Latest / Anlamak+ / İslam doğduğunda dünya nasıldı? - 7. yüzyılın gerçek tablosu

Transcript

İslam doğduğunda dünya nasıldı? - 7. yüzyılın gerçek tablosu · Anlamak+

0:00
Herkese tekrar merhaba islam medeniyeti yedinci yüzyılda
0:05
dünyada nasıl bir atmosfer içinde doğdum?
0:08
Tabii tartışmalı bir konu. Çünkü dinlerin aslında
0:12
sosyolojik tabanına elimine ettiğiniz zaman söylemin
0:16
kendisini de doğrulamamış oluyorsunuz.
0:19
Bu çok önemli bir kıstas. Bu birincisi, ikincisi biz bir
0:23
kronolojik sıra takip etmiyoruz. Dolayısıyla islam tarihine
0:27
geçmiş olmamız demek ibrani dinlerin hikayesini bitirdik ve
0:31
sadece islam üzerinden ilerleyeceğiz anlamına gelmiyor.
0:35
Bu 2 kuralı baştan hatırlatıp yola devam etmek isterim.
0:39
Şimdi neden böyle bir şey söyledim ilk cümle neden vardı?
0:43
Şimdi gayri ihtiyari tabii doğduğunuz coğrafya neyse onunla
0:46
ilgili bir ibrani dine özellikle batı kıtasında yaşıyorsanız buna
0:51
çok aşinasınız. Uzak doğuda yaşasaydınız belki
0:54
bambaşka bir hikayeden bahsedecektik.
0:56
Dolayısıyla burada anlamanız gereken birinci kura siz bu dini
1:00
belki de bilerek seçmediniz. Ve ikinci kural daha önemlisi
1:04
islam tarihinde de göreceğiniz üzere bazı konular size bilerek
1:08
üstün körü anlatılıyor ve hikayenin gerçekliğini
1:12
sorgulamanız üzerine bir prensip oturtulmuyor.
1:15
Bu sorgulama fikri her zaman olumsuz gibi kullanılıyor ancak
1:20
sorgulama detaylarına inmek anlamına da gelir.
1:23
O yüzden islam tarihini de hristiyanlık tarihinde musevilik
1:27
tarihini de anlatırken. Aslında göz ardı edilen ama
1:31
hikayenin kendisine çok büyük bir yer tutan hadiselerden
1:35
bahsetmeye çalışıyorum. Islam tarihine tabii ki çok daha
1:39
farklı podcastler yapma gayretindeyim.
1:41
Ancak islam tarihinin temelinde bir anekdot paylaşmak
1:46
durumundayım. Islam medeniyeti sanırım en
1:48
hızlı şekilde yayılmış ibrani dinlerden bir tanesidir.
1:53
Ibrahim'i soy ağacını takip ederiz biliyorsunuz ishak deriz,
1:56
ishak dersek Musevi külliye ismail'i ler yani ismail
2:00
ailesinden geliyorsanız da bu da arap yarımadasına çok ciddi
2:05
şekilde atıfta bulunur. Hazreti Muhammed.
2:07
Birimizin de adnı araplarından geldiğini, Adnan Arapların da
2:12
ismail'i soya ağacın takip ederek bulunan bir familya
2:15
olduğunu kabul ediyoruz. Ibrahim'i dinlerin anlatısına
2:19
göre semavi dinkodex'ne göre şimdi hal böyle olunca islam
2:23
nasıl doğdu? Yani nasıl bir 100 yıla doğdu?
2:26
Islam doğmadan önce arap yarımadası nasıldı?
2:29
Şimdi burada şeyi anlatmayacağız.
2:30
Tabii cariyeler ilk kadınlar sunak veriliyordu falan filan.
2:33
Ilk kadın çocuklar vesaire değil.
2:36
Burada tarihsel olarak hristiyanlıkla çok eklemlenmiş
2:39
bir yapıdan bahsetmekle mükellefiz.
2:42
Çünkü şimdi şunu gözden kaçırıyoruz.
2:45
Her zaman bu dinlerin hiçbiri olmamış bir şeyi anlatmıyor.
2:49
Bu dinlerin hiçbiri tek tanrılılık tanrıcılık inancı
2:53
haricinde. Hiç düşünülmemiş şeyleri
2:57
anlatmıyor. Bu dinlerin hiçbiri insanlığın
3:01
akıl edemediği şeyleri anlatmıyor.
3:03
Bu dinlerin hepsi bulundukları coğrafyaya dair önemli
3:06
anekdotlarla tarih sahnesine giriyorlar ve bu anekdotları
3:10
güçlendirerek ve insanlığa her her bir başka bir hikaye
3:15
ekleyerek bu hikaye derken kötü manada değil, toplumsal mimariye
3:19
katkı sunan diyalektik açısından söylüyorum.
3:23
Bunları ekleyerek bir yol yordam harita oluşturma fikrini göz
3:27
dönemine seriyor. Dolayısıyla islam medeniyetini
3:30
incelemeden önce özellikle roma imparatorluğunu iyi analiz etmek
3:35
gerekiyor. Bu zamana kadar bilinçli olarak
3:38
islamın doğuşuyla ilgili podcasti sonralara taşınmamın
3:42
temel felsefesi. Roma'da olup biteni anlamanızda
3:47
roma tabii ki tarihin en kadim devletlerinden bir tanesi.
3:51
Esbquear hep söylerim insanların referans aldığı ve cumhuriyetsel
3:56
kavramlarda altını en güçlendiren devletlerden biri
4:00
olarak kabul ettiği bir bileşen ama roma'nın kendi içerisinde de
4:04
çok ciddi asli kusurları vardı ve bu kusurlar da aslında islam
4:08
medeniyetinin hızlı bir şekilde. Revize olmasına ve kendisine bir
4:14
altyapı oluşturabilmesine vesile oldu.
4:16
Şimdi gayri ihtiyari bu şey gibi anlaşılıyor.
4:19
Islam'da hırsı. Evet yani teknik olarak.
4:22
Aslında bu semaverin'in hiçbiri birbirinden tam anlamıyla ayrı
4:26
ve birbirinden tam anlamıyla umarsız şeyler değiller ve
4:31
hikayeyi böyle okuduğunuz zaman da konu bambaşka yerlere
4:34
gidiyor. Şimdi roma'da bir önceki
4:37
podcastte anlatmıştık. Sınırı insanların fakirlikle
4:41
zenginlik arasındaki uçurumdan ne kadar nemalandıklarına çok
4:44
ciddi bir problem haline geliyor.
4:46
Tarsus'lu sağ ol dediğimiz aziz pallus hristiyanlığın
4:50
temellerini de kölelerin hakları üzerine dizayn etme prensibini,
4:55
kölelerin toplum içindeki yaygın ve çoğulcu demografik yapısından
4:59
alıyor. Ancak islam daha farklı bir şey
5:02
yapacak. Daha farklı bir şey yapacak
5:04
derken bilinçli değil bu ama ortam bunu hazırlayacak ve gayri
5:08
ihtiyari bizansın o dönem içerisinde var olan bizansın
5:12
bütün noksanlıkların gözden geçirilmesini sağlayacak.
5:15
Hazreti muhammed'i milattan sonra 600 yıllarda dünyaya
5:18
gelmesiyle beraber. Insanlık bambaşka bir hikayenin
5:22
paydaşı olacak. Bu hikayeyi anlamak için dediğim
5:25
gibi roma'yı anlamamız gerekiyor dedim.
5:27
Roma'nın demografik yapısını anlamamız gerekiyor dedim.
5:31
Roma, sanıldığı gibi muhteşem eşitlikçi kardeşliğin ön planda
5:36
olduğu herkesin fırsat eşitliği ile doğduğu bir ülke değildi.
5:40
Bunu tahmin etmek zor değil ancak şunu tahmin etmek zor bir
5:44
imparatorun buğday dağıtmadığı veya sübvanse ederek ucuza
5:48
buğday sunmadığı bir ortamda bir dönemlik hasadın boş geçmesi
5:53
demek. Neredeyse roma nüfusunun %90
5:56
beşini doğrudan etkiliyip açlığa sefalete mahkum bırakacağı bir
6:00
diyalektiğin oluşması demek. Roma'nın çok az gruptan oluşan
6:04
asilzadeleri ki bunlara patreci diyeceğiz veya patrisyenler
6:09
diyeceğiz. Daha sonrasında hem kuğuluş
6:11
hikayesinde yer alan hem de daha sonrasında roma'ya sadakatlerini
6:15
göstermiş ve çeşitli fedakarlıklarla ailelerini
6:18
yüceltebilmiş kimilerinin hikayelerinden paydaşlık
6:21
çıkararak roma'yı yöneten asilzade bir topluluktan
6:25
bahsedeceğiz. Ancak bunlar bir elin parçası
6:29
parmağa kadar değildi bile. Ve hâl böyle olunca bu
6:32
patrisyenler arasındaki mücadele roma'nın siyasal istikrarının
6:37
sürekli çalkantılı bir döneme girmesine vesile oldu.
6:40
Şimdi burayı şuradan okursanız eğer gariban bir köylü olarak
6:44
yani bir yaoman olarak fakirlik ve yoksullukla, kıtlıkla ve
6:48
sürekli tekrarlayan vebalarla uğraştığınız bir devlet anlayışı
6:51
içerisinde. Bir hanedanın diğer hane dağına
6:55
üstünlük kurarak kendi meziyetlerini ortaya koyması
6:59
demek ne demek de devlete sadakati azaltan ve devletin
7:04
sorgulanmasına sebebiyet veren temel unsurlardan biri olarak
7:07
değerlendirildi ve zaten romalılarda böyle yaptı.
7:11
Zaman içerisinde romalı vatandaşların bu hep
7:14
söylediğimiz siyasal erdemden uzaklaşıp toplumu etkileyecek
7:18
kamuoyu oluşturacak konulardan uzaklaşıp, daha gündelik ve
7:22
hatta abartacağız. Belki ama yaşantısını devam
7:25
edebilecek ettirebilecek temel düzeydeki kaynaklara yönelmesi
7:30
ve bunlar için mücadele etmesi anlamına gelen bir ortama zemin
7:33
hazırladı. Islamiyet tam böyle bir dönemde
7:36
doğdu ve islamiyetin doğduğu coğrafyada da hikaye çok farklı
7:40
değildi. Birbiriyle sürekli olarak
7:42
kavgalı ve sürekli olarak çekişme içerisinde olan
7:45
kabileler bu kabile göçebe olmasından dolayı kullandığımız
7:50
biterim. Gayri ihtiyari hazreti
7:53
muhammed'in de peygamberliği vesilesiyle yeni oluşturulacak
7:58
islam devletinin temelinde farklı bir diyalektik
8:01
oluşturdular. Bu kabileler sürekli birbiriyle
8:04
mücadele ediyorlardı ve kendi kaynaklarını birbirlerine
8:08
saldırarak zenginleştirmek gibi bir temele bürünmüştü.
8:12
Ancak islam şöyle bir avantaj sağladı, perspektif sundu.
8:16
Bu kabilelere ve dolayısıyla o zaman için Müslüman olmayan, o
8:21
zaman için arap yoğunluğunun olduğu ama fsi kökeninde yaygın
8:25
olduğu hatta dönem dönem bazı yerlerde hristiyanların
8:28
çoğunlukta olduğu topraklarda, yani mesela kahire'de eski
8:32
kahire'de. Şam'da mesela yine aynı şekilde
8:36
veya o dönem için iran'ın başkenti olan kıtesi fonda ciddi
8:40
bir şekilde zenginliğin olduğunu fark ettiler.
8:43
Islam devleti ilk etapta tabii ki servetini katlayarak bir
8:48
yolculuğu benimsedi ve ilk etapta ki bütün siyasal
8:52
çekişmelerin de ganimet paylaşımı ve bunun pay edilmesi
8:57
konusundaki problemlerin ortaya kal ortadan kaldırılması için
9:01
gerekli olan dini öğütler veya şeriatla düz.
9:04
Kendisini görüyoruz. 636 daha 630 yedide şam ve kıtesi fon
9:07
üzerine yapılan seferler esnasında dışarı karşı bir
9:10
olmayı öğrenen kabileler hızlı ataklarıyla ve özellikle süvari
9:15
birlikleriyle o dönemin anlayışını çok ötesinde hızlı
9:18
baskınlarla ve zaman vermeden yani şam'dan sonra kısafon hemen
9:23
mesela hikayenin kendisine baktığınız zaman veya oradan
9:26
hemen Kahire gibi çok hızlı mücadelelerle.
9:32
Kişileri şok etkisine maruz bırakacak şekilde fetih ettiler
9:36
ve bu fethetmenin sonrasında da ciddi bir servetinde üzerine
9:41
oturur verdiler. Iskenderi de bunlardan bir
9:43
tanesiydi ve tarihsel külliyatın yani bugün platon diyebildiğimiz
9:47
aristoteles diye bildiğimiz o dönem içerisindeki erken dönem
9:51
antik Yunan yazarlarının tüm eserlerinde bu dönem içerisinde
9:55
ele geçirdiler ve bu da bilimle haşır neşir olmalarına vesile
10:00
oldu. Ancak ve ancak islam tarihini
10:03
hızlı okursanız konu gayet güzel işte o zaman 13.
10:07
Yüzyılın neye kırıldık? Diyene kadar da hep yükselen bir
10:10
islam topografisini göreceksiniz.
10:12
Ancak hikaye tam olarak da öyle işlemedi.
10:16
Özellikle yapılan ilk seferler sonrasında islam devleti şunu
10:21
fark etti, karşıda ismi cismi olan ada sanı olan büyük
10:25
imparatorlukların tamamı. Özellikle perifer aksa çok zayıf
10:31
bir askeri merkeziyetsizliğe sahipler yani dolayısıyla her
10:35
saldırıda sonuç alabilmeyi becerince büyüttükleri
10:39
gözlerinde büyüttükleri roma imparatorluğu'nun çok büyük bir
10:41
imparatorluk olmadığını fark ettiler ve hakeza hristiyanların
10:46
çok çabuk bir şekilde OO bölgede yaşayan hristiyanların
10:49
müslümanlarla eklemlenmesi tabii ki hoşgörü.
10:53
Öyle beraber işlenebilir ancak onlarda bu tebliğin aslında çok
10:58
da karşılıksız olmadığı bilincini uyandırdı ve ilk
11:01
etapta siyasi mücadeleleri sonlandıran ve dışarı karşı bir
11:05
olmanın referanslarını oluşturan islam, bir süre sonra yenilemez
11:09
bir asgari güç haline geldi. Ve Yahudi bir yazar bu dönemi
11:15
çok farklı şekilde ele alacak ve diyecek ki ismail'in krallığını
11:20
kötülükten korumak için insanoğluna gönderdi diyecek.
11:23
Yani israil oğlunun tabiatıyla tamamen ters bir anlatıyor.
11:27
Ismail dedikleri tabii ki o dönem için yaşayan Araplar.
11:32
Ve Yahudi yazarın bunu demesi çok mesnetsiz değil.
11:35
Aslında yine o dönemin bizansını ve dünyanın en büyük
11:40
şehirlerinden biri olan konstantinopoli istanbul'u iyi
11:44
yorumlamak lazım. O zaman o zaman için yüzünde
11:48
peçe olmayan bir kadın tırnak içinde aranıyordu ve sahipsiz
11:54
demekti. Hatta daha ilerisi peçe olmadan
11:57
sokağa çıkmak gibi bir alışkanlık da yoktu.
12:00
Kadının kendisini peçe vasıtasıyla gizlemesi ve toplum
12:03
içinde. Olabildiğince erkeksi hareket
12:06
etmesi çok temel bir prensip halindeydi.
12:09
Islam ise ilk geldiği yüzyıllarda kesinlikle bunun tam
12:13
tersi bir anlayışı benimsediyordu.
12:15
Çünkü bizansın ve o dönemki batı coğrafyasının temelinde kadın
12:21
gerçekten toplumsal olarak itilmiş ve tamamıyla desek
12:27
demesek bile eğer bir soylu değilseniz toplumda erkek olmak
12:31
zorunda olduğunuz bir basama ayırmış cinsiyet.
12:35
Kekik gibi davranmak zor yani dikkat çekmemeniz lazım.
12:38
Toplumda kadını rolü buydu ve bu patrialkal sistemin esiri olan
12:45
kadın toplum içinde yaşamayı belki de kendi içinde bir lütuf
12:49
olarak bile değerlendirmeye başlamıştı.
12:51
Şimdi ne kadar garip geliyor değil mi?
12:53
Bizans yani yedinci yüzyıl sekizinci yüzyıl bizans'sından
12:56
bahsederken. Bugün 21.
12:59
Yüzyılda af afganistan'da ne bileyim?
13:02
Pakistan'da kadınların sokağa çıkamadığı bir toplum günü
13:05
sonunda herhalde evrim buraya doğru gidiyor yani ama hikayeyi
13:09
doğru okumadığınız taktirde işte islam tarihinin nasıl bir
13:11
coğrafyada nasıl etkin bir şekilde hayatı çıktığını sadece
13:15
asgari sebeplerle değil, birazdan siyasi sebeplere de
13:18
hizaya getireceğiz. Şimdi.
13:22
Islam çok hızlı başladı. Islam devleti çok hızlı bir
13:25
fetih politikasıyla batıda nerdeyse ispanya'nın tamamına
13:30
nüfuz edecek şekilde bir aks oluşturmuşken, afrika'da ve
13:34
bugün bildiğimiz arap bölgesinde Arabistan bölgesinde ciddi bir
13:37
popülasyona erişti ve söylemlere hindistan'a kadar bile uzadı.
13:41
Şimdi bu hikayede hayal kırıklıkları da çok uzun
13:45
sürmedi. Özellikle Hazreti Muhammed
13:48
peygamberimiz hayatını kaybedip bambaşka bir siyasal hikaye
13:52
başladığı zaman. Yani o dönemde şöyle okumak
13:55
lazım, hazreti muhammed'in etrafındakilerin çoğunluğu iyi
13:59
tüccarlar, iyi zengin insanlar, yani öyle fakir fukara kimse pek
14:03
yok. Tabi ki hikayenin paydaşlığı var
14:06
ama idari mekanizma da böyle bir ayrımdan bahsetmek mümkün değil.
14:12
Dolayısıyla ömer'in bir köle tarafından 644 yılında yani çok
14:17
kısa bir süre sonrasında öldürülmesi hikayenin ilk
14:19
kırılma anlarından bir tanesidir.
14:22
Ömer öldükten sonra ise Osmanlı 656 yılında katledilmiştir ve
14:26
hikaye bir anda yorumsal farklılıklara kavuşur.
14:29
Islamın ilk kurulduğu esnadan beri tebliğleri üzerinde
14:34
yoğunlaşılan bir dinken. Bir anda siyasal mücadelenin
14:43
ortasında bulur islam kendisini. Ve bu mücadele ne yazık ki hep
14:48
siyasal hırslarla perçinlenmiş şekilde dizayn edilir.
14:52
Az önce büyük tüccarlar dedik, büyük esnaflar dedik.
14:56
Büyük zanaatkarlar dedik. Bu isimlere bu isimlerin böyle
15:00
olması tabii ki bir güç mücadelesinin etkin olduğuyla
15:03
ilgili yorumlarımızı da güçlendiriyor.
15:05
Ancak ve ancak. Hikayenin kendisi birazdan çok
15:09
farklı bir yere gidecek. Hazreti ali hikayesini her
15:12
hepiniz bilirsiniz. Kendisi ııı hak sahibiyken
15:17
hakkın elinden alınması bu yine tüccarlığa temas eder.
15:21
Şimdi anlamak artı tüccarlığa çok ıslı, ısrarlı bir şekilde
15:25
referans yapıyorsun. Bu referansın temeli nedir?
15:30
Yani niye böyle bir şey var? Niye bu ısrarla söylüyorsun
15:34
kardeşim? Bizans o zaman çok kötüymüş,
15:36
baksana medeniyet yokmuş. Neredeyse kadın eşit değilmiş,
15:40
islam'da da kadın eşit. Salıyla prensipte çok da
15:43
karşılaşmıyoruz aslında. Sadece kadına saygı göstermeyi
15:47
öğreniyor. Insanoğlu, bu çok önemli bir
15:49
kıstas. O dönem için bile çok avrupai
15:51
bugünkü tırnak içinde medeniyet açısından çok kıymetli bir veri
15:56
ancak ve ancak işte kadının çok flexible hareket edebildiği bir
16:00
toplum yapısından bahsetmiyoruz. Buradaki temel mekanizma,
16:03
tüccarlığın ve ekonominin kendi içerisinde bir dengeye
16:07
kavuşması, islamın en önemli meziyetlerinden bir tanesi
16:10
budur. Şimdi tarihte çok bilinen ama
16:13
yanlış bilinen bir hikayeden bahsetmek isterim.
16:17
Batıda kordba dedik. Sevilla dedik ki ibni üstün
16:21
hikayesini biliyorsunuz. Ibni sina'nın hikayesini ha keza
16:23
Avrupalı düşündülerle ilgili e biliyorsunuz.
16:26
Aristoteles'i ilk defa doğru şekilde çeviren ibni sinadır ama
16:29
en doğru şekilde çevren ise ibne rüştur bunu biliyorsunuz.
16:32
Bu tartışmayı bir podcast halde getirmiştik ibni rüştü ile ibni
16:35
sina'nın polemiği üzerine şimdi bu hikayede şöyle bir kıstas
16:40
var. Bu kadar uzun menzilde bir yerde
16:43
tüccarın emniyette olabilmesinin bir prensibi olması gerekir.
16:47
Yani eğer sevilla'dan kalkıp ben bağdat'a gelecek isem, eğer bu
16:52
bağdat'a gelme esnasında ki yolculuğumda benim servetimin
16:56
garantilenmesi gerekir ki ben bu konuda dünyanın tamamına
17:00
ulaşabilecek kadar esnek bir ticari anlayışı
17:03
benimseyebileceğim ve vakti geldiğinde de tüm ekonomi
17:06
üzerinde tekel olmasam bile güçlü bir otoriteye erişmenin
17:10
prensibini yakalayabileyim. Hal böyle olunca işte
17:13
karıştırılan nokta burası. Tapınak şövalyeleriyle hep
17:16
anılır. 12. 13. Yüzyılda böyle bir sistemin
17:19
uygulandığı. Söylenir ancak ilk havale EFT
17:24
sistemine benzer bir belgenin verilip sevi ya da ufak bir
17:28
hizmet bedeli karşılığında paranın geri alınabilmesi mesela
17:31
bağdat'tan ben çıktım. Bana bir belge verdiler dediler
17:35
ki tamam seni 80.000 dinarım biz de tamam ben gittim seviyeye
17:39
dedim ki 80.000 dinarlık bağdat'ta bana verilen belge bu.
17:43
Onlar da bana sallıyorum. Bu tamamen afaki bir rakam.
17:46
70.000 dinarın sendedir al mesela veya 75.000 veya 80 binin
17:51
direkt kendisi. Şimdi bu sisteme siftece denir
17:55
veya siftaja denir. Şimdi bu hikayede.
17:59
Dolayısıyla tapınak şövalyelerinin özellikle Kudüs
18:01
çevresinde gördükleri hikayenin. Kendisindeki bu havale enpt
18:06
sistemini bulmak, oradan gelen haç yolcularının korumasını
18:10
sağlamak veya kudüs'e ki burada haç direkt dini bir faaliyet ama
18:14
öbür tarafta ticari çok yüksek bir faaliyetten bahsediyoruz.
18:18
Dolayısıyla tapınak şövalyelere o bölgede yaşayan yerli arap
18:22
halkından bunu öğrenmişlerdir. Islam nerde sende'ye uğradı,
18:28
sekteye uğradı diyelim. Daha doğrusu nerede sendelemeye
18:30
başladı? Şimdi islamın hikayesinde
18:33
meyvali politikası diye bir politika var.
18:36
Yani arap değilseniz bir mevalisiniz, daha doğrusu memal
18:40
diye bir sınıf yarat yaratılmış. Arap değilseniz araba hizmet
18:44
etmekle mükellefseniz bu israiloğlu hikayesine biraz
18:47
benziyor ve bunu ilk sahiplenenler biliyorsunuz.
18:50
Hızlı fetih politikaları ünlü olan.
18:52
Ve endülüs emevileri olarak da bildiğimiz ayrı ayrı kolları
18:56
bulunan emeviler ancak emeviler gerçekten de türk gibi mesela
19:02
zaman içerisinde islamiyete büyük katkılar sunmuş.
19:05
Medeniyetlere karşı çok da sempatiyle bakmıyorlar.
19:08
Hatta tırnak içinde modern kölelik olmasa bile köleliğe
19:12
yakın bir fraksiyonda değerlendiriliyorlar ve
19:16
hâlihazırda çok emek, sarf etmiş kimselere laf arasında onur
19:20
etmek bile halifenin büyük. Bu gibi değerlendiriliyor ancak
19:25
bu tabii ki çok güçlü bir anlatı değil.
19:28
Çünkü kendi içinde farslar da var.
19:30
Farslar çok daha eski bir medeniyet ve zerdüştilikten
19:33
dolayı zaten tek tanrılı dine çok yakınlar.
19:36
Ve hal böyle olunca bu topluluğun içerisine girmek gibi
19:39
bir gayrete girmişler ve islamiyeti tercih etmişler.
19:42
Ve inandıkları din uğruna mücadele ederken toplum içinde
19:46
sürekli ötekileştirilen, sürekli diğer tarafa atılan ve sürekli
19:51
başka biriymiş, başka bir toplummuş gibi davranılmasına
19:55
göğüs gelemediler ve hikayede zaten aslında burada kırılmaya
20:00
başlayacak. Şimdi hikayenin kırılmasındaki
20:03
problem şudur, hikaye nasıl kırılıyor?
20:06
Diye sormaktan önce emevilerin gerçek bir arap milliyetçisi
20:10
olduğunu kabul etmemiz gerekiyor.
20:12
Yani emeviler kesinlikle esneyen kendi istediklerini dikte etmeye
20:17
çalışmayan veya problemleri çözmeye çalışan bir topluluk
20:21
değil, daha çok mülteci üzerinden yani kendi
20:25
feodellerini oluşturarak. Toplum içerisinde hem merkeze
20:28
otorite diyerektiğinde hem de toplumun diğer bölümlerinde
20:32
problemleri ayyuka çıkartarak artık diğer bütün vatandaşların
20:37
yaşam hakkını olabildikçe minimize veya minimalize edecek
20:41
bir anlayışı benimsetmeleri. Şimdi burada emevileri biraz
20:44
daha anlayalım. Sonra abisilere geçelim ve
20:46
islamın modernizasyonundan bahsedelim.
20:50
Şimdi emevilerde toprak zenginlerinin daha da zengin
20:55
etmek gibi bir anlayış var. Çünkü arap familyasından geliyor
20:59
ve çoğunlukla general kökenliler ve toprak işletme, toprak sahibi
21:04
olmak çok büyük bir imtiyaz gibi değerlendiriliyor ve bu
21:07
topraklarda tabii ki arap devletle arap vatandaşları
21:12
arasında bölüştürülüyor. Bir harici olarak bu hikayenin
21:15
bir yere dahil olmadığı çok da mümkün değil.
21:18
Bu stepy step ilerletilen bir süreç ve hali hazırda süreç o
21:23
kadar kompleks bir hal alıyor ki artık neredeyse diğer insanlara
21:28
yaşam şansı bile bir lütuf gibi sunulmaya başlanıyor.
21:31
Islamın erken dönemdeki problemlerinden bir diğeri de
21:34
budur zaten ve bunun üzerine ebulabbas isimli biri çok önemli
21:40
bir karara imza atıyor. Ebubül müslimi ebmüslim de
21:43
diyebiliriz. Diyor ki, git iran'a dinsel ve
21:46
sosyal alanda bir isyan yaratacak demagojiler üretmeye
21:50
başladı. Demogoji kötü anlamda değil
21:51
tabii ki. Söylemlerini güçlendir
21:54
iranlılara iran o iranlı olmanın yani bir fars olmanın bir lütuf
21:58
olduğunu, islam sancaklarlığı altında yaşarken de farsi
22:02
kökenten vazgeçmemeleri gerektiğini acem olmanın bir
22:06
arap olmaktan aşağı olmadığını anlattılar.
22:08
Yani aslında gayrimüs milli bir hareket olarak başlar.
22:12
Bu da milliyetçi kökenli bir harekettir ve emin Müslüm çok
22:15
ciddi bir şekilde destekçi de bulur. 1.000 yılcılıkla yani
22:20
milen yeniizmle isa'nın ölmediği insanoğlunun işte sona
22:23
hazırlandığı gibi eskatolojik yorumlar üzerine çok güçlü bir
22:27
konsept yaratan abbasileri buna ikna etmeye başlar.
22:31
Ve ebih mislimle beraber birçok tarihçini de kabul ettiği
22:35
Fransız devrimi kadar kutsal sayılabilecek bir devrim
22:39
gerçekleşir. Emeviler altında arap kökeniyle
22:43
betimlenmiş islam coğrafyasında abbasiler evrensellik teması
22:48
üzerine oturacak bir islam anlayışını dizayn etmek için
22:52
görevi eline alır. Ama elini almaları da çok hoş
22:56
bir şekilde olmaz. Özellikle emevi familyasındaki
23:01
yüksek replitasyonlu generalleri affettikleri çağrısıyla bir
23:05
yemeğe davet ederler. Buna da emevi ziyafeti denir.
23:09
Tarihte iddiadır, gerçek yaşanmış, yaşanmamış olması
23:12
zordur bilmek. Ancak bu hikayede abbasiler ne
23:16
yapar? Emevileri katleder ve o hepsini
23:20
yok eder. Bütün soylu familya'yı yok
23:22
ederek yeni restoratif bir çağa başlatır ve bu aşırı
23:27
destekçilerine de çok sadık kalmaz.
23:30
Tabi ki özellikle abbasi yöneticileri ve ebi Müslim gibi
23:33
bu hikayenin yarını dışını sağlayan kimselere her devrimin
23:39
ortak sonucu olarak devrim içinde muhalif olabilecek güçlü
23:42
isimler ortadan kaldırma, prensibin işleyerek epi
23:45
müslüm'den kurtulurlar Abbas. Bu hikayede çok önemli bir
23:49
figürdür ve bu Fransız devrimi kadar güçlü temasını işleyen
23:55
kişiyse Ortadoğu coğrafyasını dünyada en iyi bilen
23:59
tarihçilerden biri olarak kabul edilen ve geçtiğimiz yıllarda
24:02
kaybettiğimiz Bernard lewis'e ait bir ifadedir ve abbasi
24:07
devrimi bu şekilde başlar. Çok ciddi bir şekilde tarım
24:11
hikayesi başlar. Abbasilerde bundan sonra ancak
24:14
abbasilerde başlayan tarım hikayesiyle beraber abbasiler
24:17
bir hataya düşerler. Emevilerden aldıkları miras
24:20
gereği. Toplumun sürekli vergiler ve
24:23
yeni fetih politikalarıyla motive eder ve ekonomisini de
24:28
genelde soylu azınlık grup içerisinde entegre olabilecek
24:31
bir düzeye taşımaya çalışır. Ancak hikayenin kendisinde
24:35
kıtlık gibi tanrıdan gelebilecek bir takım hadiseleri göz önünde
24:41
bulundurmazlar. Ve arap dünyası da o dönem
24:44
içerisinde ciddi şekilde bütün dünyayı sarsan bir toprak krizi
24:49
ile karşı karşıya kalır ve sürekli vergileri artırarak
24:53
beşte 2. Iddia olunan odur ve her yaşayan
24:57
bireyin kazancının beşte ikisine nüfuz edebilecek kadar ulaşmış
25:01
vergiler neticesinde. Ve gelen krizlere beraber
25:05
abbasiler artık para toplayamaz hale gelir.
25:08
Çünkü hikaye şuraya gelmiştir. Alacak bir canım kaldı
25:12
istiyorsan onu da al denmiştir. Abbasilere.
25:16
Abbasiler eee. Sadece bu kötü vergi toplama
25:20
diyalektiğiyle ün kazanmadılar, iyi yaptıkları da birçok şey
25:23
var. Özellikle Hindistan ve ispanya
25:27
aksi üzerindeki bütün ticari faaliyetleri çok iyi okumuş bir
25:32
medeniyet bunlar ve gerçekten neyin nerede eksik olduğunu,
25:36
neyin nereye gerektiğini çok iyi öğrenmişler.
25:39
Kendi içinde çok bilgin tüccarlar yaratabilmişler.
25:43
Ve bu tüccarlar sayesinde de çok ciddi ekonomik faaliyetlere imza
25:47
atabilmeyi başarmışlar. Ispanya'da eksik olan bir şeyi
25:51
hindistan'dan kalkıp getirirken, hindistan'da eksik olan bir şeyi
25:54
ispanya'ya yakın coğrafyalarda ciddi şekilde transfer etmeyi ve
25:59
ticarete dönüştürebilmeyi de başarabilmişler.
26:02
Hal böyle olması. Hal böyle olunca işte bu sürteci
26:05
gibi kavramların da temelini aslında bahsi yaratıyor.
26:08
Mevviler değil tarihte bunu çok net bir şekilde söylemek lazım.
26:11
Abbasilerin emevilerden farkı şudur.
26:14
Sadece arap milliyetçiliğin ortadan kaldırması ve bütün
26:17
toplumlara bir mesaj olarak hazreti muhammed'in öğütlerine
26:21
aktarması değildir. Daha önemli bir şey
26:23
yapmışlardır. Bu önemli şey aslında.
26:28
Bilime olan saygılarını çok ciddi referanslara barındırmak.
26:33
Şimdi ne demek istiyorum? Peki ibni rüştü gitti ibni
26:38
sina'nın hikayesinden bahsetmiştik.
26:40
Şimdi bir podcasti dinleyenler hatırlayacak.
26:42
Çok da böyle konforu bul bir çalışma alanı olmadığından
26:45
bahsetmiştik ama bu bahseden late season'ından daha erken
26:49
dönemde ciddi şekilde iskenderiye dair iskenderiye
26:53
kütüphanesinde yayılan belgeleri ciddi şekilde okudukları ve
26:58
ciddi bilim adamları yetiştirdiğini de söylemek
27:01
mümkün. Ömer hayyam gibi ibne rüş gibi
27:03
ibni sina gibi son dönemlerin ünlü düşünürlerini bile tek
27:07
başına tarih açısından çok değerli iken, diğer hikayenin
27:11
kendisinde de ciddi bir. Kazanım var peki peki islam
27:17
devleti dedik ki roma çok zayıftı gitti aldı işte.
27:21
Ne bileyim persler çok zayıftı. O dönem içerisinde gitti.
27:24
Aldı işte gitti, ispanya'ya kadar aldı, hindistan'a gitti
27:28
buraya aldı. Bunların hepsi zayıflıktan mı?
27:30
Hayır. Özellikle mesela kadının
27:34
gündelik hayata katılım düzeyi islam tarihinin erken döneminde
27:37
çok ilgi çekicidir. Niye ilgi çekicidir?
27:40
Bugünün anlayışıyla çok tezat yaratabilecek bir hikaye bugün
27:44
ne yazık ki cehaletle beraber kadının toplumdan
27:47
ötekileştirilmesi faaliyeti hristiyanların cadı avı
27:52
dediğimiz 12, 13. Yüzyıla ciddi şekilde damga
27:55
vurmuş faaliyetlerine çok ciddi referanslar oluşturur.
27:59
Onlar da kadını özellikle Meryem bakire Meryem figüründen
28:03
başlayan Meryem ana figüründen başlayıp hikayeyi gregoryanla
28:07
vasıtasıyla ilk papa vasıtasıyla kadını ötekileştirip 6 tane
28:11
kadına varın hiç yaşamadığına kadar kanaat getirebilecek
28:14
politikalara evren bir süreçte patriotan otoritenin islami
28:19
senteze de temas ettiğini görüyoruz.
28:21
Kadının varlığı demek her zaman asilzadelik demek değil. 10'a
28:24
çıkart tabii ki hemfikirim. Yani sadece kadınla bu iş
28:27
güçlenmedi ama. Bakış açısı perspektif ve ticari
28:32
faaliyetleri, gündelik faaliyetleri regüle eden düzen
28:35
itibariyle özellikle bütün dünyada neredeyse ikinci sınıfa
28:39
atılmış kadın figürünü tarihin ön perdesine tekrardan çekerek,
28:44
antik medeniyetlerde olduğu üzere kadının da yaşamsal bir
28:48
amacı olduğu diyalektiğini çok iyi kurgulayan bir dindem
28:51
bahsediyoruz. Öğretileri o şekilde bugün
28:54
yaşanan bambaşka bir şey olsa bile.
28:56
Ve halihazırda erken dönemdeki tüccarlar arasındaki problemlere
29:01
sirayet edip devletin temel yöneticilerine kadar sirayet
29:04
eden bütün ekonomik kaideleri göz ardı etsek bile temelde
29:10
fırsata eşitliği sayılmasa bile ki halife dönemleri sayılabilir
29:13
ama sonrası için özellikle emevi politikası bunun çok çok
29:17
zıttındadır. Sayılı generali zengin etmek
29:19
üzerinde kurguludur. Burada.
29:22
Bambaşka bir hikayenin de yaratıldığını görüyoruz.
29:25
Şimdi emevilerden abbasilere geçen problem de bu arada
29:28
emevilerin kendisine mesela arap ama ille arap olsun demiyor.
29:33
Zengin bir Hristiyan varsa zengin bir Musevi varsa toplum
29:36
içine kabul ediyor. Buna da kesinlikle hani yanlış
29:39
okumayın sadece Araplar yaşıyor değil, yaşıyorsunuz da idari
29:42
mekanizmada devleti yöneten erken sistemin ne siz yoksunuz.
29:46
Şimdi burada şöyle bir problem çıkacak, bu bunu da söyleyeyim,
29:48
çok da uzatmadan podcast'ti sanırım yarım saati geçtik
29:51
çünkü. Bir başka bölüm dilenirse arzu
29:54
nasıl yaparız? Burada çok önemli bir hata
29:56
ortaya çıkıyor. Hristiyanlık ve musevilik
29:59
ekolündeki yaşayan bireylerin toplum içindeki ticari aks
30:04
üzerinde bir takım faaliyetlerde emevilerin politikalarıyla
30:07
çatışan ama emevilerin de onlara ihtiyaç duymasından ötürü çözüme
30:12
ulaştırmaları gereken belli hadiseler söz konusu oluyor.
30:15
Chris harmanın kendi kitabında bahsettiği halkların dünya
30:19
tarihi kitabında bahsettiği üzere ki bu 135 sayfaya.
30:23
Böyle derdi yanlış hatırlamıyorsam özellikle not
30:25
almıştım. Çünkü burada şeriat ve hadis
30:28
kaynaklı problemlerin çözülmesine gidiliyor ve bugün
30:32
itibariyle gündelik hayatın her şeyini bir şeriat veya hadis
30:37
hükümleriyle belirleme kuralı da emevilerin ve özellikle
30:40
abbasilerin. Kendi popülasyon içerisinde,
30:44
Hristiyan veya musevilere dair problemleri çözmek için
30:48
oluşturduğu gündelik bir faaliyet haline dönüşüyor ve ilk
30:52
etapta Ortodoks kökenli bir müslümanlık dizaynı söz
30:57
konusuyken, kur'an kökenli ve sadece kuran'a endeksli bir
31:01
müslümanlık söz konusuyken, daha sonrasında hadisler kutsal
31:05
kitabın bile önüne geçip gündelik faaliyetleri regüle
31:09
eden bir basamak bir. Şeri hukuk mekanizmasına
31:12
dönüşecek ve bu da islamın bugün dahi yaşadığı herkesin kendine
31:17
ait sahi kaynak kabul ettiği hadislerin ortaya çıkmasına
31:21
hadisler bu arada kötü anlamında söylemiyorum.
31:23
Sadece o dönemki kullanım mekanizması kriz harmanın tezine
31:26
göre söylüyorum. Bu şekilde başlayacak hikaye ve
31:30
bir bakacaklar ki her konuda başka kararlar çıkmaya başlıyor
31:33
ve şeriat ve dediğim gibi. Hadis yasaları tekrar tekrar
31:39
gözden geçirilecek ve birkaç defa kendisine antitez
31:43
oluşturabilecek şekilde. Söylemler söz konusu olabilecek
31:47
ve bu dönem içerisinde zaten abbasilerin çatırdamasını ve
31:50
bilimin zayıflamasına bağlı olarak islam medeniyetinin
31:53
avrupa'nın gerisine düştüğü çağları da genelde erdem ve
31:58
ahlak üzerinde dizayn edilmiş islam öğretilerinin kaybedilmesi
32:01
ve ortodoksel müslümanlığın yani temel ilkelerine bağlı
32:05
müslümanlığın terk edilip gündelik hiyerarşiyle çok yakın
32:08
korelasyonu olan hadis kaynaklarıyla donatılmasına
32:12
bağlanacak. Şimdi hadise gayri ihtiyari
32:15
şöyle bir yorum getirmek lazım, tam örtüşmese bile Musevi
32:19
külliyatındaki misna hadisinin bir benzeridir.
32:23
Söylemler üzerinden bir anlatım veya gündelik faaliyetlerle
32:27
örtüşen veya yakın sayan bir takım olaylar sonucunda alınması
32:31
gereken kararlara emsal temsil etmesi açısından önemli bir
32:35
kaynaktır. Ancak siz işte kendi sözlerine
32:38
eklediler dediğiniz bir konuyu. Hadis kaynağı da farklı bir
32:44
şeymiş gibi yorumladığınız zaman hikayenin kırıldığı an ortaya
32:47
çıkıyor ve hangi hadisinin ne kadar güvenilir olduğu da Chris
32:51
harmanın bu kendi ifadesidir. Çok fazla politik temasından
32:56
dolayı. Önem arz etmeye başlar.
32:59
Dolayısıyla salt ve dediğim gibi Ortodoks kökenlere dayanan bir
33:03
müslümanlık dizayna yavaştan kaybedilmeye ve toplum içindeki
33:09
bütün olayların bir kümatif sonucu halinde evrilmeye başlar
33:14
ve bu da islam medeniyetinin özellikle bilim adamlarını ve
33:18
sonrasında önce mesela bilim adamından matematik alanındaki
33:21
çok yetkin bir felsefi alanındaki çok yetkin birine
33:24
bilim adamı denirken. Bir anda hadis kaynaklarına
33:27
vakıf olan kimselere bilim adamı denmek gibi bir yanlışa
33:30
düşülüyor. Çünkü büyüyen coğrafyanın
33:32
yükümlülükleri bunu gerektiriyor.
33:34
Içeride yaşayan hristiyanlar, museviler pagani tanrılara
33:37
inanan kimi zümreler, kendi sistemlerini ve ticaretlerini
33:42
muhafaza edebilmek için islami kanunlara.
33:45
Çünkü o medeni içerisinde yaşıyorlar, temas etmek zorunda
33:48
kalıyorlar ve bilim adamlarını kaybeden islam burada söylem
33:52
üretmek konusunda problemler yaşıyor.
33:55
Çünkü dediğim gibi Ortodoks kaynaklar kaybedilmiş vaziyette
33:59
oluyor, en azından baskısını, otoritesini, gücünü, kudretini
34:03
diyelim daha doğrusu. Ve islam 12. 13.
34:06
Yüzyılın akabinde ciddi bir gerileme yaşayıp bugün
34:09
yaşadığımız avrupa'nın hızlı revizyonunun sanrılarını yaşamak
34:14
zorunda kalıyor. Tarihe tabii ki özellikle
34:17
Türkler katkı sunmuş olsa da islam halen daha ne yazık ki
34:21
islami düşünürler dönem dönem çok hızlı atılımlar sağlamış
34:24
olsa da hep bir prangaya maruz kalmış.
34:27
Ve gerçekten söylemler çağın ötesinde olmasına rağmen tekrar
34:31
geriletilerek bilinçli bir şekilde özellikle hristiyanların
34:36
yeni bir şey bulmuş gibi anlatmasına vesile olmuştur.
34:39
Bazı yasalar, bazı kuramlar, bazı anlatımlar bugün çok makbul
34:45
kabul edilirken, 12. Yüzyılın islam tarihinde veya
34:49
13. Yüzyılın islam tarihinde
34:51
sapkınlık olarak değerlendirilmiş, biliyorsunuz
34:54
bir podcast daha yapmıştım. Sonra onu söyleyeyim, nesli
34:56
mi'nin sığınmaza mesela aslında. Nesiminin hayat hikayesini
35:00
okuduğunuz zaman anlatmaya çalıştığı şeyin çok başka
35:02
olduğunu ama o dönemin tırnak içinde bilim adamlarının ilim
35:07
adamlarının diyelim. Biz onlara konuyu çok farklı
35:10
yerlere götürerek özellikle hallacı mansur'un enal hak
35:13
dediği kavramı tamamen fiziki bir yorumla bağlamından
35:17
kopardığını görüyoruz ve bu da aslında islamın hem teolojik hem
35:21
de felsefi anlamda gerilemesine vesile olmuştur.
35:24
Çünkü Ortodoks kökenlerle 5 600 yıl boyunca ciddi söylemler ür.
35:29
Zengin bir dinden bahsederken bir anda kısır konuşmaların
35:33
olduğu ve gündelik hayata teması itibariyle çok üstün körü
35:38
yorumların da vuku bulabileceği bir düzene kavuşmuş.
35:42
O yüzden bunu böyle değerlendirmek lazım.
35:44
Islam doğduğu an. Bunu söyleyebiliriz, herhâlde
35:48
medeniyetler için bir güneş gibi doğmuştur.
35:50
Ancak güneş olma fonksiyonunu bir tam vaktine çevrilip.
35:56
Çok da ııı güçlü aforizmaların akabinde gelişen bir din
36:00
olmasına karşın ileri taşıyamamıştır.
36:03
Bu islamın değil onu idare edenlerin problemidir.
36:07
Bunu da böyle gözden geçirmek lazım.
36:09
Daha fazla sakrmen değil, daha fazla felsefi erdem üzerine ve
36:15
ahlak üzerine felsefi düşüncelerin konuşulduğu bir
36:18
toplum dizayn etmek lazım. Islam ancak ve ancak bu şekilde.
36:22
6 ve yedinci yüzyılda bulduğu hareket alanını tekrardan
36:25
bulabilecektir. Beni dinlediğiniz için çok
36:28
teşekkür eder. Herkese iyi haftalar dilerim.