Latest / Art Perspective – podcast o sztuce / Willem de Kooning: bunt, który zmienił malarstwo Nowego Jorku

Transcript

Willem de Kooning: bunt, który zmienił malarstwo Nowego Jorku · Art Perspective – podcast o sztuce

0:00
SPEAKER_00: Jest wrzesień 2015 roku.
0:04
SPEAKER_00: W prywatnej transakcji,
0:06
SPEAKER_00: bez aukcji,
0:08
SPEAKER_00: bez kamer, bez katalogu pewien obraz zmienia właściciela za 300 milionów dolarów.
0:17
SPEAKER_00: W tamtym momencie to najwyższa cena jaką kiedykolwiek zapłacono za obraz.
0:23
SPEAKER_00: Więcej niż za Picassa, więcej niż za Cezanne'a.
0:28
SPEAKER_00: A teraz cofnijmy się o 90 lat.
0:32
SPEAKER_00: Lipiec 1926 roku.
0:37
SPEAKER_00: Port w Rotterdamie.
0:39
SPEAKER_00: W maszynowni brytyjskiego frachtowca wśród smaru, huku i gorąca ukrywa się 20-letni chłopak.
0:50
SPEAKER_00: Zdaje się, że chyba nawet 22-letni.
0:53
SPEAKER_00: Nie ma biletu, nie ma dokumentów.
0:57
SPEAKER_00: Nie zna ani słowa po angielsku.
1:00
SPEAKER_00: Zostawił wszystko łącznie z teczką rysunkową, bo w kryjówce po prostu nie było na nią miejsca.
1:08
SPEAKER_00: Ten chłopak z maszynowni i autor obrazu za 300 milionów to ten sam człowiek.
1:16
SPEAKER_00: Nazywam się Dorota Szarnowska, a Wy słuchacie właśnie Art Perspective Podcast.
1:22
SPEAKER_00: Willem de Kooning przychodzi na świat 24 kwietnia 1904 roku w Rotterdamie,
1:31
SPEAKER_00: w robotniczej dzielnicy na północy miasta.
1:35
SPEAKER_00: Od razu Wam powiem, że to nie jest dzieciństwo, jakiego życzylibyśmy komukolwiek.
1:42
SPEAKER_00: Rodzice rozwodzą się, gdy Willem ma 3 lata, co na początku XX wieku jest rzadkością i skandalem.
1:51
SPEAKER_00: Ojciec, Lendert, zajmuje się handlem napojami.
1:56
SPEAKER_00: Matka, Cornelia, prowadzi bar dla marynarzy na rotterdamskim nabrzeżu.
2:05
SPEAKER_00: I to jest kobieta delikatnie mówiąc twarda.
2:10
SPEAKER_00: Biografowie piszą wprost o przemocy,
2:14
SPEAKER_00: o krzyku, o tym,
2:15
SPEAKER_00: że traktowała własne dzieci mniej więcej tak jak awanturujących się marynarzy
2:22
SPEAKER_00: w swoim lokalu.
2:23
SPEAKER_00: Zapamiętajcie tę matkę,
2:25
SPEAKER_00: ona jeszcze wróci w tej historii, wróci na płótnach, które zszokują Amerykę.
2:33
SPEAKER_00: Willem kończy edukację szkolną bardzo szybko.
2:36
SPEAKER_00: Ma 12 lat,
2:38
SPEAKER_00: gdy zaczyna praktykę w firmie zajmującej się projektowaniem i dekoracją wnętrz
2:43
SPEAKER_00: u braci Gidding.
2:46
SPEAKER_00: 12 lat.
2:47
SPEAKER_00: Dziecko,
2:47
SPEAKER_00: które zamiast siedzieć przy ławce szkolnej uczy się złucenia,
2:54
SPEAKER_00: liternictwa, malowania szyldów.
2:57
SPEAKER_00: I tu ciekawostka, bo to rzemieślnicze wykształcenie zostanie z nim na zawsze.
3:04
SPEAKER_00: Kiedy dekady później krytycy będą zachwycać się jego pociągnięciami pędzla,
3:10
SPEAKER_00: on sam będzie mówił o sobie jak o fachowcu.
3:15
SPEAKER_00: Wieczorami dokształca się na kursach w Rotterdamskiej Akademii Sztuk Pięknych.
3:21
SPEAKER_00: Tej samej, która dziś nosi jego imię.
3:25
SPEAKER_00: Willem de Kooning Academy.
3:28
SPEAKER_00: Chłopak, który z niej właściwie uciekł, został jej patronem.
3:33
SPEAKER_00: Ale zanim to nastąpi, jest bieda.
3:37
SPEAKER_00: Prawdziwa, dotkliwa bieda.
3:41
SPEAKER_00: W połowie lat dwudziestych Willem mieszka kątem w maleńkiej klitce
3:45
SPEAKER_00: w dzielnicy Czerwonych Latarni.
3:48
SPEAKER_00: A czasami po prostu na barce przycumowanej w dokach razem z innymi bezdomnymi.
3:55
SPEAKER_00: Jego siostra Marie zostawia mu tam paczki z jedzeniem.
4:00
SPEAKER_00: Zostawia i odchodzi, bo rzadko udaje jej się go zastać.
4:05
SPEAKER_00: I wtedy pojawia się Ameryka.
4:09
SPEAKER_00: Tylko, że uwaga, nie jako marzenie o sztuce.
4:14
SPEAKER_00: To jest moment, który uwielbiam, bo kompletnie rozbija romantyczną legendę.
4:21
SPEAKER_00: De Kooning wcale nie płynie za ocean, żeby zostać malarzem.
4:27
SPEAKER_00: On w ogóle nie spodziewa się zastać w Ameryce artystów.
4:33
SPEAKER_00: Ameryka jest dla niego miejscem, gdzie ciężką pracą można się po prostu dorobić.
4:39
SPEAKER_00: To tak chyba jak większość nas, emigrantów, myślało wyjeżdżając do Anglii.
4:44
SPEAKER_00: Koenig chce być grafikiem komercyjnym, ilustratorem.
4:50
SPEAKER_00: Sam przyzna po latach,
4:51
SPEAKER_00: że najbardziej inspirowali go amerykańscy ilustratorzy z tanich magazynów.
4:58
SPEAKER_00: Przyszły gigant stuki,
4:59
SPEAKER_00: stuki nowoczesnej, płynie do Ameryki rysować okładki tanich, sensacyjnych czasopism.
5:07
SPEAKER_00: Tylko jak się tam dostać bez pieniędzy i bez papierów?
5:12
SPEAKER_00: Koenig próbuje wielokrotnie.
5:14
SPEAKER_00: Po latach wspomniał,
5:15
SPEAKER_00: że za każdym razem,
5:16
SPEAKER_00: gdy ukrywał się na statku, znajdowali go albo statek donikąd nie dopłynął.
5:24
SPEAKER_00: Aż w końcu los podsuwa mu człowieka nazwiskiem Leo Koan.
5:30
SPEAKER_00: I ta historia brzmi jak scenariusz filmu.
5:34
SPEAKER_00: Koan mówi, daj mi 25 guldenów, a załatwię Ci miejsce na statku.
5:40
SPEAKER_00: De Kuning pożycza pieniądze od ojca, oddaje je Koanowi, a ten znika z miasta.
5:48
SPEAKER_00: Klasyka.
5:50
SPEAKER_00: Chłopak zostaje oszukany.
5:52
SPEAKER_00: Ale kilka miesięcy później Koan wraca.
5:56
SPEAKER_00: I co zdumiewające, dotrzymuje słowa.
6:00
SPEAKER_00: W Rotterdamie stoi właśnie S.S.
6:03
SPEAKER_00: Schilly.
6:04
SPEAKER_00: Frachtowiec płynący do Virginii, a Koan zatrudnił się na nim jako kelner.
6:11
SPEAKER_00: Willem może ukryć się w maszynowni.
6:14
SPEAKER_00: Warunek jest jeden.
6:15
SPEAKER_00: Nie może zabrać ze sobą prawie żadnego bagażu.
6:20
SPEAKER_00: Wszystko dzieje się tak szybko, że nie zdąża pożegnać się z matką ani z siostrą.
6:25
SPEAKER_00: Twierdził później, że zostawił Marie liścik.
6:29
SPEAKER_00: Marie nigdy żadnego liściku nie dostała.
6:33
SPEAKER_00: Pomyślcie o tym przez chwilę.
6:34
SPEAKER_00: Wychodzicie z domu i po prostu znikacie.
6:37
SPEAKER_00: Twoja rodzina dowiaduje się z czasem, że jesteście po drugiej stronie Atlantyku.
6:44
SPEAKER_00: Latem 1926 roku
6:48
SPEAKER_00: Willem de Kooning schodzi na ląd w Newport News, Virginia.
6:53
SPEAKER_00: Nielegalnie,
6:54
SPEAKER_00: bez znajomości języka,
6:56
SPEAKER_00: przedostaje się statkiem do Bostonu,
6:59
SPEAKER_00: potem pociągiem dalej na północ,
7:02
SPEAKER_00: aż w końcu ląduje w Hoboken w stanie New Jersey,
7:06
SPEAKER_00: gdzie znajduje dach nad głową w holenderskim domu marynarza.
7:11
SPEAKER_00: I teraz najlepsze.
7:13
SPEAKER_00: Ten przyszły milioner zaczyna od zawodu, który brzmi jak ironia losu.
7:20
SPEAKER_00: Zostaje malarzem.
7:22
SPEAKER_00: Tyle, że pokojowym.
7:24
SPEAKER_00: Maluje domy za 9 dolarów dziennie i wiecie co?
7:28
SPEAKER_00: To są naprawdę przyzwoite pieniądze.
7:31
SPEAKER_00: Jest zachwycony.
7:33
SPEAKER_00: Ameryka działa dokładnie tak, jak obiecywała.
7:37
SPEAKER_00: Wkrótce przenosi się na Manhattan.
7:40
SPEAKER_00: Pracuje jako grafik,
7:42
SPEAKER_00: stolarz,
7:43
SPEAKER_00: dekorator witryn sklepowych,
7:46
SPEAKER_00: maluje szyldy,
7:47
SPEAKER_00: nocami słucha jazzu,
7:49
SPEAKER_00: bo jazz kocha od czasów rotterdamskich spelunek i gdzieś w tym wielkim,
7:55
SPEAKER_00: hałaśliwym mieście zaczyna spotykać ludzi,
7:58
SPEAKER_00: o których istnieniu w Ameryce w ogóle nie wiedział.
8:03
SPEAKER_00: Artystów prawdziwych, Poważnych, ogarniętych obsesją artystów.
8:09
SPEAKER_00: Wśród nich spotyka pewnego ekscentrycznego Ormianina o smutnych oczach
8:16
SPEAKER_00: i wymyślonym nazwisku,
8:19
SPEAKER_00: który stanie się dla niego kimś pomiędzy przyjacielem, mistrzem a bratem.
8:25
SPEAKER_00: I to właśnie ten człowiek sprawi,
8:27
SPEAKER_00: że holenderski malarz pokojowy zada sobie pytanie, które zmieni historię sztuki.
8:34
SPEAKER_00: A co jeśli malowanie ścian to za mało?
8:38
SPEAKER_00: Ten Ormianin nazywa się Arsili Gorki,
8:42
SPEAKER_00: a właściwie wcale się tak nie nazywa,
8:44
SPEAKER_00: naprawdę jest Wozdaningiem Adojanem,
8:48
SPEAKER_00: dzieckiem,
8:49
SPEAKER_00: które przeżyło ludobójstwo Ormian i którego matka umarła z głodu na jego oczach.
8:57
SPEAKER_00: W Ameryce wymyślił się na nowo.
9:00
SPEAKER_00: Przybrał nazwisko Gorki i opowiadał, że jest kuzynem słynnego rosyjskiego pisarza.
9:07
SPEAKER_00: Nikt tego nie sprawdzał.
9:08
SPEAKER_00: W Nowym Jorku lat dwudziestych można było być kimś, kim się naprawdę chciało.
9:13
SPEAKER_00: I ci dwaj, uciekinier z Rotterdamu i uciekinier z Anatolii, rozpoznają się natychmiast.
9:21
SPEAKER_00: Wyniuchali się.
9:23
SPEAKER_00: De Kooning powie później, że miał szczęście, bo trafił od razu na najlepszych.
9:29
SPEAKER_00: Razem ze Stuartem Davisem i Johnem Grahamem tworzą paczkę,
9:33
SPEAKER_00: którą sam nazywa trzema muszkieterami.
9:37
SPEAKER_00: Ale to Gorki jest tym najważniejszym.
9:41
SPEAKER_00: Znajomi mówili wprost, że de Kooning go wielbił, że Gorki był jego mistrzem.
9:47
SPEAKER_00: Jest nawet rysunek z końca lat 30.
9:50
SPEAKER_00: Autoportret z wymyślonym bratem.
9:54
SPEAKER_00: Ten wymyślony brat ma rysy Gorkiego.
9:57
SPEAKER_00: Człowiek, który zostawił w Rotterdamie całą rodzinę, dorysował sobie nowego członka rodziny.
10:05
SPEAKER_00: Tyle, że samego wielbienia nie da się żyć.
10:09
SPEAKER_00: Przez prawie dekadę de Kooning maluje nocami, a za dnia dekoruje witryny sklepu obuwniczego.
10:17
SPEAKER_00: I dopiero wielki kryzys paradoksalnie daje mu szansę.
10:23
SPEAKER_00: W 1935 roku trafia do Federalnego Programu Wsparcia Artystów WPA.
10:31
SPEAKER_00: Państwo płaci mu za projektowanie murali.
10:34
SPEAKER_00: Po raz pierwszy w życiu przez dwa lata może zajmować się wyłącznie sztuką.
10:41
SPEAKER_00: I ten smak już go nie opuści.
10:44
SPEAKER_00: Jest tylko jeden problem.
10:47
SPEAKER_00: Program jest dla obywateli.
10:49
SPEAKER_00: A de Kooning, przypominam, wjechał do kraju w maszynowni frachtowca.
10:55
SPEAKER_00: W 1937 roku musi odejść, zanim ktoś zacznie zadawać pytania.
11:01
SPEAKER_00: Podejmuje wtedy decyzję, która z perspektywy jego konta bankowego jest szaleństwem.
11:07
SPEAKER_00: Nie wraca do reklamy, będzie malarzem.
11:11
SPEAKER_00: I koniec dyskusji.
11:13
SPEAKER_00: Prywatnie ten okres to u niego prawdziwa karuzela.
11:17
SPEAKER_00: Najpierw mieszka z Nini Diaz, akrobatką chodzącą po linię.
11:22
SPEAKER_00: Potem pojawia się Juliette Browner,
11:25
SPEAKER_00: modelka z Bronxu i tu smaczek, którego nie mogę Wam odpuścić.
11:30
SPEAKER_00: Juliette zniknie później z tej historii, wyjedzie na zachód i zostanie żoną Manreya.
11:37
SPEAKER_00: Kobiety z życia de Kooninga mają tendencję do lądowania w podręcznikach historii sztuki.
11:44
SPEAKER_00: Ale prawdziwe trzęsienie ziemi przychodzi jesienią 1938 roku.
11:52
SPEAKER_00: Ona ma 20 lat, a on 34, Elaine Freight.
11:58
SPEAKER_00: Piękna, błyskotliwa,
12:00
SPEAKER_00: bezczelnie pewna siebie studentka sztuki,
12:02
SPEAKER_00: która podziwiała jego pracę zanim jeszcze go poznała.
12:07
SPEAKER_00: Ona to znosi, więcej ona to kocha,
12:25
SPEAKER_00: Pobierają się w grudniu 1943 roku i tworzą jedno z najdziwniejszych,
12:32
SPEAKER_00: najbardziej burzliwych małżeństw w historii sztuki.
12:36
SPEAKER_00: Oboje piją,
12:38
SPEAKER_00: oboje romansują właściwie jawnie,
12:42
SPEAKER_00: A Elaine,
12:43
SPEAKER_00: i to jest rzecz,
12:44
SPEAKER_00: o której historia długo mówiła szeptem, romansuje bardzo strategicznie.
12:50
SPEAKER_00: Wśród jej kochanków znajduje się krytyk Harold Rosenberg,
12:55
SPEAKER_00: redaktor Art News Thomas Hess i galerzysta Charles Egan.
13:01
SPEAKER_00: Trzej ludzie, którzy zbudują legendę jej męża.
13:05
SPEAKER_00: Można to oceniać różnie, ale nie można udawać, że nie miało to znaczenia.
13:11
SPEAKER_00: Bo znaczenie ma wtedy wszystko.
13:13
SPEAKER_00: Każdy dolar.
13:15
SPEAKER_00: Lata 40 to dla Koenigów bieda tak dotkliwa,
13:19
SPEAKER_00: że Willem dorabia szkicami fryzur dla Harper's Bazaar po 75 dolarów za sztukę.
13:27
SPEAKER_00: A modelką jest Elaine.
13:30
SPEAKER_00: Kiedy Helena Rubinstein,
13:31
SPEAKER_00: ta od kosmetyków,
13:32
SPEAKER_00: kupuje z wystawy zbiorowej dwa jego obrazy za nieco ponad tysiąc dolarów,
13:38
SPEAKER_00: to jest wydarzenie.
13:40
SPEAKER_00: W tym samym czasie de Kooning krąży po muzeach i pożera wzrokiem jednego artystę.
13:47
SPEAKER_00: Hispana, którego nigdy nie spotka.
13:50
SPEAKER_00: I rzuca zdanie, które stanie się nieoficjalnym mottem całego pokolenia nowojorskich malarzy.
13:58
SPEAKER_00: Picasso to człowiek, którego trzeba pokonać.
14:02
SPEAKER_00: Tylko jak pokonać Picasso, kiedy nie stać Cię na farby?
14:08
SPEAKER_00: Posłuchajcie, bo to jest moja ulubiona historia z tego okresu.
14:12
SPEAKER_00: Około 1946 roku de Kooning jest tak spłukany, że nie może kupować profesjonalnych pigmentów.
14:22
SPEAKER_00: Idzie więc do zwykłego sklepu i kupuje emalię budowlaną.
14:27
SPEAKER_00: Taką do malowania grzejników i futryn.
14:30
SPEAKER_00: No i my jako studenci i uczniowie w szkoły plastycznej też tak robiliśmy.
14:35
SPEAKER_00: Aczkolwiek on idzie troszeczkę dalej, kupuje też galon czarnej, galon białej.
14:41
SPEAKER_00: Potem powie krytykowi,
14:42
SPEAKER_00: że potrzebował po prostu dużą ilość farby,
14:45
SPEAKER_00: a z dwoma galonami mógł wreszcie zaszaleć.
14:50
SPEAKER_00: I z tej biedy,
14:51
SPEAKER_00: z tej farby do futryn,
14:54
SPEAKER_00: rodzi się seria czarno-białych abstrakcji, która zmieni bieg amerykańskiej sztuki.
15:01
SPEAKER_00: Gęste, splątane,
15:04
SPEAKER_00: niepokojące kompozycje,
15:06
SPEAKER_00: w których czerń i biel walczą o każdy centrymetr płótna,
15:11
SPEAKER_00: a spod abstrakcji prześwitują fragmenty ciał.
15:15
SPEAKER_00: Ograniczenie stało się stylem.
15:18
SPEAKER_00: Bieda stała się przełomem.
15:21
SPEAKER_00: W kwietniu 1948 roku Charles Egan, ten sam Egan, daje mu pierwszą indywidualną wystawę.
15:30
SPEAKER_00: Policzmy to.
15:31
SPEAKER_00: The Koenig ma prawie 44 lata.
15:34
SPEAKER_00: Od 22 lat jest w Ameryce i dopiero teraz
15:38
SPEAKER_00: po raz pierwszy pokazuje światu swoje obrazy pod własnym nazwiskiem.
15:44
SPEAKER_00: Wystawa nie sprzedaje się prawie wcale.
15:47
SPEAKER_00: Ale recenzje, m.in.
15:49
SPEAKER_00: przychylny głos Clementa Greenberga, najpotężniejszego krytyka epoki, robią swoje.
15:58
SPEAKER_00: Jesienią w Museum of Modern Art kupuje jeden z czarnych obrazów.
16:03
SPEAKER_00: Pierwsze muzeum w jego życiu.
16:06
SPEAKER_00: Latem dostaje zaproszenie do Josepha Albersa i jedzie uczyć
16:11
SPEAKER_00: do legendarnego Black Mountain College.
16:15
SPEAKER_00: Wszystko wreszcie zaczyna się układać.
16:18
SPEAKER_00: I właśnie wtedy, 21 lipca 1948 roku,
16:25
SPEAKER_00: W stodole w Connecticut Gorky odbiera sobie życie.
16:31
SPEAKER_00: Mistrz odchodzi dokładnie w momencie, w którym uczeń wchodzi na scenę.
16:37
SPEAKER_00: Deconing zostaje sam,
16:40
SPEAKER_00: z rosnącą sławą,
16:41
SPEAKER_00: z rosnącym uzależnieniem od alkoholu i z pytaniem,
16:46
SPEAKER_00: na które czarno-białe abstrakcje nie dają już odpowiedzi.
16:51
SPEAKER_00: Bo w jego głowie,
16:52
SPEAKER_00: gdzieś między wspomnieniem matki z Zabaru w Rotterdamie,
16:57
SPEAKER_00: a twarzami z amerykańskich reklam papierosów, zaczyna kształtować się postać.
17:03
SPEAKER_00: Kobieta.
17:05
SPEAKER_00: W czerwcu 1950 roku rozpina na Blejtramie wielkie płótno i zaczyna malować.
17:13
SPEAKER_00: Będzie je malował, zeskrobywał i malował od nowa przez prawie dwa lata.
17:21
SPEAKER_00: Znajdujemy się w pracowni przy czwartej alei.
17:24
SPEAKER_00: Nasz taludze staje płótno wysokie na prawie dwa metry.
17:30
SPEAKER_00: I zanim opowiem, co się z nim stanie, muszę dodać jedną rzecz, bo ona pokazuje skalę absurdu.
17:37
SPEAKER_00: De Kooning nie jest w kryzysie.
17:40
SPEAKER_00: Przeciwnie.
17:42
SPEAKER_00: Właśnie skończył Excavation,
17:45
SPEAKER_00: największy obraz jaki do tej pory namalował, gęstą,
17:49
SPEAKER_00: mięsistą abstrakcję,
17:51
SPEAKER_00: która pójdzie na Biennale w Wenecji,
17:53
SPEAKER_00: a Art Institute w Chicago przyzna mu za nią medal i kupi ją do kolekcji.
18:00
SPEAKER_00: Jest na absolutnym szczycie.
18:03
SPEAKER_00: Krytycy ogłaszają go liderem nowej amerykańskiej sztuki.
18:08
SPEAKER_00: I dokładnie w tym momencie on odwraca się od wszystkiego, co przyniosło mu sukces.
18:15
SPEAKER_00: I zaczyna malować kobietę.
18:18
SPEAKER_00: Nie jakąś kobietę.
18:20
SPEAKER_00: Kobietę z wielkimi oczami, drapieżnym uśmiechem, ciałem rozszarpanym na kawałki pędzlem.
18:29
SPEAKER_00: Maluje ją, zeskrobuje, maluje od nowa.
18:33
SPEAKER_00: Elaine opowiadała później, że na tym jednym płótnie powstało ponad 200 wersji tej postaci.
18:40
SPEAKER_00: Jedna pod drugą, warstwa po warstwie, każda zamordowana z pachlą.
18:47
SPEAKER_00: Przyjaciele zaczynają się martwić.
18:50
SPEAKER_00: Facet, który mógłby sprzedawać abstrakcje jak ciepłe bułeczki,
18:54
SPEAKER_00: od półtora roku okłada jedno płótno.
18:58
SPEAKER_00: I tu pojawia się detal, który uwielbiam, bo łączy wysoką sztukę z reklamą papierosów.
19:05
SPEAKER_00: De Kooning ma obsesję na punkcie ust.
19:09
SPEAKER_00: W tamtych latach Kamel prowadzi wielką kampanię reklamową,
19:13
SPEAKER_00: w której uśmiechnięte modelki demonstrują tak zwaną strefę T.
19:18
SPEAKER_00: Idealne, lśniące, amerykańskie zęby.
19:23
SPEAKER_00: De Kooning wycina te uśmiechy z magazynów i w jednym ze studiów do obrazu
19:29
SPEAKER_00: po prostu przykleja taki wycięty uśmiech na twarz swojej potwornej bogini.
19:35
SPEAKER_00: Zapytany po latach dlaczego to zrobił,
19:38
SPEAKER_00: odpowie,
19:38
SPEAKER_00: że może chodziło o grymas,
19:40
SPEAKER_00: taki jak u mezopotamskich idoli,
19:43
SPEAKER_00: bo to jest właśnie ta mieszanka,
19:45
SPEAKER_00: z której zrobiona jest Woman One,
19:48
SPEAKER_00: czyli prehistoryczna Wenus,
19:51
SPEAKER_00: sumeryjski posąg, matka z Zabaru w Rotterdamie i dziewczyna z reklamy papierosów.
19:57
SPEAKER_00: Wszystko naraz na jednym płótniem.
20:01
SPEAKER_00: Na początku 1952 roku, po półtora roku pracy, obraz jest prawie gotowy.
20:09
SPEAKER_00: Prawie.
20:10
SPEAKER_00: Następuje kilka godzin gwałtownego zwątpienia i de Kooning zdziera płótno z bleitramu.
20:17
SPEAKER_00: Koniec.
20:19
SPEAKER_00: Obraz ląduje zwinięty pod ścianą i zostałby tam pewnie na zawsze,
20:24
SPEAKER_00: gdyby nie wizyta jednego człowieka.
20:27
SPEAKER_00: Meyer Shapiro,
20:29
SPEAKER_00: wielki historyk sztuki z Kolumbii,
20:31
SPEAKER_00: przychodzi do pracowni i prosi, żeby pokazać mu to, co porzucone jest na podłodze.
20:37
SPEAKER_00: Oglądają je razem.
20:38
SPEAKER_00: Shapiro przekonuje malarza, że to nie jest porażka.
20:43
SPEAKER_00: Płótno wraca na blejtramp.
20:45
SPEAKER_00: Jeszcze kilka poprawek i w połowie czerwca 1951 roku de Kooning ogłasza,
20:52
SPEAKER_00: że obraz jest skończony.
20:55
SPEAKER_00: W marcu 1953 roku galeria Sydney Janis otwiera wystawę zatytułowaną po prostu obrazy
21:05
SPEAKER_00: na temat kobiety.
21:07
SPEAKER_00: I wybucha bomba.
21:09
SPEAKER_00: Część widzów jest zachwycona, część autentycznie przerażona.
21:15
SPEAKER_00: Clement Greenberg,
21:16
SPEAKER_00: ten sam,
21:16
SPEAKER_00: który pięć lat wcześniej go namaszczał, uznaje powrót do figuracji za krok wstecz.
21:23
SPEAKER_00: Niemal zdradę.
21:25
SPEAKER_00: Bo pamiętajmy o kontekście.
21:27
SPEAKER_00: To nie jest moment,
21:28
SPEAKER_00: w którym amerykańska awangarda właśnie wywalczyła sobie czystą abstrakcję jako znak
21:34
SPEAKER_00: rozpoznawczy, A tu największy z nich przynosi obraz, na którym jest Osgrozo postać.
21:43
SPEAKER_00: De Kooning wzrusza ramionami i odpowiada zdaniem, które warto zapamiętać.
21:49
SPEAKER_00: Bycie antytradycyjnym jest równie banalne jak bycie tradycyjnym.
21:55
SPEAKER_00: I jest drugi zarzut,
21:57
SPEAKER_00: ten poważniejszy,
21:58
SPEAKER_00: który ciągnie się za tą serią do dziś, a mianowicie jest to mizoginia.
22:04
SPEAKER_00: Krytycy piszą o nienawiści do kobiet, o przemocy zaklętej w każdym pociągnięciu pędzla.
22:12
SPEAKER_00: Jeden z recenzentów opisze to jako krwawą walkę wręcz z kobiecą siłą.
22:18
SPEAKER_00: I nie da się tu ukryć, że biografia podsuwa tu tropy aż na zbyt chętnie.
22:23
SPEAKER_00: Matka z rote damskiego baru,
22:27
SPEAKER_00: burzliwe małżeństwo,
22:28
SPEAKER_00: sam de Kooning bronił się do końca życia,
22:31
SPEAKER_00: twierdził,
22:31
SPEAKER_00: że kobiety raczej celebruje,
22:35
SPEAKER_00: że jego women są śmieszne,
22:37
SPEAKER_00: ironiczne,
22:38
SPEAKER_00: bliskie idolom płodności sprzed tysięcy lat,
22:42
SPEAKER_00: Mówił też, że piękno robi się dla niego kapryśne, a groteska jest radośniejsza.
22:49
SPEAKER_00: Ja nie rozstrzygnę tego sporu w podcaście.
22:51
SPEAKER_00: Powiem wam tylko,
22:52
SPEAKER_00: że MoMA kupiła Woman One trzy miesiące po wystawie i że
22:57
SPEAKER_00: od 70 lat ludzie stoją przed tym obrazem i się kłócą.
23:03
SPEAKER_00: Niewiele dzieł sztuki to potrafi.
23:05
SPEAKER_00: A teraz coś, co brzmi jak anegdota wymyślona przez scenarzystę, ale wydarzyło się to naprawdę.
23:12
SPEAKER_00: Jesienią tego samego 1953 roku do drzwi de Kuninga puka młody, mało znany artysta.
23:21
SPEAKER_00: Nazywa się Robert Raschenberg.
23:24
SPEAKER_00: Przynosi butelkę whisky na odwagę i prośbę, od której de Kuningowi opada szczęka.
23:30
SPEAKER_00: Chce dostać rysunek po to, żeby go wymazać.
23:36
SPEAKER_00: Wymazywanie własnych prac to za mało tłumaczy,
23:39
SPEAKER_00: żeby to było dziełem sztuki, musi wymazać coś, co samo jest sztuką.
23:45
SPEAKER_00: De Kooning długo milczy,
23:47
SPEAKER_00: nie podoba mu się ten pomysł i mówi wprost, a potem sięga po tekę i zaczyna szukać.
23:54
SPEAKER_00: Odrzuca rysunek, którego by nie żałował, bo to byłoby oszustwo.
23:59
SPEAKER_00: Wybiera taki,
24:00
SPEAKER_00: do którego jest przywiązany i na dokładkę wykonany kredką,
24:05
SPEAKER_00: tuszem i ołówkiem, żeby wymazywanie zajęło jak najwięcej czasu.
24:12
SPEAKER_00: Rauschenberg będzie go ścierał przez blisko dwa miesiące.
24:15
SPEAKER_00: Zużyje dziesiątki gumek.
24:18
SPEAKER_00: Tak powstanie Erased the Kuning Drawing, jeden z aktów założycielskich sztuki konceptualnej.
24:27
SPEAKER_00: Stary mistrz podał rękę pokoleniu,
24:29
SPEAKER_00: które przyszło go zdetronizować z pełną świadomością, co robi.
24:35
SPEAKER_00: Bo detronizacja wisi w powietrzu, tyle że na razie z innej strony.
24:41
SPEAKER_00: W Cedar Tavern,
24:42
SPEAKER_00: obskurnym barze przy University Place,
24:45
SPEAKER_00: gdzie malarze przepijają swoje rosnące honoraria,
24:50
SPEAKER_00: de Kooning regularnie ląduje przy stoliku naprzeciwko Jacksona Pollocka.
24:55
SPEAKER_00: Prasa robi z nich rywali.
24:58
SPEAKER_00: Oni sami zresztą też piją razem,
25:01
SPEAKER_00: kłócą się o malarstwo,
25:02
SPEAKER_00: czasem dochodzi do rękoczynów, a następnego wieczoru znowu siedzą obok siebie.
25:10
SPEAKER_00: Dwóch królów jednego miasta, które ma tylko jeden tron.
25:15
SPEAKER_00: Aż przychodzi wieczór 11 sierpnia 1956 roku,
25:20
SPEAKER_00: Na drodze Pod Springs na Long Island rozpędzony Oldsmobile Poloka wypada z zakrętu
25:28
SPEAKER_00: i uderza w drzewa.
25:30
SPEAKER_00: Polok ginie na miejscu.
25:33
SPEAKER_00: Z wraku wychodzi żywa, młoda kobieta.
25:36
SPEAKER_00: Jego kochanka ma na imię Ruth.
25:40
SPEAKER_00: Zapamiętajcie i ją.
25:42
SPEAKER_00: Ruth Klingman,
25:43
SPEAKER_00: 26-letni,
25:45
SPEAKER_00: I teraz uwaga,
25:46
SPEAKER_00: bo to jeden z najbardziej niewiarygodnych zwrotów w całej tej historii.
25:51
SPEAKER_00: Niecały rok po katastrofie Roof zostaje kochanką de Kooninga.
26:13
SPEAKER_00: Kochanka zmarłego rywala i największy żyjący rywal.
26:19
SPEAKER_00: Nowy Jork huczy od plotek,
26:21
SPEAKER_00: a de Kooning,
26:22
SPEAKER_00: jakby chciał dolać oliwy do ognia,
26:25
SPEAKER_00: maluje w 1957 roku obraz w wielką rozświetloną abstrakcję i kiedy Ruth
26:34
SPEAKER_00: na jego widok wykrzykuje z zachwytu jedno słowo, malarz tak właśnie go tytułuje.
26:43
SPEAKER_00: Do dziś wisi w muzeach z tym okrzykiem w nazwie.
26:47
SPEAKER_00: Tyle, że w życiu prywatnym de Kooninga niewiele już zostało z dawnej beztroski.
26:54
SPEAKER_00: Wszystko zaczyna się sypać.
26:56
SPEAKER_00: Powoli, ale nieubłagalnie.
26:59
SPEAKER_00: Na początku 1956 roku jego kochanka Jean Ward rodzi mu córkę, Lisę.
27:09
SPEAKER_00: Rok później on i Elaine oficjalnie się rozstają, choć co ciekawe nigdy nie wezmą rozwodu.
27:18
SPEAKER_00: Elaine zostaje w Nowym Jorku i toczy własną walkę z biedą i alkoholem,
27:23
SPEAKER_00: a Willem pije tak, że przestaje to być bohemą, a zaczyna być po prostu chorobą.
27:31
SPEAKER_00: Znikające tygodnie, ciągi po których przyjaciele znajdują go nieprzytomnego.
27:37
SPEAKER_00: I to wszystko dzieje się w momencie,
27:40
SPEAKER_00: w którym jest bez żadnej przesady najsławniejszym malarzem Ameryki.
27:46
SPEAKER_00: Po śmierci Poloka tron należy do niego.
27:50
SPEAKER_00: Młodzi malują tak jak on,
27:52
SPEAKER_00: mówi się wręcz o całej szkole de Kuninga,
27:55
SPEAKER_00: o zastępach naśladowców jego zamaszystego gestu.
28:01
SPEAKER_00: On sam skomentuje to kiedyś z typową dla siebie autoironią,
28:05
SPEAKER_00: że wystarczy machnąć pędzlem, a już jest się w jego stylu.
28:12
SPEAKER_00: I wtedy robi coś, czego nikt się nie spodziewa.
28:15
SPEAKER_00: Ucieka.
28:17
SPEAKER_00: Z centrum świata,
28:18
SPEAKER_00: z miasta,
28:19
SPEAKER_00: którego koronowało,
28:20
SPEAKER_00: wyprowadza się na wieś,
28:23
SPEAKER_00: do Springs na Long Island, tej samej okolicy, gdzie mieszkał i zginął Polok.
28:29
SPEAKER_00: Kupuje kawałek ziemi wśród zarośli i zaczyna budować pracownię.
28:35
SPEAKER_00: I to jest osobna,
28:37
SPEAKER_00: cudowna historia,
28:38
SPEAKER_00: bo o nią projektuje sam,
28:41
SPEAKER_00: bez architekta, inspirując się halami fabrycznymi i holenderskimi stodołami.
28:48
SPEAKER_00: Budowa ciągnie się latami,
28:50
SPEAKER_00: pochłania fortunę,
28:52
SPEAKER_00: sąsiedzi pukają się w czoło,
28:54
SPEAKER_00: powstaje gigantyczna, pełna światła świątynia pracy, w której spędzi resztę życia.
29:02
SPEAKER_00: A skoro o porządkowaniu życia mowa,
29:05
SPEAKER_00: to rok 1962 przynosi scenę, którą trzeba sobie w pełni uświadomić.
29:12
SPEAKER_00: Willem de Kooning składa przysięgę i zostaje obywatelem Stanów Zjednoczonych.
29:19
SPEAKER_00: 36 lat po tym jak wślizgnął się do tego kraju w maszynowni frachtowca bez dokumentów
29:26
SPEAKER_00: i bez słowa angielskiego.
29:28
SPEAKER_00: A dwa lata później w 1964 roku prezydent Leiden Johnson wręcza mu prezydencki medal wolności.
29:38
SPEAKER_00: Najwyższe cywilne odznaczenie Ameryki.
29:43
SPEAKER_00: Były nielegalny imigrant i były malarz pokojowy odbiera medal w białym domu.
29:50
SPEAKER_00: Jeśli ktoś kiedyś zapyta Was o amerykański sen, macie gotową odpowiedź.
29:56
SPEAKER_00: Na Long Island zmienia się też jego malarstwo i to jak?
30:00
SPEAKER_00: Znikają miejskie gazetowe brudy, a wchodzi światło, woda, piach.
30:06
SPEAKER_00: De Kuning jeździ rowerami przy plażach,
30:09
SPEAKER_00: godzinami gapi się na zatokę i mówi,
30:12
SPEAKER_00: że nie chce malować natury, chce być z nią w kontakcie.
30:18
SPEAKER_00: Eksperymentuje z samą materią farby,
30:20
SPEAKER_00: dolewa do niej wodę i olej szafranowy, żeby była śliska, tłusta, cielesna.
30:27
SPEAKER_00: Powstają obrazy takie jak Różanopalca, Jutrzenka prosto z Homera.
30:32
SPEAKER_00: Tyle, że nad zatoką na Long Island.
30:35
SPEAKER_00: I ten właśnie obraz kupuje w 1964 roku amsterdamskie Stedelijk Museum.
30:43
SPEAKER_00: Pierwsze europejskie muzeum, które w ogóle kupiło jego pracę.
30:48
SPEAKER_00: Holandia zaczyna się upominać o syna, który uciekł.
30:54
SPEAKER_00: Upomni się na dobre w 1968 roku,
30:58
SPEAKER_00: kiedy wyżej wspomniane Stedelijk Museum organizuje mu wielką retrospektywę.
31:04
SPEAKER_00: Dick Koenig leci do Europy i po 42 latach staje na holenderskiej ziemi.
31:11
SPEAKER_00: Chłopak z maszynowni wraca jako gwiazda światowego formatu.
31:16
SPEAKER_00: Na otwarciu odbiera nagrodę.
31:18
SPEAKER_00: Tłumy chcą go dotknąć.
31:21
SPEAKER_00: A on podobno czuje się w Rotterdamie obco.
31:24
SPEAKER_00: Miasto zbombardowane w czasie wojny i odbudowane na nowo nie przypomina tego, z którego uciekał.
31:32
SPEAKER_00: Można wrócić do kraju.
31:34
SPEAKER_00: Do przeszłości nie da się wrócić.
31:38
SPEAKER_00: Za to można próbować nowych rzeczy.
31:40
SPEAKER_00: Nawet po 60-ce w 1969 roku w Rzymie de Kooning pierwszy raz bierze do rąk glinę
31:49
SPEAKER_00: i odkrywa rzeźbę.
31:52
SPEAKER_00: Lepiej figury metodą, która idealnie do niego pasuje.
31:56
SPEAKER_00: Czasami zamykając oczy, żeby ręce pracowały same, bez cenzury wzroku.
32:03
SPEAKER_00: Z tych eksperymentów powstaną później odlewy z brązu.
32:07
SPEAKER_00: Wielkie,
32:08
SPEAKER_00: poskręcane,
32:10
SPEAKER_00: groteskowe postaci,
32:12
SPEAKER_00: jakby jego malowane kobiety zeszły z płócien i stanęły na nogach.
32:17
SPEAKER_00: Tylko, że alkohol.
32:19
SPEAKER_00: Alkohol nie odpuszcza.
32:22
SPEAKER_00: Lata 70. to sinusoida coraz bardziej stroma.
32:26
SPEAKER_00: Okresy pracy przerywane są ciągami, po których ląduje w szpitalu.
32:32
SPEAKER_00: Pod koniec dekady jest już jasne, że sam z tego nie wyjdzie i wtedy wraca Elaine.
32:40
SPEAKER_00: Po prawie 20 latach osobno w 1976 roku znowu są razem.
32:47
SPEAKER_00: Elaine, która sama zdążyła wygrać walkę z nałogiem, przejmuje dowodzenie.
32:53
SPEAKER_00: Reorganizuje dom, pilnuje lekarzy, zatrudnia asystentów, odcina dopływ alkoholu i to działa.
33:03
SPEAKER_00: Willem przeźwieje, wraca do formy, pracownia w Springs znowu tętni pracą.
33:10
SPEAKER_00: W dniu 75. urodzin rząd holenderski robi go oficerem orderu o ranie Nassau.
33:19
SPEAKER_00: Stary lew ma osiemdziesiątkę na horyzoncie,
33:22
SPEAKER_00: świeżo odzyskaną jasność umysłu i wciąż maluje po kilka godzin dziennie.
33:30
SPEAKER_00: A jednak coś jest nie tak.
33:32
SPEAKER_00: Drobiazgi na początku, zapomniane nazwisko, urwany wątek w rozmowie.
33:39
SPEAKER_00: Pytanie zadane drugi raz o to samo w ciągu pięciu minut.
33:45
SPEAKER_00: Asystenci wymieniają spojrzenia i tłumaczą to wiekiem,
33:49
SPEAKER_00: zmęczeniem albo latami picia, ale Elaine zaczyna podejrzewać, że to coś innego.
33:55
SPEAKER_00: Coś, co dopiero zaczyna zaciskać pętlę.
34:00
SPEAKER_00: I tu dochodzimy do ostatniego, najbardziej poruszającego pytania tej opowieści.
34:06
SPEAKER_00: Co się dzieje, kiedy malarz traci pamięć, ale nie traci ręki?
34:12
SPEAKER_00: Odpowiedź na to pytanie zaczyna się od diagnozy,
34:15
SPEAKER_00: której przez długi czas nikt nie chce wypowiedzieć na głos.
34:19
SPEAKER_00: W połowie lat osiemdziesiątych lekarze stwierdzają u de Kooninga,
34:27
SPEAKER_00: Postępującą demencję, najprawdopodobniej chorobę Alzheimera.
34:32
SPEAKER_00: Najpierw znikają słowa,
34:34
SPEAKER_00: człowiek,
34:34
SPEAKER_00: który nigdy do końca nie opanował angielskiego, A holenderski zostawił za oceanem.
34:41
SPEAKER_00: Zaczyna gubić w tym momencie oba języki naraz.
34:45
SPEAKER_00: Potem znikają twarze.
34:48
SPEAKER_00: W końcu przychodzą dni, w których nie poznaje własnych obrazów.
34:52
SPEAKER_00: A jednak codziennie rano wchodzi do pracowni i maluje.
34:56
SPEAKER_00: I to jest właśnie ten fenomen, o który historycy sztuki spierają się do dziś.
35:03
SPEAKER_00: Obrazy z lat osiemdziesiątych nie przypominają niczego, co malował wcześniej.
35:09
SPEAKER_00: Znika gęsta, tłusta materia, znikają warstwy nakładane i zeskrobywane miesiącami.
35:18
SPEAKER_00: Zostaje biel,
35:19
SPEAKER_00: rozległe,
35:20
SPEAKER_00: jasne płaszczyzny,
35:22
SPEAKER_00: po których płyną pojedyncze stęgi czerwieni,
35:26
SPEAKER_00: błękitu i żółci, wijące się jak w zwolnionym tempie.
35:32
SPEAKER_00: Jest w nich lekkość, której ten malarz nie miał nigdy.
35:35
SPEAKER_00: Jakby po 60 latach zmagań z farbą nagle odpuścił i pozwolił ręce tańczyć.
35:43
SPEAKER_00: No i tu pojawia się pytanie, które musi paść.
35:46
SPEAKER_00: Czy to jest jeszcze on?
35:48
SPEAKER_00: W 1989 roku
35:51
SPEAKER_00: Sąd uznaje de Kooninga za niezdolnego do prowadzenia własnych spraw.
35:57
SPEAKER_00: Opiekę prawną przejmują córka Lisa i prawnik John Eastman.
36:02
SPEAKER_00: W pracowni asystenci przygotowują płótna,
36:05
SPEAKER_00: mieszają farby według dawnych receptur,
36:08
SPEAKER_00: ustawiają wszystko tak, żeby mistrz mógł po prostu podejść i zacząć malować.
36:14
SPEAKER_00: Sceptycy pytają więc wprost, kto właściwie jest autorem tych obrazów?
36:20
SPEAKER_00: Człowiek, który chwilami nie pamięta jak się nazywa?
36:24
SPEAKER_00: Zespół asystentów?
36:26
SPEAKER_00: A może rynek, któremu bardzo wygodnie jest podtrzymywać produkcję dzieł żyjącej legendy?
36:33
SPEAKER_00: Obrońcy odpowiadają argumentem,
36:35
SPEAKER_00: który daje do myślenia,
36:37
SPEAKER_00: Malowanie po tylu dekadach nie jest u de Kooninga aktem intelektu,
36:43
SPEAKER_00: tylko czymś głębszym, zapisanym w ciele.
36:47
SPEAKER_00: Pamięć opowieści umiera, pamięć ręki nie.
36:52
SPEAKER_00: Kuratorzy,
36:52
SPEAKER_00: którzy po latach pokażą te płótna na wielkich wystawach zwrócą uwagę,
36:57
SPEAKER_00: że nawet w najpóźniejszych pracach rozpoznać można jego charakterystyczny gest,
37:03
SPEAKER_00: ślad ruchu ramienia, którego nie da się podrobić.
37:08
SPEAKER_00: Ja tego sporu nie rozstrzygnę,
37:10
SPEAKER_00: powiem tylko,
37:11
SPEAKER_00: że kiedy patrzy się na te białe obrazy,
37:14
SPEAKER_00: wiedząc w jakich okolicznościach powstawały,
37:18
SPEAKER_00: trudno nie widzieć w nich czegoś przejmującego.
37:21
SPEAKER_00: Człowiek znika, a malarstwo zostaje.
37:25
SPEAKER_00: Do samego końca.
37:27
SPEAKER_00: Los dopisuje do tej historii jeszcze jeden okrutny rozdział.
37:32
SPEAKER_00: Elaine, która wróciła,
37:34
SPEAKER_00: wyciągnęła go z nałogu i zorganizowała mu życie na nowo,
37:39
SPEAKER_00: umiera na raka płuc w lutym 1989 roku.
37:45
SPEAKER_00: Willem, pogrążony już głęboko w chorobie,
37:48
SPEAKER_00: prawdopodobnie nigdy w pełni nie pojmuje, że jej nie ma.
37:52
SPEAKER_00: Kobieta,
37:53
SPEAKER_00: która towarzyszyła mu przez pół wieku,
37:56
SPEAKER_00: odchodzi pierwsza, a on nie może jej nawet opłakać.
38:01
SPEAKER_00: Około 1991 roku odkłada pędzel na dobre.
38:07
SPEAKER_00: Umiera 19 marca 1997 roku w swojej pracowni w Springs.
38:15
SPEAKER_00: W tej samej świetlistej hali, którą kiedyś sam sobie wymyślił.
38:19
SPEAKER_00: Ma 92 lata.
38:22
SPEAKER_00: I wtedy zaczyna się drugie życie Willema de Kooninga.
38:28
SPEAKER_00: To, które mierzy się w dolarach.
38:31
SPEAKER_00: W 2006 roku David Geffen sprzedaje obraz Women Free za 137,5 miliona.
38:38
SPEAKER_00: W 2016 roku płótno Untitled 25 osiąga na aukcji ponad 66 milionów,
38:42
SPEAKER_00: ustanawiając rekord aukcyjny artysty.
38:55
SPEAKER_00: A między tymi transakcjami dochodzi do tej, od której zaczęliśmy całą opowieść.
39:02
SPEAKER_00: Wrzesień 2015 roku.
39:05
SPEAKER_00: Miliarder Kenneth Griffin kupuje od Geffena obraz Interchange za 300 milionów dolarów.
39:14
SPEAKER_00: W tamtej chwili to najwyższa cena w historii handlu sztuką.
39:18
SPEAKER_00: I posłuchajcie jeszcze jednego szczegółu, bo on domyka te kwoty jak puenta.
39:23
SPEAKER_00: Kiedy de Kooning namalował Interchange w 1955 roku, sprzedał go za 4000 dolarów.
39:32
SPEAKER_00: Po odliczeniu prowizji galerii do jego kieszeni trafiło może dwa tysiące.
39:38
SPEAKER_00: Od dwóch tysięcy do trzystu milionów.
39:42
SPEAKER_00: Chłopak z maszynowni zostałby najdroższym malarzem świata,
39:46
SPEAKER_00: tyle że sam nigdy się o tym nie dowiedział.
39:50
SPEAKER_00: Zresztą podejrzewam,
39:51
SPEAKER_00: że wzruszyłby na to ramionami,
39:53
SPEAKER_00: bo jeśli czegoś ta historia uczy to tego, że pieniądze nigdy nie były jej tematem.
40:01
SPEAKER_00: Jej tematem była praca rzemieślnicza, uparta,
40:05
SPEAKER_00: codzienna praca chłopaka,
40:07
SPEAKER_00: który w wieku 12 lat uczył się złocić szyldy i który 70 lat później
40:13
SPEAKER_00: z umysłem gasnącym,
40:15
SPEAKER_00: jak wyłączone po kolei światła, wciąż każdego ranka stawał przed płótnem.
40:22
SPEAKER_00: Na koniec zostawiłam sobie jeden drobiazg.
40:27
SPEAKER_00: Pamiętacie Leo Coana,
40:29
SPEAKER_00: tego człowieka,
40:29
SPEAKER_00: który w 1926 roku najpierw oszukał de Kooninga na 25 guldenów,
40:35
SPEAKER_00: a potem ukrył go w maszynowni frachtowca?
40:39
SPEAKER_00: Otóż ta znajomość przetrwała całe życie.
40:44
SPEAKER_00: W 1963 roku de Kooning namalował gwasz,
40:47
SPEAKER_00: jeden ze swoich świetlistych pejzaży i zadedykował go Coanowi.
40:53
SPEAKER_00: A w 1977 roku Koan podarował tę pracę w imieniu swoim i malarza Muzeum w Rotterdamie.
41:03
SPEAKER_00: W mieście, z którego pół wieku wcześniej pomógł mu uciec.
41:08
SPEAKER_00: Bilet w jedną stronę, opłacony pożyczonymi guldenami, wrócił do portu jako dzieło sztuki.
41:15
SPEAKER_00: Historia rzadko domyka się tak czysto.
41:18
SPEAKER_00: Ta się domknęła?
41:20
SPEAKER_00: Dziękuję, że spędziliście ze mną ten czas i wysłuchaliście tej opowieści.
41:25
SPEAKER_00: Za tydzień wracam z kolejnym odcinkiem Art Perspective.
41:29
SPEAKER_00: Do usłyszenia.
41:30
SPEAKER_00: Miłego wieczoru.
41:31
SPEAKER_00: Cześć.