinden
24:44
sarsıyor. Depresyonuna zaten depresif biri
24:47
depresyon ekliyor. Peki freud kokaini nasıl temin
24:51
ediyor? O dönem kokain eczanelerden
24:53
reçeteyle alınabilen bir madde, yani bugünkü gibi yasaklı bir
24:57
madde değil. O dönem serbest resmen
24:59
doktorların tedavi amaçlı kullanabildiği bir ilaç olarak
25:02
görülüyor. Freud'ta kendine reçete
25:04
yazdırarak kokain temin edebiliyor ama o dönemde herkes
25:07
bu maddeyi sadece bir uyarıcı olduğunu zannederek kullanıyor.
25:11
Bağımlılık yapıcı etkileri henüz bilinmiyor.
25:13
Freud'la muhtemelen bunun farkında olmadan kendini
25:16
yıllarca bu şekilde motive ediyor, ruh hali zaten.
25:19
Her zaman biraz karışık biri depresif içine kapanık, sürekli
25:23
bir huzursuzluk içinde bu madde 10'a çıkart bir rahatlama
25:27
sağlıyor ama aynı zamanda onu bir illüzyonun içine de sokuyor.
25:30
Gerçekten daha mutlu muydu yoksa sadece kimyasal bir mutluluk
25:33
hissine mi kapılmıştı? Orası muamma ama kesin olan bir
25:36
şey var ki pred'un yazdıklarını anlattıklarını değil, hayatını
25:41
da işte bu nedenlerle anlamak gerektiği ve bu madde freud'un
25:45
hayatında önemli bir yer tutuyor diyerek artık bu maddenin
25:48
etkisinden çıkalım. Ve sadece freud'un kendi
25:51
bedeniyle yaptığı bir deney de değil, aynı zamanda tıbbın büyük
25:55
bir rol ayrımına geldiği bir noktaya işaret ediyor.
25:58
Bir anda freud'un kokaini psikiyatrik bir ilaç olarak
26:02
göstermesi, diğer yanda kolların lokalyen estetik olarak kullanıp
26:06
tıp tarihine geçmesi proit büyük bir keşif kaçırdı belki ama
26:09
psikanalizi oluşturacak olan düşünce yapısını oluştururken.
26:14
Yaşadığı her deneyim gibi bu madde de onun zihninde iz
26:18
bırakan bir madde oldu. Freud'un bağımlılık meselesiyle
26:21
ilgisi sadece bu maddeyle sınırlı değil.
26:24
O aynı zamanda tüketim toplumunun psikolojisini de
26:27
derinlemesine inceliyor. Bugün baktığında kola bile bir
26:30
tür kitlesel kokain gibi eskiden içinde kokain olan kolalar
26:34
satılırken zamanla kafeine ve şekere dönüşüyor ama etkisi aynı
26:38
sahte bir mutluluk, geçici bir coşku, geçici bir enerji.
26:42
Freud insanın bağımlılıklarını. Sularını ve illüzyonlarını
26:46
çözmeye çalıştı ve belki de kendi deneyimlerinden hareket be
26:50
insanın kendini kandırma kapasitesini en iyi bilenlerden
26:54
biriydi işte freud'un teorilerini hayatından
26:57
esinlendiğine esinlenmiş olabileceğine dair bir kanıt
27:01
daha. Ama işte hayat bazen büyük
27:03
keşiflerin kapısından döndürüyor insanı.
27:05
Bu maddenin gerçek potansiyelini yakalayamadı ama psikanalizi ile
27:10
insanın bilinçaltına yaptığı yolculukta dünyayı değiştirmeyi
27:14
başardı ve belki de onun gerçek mirası kimyasal maddeler değil.
27:17
Zihnin derinliklerine inen düşünceler ben bu kadar yeterli
27:21
görüyorum. Aslında bu bölüm için freud
27:23
hakkında bu kadar bilgiyi ama hayatındaki kadınlardan da biraz
27:27
bahsederek sonraki bölümde aslında bunları detaylı
27:30
konuşacağız. Konuşacağımı düşünüyorum,
27:33
planlıyorum en azından biraz bunlardan bahsetmek.
27:36
Istiyorum bu kadınlardan kadınlar hep bir şekilde derin
27:39
izler bırakmış. Freud'ta hem teorilerinde hem de
27:42
kişisel yaşamında belirleyici konumda.
27:44
Kadınlar ilk aşk mesela cizela fulls, belki freud'un hayatını
27:48
çok fazla dokunmamış ama aklından hiç çıkmamış bir figür.
27:52
17 yaşında doğduğu yer freberg'e gidiyor.
27:56
Orada tanışıyor, cizelayla aralarında büyük bir aşk
27:59
yaşandığını söyleyemeyiz ama freud'un zihninde cizela hep bir
28:03
simge olarak kalıyor. Özellikle sarı bir elbise giymiş
28:06
kız o elbiseyle kalıyor. Freud hayatı boyunca ne zaman
28:09
sarı renk bir elbise görse hatta doğrudan sarı rengi görse aklını
28:14
cezela geliyormuş. Ama burada iş sadece bir kadını
28:16
hatırlamak değil aynı zamanda doğduğu yere.
28:19
Çocukluğuna geçmişine olan özlemi de çağrıştırıyor.
28:23
Freud'un anılarla bilinç dışıyla, sembollerle olan
28:26
takıntısı daha o yaşlardan belli bir renk bile onun için sadece
28:29
bir renk değil. Cizele hayatına kısa süreliğine
28:32
giriyor ama asıl kalıcı olan marta Berna ise oluyor.
28:35
Un tek resmi ilişkisi evliliğe giden yolu açan kadın marta
28:40
tanışmaları da ilginç. Freud bir gün eve geliyor ve
28:43
orada 2 tane kız görüyor. Marta ve kardeşi mina ama
28:46
freud'un gözleri direk marta ya kayıyor marta el.
28:50
Soyuyor ve işte o an meşhur ilk bakışta aşk gerçekleşiyor.
28:54
Elmanın burada bir anlamı var mı?
28:56
Proutçu bir analizi yaparsak elma tarih boyunca tehlikeli,
29:00
kışkırtıcı, yasak meyve olarak görülmüş bir şey.
29:02
Çünkü tarihi anlatılarda olsun. Gerek gerekse dini anlatılarda
29:06
olsun bu böyle ve freud'un bakışı da muhtemelen
29:09
bilinçaltında ki bu kodlamalarla birleşiyor ama işin ironik yanı
29:13
ki elmayı minasoylu olsaydı ne olurdu bilinmez.
29:17
Belki de freud'un hayatındaki büyük aşk.
29:20
Mina olabilirdi. Freud ve marta kısa sürede
29:23
birbirlerine aşık oluyorlar. Tanışmaları Nisan ayında
29:26
mayıs'ta gizlice kol kola gezmeye başlıyor.
29:29
Bu ikisi haziranda da kendi aralarında gizlice
29:31
nişanlanıyorlar. Kıza bakar mısın?
29:33
Peki niye gizlice? Çünkü martanın ailesi freud
29:37
istemiyor. Hamburg'un soylu köklü
29:39
ailelerinden biri bernaysa ailesi ve freud tam bir hayal
29:43
kırıklığı görünüşüyle ekonomik durumuyla meslek.
29:47
Sizliğiyle onlara hiç güven vermiyor.
29:50
Klasik günümüz. Tanışmaları, aile, evlilik
29:53
sorunları, tam bir hayal kırıklığı Berna sahnesi için
29:56
yani aile içinde Yahudi cemaatinin liderlerinden ayzek
30:00
bernays var. Akademik olarak çok güçlü bir
30:03
aile shakespeare uzmanı göta üzerine çalacağım bir bilim
30:06
insanları var. Freud ise o dönem için sıradan
30:08
bir genç gelecek vaat etmeyen biri gibi duruyor o dönemde.
30:12
Freud'un ailesinin gözünde özelliksiz biri olarak
30:16
görülmesi, onun içsel öfkesini ve hırsını daha da körüklüyor.
30:20
Ne yapıyor pes etmiyor ille de evlenecek mi?
30:23
Artıyla martanın hamburger gitmesiyle başlayan mektuplaşma
30:26
süreci dünya tarihinde bile eşine az rastlanır bir olay.
30:31
Freud'un marta'ya yazdığı binlerce mektup var, bir kısmı
30:34
sansürlenmiş, bir kısmı yakılmış ama hala elimizde binden fazla
30:38
mektubu bulunuyormuş. Proyum bu mektuplarında 2 farklı
30:41
freud çıkıyor karşımıza bir yanda aşık, romantik, tutkulu
30:45
bir adam, diğer yanda martanın hayatını görünmez bir ağ ile.
30:50
Kontrol etmeye çalışan onu belirli bir kalıba sokmaya
30:53
çalışan biri, yani bir bir anlamda uzak mesafe ilişkisi
30:57
günümüzde de böyle açıkçası o görmediğin süre artınca ne
31:00
yapıyorsun? Erkek tarafı özellikle bir
31:02
kadını kontrol etme telaşına giriyor ama freud'un ki daha
31:05
abartılı, sürekli evinin kadını olması, çocuklarının annesi
31:09
olması, kocasına sadık bir eş olması gerektiğini telkin
31:12
ediyor. Bağımsız, özgür bir kadın
31:14
olmasını istemediğini satır aralarından anlayabiliyoruz.
31:18
Freud'un zeki, bağımsız entelektüel kadınlardan
31:21
çekindiği de bilinen bir gerçek. Bunu martaya yazdığı mektuplarda
31:25
da görmek mümkün. Marta freud'un kurduğu bu
31:28
görünmez düzenin içinde yavaş yavaş eriyor.
31:31
Bu görünmez düzenin içine çekiliyor.
31:34
Yavaş yavaş freudonun kendi dünyasında yerini belirliyor ve
31:37
marta da bu role uyum sağlıyor. Bir yanıyla aşktan, tutkudan
31:41
beslenen bir ilişki ama diğer yanıyla freud'un Patriot hal
31:45
düşünce yapısının izlerini taşıyan bir evlilik inşası.
31:49
Marta bu düzene baştan razım mıydı yoksa zaman içinde mi
31:52
kabullendi? Orası tartışmalı ama sonuç
31:54
değişmiyor. Freud'un hayatındaki en önemli
31:56
kadın marta ve yıllarca onun arkasındaki gölge gibi kalıyor.
32:01
Freud'un kadınlarla olan ilişkisi sadece bir aşk meselesi
32:04
değil, aynı zamanda psikanalizin temel taşlarını oluşturan
32:07
deneyimler, cizel hanım sarı elbisesi, mart'nın elma soyması,
32:11
aşkın kendisinden çok freud'un bilinçaltında nasıl kodlandığını
32:15
gösteriyor. Freud için kadınlar sadece
32:18
duygusal figürler değil, bilinç dışının ve teorilerinin birer
32:22
yansıması. Bu yüzden onun hayatındaki her
32:24
kadın aslında bir psikanaliz konusu gibi karşımıza sürekli
32:27
çıkıyor ve daha evlilik meselesine bile gelmedik.
32:30
O ayrı bir hikaye. Ben bunları sonraki bölüme
32:32
bırakmaya kararlıyım. Çünkü anlatmak istiyorum,
32:36
anlattıkça puro çok çok güzel bir kaynak, bir çok şeyi
32:39
anlamamız için kendi hayatımızdaki sorgulamalarımız
32:43
açısından da o yüzden bunların geri kalanı diğer bölüme.
32:47
Bir sonraki bölümde görüşmek üzere kendinize iyi bakın, hoşça
32:51
kalın.