Latest / Art Perspective – podcast o sztuce / Wilhelm Sasnal: Kadry rzeczywistości

Transcript

Wilhelm Sasnal: Kadry rzeczywistości · Art Perspective – podcast o sztuce

0:00
SPEAKER_00: Malarz przyznaje, że nie potrafi niczego wymyślić.
0:04
SPEAKER_00: Mówi to na głos, w wywiadzie, bez zakłopotania.
0:08
SPEAKER_00: Jego umysł nie jest w stanie wyprodukować fikcji,
0:12
SPEAKER_00: więc zawsze szuka oparcia w czymś, co już istnieje.
0:17
SPEAKER_00: Cudze zdjęcie, kadr z filmu, klatka komiksu.
0:22
SPEAKER_00: Ktoś kiedyś nazwał to plagiatem,
0:25
SPEAKER_00: a jego obrazy wiszą w tej model,
0:28
SPEAKER_00: W nowojorskiej Modernie, w centrum Pompidou i w Guggenheimie.
0:33
SPEAKER_00: Nazywam się Dorota Szarnowska, a ty słuchasz Art Perspective.
0:37
SPEAKER_00: Dzisiaj trochę złamanym głosem, ale opowiem wam historię, która na pewno was zaciekawi.
0:45
SPEAKER_00: A żeby zrozumieć,
0:46
SPEAKER_00: dlaczego wspomniany wcześniej człowiek maluje wyłącznie to,
0:49
SPEAKER_00: co ktoś inny już zobaczył,
0:52
SPEAKER_00: Trzeba pojechać do dzielnicy,
0:54
SPEAKER_00: której nazwa jest jednym z najdziwniejszych żartów polskiej historii.
1:00
SPEAKER_00: Mościce, na zachodnim skraju Tarnowa.
1:04
SPEAKER_00: Nazwa pochodzi od Ignacego Mościckiego,
1:07
SPEAKER_00: prezydenta II Rzeczpospolitej, tego z portretów z brudką i w rozetce.
1:14
SPEAKER_00: Tylko, że Mościcki przed prezydenturą był kimś zupełnie innym.
1:19
SPEAKER_00: Był chemikiem, wynalazcą, człowiekiem, który opatentował metodę pozyskiwania azotu z powietrza.
1:28
SPEAKER_00: I dlatego pod Tarnowem na przełomie lat 20. i 30.
1:35
SPEAKER_00: wyrosła Państwowa Fabryka Związków Azotowych, a wokół niej osiedle dla pracowników.
1:43
SPEAKER_00: Jeden z tych polskich modernistycznych eksperymentów,
1:47
SPEAKER_00: gdzie miasto zaprojektowano razem z zakładem, z domkami, z klubem, z parkiem.
1:55
SPEAKER_00: Fabryka i życie w jednym rysunku.
1:59
SPEAKER_00: W tym miejscu w 1972 roku rodzi się Wilhelm Sasnal.
2:06
SPEAKER_00: Pomyśl o tym krajobrazie chwilę dłużej, bo on wraca w jego malarstwie przez 30 lat.
2:14
SPEAKER_00: Kominy, rury, płaska geometria hal.
2:18
SPEAKER_00: Osiedle, gdzie wszyscy pracują w tym samym miejscu i wszyscy oddychają tym samym powietrzem.
2:26
SPEAKER_00: Dosłownie.
2:27
SPEAKER_00: Sasnal ma całą serię obrazów, która nazywa się po prostu Mościce.
2:34
SPEAKER_00: Nie namalował ich w wieku 20 lat na fali sentymentu,
2:39
SPEAKER_00: Wracał tam znacznie później,
2:41
SPEAKER_00: już jako artysta rozpoznawalny w Nowym Jorku i malował fabrykę,
2:46
SPEAKER_00: w której pracował jego ojciec.
2:49
SPEAKER_00: Ale zanim to się stało,
2:51
SPEAKER_00: wydarzyła się rzecz,
2:52
SPEAKER_00: o której rzadko się mówi,
2:54
SPEAKER_00: a która moim zdaniem wyjaśnia jego malarstwo bardziej niż cokolwiek innego.
3:01
SPEAKER_00: W 1992 roku Sasnal nie idzie do Akademii Sztuk Pięknych.
3:09
SPEAKER_00: Idzie na architekturę na Politechnice Krakowskiej.
3:13
SPEAKER_00: Dwa lata rysowania rzutów, przekrojów, elewacji.
3:18
SPEAKER_00: Dwa lata uczenia się, że linia ma znaczyć coś konkretnego.
3:23
SPEAKER_00: Że nie ma miejsca na natchnienie, bo z rysunku ktoś potem będzie budował.
3:29
SPEAKER_00: Popatrz na jego dojrzałe obrazy z tą wiedzą i zobaczysz coś,
3:34
SPEAKER_00: czego wcześniej nie widziałaś albo nie widziałeś.
3:38
SPEAKER_00: Te wielkie,
3:39
SPEAKER_00: płaskie plamy koloru,
3:41
SPEAKER_00: te uproszczenia, sposób w jaki potrafi zbudować cały pejzaż z trzech kształtów.
3:48
SPEAKER_00: To nie jest malarska niedbałość,
3:50
SPEAKER_00: to jest myślenie kogoś, kto najpierw uczył się redukować świat do schematu.
3:58
SPEAKER_00: W 1994 roku przenosi się na malarstwo
4:02
SPEAKER_00: do Krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych Dyplom finalizuje w 1999 roku
4:09
SPEAKER_00: w pracowni profesora Leszka Misiaka.
4:13
SPEAKER_00: I tu zaczyna się najciekawszy moment,
4:15
SPEAKER_00: bo mówimy o Polsce w drugiej połowie lat 90., a to była sytuacja bez precedensu.
4:23
SPEAKER_00: Wyobraź sobie,
4:24
SPEAKER_00: że masz dwadzieścia kilka lat i wszystko wokół ciebie właśnie się zmienia w coś,
4:29
SPEAKER_00: czego nie było.
4:30
SPEAKER_00: Do sklepów wjeżdżają kolorowe opakowania.
4:34
SPEAKER_00: Na ulicach pojawiają się billboardy, których nikt jeszcze nie umie czytać.
4:41
SPEAKER_00: W telewizji leci pierwsza reklama proszków,
4:44
SPEAKER_00: której ktoś mówi po polsku z intonacją przetłumaczoną z angielskiego.
4:49
SPEAKER_00: Sklepy nazywają się Electromis i Rex.
4:54
SPEAKER_00: Ludzie kupują pierwsze używane Opel Astry i nikt tego nie maluje.
4:59
SPEAKER_00: Kompletnie nikt.
5:01
SPEAKER_00: W akademiach nadal obowiązuje albo martwa natura, albo powaga, albo abstrakcja, albo metafora.
5:10
SPEAKER_00: W 1996 roku pięciu młodych ludzi z Krakowa zakłada grupę, która nazywa się Ładnie.
5:17
SPEAKER_00: Jest to Sasnal,
5:19
SPEAKER_00: Rafał Bujnowski,
5:21
SPEAKER_00: Marcin Maciejowski, Marek Firek i Józef Tomczyk, który podpisywał się jako Kurosawa.
5:30
SPEAKER_00: Nazwa jest kpiną,
5:31
SPEAKER_00: bo ładnie to najgorsze, co można powiedzieć o obrazie na uczelni artystycznej.
5:38
SPEAKER_00: Ładnie mówi ciotka na wernisażu.
5:41
SPEAKER_00: I ci ludzie zaczynają malować ulotki reklamowe.
5:45
SPEAKER_00: Okładki płyt,
5:46
SPEAKER_00: koszulki ulubionych zespołów,
5:50
SPEAKER_00: samochody, rowery,
5:51
SPEAKER_00: kadry z telewizora,
5:53
SPEAKER_00: zdjęcia z gazet,
5:55
SPEAKER_00: Krytyka szybko wymyśla na to termin pop banalizm i ten termin trochę im szkodzi,
6:01
SPEAKER_00: bo brzmi jak zarzut.
6:03
SPEAKER_00: A oni robią rzecz odwrotną niż banalną.
6:06
SPEAKER_00: Oni zaczynają prowadzić kronikę kraju, który jeszcze nie wie kim jest.
6:12
SPEAKER_00: Sami członkowie grupy przez lata mówili,
6:14
SPEAKER_00: że ładnie to była raczej sprawa towarzyska niż program artystyczny.
6:20
SPEAKER_00: Że po prostu spotkali się, pili piwo, malowali podobne rzeczy, bo mieli podobne oczy.
6:26
SPEAKER_00: Grupa zrobiła jedną wspólną wystawę i jedną kampanię billboardową dla radiostacji.
6:33
SPEAKER_00: Wydawali też własne pismo, słynne pismo we wtorek.
6:38
SPEAKER_00: W praktyce,
6:39
SPEAKER_00: kiedy dzisiaj patrzy się na ich najwcześniejsze obrazy,
6:42
SPEAKER_00: trudno bez wprawy odróżnić,
6:44
SPEAKER_00: który jest Bójnowskiego, który Maciejowskiego, a który Sasnala.
6:49
SPEAKER_00: Mieli wspólny język, choć Sasnal do dziś zaprzecza, że istniał wspólny styl.
6:56
SPEAKER_00: Po studiach Sasnal robi coś bardzo prozaicznego.
6:59
SPEAKER_00: Idzie pracować w krakowskich agencjach reklamowych.
7:03
SPEAKER_00: Zatrzymajmy się tu na moment, bo to nie jest przypis biograficzny.
7:08
SPEAKER_00: To jest szkoła.
7:10
SPEAKER_00: Praca w reklamie to codzienne obcowanie z obrazem, który ma jedno zadanie.
7:16
SPEAKER_00: I to zadanie nie ma nic wspólnego z prawdą.
7:20
SPEAKER_00: Obraz w reklamie musi zadziałać w ułamku sekundy,
7:23
SPEAKER_00: nauczyć się jak to działa, znaczy nauczyć się gdzie w obrazie mieszka manipulacja.
7:30
SPEAKER_00: Sasnal spędza dnie składając cudze zdjęcia w komunikaty, a wieczorami maluje.
7:37
SPEAKER_00: I wtedy w 1999 roku wygrywa Bielską Jesień.
7:43
SPEAKER_00: Najstarszy i wtedy najważniejszy konkurs malarski w Polsce.
7:48
SPEAKER_00: Anda Rottenberg,
7:49
SPEAKER_00: wówczas dyrektorka Zachęty,
7:52
SPEAKER_00: napisała później zdanie,
7:53
SPEAKER_00: które warto przeczytać dokładnie tak,
7:55
SPEAKER_00: jak je zapisała,
7:57
SPEAKER_00: że jego zwycięstwo w Bielsku uznała za rzecz oczywistą,
8:02
SPEAKER_00: nie zaskakującą,
8:04
SPEAKER_00: po prostu oczywistą,
8:06
SPEAKER_00: Rok później kupiła okazyjnie dwa jego obrazy dość przypadkowe,
8:11
SPEAKER_00: bo wybór nie był duży,
8:13
SPEAKER_00: ale jak pisze, talent malarski bił z nich tak samo silnie jak ze wszystkich innych.
8:19
SPEAKER_00: Nie zapytała go wtedy, czemu maluje, bo nie wydawało jej się to pytaniem.
8:26
SPEAKER_00: Zwróć uwagę na skalę.
8:27
SPEAKER_00: W 1999 roku
8:30
SPEAKER_00: Sasnal jest chłopakiem z Mościc, który skończył ASP i siedzi w agencji reklamowej.
8:37
SPEAKER_00: W 2001 roku wydaje komiks pod tytułem Życie codzienne w Polsce w latach 1999 i 2001,
8:47
SPEAKER_00: rzecz,
8:47
SPEAKER_00: która brzmi jak tytuł podręcznika historii,
8:49
SPEAKER_00: a jest zapisem tego, co widział przez okno.
8:53
SPEAKER_00: W 2003 dostaje paszport polityki,
8:57
SPEAKER_00: a jego obraz Shoah,
8:59
SPEAKER_00: czyli las, staje się jednym z najważniejszych polskich obrazów dekady.
9:05
SPEAKER_00: W 2006 roku magazyn Flash Art publikuje ranking 100 najważniejszych młodych artystów
9:11
SPEAKER_00: świata i na pierwszym miejscu jest Wilhelm Sasnal.
9:15
SPEAKER_00: W tym samym roku dostaje Europejską Nagrodę Artystyczną imienia Wincenta Van Gogha.
9:21
SPEAKER_00: Najpoważniejsze wyróżnienie w sztuce współczesnej po tej stronie Atlantyku.
9:27
SPEAKER_00: Charles Satchey kupuje jego pracę 7 lat z osiedla przy fabryce azotu na szczyt Listy.
9:35
SPEAKER_00: I to jest moment,
9:36
SPEAKER_00: w którym pojawia się zarzut,
9:39
SPEAKER_00: bo im większe nazwisko, tym głośniej ktoś zadaje pytanie, które wygląda na proste.
9:45
SPEAKER_00: Skąd on to bierze?
9:47
SPEAKER_00: Pytanie brzmi niewinnie, ale kryje się w nim oskarżenie i Wilhelm Sasnal doskonale to wie.
9:54
SPEAKER_00: Bo odpowiedź jest taka, że bierze to wszystko z gazy.
9:59
SPEAKER_00: Z kadrów filmowych,
10:00
SPEAKER_00: ze zdjęć zrobionych przez kogoś innego,
10:03
SPEAKER_00: czasem znajomego, czasem fotoreportera, którego nazwiska nigdy nie poznał.
10:09
SPEAKER_00: I mówi o tym otwarcie, bez cienia zakłopotania.
10:13
SPEAKER_00: Jego umysł, jak twierdzi, nie jest w stanie wyprodukować fikcji.
10:18
SPEAKER_00: Zawsze stara się oprzeć na czymś, co istnieje.
10:23
SPEAKER_00: Mariusz Szczygieł napisał kiedyś, że to jedyna cecha, która go z Sasnalem łączy.
10:29
SPEAKER_00: Reporter i malarz.
10:30
SPEAKER_00: Dwóch ludzi, którzy nie potrafią niczego zmyślić.
10:34
SPEAKER_00: I dodał zdanie, które jest najlepszą odpowiedzią na zarzut plagiatu, jaką słyszałam.
10:40
SPEAKER_00: Że nazwanie tego plagiatem to tak jakby nazwać Odyseję Nolana plagiatem Homera.
10:48
SPEAKER_00: Bo tu nie chodzi o kopiowanie, chodzi o transformację.
10:51
SPEAKER_00: Tylko, że żeby to naprawdę zrozumieć, trzeba się cofnąć znacznie dalej niż do Sasnala.
10:58
SPEAKER_00: Trzeba się cofnąć do momentu,
10:59
SPEAKER_00: w którym malarstwo przestało być jedynym sposobem zatrzymania świata.
11:06
SPEAKER_00: Sierpień 1839 roku, Paryż, posiedzenie Akademii Nauk.
11:12
SPEAKER_00: François Arago ogłasza publicznie wynalazek malarstwa.
11:16
SPEAKER_00: Françoise Arago ogłasza publicznie wynalazek Daguerra,
11:20
SPEAKER_00: a państwo francuskie kupuje patent i oddaje go światu za darmo.
11:25
SPEAKER_00: Malarz Paul Delaroze miał wtedy powiedzieć, że od dziś malarstwo jest martwe.
11:31
SPEAKER_00: To zdanie krąży po wszystkich książkach o historii fotografii
11:36
SPEAKER_00: i prawdopodobnie nigdy nie padło, bo nikt nie znalazł źródła.
11:42
SPEAKER_00: Ale przetrwało, bo dobrze oddaje panikę.
11:45
SPEAKER_00: A teraz najciekawsze,
11:47
SPEAKER_00: ci sami malarze,
11:48
SPEAKER_00: którzy oficjalnie fotografią gardzili, zaczęli z niej korzystać niemal natychmiast.
11:54
SPEAKER_00: Eugène Delacroix,
11:56
SPEAKER_00: ikona romantyzmu,
11:57
SPEAKER_00: człowiek od dzikich koni i barykad,
12:01
SPEAKER_00: w 1854 roku zamawia u fotografa Eugène Durieux serię aktów,
12:07
SPEAKER_00: modelki i modele w poza, które Delacroix sam ustawia.
12:11
SPEAKER_00: Potem rysuje z tych odbitek w domu,
12:14
SPEAKER_00: Spokojnie, bez pośpiechu, bez zmęczonego człowieka stojącego godzinami na podejście.
12:20
SPEAKER_00: Edgar Degas kupuje własny aparat w latach 90. i fotografuje tancerki służące siebie samego.
12:29
SPEAKER_00: Jego słynne kadry ucięte w pół postaci,
12:31
SPEAKER_00: te dziwne kompozycje,
12:32
SPEAKER_00: w której ktoś wychodzi poza krawędź obrazu, to jest oko wyszkolone przez fotografię.
12:40
SPEAKER_00: Dochodzimy do najdziwniejszej postaci w tej historii,
12:43
SPEAKER_00: Edward Muybridge,
12:45
SPEAKER_00: Anglik w Kalifornii,
12:46
SPEAKER_00: człowiek,
12:47
SPEAKER_00: który w 1878 roku ustawił rząd aparatów wzdłuż toru wyścigowego w Palo Alto.
12:55
SPEAKER_00: I sfotografował galopującego konia klatka po klatce.
13:00
SPEAKER_00: Legenda mówi,
13:01
SPEAKER_00: że zrobił to,
13:02
SPEAKER_00: żeby rozstrzygnąć zakład Lelanda Stanforda o to,
13:07
SPEAKER_00: czy koń w galopie ma w jakimś momencie wszystkie cztery kopyta w powietrzu.
13:12
SPEAKER_00: Historycy fotografii kłócą się o ten zakład do dziś i część uważa,
13:17
SPEAKER_00: że to opowieść dorobiona później.
13:20
SPEAKER_00: Ale wynik jest bezsporny.
13:23
SPEAKER_00: Okazało się,
13:23
SPEAKER_00: że koń rzeczywiście odrywa się od ziemi,
13:27
SPEAKER_00: tylko zupełnie inaczej niż malowano to przez dwa tysiące lat.
13:32
SPEAKER_00: Wszystkie te wyciągnięte przednie i tylnie nogi,
13:36
SPEAKER_00: cały ten pędzący galop z angielskich obrazów myśliwskich, to była fikcja.
13:43
SPEAKER_00: Ludzkie oko po prostu nie nadążało.
13:46
SPEAKER_00: Od tego momentu malarz,
13:47
SPEAKER_00: który chce być wierny rzeczywistości ma problem, bo aparat widzi lepiej.
13:54
SPEAKER_00: Prawie 100 lat później w małym mieszkaniu przy Rees Mews w Londynie mieszka Francis Bacon.
14:00
SPEAKER_00: Jego pracownia to jedno z najbardziej zapuszczonych pomieszczeń w historii sztuki.
14:06
SPEAKER_00: Warstwa papieru na podłodze, po której się chodzi.
14:10
SPEAKER_00: Po jego śmierci w 1992 roku
14:14
SPEAKER_00: Muzeum Hugh Lane w Dublinie przeniosło całą tę pracownię do Irlandii i skatalogowało zawartość.
14:22
SPEAKER_00: Wyszło ponad 7 tysięcy przedmiotów.
14:26
SPEAKER_00: Wśród nich blisko półtora tysiąca fotografii.
14:30
SPEAKER_00: Wycinki z gazet,
14:32
SPEAKER_00: zdjęcia przyjaciół,
14:33
SPEAKER_00: kadry filmowe i oczywiście Muybridge,
14:36
SPEAKER_00: którego zapaśnicy i biegacze wracają w obrazach Bejkona przez całe życie.
14:41
SPEAKER_00: Bacon nie malował z natury, malował z papieru, po którym deptał.
14:47
SPEAKER_00: Gerhard Richter poszedł jeszcze dalej i zrobił z tego dzieło samo w sobie.
14:54
SPEAKER_00: Od 1962 roku zbiera zdjęcia i przypina je do plansz.
14:59
SPEAKER_00: Rodzinne, prasowe, archiwalne, zwykłe, Straszne.
15:05
SPEAKER_00: Nazwał to Atlasem.
15:07
SPEAKER_00: Setki plansz, tysiące zdjęć, coś pomiędzy magazynem materiału a autoportretem.
15:13
SPEAKER_00: A jego cykl 18 października 1977 roku to 15 obrazów namalowanych w 1988 roku
15:25
SPEAKER_00: na podstawie policyjnych i prasowych zdjęć z historii frakcji Czerwonej Armii.
15:31
SPEAKER_00: To jedna z najważniejszych rzeczy, jakie w XX wieku zrobiono w malarstwie.
15:38
SPEAKER_00: Wszystkie szary,
15:39
SPEAKER_00: wszystkie rozmyte,
15:41
SPEAKER_00: Richter wziął dokumentację i odebrał jej ostrość, czyli odebrał jej pewność.
15:48
SPEAKER_00: Andy Warhol prawie całą swoją twórczość oparł na zdjęciach prasowych i reklamowych.
15:54
SPEAKER_00: Jego seria Katastrof z lat 60., Wraki samochodów, krzesło elektryczne z Sing Sing Go.
16:03
SPEAKER_00: To są dosłownie cudze fotografie z agencji,
16:06
SPEAKER_00: przepuszczone przez sitodruk i powielone tyle razy, aż przestają szokować.
16:12
SPEAKER_00: To był zresztą jego temat.
16:15
SPEAKER_00: Co się dzieje z obrazem grozy, kiedy patrzy się na niego dwudziesty raz?
16:20
SPEAKER_00: Marlene Dumas maluje niemal wyłącznie z cudzych zdjęć.
16:25
SPEAKER_00: Polaroidy, wycinki z magazynów, zdjęcia z prasy.
16:29
SPEAKER_00: Luke Tujmans, belk,
16:31
SPEAKER_00: do którego Sasnala porównuje się najczęściej,
16:35
SPEAKER_00: bierze klatki z telewizji i fotografie dokumentalne i zamienia je
16:40
SPEAKER_00: w płótna tak blade, jakby ktoś zostawił je na słońcu.
16:44
SPEAKER_00: Zachęta.
16:46
SPEAKER_00: Opisując twórczość Sasnala umieszczę go dokładnie w tej linii obok Richtera,
16:52
SPEAKER_00: Warhola, Richarda Atzwagera, V. Selmins i Franza Gercha.
17:00
SPEAKER_00: To nie jest komplement wymyślony przez fana, to jest miejsce w podręczniku.
17:05
SPEAKER_00: A jeśli chcesz zobaczyć jak głęboko to sięga, jest jeszcze jeden trop tyle, że sporny.
17:12
SPEAKER_00: Od dwudziestu kilku lat trwa dyskusja, czy Vermeer używał kamery obskury.
17:19
SPEAKER_00: Mówiłam o tym już we wcześniejszym odcinku o AI,
17:23
SPEAKER_00: a tutaj architekt Filip Stidman w książce Vermeer's Camera
17:28
SPEAKER_00: z 2001 roku zrekonstruował jego pracownię i wyszło mu,
17:34
SPEAKER_00: że proporcje obrazów zgadzają się z projekcją optyczną co do centymetra.
17:40
SPEAKER_00: W tym samym roku David Hockney ogłosił, że urządzeń optycznych używa połowa dawnych mistrzów.
17:48
SPEAKER_00: Historycy sztuki podzielili się wtedy na dwa obozy i do dziś się nie pogodzili.
17:54
SPEAKER_00: Ale nawet sceptycy nie kwestionują jednego,
17:59
SPEAKER_00: że gdyby Wermer rzeczywiście patrzył przez soczewkę,
18:03
SPEAKER_00: po prostu by mu to nic nie ujmowało.
18:06
SPEAKER_00: Więc pytanie na jakiej podstawie powstał obraz ma 180 lat i zdążyło się zestarzeć.
18:15
SPEAKER_00: Zostaje drugie pytanie, co artysta z tym zrobił.
18:20
SPEAKER_00: I tu Mariusz Szczygieł w wywiadzie ma zdanie,
18:23
SPEAKER_00: które powinno wisieć w każdej szkole plastycznej moim zdaniem.
18:28
SPEAKER_00: Zmiana kolorów, zmiana skali, usunięcie albo dodanie szczegółu.
18:33
SPEAKER_00: To zmienia znaczenie.
18:35
SPEAKER_00: Kadr z filmu przeniesiony na płótno przestaje być informacją
18:39
SPEAKER_00: i staje się przedmiotem kontemplacji.
18:42
SPEAKER_00: Bo o to naprawdę chodzi.
18:45
SPEAKER_00: Zdjęcie prasowe oglądasz przez pół sekundy.
18:49
SPEAKER_00: Przewijasz, nie zapamiętujesz nawet czy było kolorowe.
18:52
SPEAKER_00: Ten sam kadr namalowany farbą olejną w skali 2 metry na 2 zatrzymuje cię na kilka minut.
19:01
SPEAKER_00: Malarstwo spowalnia patrzenie.
19:05
SPEAKER_00: W czasach,
19:05
SPEAKER_00: w których przeciętny człowiek ogląda dziennie kilka tysięcy obrazów
19:09
SPEAKER_00: i nie pamięta żadnego, to nie jest zabieg estetyczny, to jest interwencja.
19:15
SPEAKER_00: Sasnal doszedł do tego dość wcześnie i zaczął robić rzecz,
19:19
SPEAKER_00: która w jego malarstwie stała się najważniejsza.
19:23
SPEAKER_00: Zaczął usuwać kolor, tło, kontekst, twarze.
19:29
SPEAKER_00: A najbardziej radykalne usunięcie jakiego dokonał dotyczyło komiksu o myszach
19:35
SPEAKER_00: i kotach, w którym myszy noszą numery wytatuowane na przedramionach.
19:41
SPEAKER_00: Art Spiegelman rysował Mausa, nie wiem czy to widzieliście.
19:46
SPEAKER_00: To jest komiks,
19:47
SPEAKER_00: malował ten komiks przez 13, rysował, przepraszam, rysował ten komiks przez 13 lat.
19:53
SPEAKER_00: Zaczął od krótkiej,
19:55
SPEAKER_00: trzystronicowej historyjki w połowie lat 70.,
19:58
SPEAKER_00: potem wracał do tematu w odcinkach na łamach pisma Roy,
20:02
SPEAKER_00: aż w 1986 roku wyszedł pierwszy tom, a w 1991 roku drugi.
20:04
SPEAKER_00: W 1992 roku dostał za to Pulitzera, pierwszego w historii przeznaczonego komiksowi,
20:19
SPEAKER_00: I redakcja nagrody miała problem,
20:22
SPEAKER_00: w jakiej kategorii go umieścić, bo nie mieściło się to nigdzie.
20:27
SPEAKER_00: Pomysł, który wszyscy znają, Żydzi są mysłami, Niemcy kotami.
20:33
SPEAKER_00: Polacy to świnie,
20:34
SPEAKER_00: co w Polsce oczywiście wywołało awanturę trwającą do dziś,
20:39
SPEAKER_00: ale sercem tej książki nie jest metafora zwierzęca, tylko coś zupełnie innego.
20:46
SPEAKER_00: To jest zapis rozmów syna z ojcem.
20:50
SPEAKER_00: Władek Spiegelmann,
20:51
SPEAKER_00: ocalały z Auschwitz,
20:53
SPEAKER_00: siedzi na rowerze treningowym w Rego Park w Queensie i opowiada.
20:58
SPEAKER_00: Syn nagrywa i rysuje.
21:01
SPEAKER_00: Między nimi jest wszystko, czego nie da się powiedzieć.
21:05
SPEAKER_00: Sasnal przeczytał to i namalował cykl.
21:09
SPEAKER_00: I teraz uwaga,
21:10
SPEAKER_00: bo to jest jeden z tych momentów,
21:11
SPEAKER_00: w których widać, kim on właściwie jest jako malarz.
21:16
SPEAKER_00: Sasnal wziął kadry Spiegelmana i namalował z nich graficzne tło.
21:22
SPEAKER_00: Samo czarno-białe struktury,
21:26
SPEAKER_00: kreskowanie, plamy,
21:27
SPEAKER_00: rytm bieli i czerni, a z tych kadrów usunął postacie i usunął dymki z tekstem.
21:35
SPEAKER_00: Zostaje komiks, z którego wyjęto opowieść.
21:39
SPEAKER_00: Pomyśl o tym przez sekundę.
21:41
SPEAKER_00: Masz przed sobą obraz zbudowany z konkretnej strony,
21:44
SPEAKER_00: konkretnej książki o zagładzie,
21:47
SPEAKER_00: tylko że wszystko, co tę zagładę opowiadało, zniknęło.
21:52
SPEAKER_00: Nie ma myszy,
21:53
SPEAKER_00: nie ma kotów,
21:54
SPEAKER_00: nie ma zdań,
21:55
SPEAKER_00: zostaje sama faktura, samo tło, ten czarno-biały szum, w którym coś się działo.
22:02
SPEAKER_00: Pamięć bez narracji.
22:05
SPEAKER_00: Albo dokładniej kształt, jaki pamięć ma, kiedy przestaje się już pamiętać szczegóły.
22:12
SPEAKER_00: Dwa lata później,
22:13
SPEAKER_00: w 2003 roku Sasnal siada do filmu,
22:17
SPEAKER_00: który dla wielu ludzi jest najważniejszym dokumentem stulecia.
22:21
SPEAKER_00: Claude Lanzmann kręcił Shoah 11 lat.
22:25
SPEAKER_00: Zaczął w połowie lat 70.
22:26
SPEAKER_00: Skończył w 1985 roku.
22:31
SPEAKER_00: Film trwa 9,5 godziny i nie ma w nim ani jednego zdjęcia archiwalnego,
22:37
SPEAKER_00: ani jednej rekonstrukcji, ani jednej sekundy materiału z czasu wojny.
22:44
SPEAKER_00: Są tylko ludzie mówiący do kamery i miejsca sfilmowane takimi, jakie były w latach 70.
22:51
SPEAKER_00: Puste tory, las, trawa.
22:55
SPEAKER_00: To był świadomy, absolutny wybór.
22:59
SPEAKER_00: Landsman uważał, że zagłady nie wolno przedstawiać.
23:02
SPEAKER_00: Powtarzał to przez całe życie i mówił rzeczy, które do dziś odbierają mowę.
23:08
SPEAKER_00: Że gdyby znalazł taśmę nakręconą przez esesmana,
23:12
SPEAKER_00: pokazującą trzy tysiące ludzi umierających w komorze gazowej, zniszczyłby ją.
23:18
SPEAKER_00: Nie pokazałby jej nikomu.
23:21
SPEAKER_00: Dla niego obraz w tym miejscu był zdradą, bo obraz udaje, że coś rozumiemy.
23:28
SPEAKER_00: I to właśnie z tego filmu, z filmu, którego autor zakazał obrazu, Sasnal robi obrazy.
23:37
SPEAKER_00: Shoah, wcześniej już wspomniany las, to płótno, na którym najpierw widzisz zieleń.
23:44
SPEAKER_00: Ciężką, skłębioną,
23:46
SPEAKER_00: spiętrzoną masę drzew,
23:47
SPEAKER_00: która wygląda jak chmura przed burzą i zajmuje prawie całą powierzchnię.
23:52
SPEAKER_00: Dopiero potem zauważasz, że na dole są trzy maleńkie figurki.
23:58
SPEAKER_00: Wychodzą one z lasu, idą w twoją stronę, ten las rośnie pod treblinką.
24:06
SPEAKER_00: Postać w środku to lansman.
24:08
SPEAKER_00: Po jego prawej stronie idzie świadek, jeden z Polaków mieszkających w okolicy.
24:14
SPEAKER_00: Po lewej w białej spódnicy tłumaczka,
24:16
SPEAKER_00: kobieta,
24:16
SPEAKER_00: która przez cały ten film przekłada mu z polskiego na francuski to, co mówią ludzie.
24:23
SPEAKER_00: Sasnal namalował ją też osobno w obrazie Soa.
24:28
SPEAKER_00: I to jest wybór, nad którym warto się zatrzymać.
24:32
SPEAKER_00: Ze wszystkich twarzy w dziewięciogodzinnym filmie o zagładzie wybrał tę,
24:36
SPEAKER_00: która nie jest ani ofiarą, ani sprawcą, ani świadkiem.
24:42
SPEAKER_00: Wybrał pośredniczkę, kogoś przez kogo przechodzi cudza mowa.
24:48
SPEAKER_00: W tym samym roku,
24:49
SPEAKER_00: w którym powstały te obrazy,
24:51
SPEAKER_00: we Francji wybucha awantura, która brzmi jak dopisana do tej historii specjalnie.
24:58
SPEAKER_00: George Didi Huberman publikuje książkę Obrazy mimo wszystko.
25:03
SPEAKER_00: Pisze w niej o czterech fotografiach zrobionych w sierpniu 1944 roku w Birkenau
25:11
SPEAKER_00: w ukryciu przez członków Sonderkommanda.
25:16
SPEAKER_00: Cztery klatki częściowo rozmazane,
25:19
SPEAKER_00: na dwóch widać ciała palone w dole, na dwóch nagie kobiety pędzone do komory.
25:27
SPEAKER_00: Ktoś ryzykował za nie życiem.
25:30
SPEAKER_00: Didi Huberman twierdzi,
25:31
SPEAKER_00: że mimo całej swojej ułomności te obrazy są konieczne,
25:36
SPEAKER_00: że wyobraźnia jest naszym obowiązkiem, a nie luksusem.
25:41
SPEAKER_00: Lanzmann i jego środowisko zaatakowali go z furią,
25:44
SPEAKER_00: jakiej francuska humanistyka dawno nie widziała.
25:48
SPEAKER_00: I gdzieś pomiędzy tymi dwoma stanowiskami stoi malarz z Tarnowa,
25:53
SPEAKER_00: który maluje na podstawie filmu jednego w duchu myślenia drugiego.
26:00
SPEAKER_00: To nie jest jednorazowy epizod w jego twórczości,
26:03
SPEAKER_00: bo Sasnal do tego wraca uparcie i przez lata namalował pejzaż zbudowany na opisie
26:10
SPEAKER_00: z jednego z obozowych opowiadań Tadeusza Borowskiego.
26:14
SPEAKER_00: Namalował cykl partyzanci.
26:18
SPEAKER_00: Namalował obraz Polska i Izrael,
26:20
SPEAKER_00: na którym tło jest w kolorze liliowo-różowym,
26:25
SPEAKER_00: a na małą Polskę w barwach ceglastych coś napiera z lewej strony.
26:31
SPEAKER_00: Ten obraz podarował Andrzej Rottenberg dokładnie wtedy,
26:35
SPEAKER_00: kiedy była celem nagonki po sprawie rzeźby Katelana w Zachęcie.
26:42
SPEAKER_00: Młody malarz przysyła kuratorce obraz w tygodniu,
26:45
SPEAKER_00: w którym gazety wypisują o niej rzeczy, których nie powtórzę.
26:52
SPEAKER_00: W 2007 roku dostał zaproszenie do Muzeum Powstania Warszawskiego.
26:59
SPEAKER_00: Mór Stuki w Ogrodzie Różanym,
27:01
SPEAKER_00: miejsce gdzie artysta ma zmierzyć się z tematem tak obciążonym,
27:05
SPEAKER_00: że większość ludzi popada w patos albo martyrologię.
27:10
SPEAKER_00: Sasnal namalował kwiaty, żółte bratki na czarnym tle.
27:16
SPEAKER_00: Bratki to kwiaty, które rosną na grobach, więc wszyscy od razu rozumieją.
27:21
SPEAKER_00: Powiedział wtedy,
27:21
SPEAKER_00: że chciał,
27:22
SPEAKER_00: żeby obraz nie był dosłowny, tylko jak najbardziej otwarty na interpretację.
27:29
SPEAKER_00: I to by było wszystko, gdyby nie jedno.
27:32
SPEAKER_00: Kiedy postoisz przed tym murem dłużej,
27:35
SPEAKER_00: w żółtych bratkach zaczynają się pojawiać ludzkie czaszki.
27:40
SPEAKER_00: 14 lat później Muzeum Historii Żydów Polskich, POLIN,
27:44
SPEAKER_00: robi jego wystawę i nadaje jej tytuł,
27:48
SPEAKER_00: który jest cytatem z piosenki Ewy Demarczyk, Taki pejzaż.
27:54
SPEAKER_00: Obrazy i rysunki opisujące krajobraz po zagładzie Ten,
27:59
SPEAKER_00: który jest już oddalony,
28:01
SPEAKER_00: bo minęły pokolenia,
28:03
SPEAKER_00: ale wciąż jest wokół nas, bo to po prostu polskie pola i polskie lasy.
28:08
SPEAKER_00: Wystawa wisiała od czerwca 2021 roku do 10 stycznia 2022 roku, a wokół niej
28:21
SPEAKER_00: Instytucja zbudowała cały cykl wykładów i dyskusji o tym,
28:26
SPEAKER_00: jak sztuka współczesna w ogóle może pokazywać zagładę.
28:30
SPEAKER_00: Anda Rottenberg napisała wtedy o nim rzecz,
28:33
SPEAKER_00: która wyjaśnia wszystko,
28:36
SPEAKER_00: że Sasnalowi co jakiś czas wydaje się,
28:39
SPEAKER_00: że ten repertuar historyczny się wyczerpał, a jednak wraca.
28:44
SPEAKER_00: Bo jak sam mówi,
28:46
SPEAKER_00: obserwuje nadal toczący się spór między dwoma społeczeństwami,
28:51
SPEAKER_00: które żyją obok siebie.
28:54
SPEAKER_00: I dodaje zdanie brzmiące jak cios.
28:57
SPEAKER_00: Że kiedy słyszy, że ogień był bohaterem, budzi się w nim opór.
29:04
SPEAKER_00: Twierdzi, że coś co brzmi zaskakująco, kiedy pomyśli się o rynku sztuki.
29:09
SPEAKER_00: Że właśnie dlatego artyści w Polsce nie są cyniczni.
29:13
SPEAKER_00: Rozmowa o tej rzeczywistości ma tu ciężar.
29:17
SPEAKER_00: Rzecz w tym,
29:19
SPEAKER_00: że w tym samym czasie,
29:20
SPEAKER_00: kiedy on malował lasy pod Treblinką i bratki na czarnym tle,
29:25
SPEAKER_00: jego obrazy zaczęły robić coś, czego nikt się nie spodziewał.
29:29
SPEAKER_00: Zaczęły kosztować bardzo dużo pieniędzy.
29:34
SPEAKER_00: W 2006 roku włoski magazyn Flash Art opublikował listę stu najważniejszych młodych
29:39
SPEAKER_00: artystów świata.
29:42
SPEAKER_00: Na pierwszym miejscu przed wszystkimi Amerykanami,
29:45
SPEAKER_00: Niemcami, Brytyjczykami znalazł się chłopak z osiedla przy fabryce azotu w Tarnowie.
29:52
SPEAKER_00: 34 lata, 7 lat po dyplomie.
29:57
SPEAKER_00: Rok później,
29:57
SPEAKER_00: tak jak wspomniałam,
29:58
SPEAKER_00: Zachęta robi mu dużą wystawę i tu Sasnal robi rzecz,
30:01
SPEAKER_00: którą trzeba znać, żeby zrozumieć, jak on sam siebie traktuje.
30:06
SPEAKER_00: Nadaje wystawie tytuł Lata Walki.
30:10
SPEAKER_00: Brzmi patetycznie.
30:12
SPEAKER_00: Wielki artysta podsumowuje swoje zmagania.
30:15
SPEAKER_00: Otóż nie.
30:16
SPEAKER_00: Lata walki to podtytuł filmu o generale Karolu Świerczewskim,
30:21
SPEAKER_00: tym od żołnierza wolności, jednej z najbardziej pomnikowych postaci PRL-u.
30:27
SPEAKER_00: Sasnal wziął formułę z komunistycznej propagandy i przykleił ją do samego siebie,
30:33
SPEAKER_00: żeby zdjąć z siebie powagę, zanim ktoś inny mu ją nałożył.
30:38
SPEAKER_00: Zwróć uwagę, że to dokładnie ten sam ruch, co usunięcie dymków z Mausa.
30:44
SPEAKER_00: Wziąć gotowy obraz i wyjąć z niego to, co miało coś znaczyć.
30:50
SPEAKER_00: Ale rynek nie żartuje, rynek zaczyna liczyć.
30:54
SPEAKER_00: I tu dochodzimy do napięcia, które siedzi w tej biografii jak drzazga.
30:59
SPEAKER_00: Człowiek maluje las pod Treblinką,
31:01
SPEAKER_00: maluje bratki, które po chwili patrzenia okazują się czaszkami.
31:06
SPEAKER_00: Maluje strony komiksu o zagładzie, z których zniknęli ludzie.
31:11
SPEAKER_00: A jednocześnie jego nazwisko pojawia się w katalogach domów aukcyjnych,
31:16
SPEAKER_00: w rubrykach z cenami, w rankingach inwestycyjnych.
31:21
SPEAKER_00: Do dziś na polskim rynku obraz Sasnala potrafi być najdroższą pozycją
31:26
SPEAKER_00: w całej aukcji sztuki współczesnej i dawno przekroczył progi,
31:31
SPEAKER_00: przy których kolekcjonerzy przestają mówić o guście, a zaczynają o lokacie
31:37
SPEAKER_00: Sasnal nigdy nie udawał, że tego nie ma.
31:41
SPEAKER_00: Współpracował z krytyką polityczną,
31:43
SPEAKER_00: która w 2008 roku wydała o nim całą książkę i mówił w wywiadach rzeczy,
31:49
SPEAKER_00: których gwiazdy rynku zwykle nie mówią,
31:54
SPEAKER_00: że najważniejszy jest dla niego wybór tego,
31:56
SPEAKER_00: co namaluje i że wybiera to, do czego ma stosunek emocjonalny.
32:03
SPEAKER_00: To brzmi banalnie,
32:04
SPEAKER_00: dopóki nie zestawisz tego z faktem,
32:06
SPEAKER_00: że mówi to człowiek, którego każdy wybór natychmiast zamienia się w towar.
32:13
SPEAKER_00: Może dlatego zaczął robić coś jeszcze.
32:17
SPEAKER_00: Anka Sasnal urodziła się w 1973 roku też w Tarnowie.
32:23
SPEAKER_00: Skończyła polonistykę na Uniwersytecie Jagiellońskim.
32:28
SPEAKER_00: Reżyserka, scenarzystka, montażystka, producentka.
32:33
SPEAKER_00: I od 2008 roku wszystkie filmy Sasnala są ich wspólnymi filmami,
32:39
SPEAKER_00: podpisanymi dwoma nazwiskami bez hierarchii.
32:44
SPEAKER_00: Zaczęli od Świniopasa.
32:47
SPEAKER_00: Jest to historia o pastuchu, który przenosi listy między córką gospodarza a jej kochanką.
32:54
SPEAKER_00: Nakręcona surowo na taśmie bez cienia gładkości.
32:59
SPEAKER_00: Potem przyszły z daleka widok jest piękny.
33:03
SPEAKER_00: Chuba.
33:04
SPEAKER_00: Słońce to słońce mnie oślepiło.
33:08
SPEAKER_00: Zrobione na kanwie obcego kamysa i nie zgubiliśmy drogi.
33:14
SPEAKER_00: To nie są filmy przyjazne.
33:16
SPEAKER_00: Kręcone na 8 i 16 milimetrowej taśmie.
33:20
SPEAKER_00: Ziarniste, często bez fabuły, w klasycznym sensie.
33:25
SPEAKER_00: Poetyckie z muzyką, która niesie sens tam, gdzie nie ma dialogu.
33:30
SPEAKER_00: Ludzie wychodzą z tych seansów podzieleni.
33:33
SPEAKER_00: Część uważa je za najciekawsze rzeczy w polskim kinie ostatnich 15 lat.
33:38
SPEAKER_00: Część uważa je za malarstwo, które przypadkiem się rusza.
33:43
SPEAKER_00: Był też jeden film, o którym w Polsce prawie się nie mówi, a w Szkocji pamiętają go doskonale.
33:50
SPEAKER_00: W 2006 roku w Glasgow zginęła Angielka Angelika Kluck,
33:58
SPEAKER_00: 23-letnia polska studentka, która pracowała dorywczo przy kościele św. Patryka.
34:05
SPEAKER_00: Jej ciało znaleziono pod podłogą w przestrzeni pod konfesjonałem.
34:10
SPEAKER_00: Sprawca był człowiekiem,
34:12
SPEAKER_00: który wykonywał w tym kościele prace remontowe
34:15
SPEAKER_00: i ukrywał się pod fałszywym nazwiskiem, poszukiwany od lat.
34:21
SPEAKER_00: Dwa lata później Sasnal pokazał film The Other Church, który dotykał tej sprawy.
34:28
SPEAKER_00: W Szkocji wybuchła awantura,
34:30
SPEAKER_00: zarzucono mu, że robi sztukę z cudzej śmierci, że przyjechał, wziął i wywiózł.
34:37
SPEAKER_00: I to jest ten sam zarzut,
34:39
SPEAKER_00: dokładnie ten sam,
34:40
SPEAKER_00: na jakiej podstawie to powstało,
34:43
SPEAKER_00: tylko że tym razem podstawą nie było zdjęcie prasowe,
34:47
SPEAKER_00: tylko dziewczyna, która naprawdę istniała.
34:51
SPEAKER_00: Wróćmy jednak do rzeczy,
34:52
SPEAKER_00: którą zrobili niedawno, bo ona domyka całą tę opowieść lepiej niż cokolwiek innego.
35:00
SPEAKER_00: Robert Walser,
35:01
SPEAKER_00: szwajcarski pisarz,
35:02
SPEAKER_00: urodzony w 1878 roku,
35:06
SPEAKER_00: jeden z tych autorów,
35:07
SPEAKER_00: których uwielbiali Kafka,
35:10
SPEAKER_00: Musiel i Walter Benjamin,
35:12
SPEAKER_00: a prawie nikt go nie czytał,
35:15
SPEAKER_00: pracował jako kopista,
35:16
SPEAKER_00: jako pomocnik w bogatych domach, jako służący, Dosłownie w zamku na Górnym Śląsku.
35:24
SPEAKER_00: Pisał w międzyczasie,
35:26
SPEAKER_00: między obowiązkami,
35:27
SPEAKER_00: ołówkiem,
35:29
SPEAKER_00: mikroskopijnym pismem, którego przez dziesięciolecia nikt nie umiał odczytać.
35:35
SPEAKER_00: Ostatnie 23 lata życia spędził w zakładzie psychiatrycznym w Herisau,
35:41
SPEAKER_00: gdzie przestał pisać zupełnie.
35:44
SPEAKER_00: Zmarł w Boże Narodzenie 1956 roku
35:49
SPEAKER_00: Na spacerze w śniegu.
35:51
SPEAKER_00: Znaleziono go leżącego na plecach z rozrzuconymi ramionami,
35:57
SPEAKER_00: a zdjęcie z miejsca jego śmierci jest jednym z tych obrazów,
36:01
SPEAKER_00: których się nie zapomina.
36:04
SPEAKER_00: W 1908 roku Walser napisał powieść o młodym człowieku,
36:08
SPEAKER_00: który dostaje posadę asystenta u wynalazcy.
36:13
SPEAKER_00: Anka i Wilhelm Sasnellowie zrobili z tego film.
36:16
SPEAKER_00: Człowiek do wszystkiego.
36:20
SPEAKER_00: 124 minuty premiera w konkursie głównym festiwalu w Rotterdamie na początku 2025 roku.
36:28
SPEAKER_00: Potem Nowe Horyzonty we Wrocławiu,
36:32
SPEAKER_00: potem festiwal w Londynie,
36:36
SPEAKER_00: następnie północnoamerykańska premiera w Nowojorskiej Modernie.
36:41
SPEAKER_00: Do polskich kin wszedł 25 stycznia 2026 roku.
36:48
SPEAKER_00: Joseph Marty, grany przez Piotra Trojana, pracuje jako introligator.
36:54
SPEAKER_00: Jest nikim, dopóki nie popełni błędu.
36:58
SPEAKER_00: Źle skleja książkę, a nadzorca wpycha mu ją w twarz.
37:03
SPEAKER_00: Joseph zdejmuje fartuch i wychodzi.
37:06
SPEAKER_00: I ma poczucie, że ani jego obecność tam, ani jego odejście nie zmieniły absolutnie niczego.
37:13
SPEAKER_00: Trafia do willi na przedmieściach do inżyniera wynalazcy nazwiskiem Tobler,
37:19
SPEAKER_00: granego przez Andrzeja Konopkę.
37:22
SPEAKER_00: Prowadzi mu rachunki, pisze korespondencję.
37:26
SPEAKER_00: Zostaje powiernikiem pani domu.
37:29
SPEAKER_00: Wykonuje polecenia, wszystkie i bardzo posłusznie.
37:34
SPEAKER_00: Coraz bardziej należy do tego miejsca i coraz mniej należy do siebie.
37:39
SPEAKER_00: Sasnal powiedział o tym filmie zdanie, które jest właściwie kluczem do całej jego twórczości.
37:46
SPEAKER_00: Że po raz kolejny okazuje się,
37:48
SPEAKER_00: że światem rządzą wciąż te same mechanizmy
37:52
SPEAKER_00: i żeby pokazać ich niezmienność postanowili wyciąć czas.
37:58
SPEAKER_00: Bo w tym filmie czas się rozjeżdża.
38:02
SPEAKER_00: Kostium jest z początku XX wieku,
38:04
SPEAKER_00: a rozmowa dotyczy rynku pracy,
38:08
SPEAKER_00: prekariatu i tego,
38:10
SPEAKER_00: jak praca upokarza człowieka, oferując mu w zamian poczucie przynależności.
38:16
SPEAKER_00: W ścieżce dźwiękowej pojawia się The Smiths,
38:19
SPEAKER_00: a konkretnie piosenka,
38:21
SPEAKER_00: w której Morrissey śpiewa,
38:22
SPEAKER_00: że szukał pracy, znalazł pracę i że niebo świadkiem jest teraz nieszczęśliwy.
38:30
SPEAKER_00: I teraz najlepsze,
38:32
SPEAKER_00: bo obrazy,
38:33
SPEAKER_00: które wiszą w tej willi,
38:35
SPEAKER_00: obrazy, które widzimy w kadrach, nie są rekwizytami wypożyczonymi z magazynu.
38:42
SPEAKER_00: 30 marca 2024 roku w Stedelijk Museum w Amsterdamie otwarto wystawę Wilhelma Sassnala.
38:51
SPEAKER_00: W sali honorowej,
38:52
SPEAKER_00: w tym samym budynku,
38:53
SPEAKER_00: w którym kilka tygodni wcześniej ludzie stali w kolejkach
38:56
SPEAKER_00: do wielkiej retrospektywy Mariny Abramowicz.
39:01
SPEAKER_00: 25 obrazów,
39:03
SPEAKER_00: wśród nich jeden namalowany według tańca Henry'ego Mattisa,
39:08
SPEAKER_00: tego z pięcioma nagimi postaciami trzymającymi się za ręce na niebieskim
39:13
SPEAKER_00: i zielonym tle,
39:14
SPEAKER_00: płótna zamówionego przez rosyjskiego kupca Sergeja Szczukina w 1909 roku.
39:21
SPEAKER_00: Jednego z najbardziej rozpoznawalnych obrazów XX wieku.
39:26
SPEAKER_00: Wystawa nosiła tytuł Malarstwo jako rekwizyt.
39:30
SPEAKER_00: Bo część tych obrazów, w tym Matisse, powstała po to, żeby zawisnąć na ścianach willi Toblera.
39:39
SPEAKER_00: Zagrały one w filmie,
39:40
SPEAKER_00: były meblem,
39:42
SPEAKER_00: dekoracją, tłem dla scen o człowieku, który traci wolność, robiąc to, co mu każą.
39:49
SPEAKER_00: Zatrzymajmy się tu, bo warto zobaczyć pełny obieg.
39:54
SPEAKER_00: Matisse maluje taniec w 1909 roku.
39:58
SPEAKER_00: Obraz staje się ikoną, jest reprodukowany milion razy.
40:03
SPEAKER_00: Ląduje na kubkach i torbach z muzealnych sklepów, aż przestajemy go widzieć.
40:11
SPEAKER_00: Sasnal maluje go ponownie.
40:14
SPEAKER_00: 115 lat później,
40:15
SPEAKER_00: na podstawie reprodukcji,
40:17
SPEAKER_00: Czyli na podstawie zdjęcia dokładnie tak jak zawsze pracował.
40:23
SPEAKER_00: Ten obraz wiesza w scenografii filmu,
40:25
SPEAKER_00: gdzie staje się przedmiotem jednym z wielu mijanym przez kamerę.
40:31
SPEAKER_00: A potem zdejmuje go ze ściany i wiesza w jednym z najważniejszych muzeów Europy,
40:37
SPEAKER_00: gdzie ludzie stają przed nim i patrzą.
40:41
SPEAKER_00: Reprodukcja, obraz, rekwizyt, dzieło.
40:44
SPEAKER_00: I znów można by z tego zrobić zdjęcie i namalować obraz.
40:50
SPEAKER_00: Ktoś powie,
40:50
SPEAKER_00: że to zabawa,
40:52
SPEAKER_00: ale to nie jest zabawa,
40:54
SPEAKER_00: to jest teza,
40:56
SPEAKER_00: bo ten cały obieg mówi coś bardzo niewygodnego,
41:00
SPEAKER_00: że nie istnieje żadne czyste,
41:02
SPEAKER_00: pierwsze źródłowe patrzenie,
41:05
SPEAKER_00: że wszystko,
41:06
SPEAKER_00: co widzimy,
41:08
SPEAKER_00: Widzieliśmy już wcześniej u kogoś i
41:11
SPEAKER_00: że jedyne co artysta może zrobić to zdecydować co z tym zrobi.
41:17
SPEAKER_00: Wróćmy więc na koniec do zarzutu,
41:19
SPEAKER_00: od którego zaczęliśmy,
41:22
SPEAKER_00: że przerysowuje zdjęcia,
41:24
SPEAKER_00: że powstaje to na podstawie cudzych kadrów,
41:26
SPEAKER_00: że to nie jest prawdziwe malarstwo, bo prawdziwe malarstwo bierze się z wyobraźni.
41:34
SPEAKER_00: Mariusz Szczygieł zauważył,
41:35
SPEAKER_00: że zarzut ten formułują zwykle ludzie,
41:38
SPEAKER_00: którzy utożsamiają wartość malarstwa z umiejętnością wymyślania wszystkiego z głowy.
41:44
SPEAKER_00: A sztuka porzuciła to rozumienie oryginalności bardzo dawno.
41:50
SPEAKER_00: Od sierpnia 1839 roku,
41:52
SPEAKER_00: kiedy Arago ogłosił w Paryżu wynalazek Dogera,
41:56
SPEAKER_00: malarz przestał być człowiekiem, który jako jedyny umie zatrzymać świat.
42:02
SPEAKER_00: Delacroix zamawiał u fotografa akty.
42:05
SPEAKER_00: Degas kupił aparat, Bacon chodził po zdjęciach na podłodze swojej pracowni.
42:11
SPEAKER_00: Richter przypinał tysiące fotografii do plansz i nazywał to Atlasem.
42:17
SPEAKER_00: Warhol brał zdjęcia wraków samochodowych z agencji prasowej.
42:22
SPEAKER_00: Dima maluje z polaroidów.
42:24
SPEAKER_00: Eumanns zdejmował klatki z telewizora.
42:28
SPEAKER_00: A Sasnal wziął strony komiksu Spiegelmana i wymazał z nich ludzi.
42:33
SPEAKER_00: To jest moim zdaniem jego najlepszy obraz,
42:36
SPEAKER_00: w sensie najlepszy klucz do niego,
42:39
SPEAKER_00: bo pokazuje, że jego prawdziwym narzędziem nigdy nie była kopia.
42:43
SPEAKER_00: Było usunięcie.
42:45
SPEAKER_00: Wybór, czego nie malować.
42:47
SPEAKER_00: I zostaje pytanie,
42:49
SPEAKER_00: które szczegieł postawił na końcu i które ja bym z niego przejęła,
42:56
SPEAKER_00: Bo nagle brzmi najbardziej aktualnie niż kiedykolwiek.
43:00
SPEAKER_00: Istotne jest nie to, na jakiej podstawie powstał obraz.
43:04
SPEAKER_00: Istotne jest, co artysta na nim zrobił.
43:08
SPEAKER_00: Pomyśl, gdzie jesteśmy dzisiaj.
43:11
SPEAKER_00: Codziennie powstają miliony obrazów wyprodukowanych przez maszyny wytrenowane
43:16
SPEAKER_00: na wszystkim, co ludzkość kiedykolwiek namalowała i sfotografowała.
43:22
SPEAKER_00: Awantura, która wybuchła za każdym razem brzmi znajomo.
43:27
SPEAKER_00: Czyje to jest?
43:28
SPEAKER_00: Na czym to powstało?
43:30
SPEAKER_00: Kto był pierwszy?
43:31
SPEAKER_00: Ta rozmowa toczy się w gazetach, w sondach, w szkołach artystycznych i toczy się głośno.
43:38
SPEAKER_00: Ale jeśli Sasnal ma rację, to jest to rozmowa o niewłaściwym pytaniu.
43:44
SPEAKER_00: Bo pytanie o źródło jest z XX wieku.
43:49
SPEAKER_00: A pytanie, które zostaje jest starsze i trudniejsze.
43:53
SPEAKER_00: Czy ktoś podjął decyzję?
43:56
SPEAKER_00: Czy coś usunął?
43:57
SPEAKER_00: Czy zmienił kolor, skalę, czy odjął szczegół, przez co znaczenie się przesunęło?
44:03
SPEAKER_00: Czy w ogóle miał emocjonalny stosunek do tego, co wybrał?
44:07
SPEAKER_00: Bo Sasnal mówi, że wybiera wyłącznie to, do czego taki stosunek ma.
44:13
SPEAKER_00: Maszyna generuje, człowiek decyduje.
44:18
SPEAKER_00: I dlatego,
44:18
SPEAKER_00: kiedy stoisz przed szoła,
44:20
SPEAKER_00: przed lasem,
44:21
SPEAKER_00: przed tą ciężką,
44:22
SPEAKER_00: spiętrzoną zielenią i trzema figurkami wychodzącymi z lasu pod treblinką,
44:28
SPEAKER_00: nie masz w rękach informacji.
44:30
SPEAKER_00: Nie masz kadru z dokumentu, który mógłbyś przewinąć.
44:35
SPEAKER_00: Masz coś, co cię zatrzymuje na kilka minut i nie pozwala odejść.
44:40
SPEAKER_00: Malarstwo spowalnia patrzenie.
44:43
SPEAKER_00: To wszystko.
44:44
SPEAKER_00: To cała jego funkcja w świecie, kiedy patrzy się coraz szybciej.
44:49
SPEAKER_00: Chłopiec z osiedla przy fabryce azotu w Tarnowie,
44:53
SPEAKER_00: syn człowieka pracującego w zakładach,
44:56
SPEAKER_00: ktoś kto najpierw uczył się rysować przekroje budynków,
44:59
SPEAKER_00: a potem układał cudze zdjęcia w reklamy, doszedł do tego wcześniej niż większość.
45:07
SPEAKER_00: Nie wymyślił niczego z głowy, powiedział o tym otwarcie i nikt nie potrafił mu tego wybaczyć.
45:14
SPEAKER_00: Wziął to, co już istniało i zapytał, co się stanie, jeśli coś z tego zabierze.
45:22
SPEAKER_00: Dziękuję Ci bardzo za ten czas,
45:24
SPEAKER_00: za to, że zabraliście mnie ze sobą do samochodu, na spacer czy do kuchni.
45:29
SPEAKER_00: Bardzo to lubię i naprawdę to doceniam.
45:32
SPEAKER_00: Wracam tutaj za tydzień z kolejnym odcinkiem Art Perspective.
45:36
SPEAKER_00: Jeśli jeszcze nie subskrybujecie, zapraszam do subskrypcji.
45:40
SPEAKER_00: Trzymajcie się ciepło.
45:42
SPEAKER_00: I patrzcie powoli.
45:43
SPEAKER_00: Dziękuję.