Latest / Make Europe Great Again / Ons ASML denkt steeds Europeser | MEGA XL - 23 oktober 2026

Transcript

Ons ASML denkt steeds Europeser | MEGA XL - 23 oktober 2026 · Make Europe Great Again

• 0:05
  Speaker 1: Dit is een
• 0:07
  Speaker 2: BNR-podcast.
• 0:20
  Speaker 3: Welkom bij de wekelijkse XL-versie van Make Europe Great Again.
• 0:24
  Speaker 3: De podcast van Nederland waarin we dag in dag uit praten...
• 0:26
  Speaker 3: over de worstelingen van Europa. De verhoudingen tussen wereldmachten veranderen.
• 0:30
  Speaker 3: Europa moet meer op eigen benen staan en zeker op strategisch...
• 0:34
  Speaker 3: belangrijke gebieden meer voor onszelf kunnen zorgen. Dat verhaal horen
• 0:37
  Speaker 3: we nu al jaren uit Brussel, uit hoofdsteden, van politici.
• 0:41
  Speaker 3: En het voorbeeld van hoe een bedrijf tussen die wereldmachten
• 0:44
  Speaker 3: navigeert is ASML. Collega's Maxime van Meel en Daniel Mol
• 0:48
  Speaker 3: maakt een prachtige podcast, zeggen wij van WCA1, over het bedrijf,
• 0:52
  Speaker 3: ons ASML. En wat is de succesformule van ASML en
• 0:56
  Speaker 3: heeft de rest van Europa daar wat aan? Dat bedoel ik.
• 1:02
  Speaker 3: Dat was onze ASMR. Dag Luc, hallo. En onze eigen
• 1:05
  Speaker 3: Michal van der Toorn. Hey Luc. Fijn dat jullie er zijn.
• 1:07
  Speaker 3: Aan het einde van deze uitzending bespreken we nog een
• 1:10
  Speaker 3: cultureel pareltje. Maar eerst
• 1:14
  Speaker 2: The Gradometer
• 1:17
  Speaker 3: In Make Europe Great Again volgen we de worsteling van
• 1:19
  Speaker 3: Europa op de voet. Maar lukt het Europa nou echt
• 1:22
  Speaker 3: om greater te worden? Welke ontwikkeling gaat snel en wat
• 1:25
  Speaker 3: gaat er tergend langzaam? Michal, wat is jou opgevallen deze week?
• 1:29
  Speaker 4: Deze week stond een beetje in het teken van... hoe
• 1:32
  Speaker 4: Europa omgaat met het internationaal strafhof. Of eigenlijk hoe Trump
• 1:37
  Speaker 4: daarmee omgaat. Trump heeft, zoals we weten, sancties tegen het
• 1:41
  Speaker 4: strafhof ingesteld. En het Europees Parlement vergaderde deze week in Straatsburg.
• 1:46
  Speaker 4: En vanuit Straatsburg klonk toch wel wat... Kritische geluiden. Ze
• 1:51
  Speaker 4: probeerden toch met de macht die ze daar hebben... een
• 1:54
  Speaker 4: vuist te maken tegen de misdragingen van Trump. Sommige delen
• 1:59
  Speaker 4: van het parlement waren er wel vrij hard over. Meerdere
• 2:02
  Speaker 4: fracties willen dat de Europese Commissie... het blocking statute, een
• 2:07
  Speaker 4: blokkeerverordening gaat klaarzetten... zodat de Amerikaanse sancties omzeild kunnen worden...
• 2:13
  Speaker 4: En bijvoorbeeld dat rechters en officieren niet meer kunnen betalen.
• 2:17
  Speaker 4: Niet meer bij hun geld kunnen. Dat zou dan wel
• 2:18
  Speaker 4: weer moeten kunnen. Onze buitenlandredacteur Mieke Aroule was in Straatsburg.
• 2:24
  Speaker 4: En die heeft gesproken met wat Europarlementariërs. Bijvoorbeeld de D66-Europarlementariër
• 2:29
  Speaker 4: Raquel Garcia Hermida van Terwallen.
• 2:31
  Speaker 5: Wij gaan het internationale strafhof verdedigen steen voor steen. En
• 2:36
  Speaker 5: de Europese Unie heeft een heel belangrijke rol daarin te spelen.
• 2:39
  Speaker 5: Dat instrument, de blocking statute heet dat, dat moet geactiveerd worden.
• 2:43
  Speaker 5: En daar moet het Europees Parlement en de nationale regeringen
• 2:47
  Speaker 5: daarmee akkoord gaan. En dat gaan we zeker doen als
• 2:50
  Speaker 5: de tijd zover is. Dat wij dat nu niet aan
• 2:52
  Speaker 5: doen is omdat het best een nucleaire optie is. En
• 2:54
  Speaker 5: wij hebben natuurlijk wel een hof dat ook internationale bescherming
• 2:58
  Speaker 5: van andere landen verdient. En wij willen daar niet in
• 3:01
  Speaker 5: gevaar brengen. Wij moeten allemaal als Europese Unie achter het
• 3:05
  Speaker 5: hof staan. En als dat betekent dat wij de blocking
• 3:09
  Speaker 5: statute moeten activeren. Wetende dat misschien de grilligheid van Trump
• 3:12
  Speaker 5: zich gaat laten merken. Dan moeten we dat gewoon doen.
• 3:15
  Speaker 5: Want whatever it takes betekent whatever it takes.
• 3:18
  Speaker 3: Ja, zij wil dus dat blocking statute gebruiken. Maar dit
• 3:21
  Speaker 3: was niet het enige wat speelde in het Europese parlement
• 3:24
  Speaker 3: rondom het strafpuntje. een mensenrechtenprijs van de Unie toegekend aan
• 3:31
  Speaker 3: het internationaal strafhof. Hoe betekent
• 3:33
  Speaker 4: dat? Dat is natuurlijk een politieke zet dat ze dat
• 3:36
  Speaker 4: nu aan het strafhof juist toekennen. Het is inderdaad een mensenrechtenprijs.
• 3:41
  Speaker 4: En de fractievoorzitters uit het Europese parlement gaan daarover... die
• 3:44
  Speaker 4: bepalen wie die prijs krijgt. Organisaties die zich inzetten voor mensenrechten, democratie.
• 3:52
  Speaker 4: En nu dus het strafhof die prijs... Dat blokkeringsstatuut waar
• 3:57
  Speaker 4: ik het net over had... daarover wordt vooral heel veel gepraat.
• 4:03
  Speaker 4: Het wordt omschreven als nucleaire optie. De kans is best
• 4:07
  Speaker 4: wel klein dat dat ook daadwerkelijk ingezet gaat worden. Ook
• 4:10
  Speaker 4: omdat de lidstaten er nog wat van moeten vinden... en
• 4:14
  Speaker 4: het parlement heeft niet zo heel veel macht in die zin.
• 4:18
  Speaker 4: Dus dat die prijs dan is uitgereikt... dat is dan
• 4:20
  Speaker 4: nog wel een best leuke politieke zet, vind ik.
• 4:23
  Speaker 3: En is het nou great of not so great... hoe
• 4:26
  Speaker 3: Europa dus hiermee omgaat met die Amerikaanse sancties tegen het
• 4:29
  Speaker 3: strafhof
• 4:31
  Speaker 4: Die prijs is een symbool. En ik weet niet of
• 4:33
  Speaker 4: Trump er nou heel veel over denkt. Dat het gaat over,
• 4:37
  Speaker 4: ook in het parlement... over hoe Europa zelf sancties kan omzijden...
• 4:42
  Speaker 4: zelf iets tegen Trump kan doen, dat is nog wel
• 4:45
  Speaker 4: een beetje great. En ik vind het, ja, goede timing.
• 4:48
  Speaker 4: Beetje great. In Make Europe Great
• 4:54
  Speaker 3: Again hebben we het vaak over de afhankelijkheden van Europa.
• 4:58
  Speaker 3: In deze geopolitieke woelige tijden. We hebben te weinig grondstoffen.
• 5:01
  Speaker 3: We zijn voor onze veiligheid nog altijd afhankelijk van anderen.
• 5:04
  Speaker 3: En op het gebied van technologie kijken we toch vaak
• 5:06
  Speaker 3: jaloers naar de Verenigde Staten en China. Maar in die
• 5:10
  Speaker 3: iets wat sombere analyse is er een lichtend voorbeeld. Een
• 5:13
  Speaker 3: baken van hoop in donker en moeilijke tijden. Een vuurtocht.
• 5:18
  Speaker 3: Wat kan Europa van dat Veldhovense bedrijf leren? Nou, dat
• 5:21
  Speaker 3: gaan we dus bespreken met Daniel Mol, een van de
• 5:23
  Speaker 3: makers van de BNR-podcast Onze ASML. Daniel, jij en Maxime, collega,
• 5:28
  Speaker 3: doken twee jaar lang in ASML. Waarom wilden jullie deze
• 5:31
  Speaker 3: podcast zo graag maken? Ja, het zit eigenlijk al een
• 5:33
  Speaker 3: beetje
• 5:34
  Speaker 6: in je intro. Het is een voorbeeldbedrijf voor Europa. Wat
• 5:39
  Speaker 6: mij betreft het meest fascinerende bedrijf van Europa... En relatief
• 5:43
  Speaker 6: weinig mensen weten eigenlijk hoe dat bedrijf ontstaan is. Waarom
• 5:46
  Speaker 6: het nu zo belangrijk is. En we vonden het hoog
• 5:48
  Speaker 6: tijd om dat verhaal gewoon eens... op een mooie, toegankelijke
• 5:51
  Speaker 6: en verzorgde manier te gaan vertellen. En dat is uiteindelijk
• 5:54
  Speaker 6: na twee jaar onderzoek en heel hard werken... is dat
• 5:57
  Speaker 6: ons ASML geworden. Ja, want waar is dat zaadje toen
• 5:59
  Speaker 6: echt geplant? Ja, nou, ik heb destijds in 2024 kregen
• 6:04
  Speaker 6: wij de kans met de techredactie van BNR, destijds met
• 6:07
  Speaker 6: de Technoloog, een andere podcast die wij maken, om het
• 6:10
  Speaker 6: afscheidsinterview te maken met Martin van den Brink, hun technisch
• 6:14
  Speaker 6: directeur en eigenlijk ook het brein van de ASML, zo
• 6:16
  Speaker 6: hebben we hem toen ook neergezet. En voor dat interview
• 6:19
  Speaker 6: konden wij naar Veldhoven... en toen kregen we ook een
• 6:22
  Speaker 6: rondleiding in de cleanroom. We konden een aantal mensen meenemen.
• 6:25
  Speaker 6: Ben en Herbert uiteraard gingen mee van de technoloog. Ik
• 6:28
  Speaker 6: ging zelf mee, Joe van Buurik ging mee... die nu
• 6:30
  Speaker 6: de grootste techshow presenteert. En ene Maxime van Wil. En
• 6:33
  Speaker 6: die raakte zo geïnspireerd. We kunnen wel even luisteren naar
• 6:36
  Speaker 6: hoe dat ongeveer voor hem klonk.
• 6:39
  Speaker 7: Je gaat door een dubbele luchtsluis heen. En stap binnen
• 6:43
  Speaker 7: in een wereld... die je eigenlijk alleen in science-fiction-series verwacht...
• 6:48
  Speaker 7: De Death Star van Star Wars en de spierwitte muren...
• 6:51
  Speaker 7: van een klinisch schoongepoetst laboratorium... komen samen en vormen een
• 6:56
  Speaker 7: enorm gangenstelsel... dat iets weg heeft van een futuristisch ruimteschip.
• 7:03
  Speaker 7: Het is een labirint waar buitenstaanders nauwelijks mogen komen. En
• 7:08
  Speaker 7: waar opnames maken zeker niet zomaar kan. Het enige bewijs
• 7:13
  Speaker 7: dat ik dan ook heb van die dag is één foto...
• 7:17
  Speaker 7: Mijn tech-collega's en ik, trots op een rij. En op
• 7:20
  Speaker 7: de achtergrond, dat technologische wonder.
• 7:24
  Speaker 4: Ja, toegang gekregen tot de cleanroom. Iedereen vindt ASML een
• 7:28
  Speaker 4: heel belangrijk bedrijf, alle buitenlandse media schrijven hier altijd over.
• 7:32
  Speaker 4: Hoe is het jullie gelukt om zo diepgaand toegang te
• 7:35
  Speaker 4: krijgen tot dit bedrijf?
• 7:37
  Speaker 6: Ja, ik denk dat we met BNR toch een beetje
• 7:39
  Speaker 6: de mazzel hebben... dat wij best wel veel over de
• 7:42
  Speaker 6: technologie kunnen praten. Jullie hebben het natuurlijk over de geopolitiek...
• 7:45
  Speaker 6: maar wij hebben het veel over de technologie van ASML.
• 7:48
  Speaker 6: Daar praten ze graag over. Zijn ze een stuk comfortabeler
• 7:50
  Speaker 6: mee dan over al die geopolitieke issues praten... En dat
• 7:54
  Speaker 6: interview met Martin van der Brink, de technisch directeur, ging
• 7:56
  Speaker 6: dus ook heel veel over die technologie. En daardoor vond
• 7:59
  Speaker 6: de ASML het ook wel zo goed om ons dan
• 8:02
  Speaker 6: eens die cleanroom in te laten. En ja, het is
• 8:04
  Speaker 6: vrij bizar hoor, want je rijdt dan gewoon eigenlijk door
• 8:07
  Speaker 6: een heel normaal Nederlands dorpje met een supermarktje en een kruideniertje.
• 8:11
  Speaker 6: En dan ineens kom je bij een soort megagroot fabriekshal
• 8:13
  Speaker 6: en dan loop je dus binnen en krijg je dus
• 8:15
  Speaker 6: die Star Wars-achtige taferelen. En het was wel bijzonder, want
• 8:19
  Speaker 6: een week eerder dat wij er waren... was de president
• 8:21
  Speaker 6: van Zuid-Korea op bezoek geweest. En een maand later kwam
• 8:24
  Speaker 6: de koning langs. En jullie pasten in dat rijtje. Als
• 8:27
  Speaker 6: eerste Europese
• 8:29
  Speaker 3: persclub, ja. En Daniel, ASML, dat weten we dus, het
• 8:33
  Speaker 3: is een heel belangrijk bedrijf. Maar het is ook één bedrijf.
• 8:36
  Speaker 3: Hoe belangrijk is het? in die hele Europese chipsector?
• 8:40
  Speaker 6: De Europese chipsector, ja, uiteraard is ASML essentieel daar. Ze
• 8:44
  Speaker 6: zijn ongeveer de Europese chipsector. Die is gewoon niet zo
• 8:47
  Speaker 6: heel relevant. Er zijn natuurlijk wel bedrijven in Finniën en Duitsland...
• 8:50
  Speaker 6: en er zijn ook Amerikaanse en Aziatische partijen die hier
• 8:54
  Speaker 6: fabrieken bouwen. Maar de Europese chipsector is gewoon niet zo groot.
• 8:58
  Speaker 6: En de Breenpoortregio, waar ASML natuurlijk middenin zit... Die is
• 9:02
  Speaker 6: wel een significant onderdeel van de Europese chipsector. Dus ja,
• 9:05
  Speaker 6: ze zijn zonder ASML geen Europese chipsector. Dat beseffen ze
• 9:10
  Speaker 6: daar in Veldhoven zich ook wel
• 9:12
  Speaker 3: verdegen.
• 9:12
  Speaker 6: Zeker, ja. Ze zijn de laatste jaren dus ook echt
• 9:14
  Speaker 6: Europeeser gaan denken. Dat merk je ook wel. Ze hebben
• 9:17
  Speaker 6: bijvoorbeeld de strategische belangen in Mistral genomen. De Franse AI-partij.
• 9:21
  Speaker 6: Ze spreken zich steeds vaker uit over het reilen en
• 9:25
  Speaker 6: zeilen in Europa. Laatst Frank Heemskerk in de Bali. Die
• 9:29
  Speaker 6: nog zei van ja, jongens, we verkopen eigenlijk niets in Europa.
• 9:32
  Speaker 6: Minder dan 1% van de omzet. Het verhaal van de
• 9:37
  Speaker 6: strategische autonomie is ook in Veldhoven wel geland.
• 9:40
  Speaker 3: Maar ik zat al naar afleveringen van jullie te luisteren...
• 9:43
  Speaker 3: en dat ging nu in de vierde aflevering, die inmiddels
• 9:45
  Speaker 3: ook online staat... ging het ook over de toeleveringsketen... waar
• 9:47
  Speaker 3: ook heel veel niet-Europese bedrijven volgens mij ook nog in zitten.
• 9:50
  Speaker 3: Amerikaanse bedrijven ook. Hoe zien ze dat in die geopolitieke
• 9:55
  Speaker 3: strategische afweging die je moet maken?
• 9:58
  Speaker 6: Ja, dat maakt het heel ingewikkeld. Want de hele chipsector
• 10:03
  Speaker 6: is een industrie die is ontstaan... dat is
• 10:05
  Speaker 5: echt
• 10:05
  Speaker 6: het product van de globalisering. Iedereen is goed in één
• 10:08
  Speaker 6: specifiek dingetje in die waarde. ASML heeft hele belangrijke toeleveranciers
• 10:13
  Speaker 6: uit bijvoorbeeld Duitsland. Zeiss, die maakt de lenzen en de
• 10:15
  Speaker 6: spiegels voor de ASML-machine. Maar bijvoorbeeld in de VS heb
• 10:20
  Speaker 6: je bijvoorbeeld CYMER, onderdeel die maakt de lichtbron. Die is
• 10:23
  Speaker 6: inmiddels overgenomen door ASML. Maar ja, nu de spanningen met
• 10:26
  Speaker 6: de VS aardig oplopen, zijn zij ook in een hele
• 10:30
  Speaker 6: ongemakkelijke positie gekomen. Omdat ASML eigenlijk ook voor een heel
• 10:34
  Speaker 6: groot deel van Amerika afhankelijk is.
• 10:35
  Speaker 4: Maar Daniel, jij zegt aan het begin... ze willen heel
• 10:37
  Speaker 4: graag praten over wat ze maken, over de technologie. En
• 10:43
  Speaker 4: dat komt ook heel erg naar voren in de podcast.
• 10:45
  Speaker 4: Je krijgt het idee dat het toch wel echt nerds zijn...
• 10:49
  Speaker 1: die
• 10:50
  Speaker 4: daar toch heel serieus aan hun productie zitten te werken.
• 10:52
  Speaker 4: Hoe voelen zij zich bij de geopolitieke rol die ze
• 10:55
  Speaker 4: nu hebben
• 10:57
  Speaker 6: Ze leren er voorzichtig mee leven. Dat is ook een
• 10:59
  Speaker 6: van de dingen die wij in de podcast... gaandeweg over
• 11:01
  Speaker 6: de afleveringen hebben onderzocht. dat de ASML voorzichtig steeds een
• 11:07
  Speaker 6: beetje meer comfortabel wordt... met het feit dat zij nou
• 11:10
  Speaker 6: eenmaal in die geopolitieke wereld zitten. In 2018, rond 2018,
• 11:16
  Speaker 6: hoorden we van hun strategisch directeur... hun eerste strategisch directeur,
• 11:19
  Speaker 6: dat ze eigenlijk totaal verrast waren... dat Washington zich ineens
• 11:22
  Speaker 6: met die machine ging bemoeien. Daarvoor... waren ze vooral bezig
• 11:25
  Speaker 6: met klanten, samen met klanten, gewoon innoveren, die machines steeds
• 11:28
  Speaker 6: beter maken, meer machines verkopen. En ineens kwam dat politieke
• 11:32
  Speaker 6: dossier erbij en was Frits van Hout, dat is dus
• 11:34
  Speaker 6: hun eerste strategische directeur, die was in één keer zijn
• 11:37
  Speaker 6: hele dagen kwijt aan de politie tevreden stellen en te
• 11:41
  Speaker 6: woord staan. En dat is echt iets veranderd. Dus gaandeweg
• 11:44
  Speaker 6: hebben ze dat door schade en schande moeten leren... om
• 11:47
  Speaker 6: met dat geopolitieke dossier om te gaan. En ja, laatst
• 11:49
  Speaker 6: waren wij bij de groundbreaking van BIC. Dat is hun
• 11:52
  Speaker 6: nieuwe terrein waar ze nieuwe fabriekslijnen gaan bouwen... vlakbij Eindhoven,
• 11:56
  Speaker 6: Eindhoven Airport. En daar zit dan Rob Jetten, kon daar
• 12:00
  Speaker 6: even speechen. Dick Schoof was er, de minister van Economische
• 12:02
  Speaker 6: Zaken van de kabinetten Jetten en Schoof. Dus inmiddels hebben
• 12:06
  Speaker 6: ze die link met de politiek wel gevonden. Macron is
• 12:08
  Speaker 6: volgens mij ook laatst nog een
• 12:09
  Speaker 3: keer langs geweest
• 12:11
  Speaker 6: Macron weet ze ook goed te vinden. De Amerikaanse ambassadeur
• 12:14
  Speaker 6: komt er regelmatig over de vloer. Dus ja, de ASML
• 12:18
  Speaker 6: is ook echt een bedrijf geworden dat heel bedreven is
• 12:20
  Speaker 6: in die politiek.
• 12:21
  Speaker 3: En Michal, in Brussel hebben ze ook wel door dat
• 12:24
  Speaker 3: die chipsector belangrijk is. En in 2023 dachten ze in
• 12:28
  Speaker 3: Brussel dus echt... we moeten met iets komen om die
• 12:31
  Speaker 3: chipsector te beschermen, te verbeteren eigenlijk ook.
• 12:34
  Speaker 4: Ja, eigenlijk dacht eerst Joe Biden dat. Die heeft in
• 12:37
  Speaker 4: augustus 2022 al de Chips and Science Act in Amerika ingevoerd.
• 12:43
  Speaker 4: Die act maakt ongeveer 280 miljard dollar vrij... om de
• 12:48
  Speaker 4: binnenlandse productie van halfgeleiders te stimuleren... En omdat hij inzag
• 12:54
  Speaker 4: dat hij tegenwicht moest bieden aan alles wat uit China
• 12:57
  Speaker 4: vooral kwam. In 2023 kwam Brussel wel ook echt met
• 13:01
  Speaker 4: een Europese tegenhanger, namelijk de Chips Act.
• 13:05
  Speaker 3: En wat staat daar precies dan in?
• 13:06
  Speaker 4: Ja, we hebben het er toen best wel vaak over gehad.
• 13:08
  Speaker 4: Maar ik moet eerlijk zeggen dat ik ook eventjes weer
• 13:10
  Speaker 4: een beetje moest opfrissen. Waarom werd deze act bedacht? Ook
• 13:14
  Speaker 4: inderdaad omdat we onszelf bedachten dat we te afhankelijk waren
• 13:19
  Speaker 4: van Azië. Ook tijdens de coronapandemie, die toen een beetje
• 13:24
  Speaker 4: tot zijn einde kwam... werd dat heel erg duidelijk natuurlijk.
• 13:28
  Speaker 4: Dat we voor heel veel toeleveringsketens heel erg... toch afhankelijk
• 13:32
  Speaker 4: zijn van China en Azië. We waren ook bezig met...
• 13:38
  Speaker 4: er waren heel veel geopolitieke ontwikkelingen... waardoor we toch meer
• 13:41
  Speaker 4: gingen kijken naar die strategische autonomie. Dus het Europese marktaandeel
• 13:47
  Speaker 4: in de chipindustrie... moest verdubbelen tegen 2030 van 10% naar 20%.
• 13:54
  Speaker 4: En Europa, Brussel kwam met een investeringspakket... van 43 miljard euro...
• 14:00
  Speaker 4: publieke investeringen, maar ook private investeringen. En 3,3 miljard daarvan
• 14:05
  Speaker 4: kwam ook echt uit de EU-begroting. Nou, dat schoot niet
• 14:09
  Speaker 4: heel erg op. Tegelijkertijd nam AI een enorme vlucht. Dus
• 14:14
  Speaker 4: in juni van dit jaar, dus in juni 2026... is
• 14:18
  Speaker 4: hij nog wat verder aangescherpt. Gewoon een paar, ja, eigenlijk...
• 14:26
  Speaker 4: meer nadruk op de vraag. Dus we moeten het niet
• 14:28
  Speaker 4: alleen kunnen maken... maar we moeten er ook voor zorgen
• 14:30
  Speaker 4: dat die vraag wordt aangebakkerd.
• 14:32
  Speaker 3: En Daniel, hoe heeft ASML dan daar concreet mee te maken...
• 14:35
  Speaker 3: met die chipsact en al die grootse plannen die er zijn?
• 14:38
  Speaker 6: ASML is sinds een jaar of tien een monopolist... op
• 14:41
  Speaker 6: het gebied van de meest geavanceerde chips. Zij maken dus
• 14:44
  Speaker 6: de chipmachines die dan in de fabrieken staan... die de
• 14:46
  Speaker 6: chips maken. De lithografie-deel in ieder geval... want die fabriek
• 14:50
  Speaker 6: staat natuurlijk vol machines. De printen soort van
• 14:52
  Speaker 1: dingen, toch?
• 14:53
  Speaker 6: Ja, ja. De belangrijkste stap in dat productieproces, dat is
• 14:55
  Speaker 6: de machine die ASML maakt. Ja, kijk, voor ASML is
• 15:00
  Speaker 6: wereldwijd al die subsidies natuurlijk fantastisch nieuws. Want we hebben
• 15:03
  Speaker 6: bijvoorbeeld gezien, Biden noemde je net al in 2022. Ja,
• 15:07
  Speaker 6: die was er vroeg bij. Die was nog voor het
• 15:09
  Speaker 6: uitkomen van Chachupiti. De
• 15:11
  Speaker 4: beziener Joe Biden. We moeten toch
• 15:14
  Speaker 6: wat credit geven. Absoluut. Maar wat onder meer die subsidie
• 15:18
  Speaker 6: heeft gedaan... is dat TSMC, de Taiwanese chipfabrikant... die is
• 15:23
  Speaker 6: gigantische fabrieken gaan bouwen in Arizona. En inmiddels draaien daar
• 15:26
  Speaker 6: de eerste fabrieklijnen al. En daar draaien machines van ASML.
• 15:31
  Speaker 6: Dus dat is supergoed nieuws geweest voor ASML. En heeft
• 15:34
  Speaker 6: ook absoluut bijgedragen aan de groei. Tegelijkertijd zien we hier
• 15:39
  Speaker 6: Frank Heemskerk... Die heeft gezegd, ja, we verkopen amper iets
• 15:43
  Speaker 6: in Europa. Dus ik vraag me dan een beetje af. Michal,
• 15:45
  Speaker 6: misschien kan jij daar zo antwoord op geven. Maar wat
• 15:47
  Speaker 6: heeft die Chips Act voor ons dan gedaan hier? Dat
• 15:50
  Speaker 6: vraag ik me af. Maar laten we misschien eerst even
• 15:52
  Speaker 6: naar Frank Heemscherk luisteren.
• 15:54
  Speaker 2: Het probleem van Europa, en dat is even een koude douche.
• 16:00
  Speaker 2: Ons marktaandeel in Europa, en dat was dus niet omdat
• 16:03
  Speaker 2: er andere concurrenten waren... maar in de omzet van de
• 16:06
  Speaker 2: ASML is gedaald tot 0%. Laatste kwartaal
• 16:11
  Speaker 2: Dus wij verkopen helemaal niks in Europa.
• 16:15
  Speaker 7: Hoe komt dat dan? En
• 16:16
  Speaker 2: dat komt omdat Europa niet investeert. En omdat er in
• 16:19
  Speaker 2: Europa geen chipfabrieken gebouwd worden. En dat is echt zorgelijk.
• 16:25
  Speaker 6: Ja, Frank Heemskern dus. Hij is de baas van Global
• 16:28
  Speaker 6: Public Affairs bij ASML. Dus zit hoog in de boom.
• 16:31
  Speaker 6: Zegt hij ook echt wat? Hij brengt het iets te ongenuanceerd.
• 16:34
  Speaker 6: Het was niet 0%, het was ongeveer 1%. Het haalt
• 16:36
  Speaker 6: alleen dan de Q3-rapportage niet. Maar ja, het is vreselijk weinig.
• 16:41
  Speaker 6: En ik vraag me dan af, Michal, van... Wat is
• 16:43
  Speaker 6: er dan gebeurd met al die miljarden die we hebben uitgetrokken...
• 16:47
  Speaker 6: voor die subsidies om hier die fabrieken te krijgen? Ja, Michal,
• 16:49
  Speaker 6: dus de chipset
• 16:50
  Speaker 4: werkt niet. Geef jij er eens de antwoord op. Ja,
• 16:52
  Speaker 4: het is... Het probleem is, en dat zet hij wel aan...
• 16:58
  Speaker 4: dat er te weinig geïnvesteerd wordt in die vraag simuleren.
• 17:04
  Speaker 4: Dus dat hebben we gewoon niet. Er zijn enorm veel plannen.
• 17:08
  Speaker 4: Maar ik kom hier zo nog even op terug. We
• 17:11
  Speaker 4: hebben dat hele normale rapport van Mario Drari. We hebben
• 17:15
  Speaker 4: Chips Act 1.0, Chips Act 2.0. Daarin staan allemaal hele
• 17:17
  Speaker 4: goede dingen. Zoals we moeten meer investeren in goed personeel,
• 17:21
  Speaker 4: hoogopgeluid personeel. We moeten zorgen dat die kennisregio's meer ontwikkeld worden.
• 17:27
  Speaker 4: Alleen tot nu toe is er nog weinig vertaling naar
• 17:30
  Speaker 4: daadwerkelijke investeringen.
• 17:32
  Speaker 6: En het meest pijnlijke hier aan vind ik, Luuk... Dat
• 17:34
  Speaker 6: we dan de chipfabrikanten die we dan die subsidie voor
• 17:38
  Speaker 6: een deel willen geven. Dat zijn Intel, TSMC
• 17:42
  Speaker 6: Samsung. Dat zijn bedrijven die dan hier alsjeblieft AUB en
• 17:47
  Speaker 6: fabriek komen bouwen met heel veel geld. Maar wel in
• 17:50
  Speaker 6: joint ventures toch ook vaak met Europese
• 17:53
  Speaker 3: bedrijven dan weer uit te brengen.
• 17:54
  Speaker 6: Of in een innovatiecluster in een bepaalde regio. Wat natuurlijk
• 17:59
  Speaker 6: die regio een beetje helpt. Maar ja, je ziet wel
• 18:02
  Speaker 6: dat wij in Europa daar gewoon... denk ik ook wat
• 18:04
  Speaker 6: minder soepel en slim in zijn. Zoals we dat in
• 18:06
  Speaker 6: Amerika of in India tegenwoordig ook. In China natuurlijk met miljarden. Ja,
• 18:10
  Speaker 6: daar zijn wij gewoon denk ik het minst goed in
• 18:13
  Speaker 3: Laten we zometeen dan verder praten over wat er dus
• 18:15
  Speaker 3: moet gebeuren... om die chipindustrie in Europa wel van de
• 18:18
  Speaker 3: grond te krijgen. Maar eerst even eruit voor de reclame.
• 18:22
  Speaker 3: Welkom terug bij Mega XL. Europa wil dus heel graag
• 18:26
  Speaker 3: een sterkere chipindustrie, Daniel. ASML is verreweg het belangrijkste bedrijf
• 18:30
  Speaker 3: in die Europese industrie. We hadden het net al een
• 18:32
  Speaker 3: beetje over, maar waarom is het dan op andere plekken
• 18:35
  Speaker 3: in Europa niet gelukt om zo'n soort bedrijf als ASML
• 18:38
  Speaker 3: van de grond te krijgen? Je noemde eerder al wel Infineon.
• 18:41
  Speaker 3: Dat van Siemens volgens mij een afsplitsing is. Maar waarom
• 18:44
  Speaker 3: is er niet ook nog ergens anders zoiets ontstaan als
• 18:46
  Speaker 3: in Veldhoven? Ja
• 18:47
  Speaker 6: tal van factoren. Kijk, ASML heeft in de eerste plaats
• 18:51
  Speaker 6: gewoon wel veel geluk gehad. Het is heel vaak kantje
• 18:54
  Speaker 6: boord geweest. Zeker in de jaren 80 en 90. Ze
• 18:57
  Speaker 6: zijn in 84 opgericht als spin-off van Philips. Ze hebben
• 19:01
  Speaker 6: lang bij Philips een soort van in huis kunnen wonen.
• 19:03
  Speaker 6: Niet huur hoeven betalen. De koelkast was altijd gevuld, zoals
• 19:06
  Speaker 6: dat dan gaat. Daar hebben ze heel veel massal mee gehad.
• 19:09
  Speaker 6: En die chipsector ging alle kanten op in die jaren.
• 19:12
  Speaker 6: Maar omdat ze bij Philips onder de pannen waren... konden
• 19:15
  Speaker 6: ze dat overleven en vielen concurrenten om. beginjaren hebben ze
• 19:18
  Speaker 6: kunnen overleven. En daarna heeft ASML zich heel duidelijk gefocust
• 19:23
  Speaker 6: op één ding in die chipwaardeketen. Terwijl je bedrijven, bijvoorbeeld
• 19:29
  Speaker 6: Siemens is een mooi voorbeeld, die doet zo vreselijk veel.
• 19:33
  Speaker 6: Philips is een ander voorbeeld, was ooit een van de
• 19:36
  Speaker 6: meest Het relevante techbedrijf van Europa. Misschien wel het belangrijkste
• 19:38
  Speaker 6: techbedrijf van Europa. Die is op een gegeven moment. Je
• 19:41
  Speaker 6: scheermessen of je scheerapparaten kwamen van Philips. Je waterkoker kwam
• 19:44
  Speaker 6: van Philips. Je tandenborstel. Alles maakte Philips. TV's. In een
• 19:51
  Speaker 6: techindustrie die heel snel innoveert. En heel snel verandert. Moet
• 19:54
  Speaker 6: je je eigen... willen focussen op één klein ding. En
• 19:57
  Speaker 6: ik denk dat dat uiteindelijk de succesformule is van ASML...
• 20:03
  Speaker 6: een
• 20:03
  Speaker 3: beetje in de podcast af en toe terug hoorde komen...
• 20:05
  Speaker 3: was ook wel een soort van gevoel van timing af
• 20:08
  Speaker 3: en toe. Er zitten hele slimme koppen daar. Maar ook
• 20:11
  Speaker 3: dat ze wel af en toe geluk hebben gehad... met
• 20:13
  Speaker 3: bijvoorbeeld de concurrentie tussen Amerika en Japan. Precies, ja. Dus
• 20:17
  Speaker 3: eigenlijk right place, right
• 20:18
  Speaker 6: time af en toe ook een beetje. Ja, dus in
• 20:21
  Speaker 6: de jaren tachtig was het niet China... waar de Amerikanen
• 20:24
  Speaker 6: zich druk over maakten, maar was dat Japan. Die konden
• 20:27
  Speaker 6: alles veel goedkoper, veel sneller. Die economie ging daar als
• 20:29
  Speaker 6: een tierenlier... En ga je dan je chipmachines kopen als
• 20:34
  Speaker 6: Amerikaans bedrijf in Japan? Of kies je toch voor Veldhoven,
• 20:38
  Speaker 6: slapen op je in Brabant. Neutrale grond moet je doen.
• 20:42
  Speaker 6: De no-brainer. Dus daar hebben ze heel veel mazzel mee gehad.
• 20:45
  Speaker 6: Aan de andere kant hebben ze ook bij het sluiten
• 20:48
  Speaker 6: van een deal met IBM... Ontstond de golfoorlog plotseling. Mochten
• 20:52
  Speaker 6: de IBM mensen niet meer vliegen naar Veldhoven om de
• 20:55
  Speaker 6: machine te komen bekijken. Toen hebben ze gewoon gedacht bij ASML,
• 20:58
  Speaker 6: maken wij gewoon een videoband. Stappen wij in het vliegtuig
• 21:00
  Speaker 6: naar Fishkill, naar het hoofdkwartier van IBM. En dan verkopen
• 21:04
  Speaker 6: we zo die machines. En dat is uiteindelijk de deal
• 21:06
  Speaker 6: geworden die ze tot een beursgang heeft geleid. Dus ja, inderdaad,
• 21:11
  Speaker 6: heel veel momenten, kantje boord, jongensboek, indianenverhalen. En
• 21:16
  Speaker 3: dus rondom ASML hebben we nu tegenwoordig de hele regio
• 21:19
  Speaker 3: die we Brainport zijn gaan doen. Met allerlei bedrijven die
• 21:21
  Speaker 3: daar natuurlijk zitten. Michal, zijn er in Europa eigenlijk wel
• 21:24
  Speaker 3: meer van dat soort innovatieclusters zoals we dat hier in
• 21:26
  Speaker 3: Nederland kennen met Brainport? Ja,
• 21:27
  Speaker 4: zeker. Bijvoorbeeld rondom Dresden waar Infineon zit. Daar wordt in
• 21:32
  Speaker 4: ieder geval ook een TSMC-fabriek gebouwd. Die is volgens mij
• 21:34
  Speaker 4: bijna klaar.
• 21:35
  Speaker 1: Nou, dat mag ook wel een keer. Dat mag ook
• 21:36
  Speaker 1: wel een keer.
• 21:37
  Speaker 4: Maar goed, daar heb je wel zo'n cluster. Bij Grenoble
• 21:40
  Speaker 4: heb je een cluster. Bij München, waar ook wel nog
• 21:45
  Speaker 4: veel best wel gericht is op de automotive-industrie. Maar goed,
• 21:49
  Speaker 4: er is ook wel innovatie. Waar heb je nog meer?
• 21:53
  Speaker 4: Leuven zit ook zo'n cluster. Dus allemaal rondom, ja, natuurlijk
• 21:57
  Speaker 4: wel universiteiten. De samenwerking tussen wetenschap en bedrijven. Dat zou
• 22:02
  Speaker 4: natuurlijk op meer plekken kunnen. Maar... Als je veel start-ups
• 22:07
  Speaker 4: hebt of spin-offs van een universiteit, dan betekent dat natuurlijk
• 22:12
  Speaker 4: nog niet gelijk dat je ook een succesvol bedrijf, groot bedrijf,
• 22:16
  Speaker 4: kan oprichten. Dus ja, die vertaalslag, dat is inderdaad waar
• 22:21
  Speaker 4: Europa het moeilijk mee heeft. Ook in allerlei sectoren, niet
• 22:24
  Speaker 4: alleen de chipindustrie.
• 22:25
  Speaker 3: En is er voor je gevoel wel genoeg samenhorigheid eigenlijk
• 22:28
  Speaker 3: in Europa... dat we zeggen, het maakt niet uit of
• 22:30
  Speaker 3: nou die innovatieregio... die chipfabriek in Frankrijk komt, in Polen,
• 22:35
  Speaker 3: in Spanje... het maakt niet uit waar die staat, als
• 22:37
  Speaker 3: die maar ergens in Europa staat. Of wil iedereen het
• 22:39
  Speaker 3: eigenlijk het liefst zelf hebben?
• 22:40
  Speaker 4: Dat blijft lastig. Ik denk dat er de laatste jaren
• 22:43
  Speaker 4: wel meer inzicht is gekomen... belangrijk is om Europees op
• 22:48
  Speaker 4: te trekken. Dat zie je bijvoorbeeld in de defensieindustrie ook
• 22:52
  Speaker 4: heel erg. Dat is ook zo'n sector waar veel innovatie
• 22:55
  Speaker 4: nodig is... en ook veel Europese samenwerking, omdat het anders
• 22:59
  Speaker 4: gewoon veel te duur is. Dus dat zie je wel,
• 23:02
  Speaker 4: alleen toch blijft het lastig... want overheden, landen, lidstaten willen
• 23:07
  Speaker 4: ook hun eigen industrie beschermen... en willen natuurlijk, zeker voor
• 23:11
  Speaker 4: dit soort strategische sectoren... ook zelf gaan over hun productie.
• 23:18
  Speaker 4: Dus dat is gewoon nog niet... er is nog niet
• 23:20
  Speaker 4: genoeg Europese samenwerking
• 23:22
  Speaker 3: Daniel, welke rol moeten overheden volgens jou hierin hebben? Moeten
• 23:25
  Speaker 3: ze ook kunnen accepteren dat als je dit soort bedrijven...
• 23:28
  Speaker 3: van de grond wil krijgen, ze bijvoorbeeld niet meteen winstgevend
• 23:30
  Speaker 3: zijn
• 23:31
  Speaker 6: Ja, sowieso. Want dat is de mentaliteit die de rest
• 23:34
  Speaker 6: van de wereld ook hanteert. En die klagen daar niet over.
• 23:36
  Speaker 6: Het is heel normaal dat jij in Amerika tien jaar
• 23:38
  Speaker 6: alleen maar geld verbrandt... en daarna ineens heel belangrijk bent.
• 23:42
  Speaker 6: In China worden er duizenden miljarden... Hoe het ook went
• 23:47
  Speaker 6: of keert. Maar wat interessant is aan ons. Nederland bijvoorbeeld.
• 23:51
  Speaker 6: Die hebben lang. Eigenlijk was de industriepolitiek. Zeker in de
• 23:55
  Speaker 6: kabinet Rutte. Was dat eigenlijk een heel vies woord. Je
• 23:57
  Speaker 6: moet dat lekker aan de vrije markt laten. Daar gaan
• 23:59
  Speaker 6: we ons niet mee bemoeien. Hebben we ook wat trauma's. Precies.
• 24:03
  Speaker 6: En je ziet bijvoorbeeld met Beethoven. Operatie Beethoven. Dat was
• 24:07
  Speaker 6: echt een kantelpunt in het industriepolitieke beleid van Nederland. Dat
• 24:11
  Speaker 6: wij ineens 2 miljard in een regio gaan investeren. In
• 24:15
  Speaker 6: dit geval de Brainport regio. En niet in ASML zelf.
• 24:17
  Speaker 1: Nee
• 24:18
  Speaker 5: ASML heeft daar
• 24:18
  Speaker 6: niks van gekregen
• 24:19
  Speaker 5: Ze hebben
• 24:19
  Speaker 6: zelfs meebetaald. Dat ging puur om woningen en fietspaden. En
• 24:23
  Speaker 6: technische universiteiten en opleidingen. En je ziet dat als je
• 24:26
  Speaker 6: in die regio bent. Brainport rond de TU Eindhoven. Overal
• 24:31
  Speaker 6: zitten spin-offs, kleinere bedrijfjes. Je ziet nu de fotonica-industrie. Dat
• 24:35
  Speaker 6: zijn chips op net een andere manier dan hoe ASML
• 24:38
  Speaker 6: ze op dit moment maakt. Dat begint allemaal zich te
• 24:43
  Speaker 6: ontspringen omdat die regio zo productief is. Ja, je zou
• 24:47
  Speaker 6: natuurlijk op meer plekken, zeker in Nederland, dit willen zien.
• 24:49
  Speaker 6: In Delft bijvoorbeeld lopen we best wel ver voorop met
• 24:52
  Speaker 6: quantum computing. Ja, je zou dat eigenlijk nog meer willen stimuleren.
• 24:56
  Speaker 6: En zo zijn er tal van regio's in Europa waar
• 24:59
  Speaker 6: we eigenlijk ook over grenzen moeten. Kijk, je noemde net
• 25:02
  Speaker 6: IMEC in Leuven. Ja, bij IMEC zelf zeggen ze eigenlijk gewoon... ja,
• 25:05
  Speaker 6: wij zijn eigenlijk gewoon onderdeel van de Brainport-regio. Het is
• 25:07
  Speaker 6: twee uurtjes rijden.
• 25:08
  Speaker 4: Er wordt ook gepraat, we hebben het hier wel vaker
• 25:10
  Speaker 4: over treinverbindingen... tussen die twee regio's moet ook een betere
• 25:15
  Speaker 4: treinverbinding komen. Dus zo kan je natuurlijk ook meer samenwerken...
• 25:18
  Speaker 4: tussen de al bestaande clusters die er zijn. Precies
• 25:23
  Speaker 6: En kijk, die Leuven en Eindhoven... dat is eigenlijk voor
• 25:28
  Speaker 6: die ondernemers precies dezelfde regio. Dat is gewoon eventjes een
• 25:32
  Speaker 6: stukje rijden, maar ze doen hetzelfde. Ze werken al veertig
• 25:35
  Speaker 6: jaar heel intensief samen. Dus die ondernemers... wat de overheden
• 25:43
  Speaker 6: vooral brengen. Maar
• 25:43
  Speaker 3: is het dan ook vooral dat we nu... we zijn
• 25:46
  Speaker 3: wel aan het investeren in die regio's... dan komen er
• 25:49
  Speaker 3: weer nieuwe bedrijfjes op. Maar lukt het dan... we stimuleren
• 25:53
  Speaker 3: die start-ups misschien wel goed... maar lukt het ook om
• 25:54
  Speaker 3: die scale-ups dan uiteindelijk echt groot te maken? Of zit
• 25:57
  Speaker 3: daar nog een verschil in hoe we dat aanpakken
• 25:59
  Speaker 6: Dat is absoluut het lastige waar we in Nederland... maar
• 26:02
  Speaker 6: eigenlijk in heel Europa tegenaan lopen. Slimme mensen hebben we
• 26:05
  Speaker 6: echt absoluut genoeg. Die universiteiten, dat gaat allemaal supergoed... Dat
• 26:09
  Speaker 6: vertaalt zich ook inderdaad. Startups en spin-offs in het geval
• 26:13
  Speaker 6: van Nederland. Heel veel spin-offs waar de universiteit dan betrokken
• 26:15
  Speaker 6: bij is. Maar ja, als er dan geld nodig is.
• 26:19
  Speaker 6: Echt serieus geld om op te schalen. Dan gaat het
• 26:22
  Speaker 6: heel vaak mis. Dus ASML is dat gelukt. Deels met
• 26:26
  Speaker 6: heel veel privaat winst. Maar ook met wel steun van
• 26:29
  Speaker 6: de overheid destijds. En je ziet nu bijvoorbeeld Smart Photonics.
• 26:32
  Speaker 6: Uit de Breenpoortregio vind ik een prachtig voorbeeld. Die willen
• 26:35
  Speaker 6: een beetje het TSMC van de fotonische chips worden. Die
• 26:38
  Speaker 6: willen zelf chipfabrieken gaan maken voor fotonica. Ja, die hebben
• 26:42
  Speaker 6: gewoon voor hun volgende ronde... om daadwerkelijk fabriekslijnen op te
• 26:45
  Speaker 6: gaan zetten... is er gewoon 100 miljoen nodig, euro. Ja,
• 26:48
  Speaker 6: dat moet ergens vandaan komen. En in de VS en
• 26:51
  Speaker 6: in China, waar ook concurrenten van smart photonics zitten... doen
• 26:54
  Speaker 6: ze daar wat minder moeilijk over. En hier zitten wij
• 26:57
  Speaker 6: toch te twijfelen. En ja, gaat het om enkele miljoenen startkapitaal? Ja.
• 27:01
  Speaker 3: En Michal, de man die, als we het over startkapitaal, concurrentiekracht,
• 27:05
  Speaker 3: of ze daarover hebben, de man die Europa de weg
• 27:07
  Speaker 3: daar moest wijzen, dat is natuurlijk Mario Draghi. Natuurlijk. Zijn
• 27:10
  Speaker 3: rapport is eigenlijk een bijbel geworden voor alle economische missionarissen
• 27:14
  Speaker 3: op het continent. Wat zegt hij in zijn rapport over
• 27:17
  Speaker 3: de chipindustrie?
• 27:18
  Speaker 4: Ja, dat rapport komt uit 2024. Hij zegt inderdaad, we hebben...
• 27:23
  Speaker 4: We hebben veel kennis en we moeten onszelf niet wegcijferen.
• 27:27
  Speaker 4: We kunnen hartstikke goed innoveren. We hebben wel last van vergrijzing.
• 27:32
  Speaker 4: We moeten meer talent uit het buitenland bijvoorbeeld aantrekken. Daar
• 27:36
  Speaker 4: zijn we al nu programma's voor. Nog niet super goed.
• 27:39
  Speaker 4: We hebben teveel versnippering. Wat wij net ook hebben erkend.
• 27:43
  Speaker 4: Alle nationale overheden willen iets anders. We hebben een bekend probleem.
• 27:47
  Speaker 4: 27 lidstaten. En het belangrijkste punt is dat die cyclus
• 27:51
  Speaker 4: van tech innovatie naar echt de markt niet goed gaat.
• 27:56
  Speaker 4: En dat komt doordat we te weinig geld hebben. Dus
• 27:57
  Speaker 4: dan kom ik toch weer op de De kapitaalmarktunie. Hij
• 28:01
  Speaker 4: zegt dat hebben we voor deze sector heel hard nodig.
• 28:05
  Speaker 4: Omdat je financiering moet krijgen. Voorfinanciering is een probleem. We
• 28:09
  Speaker 4: hebben gewoon te weinig kapitaal in Europa om dat te
• 28:12
  Speaker 4: kunnen doen. En dat komt deels dus ook door die versnippering.
• 28:16
  Speaker 3: Want concreet, hoe gaat het nu van wat hij heeft aanbevolen?
• 28:19
  Speaker 3: Hoeveel is er nou echt uitgevoerd?
• 28:22
  Speaker 4: Volgens mij is er van de 300... 380 aanbevelingen zijn
• 28:26
  Speaker 4: er inmiddels iets van 60 uitgevoerd. Dus
• 28:28
  Speaker 3: het
• 28:28
  Speaker 4: gaat nog niet heel goed. Maar ja, bijvoorbeeld die kapitaalmarkt.
• 28:33
  Speaker 4: Daar wordt veel over gepraat. Maar iedereen wil zijn eigen
• 28:38
  Speaker 4: beurs natuurlijk ook nog gewoon houden. En die vinden ze
• 28:40
  Speaker 4: uiteindelijk belangrijk. dan als er een soort van Europese beurs
• 28:44
  Speaker 4: zou komen. Dus het gaat gewoon nog niet goed.
• 28:46
  Speaker 3: Je had laatst een soort kopgroepje van landen... die het
• 28:48
  Speaker 3: nog probeerden met elkaar. Maar dat is dan weer een
• 28:52
  Speaker 3: kopgroepje en niet met z'n allen nog. Die Europese
• 28:53
  Speaker 4: leiders hebben ook allerlei andere dingen aan hun hoofd. Het
• 28:56
  Speaker 4: is heel erg waan van de dag. Vorige week was
• 28:57
  Speaker 4: ik nog in Brussel. Ja, dan gaat het toch weer
• 28:59
  Speaker 4: over Oekraïne, wat ook belangrijk is. Alleen het kopje concurrentiekracht
• 29:03
  Speaker 4: wordt dan... dat verzandt dan in een debat over de auto-industrie...
• 29:07
  Speaker 4: in plaats van dat het gaat over hoe we naar... Ja,
• 29:09
  Speaker 4: daar voluit kunnen
• 29:11
  Speaker 3: kijken en over uitstoot. Ja, ETS ging het uiteindelijk over. Ja,
• 29:14
  Speaker 4: goed, daar gaan we het nu niet helemaal over hebben.
• 29:17
  Speaker 4: Maar goed, ze gaat dan nu dan weer in februari
• 29:20
  Speaker 4: praten over concurrentiekracht. En daar komt dan die single market
• 29:23
  Speaker 4: ook weer op tafel. Maar ja, dat is in februari.
• 29:25
  Speaker 4: Dus er blijft gewoon nog een probleem. Ik heb ook
• 29:26
  Speaker 4: geen oplossingen.
• 29:27
  Speaker 3: Nee, en dan weer lekker met de voeten op tafel
• 29:29
  Speaker 3: in Aldebyse. In een mooi kasteel, ja. Daniel, jullie schetsten
• 29:34
  Speaker 3: in de podcast eigenlijk... dat hebben we nu nog niet
• 29:36
  Speaker 3: zoveel over gehad... maar dat ASML ook wel een vrij
• 29:38
  Speaker 3: eigenzinnig bedrijf is. De Vrijbuiters uit Veldhoven hebben jullie het over.
• 29:42
  Speaker 3: Is het dan te kopiëren in andere delen van de euro?
• 29:45
  Speaker 3: als het zo eigenzinnig is
• 29:46
  Speaker 6: Ja, dat vind ik moeilijk te zeggen. Ik weet niet
• 29:48
  Speaker 6: of dat... heeft echt bijgedragen aan hun succes. Dat zij
• 29:52
  Speaker 6: zo eigenzinnig zijn. Een van de voorbeelden daarvan is dat
• 29:55
  Speaker 6: ze elkaar altijd... inhoudelijk gewoon de waarheid vertellen. Als ik
• 29:58
  Speaker 6: zou vinden, Luc, dat jij je werk niet goed doet...
• 30:00
  Speaker 6: of helemaal niet
• 30:02
  Speaker 8: goed doet, maar dan kan
• 30:03
  Speaker 6: ik
• 30:04
  Speaker 4: je
• 30:05
  Speaker 6: volop aanvallen. En andersom, of een stagiair zou mij ook
• 30:09
  Speaker 6: volop kunnen aanvallen op de inhoud. Gewoon brutal honesty, vertel
• 30:12
  Speaker 6: elkaar de waarheid. En die mindset is eigenlijk een beetje
• 30:16
  Speaker 6: een Silicon Valley... die in de jaren tachtig eigenlijk al gold.
• 30:20
  Speaker 6: En die heeft de ASML overgenomen. Wel er lekker een
• 30:23
  Speaker 6: Brabant sausje overheen. Ze zijn ook heel bewust dat ze
• 30:26
  Speaker 6: Brabant zijn. En er komen ook regelmatig worstenbroodjes
• 30:29
  Speaker 4: op
• 30:29
  Speaker 6: tafel. Maar ja, ik weet niet of een Italiaans bedrijf...
• 30:33
  Speaker 6: of een Frans bedrijf of een Spaans bedrijf... dit zomaar
• 30:35
  Speaker 6: zou kunnen kopiëren. En dat er dan succes is. Ongetwaald
• 30:39
  Speaker 6: hebben zij ook hun eigen kernkwaliteiten. Het feit is gewoon
• 30:43
  Speaker 6: dat er... meer geld, tijd, moeite, liefde nodig is... om
• 30:47
  Speaker 6: deze bedrijven van de grond te krijgen
• 30:50
  Speaker 3: En wil je nog meer horen over hoe eigenzinnig dat
• 30:53
  Speaker 3: bedrijf is... hoe het ASML überhaupt van de grond is gekomen...
• 30:56
  Speaker 3: de hele geopolitieke struggles waar het bedrijf mee zit... ga
• 30:59
  Speaker 3: dan dus luisteren naar ons ASML. Hij is al in
• 31:02
  Speaker 3: allerlei podcast-apps te vinden... maar in de BNR-app lopen we
• 31:04
  Speaker 3: iets voor. Ja, tot nu aflevering 4. Van de 8.
• 31:07
  Speaker 3: BNR's Megahit. Aan het einde van deze uitzending hebben we
• 31:16
  Speaker 3: ook oog voor Europese culturele pareltjes. En dat kan van
• 31:19
  Speaker 3: alles zijn. Muziek, film, cultuur, als het maar een hit
• 31:21
  Speaker 3: is of kan worden. En Daniel, je bent naast techjournalist,
• 31:25
  Speaker 3: maker van onze ASML, ook nog DJ. Dus natuurlijk hebben
• 31:28
  Speaker 3: we aan jou een hit gevraagd. meegenomen?
• 31:30
  Speaker 6: Ja, ik heb RAF met zelfcontrole meegenomen. Niet geheel toevallig
• 31:34
  Speaker 6: uit 1984. Het oprichtingsjaar van ASML. Maar ja, toen jullie
• 31:40
  Speaker 6: het helemaal vroegen, moet ik het over Italo Disco hebben.
• 31:42
  Speaker 6: Dat is inderdaad mijn hobby. Mijn huis heeft weinig ruimte
• 31:46
  Speaker 6: meer voor nieuwe vinylplaten. En ik hoor dan bij jullie
• 31:49
  Speaker 6: vaak over alle ellende in Europa en hoe dat dan
• 31:52
  Speaker 6: weer een beetje beter kan. Het gaat nu natuurlijk de
• 31:54
  Speaker 6: hele tijd over Frankrijk, waar iedereen elkaar de tent uitvocht.
• 31:57
  Speaker 6: Maar Italië, daar kunnen ze er ook wat van. Je
• 32:00
  Speaker 6: had tussen de jaren 60 en 80 de anni di piombo,
• 32:05
  Speaker 6: de jaren van lood in Italië. Superveel extreem geweld, extreem links,
• 32:10
  Speaker 6: extreem rechts. De rode brigades, de oudere luisteraars van deze
• 32:14
  Speaker 6: podcast kunnen zich dat nog vast herinneren. Als dieptepunt de
• 32:17
  Speaker 6: ontvoering en de dood van de premier. Nou moet je
• 32:19
  Speaker 6: je voorstellen dat hier Rob Jetten veertig dagen wordt vastgehouden
• 32:22
  Speaker 6: in een huis in Rome. En daarna in een kofferbak
• 32:25
  Speaker 6: tussen twee partijkantoren wordt aangetroffen. Dood dus. Nou ja, dat
• 32:30
  Speaker 6: is heel erg. Uiteindelijk kwam er dus een eind aan
• 32:33
  Speaker 6: die jaren van lood. Nou toen ontstond er een nieuwe
• 32:35
  Speaker 6: periode in Italië. Consumentisme, hedonisme, nachtclubs, fashion, economische bloei... en
• 32:42
  Speaker 6: vooral geen collectivisme meer. En in die tijd ontstond ook
• 32:45
  Speaker 6: Italo Disco. Echt zorgeloze muziek voor aan het strand, in
• 32:48
  Speaker 6: een nachtclub... aan de Zuid-Europese kust. En ja, dus heb
• 32:52
  Speaker 6: ik RAF, zelfcontrole meegenomen... een prachtig stukje Europese cultuur. Is
• 32:56
  Speaker 6: de hele wereld overgegaan deze muziek. En later werd dit
• 32:59
  Speaker 6: nummer nog gecoverd door de Amerikaanse Laura
• 33:01
  Speaker 1: Branigan. De meeste mensen kennen denk ik de Amerikaanse versie
• 33:04
  Speaker 1: van deze hit. Ja, het is toch wel echt de
• 33:05
  Speaker 1: mindere versie. Het origineel van John Sogali, producer. Goeie hit.
• 33:09
  Speaker 6: Brilliant, fantastische hit. Italo Disco uit 1984. Laten we even luisteren.
• 33:13
  Speaker 6: MUZIEK
• 33:28
  Speaker 8: TV Gelderland 2021 TV Gelderland 2021
• 33:59
  Speaker 3: Michael, ga jij deze versie toch luisteren? Of de Amerikaanse?
• 34:01
  Speaker 1: Nee
• 34:01
  Speaker 3: sowieso
• 34:02
  Speaker 1: deze
• 34:02
  Speaker 3: versie. Dankjewel Daniel. En daarmee zijn we aan het einde
• 34:05
  Speaker 3: gekomen van Mega XL. Dank aan Daniel Mol en Michael
• 34:08
  Speaker 3: van der Toorn. En jij bedankt voor het luisteren. De
• 34:10
  Speaker 3: redactie was in handen van Michael Roelen. Mijn naam is
• 34:13
  Speaker 3: Luc de Klerk. En maandag rond de klok van vier
• 34:15
  Speaker 3: zijn we er weer met de dagelijkse updates van Make
• 34:17
  Speaker 3: Your Grade Again. Heel graag, tot dan.