Latest / Przygody Felka Wafelka - bajki dla dzieci / Skąd nos bierze kozy? 🤧 ciekawostki dla dzieci | Felek Wafelek (SNF_038)

Transcript

Skąd nos bierze kozy? 🤧 ciekawostki dla dzieci | Felek Wafelek (SNF_038) · Przygody Felka Wafelka - bajki dla dzieci

0:00
Witajcie moi czekoladowi odkrywcy opowiem wam dziś coś,
0:04
co przytrafiło mi się niedawno. Była wiosna, słońce, świeciło,
0:09
kwiaty, kwitły, wszystko pachniało, a ja stałem na łące
0:14
za czekoladową chatką i wąchałem wdech.
0:20
Lipa, mniszki lekarskie może trochę skoszonej trawy pyszne,
0:26
jeszcze jeden wdech i nagle absik.
0:31
Kichnąłem tak mocno, że notatnik naukowo czekoladowy wypadł mi z
0:35
kieszeni, a z nosa. No cóż, z nosa wyleciało coś
0:40
czego wafelki w sumie się nie wstydzą 2 malutkie, lśniące,
0:45
karmelowo brązowe kuleczki, które spokojnie wylądowały na
0:48
płatku mniszka. Karmelowe gluty.
0:53
To jeden z uroczych przywilejów bycia wafelkiem jak kicham z
0:56
przejęcia albo z wiosennych kwiatków to z nosa wylatuje
1:00
karmel. Słodkie prawda, ale zaraz.
1:04
Siedziałem i patrzyłem na ten mniszek i nagle przyszło mi do
1:08
głowy pytanie, które powinno było przyjść znacznie wcześniej.
1:13
Co wylatuje z nosa ludziom? Skąd w ogóle biorą się w nosach
1:17
te małe zakrzepłe kuleczki, które po polsku nazywamy kozami,
1:22
a naukowcy nazywają znacznie bardziej poważnym słowem?
1:26
Wziąłem notatnik naukowo czekoladowy, odkurzyłem z niego
1:30
karmelowy ślad po lądowaniu i zapisałem wielkimi literami.
1:34
Skąd nos bierze kozy i po co mu to?
1:38
No i zaczęło się tropienie. Ale zanim wejdziemy w ten nos po
1:42
uszy, kliknijcie Obserwuj, żeby żaden odcinek wam nie uciekł.
1:47
A jeśli chcecie, żeby felek miał więcej kakao, paliwa i więcej
1:51
odcinków, powiedzcie rodzicom o patronite każda czekoladka się
1:55
liczy, no to wchodzimy i to głęboko.
1:59
Koza ta prawdziwa naukowa koza z nosa to nic innego jak wysuszony
2:05
śluz a śluz to lepka ciecz, którą nos produkuje non stop
2:09
całą dobę, nawet kiedy śpisz, nawet kiedy o tym nie myślisz,
2:14
nawet kiedy akurat oglądasz telewizję i wydaje ci się, że
2:17
nos po prostu siedzi na twarzy i nic nie robi, nos nigdy nic nie
2:22
robi, nos zawsze pracuje. To tak jak taśma klejąca z
2:26
wentylacją. Śluz jest tą taśmą lepką, mokrą,
2:31
gotową łapać wszystko co wdychamy a koza to dowód na to,
2:35
że taśma robiła swoją robotę tak sumiennie, że w końcu wyschła i
2:40
stwardniała. Koza to raport z pracy, gotowy
2:44
wydruk z całonocnej zmiany. Zacząłem tropić pierwsze
2:48
odkrycie, nos i gardło produkują razem naprawdę dużo śluzu
2:53
każdego dnia od mniej więcej pół litra do nawet ponad litra.
2:57
Konkretna ilość zależy od człowieka od wilgotności
3:01
powietrza. Od pory roku zadzwoniłem do
3:04
profesora pstryczka, żeby to potwierdzić, bo myślałem, że mam
3:07
błąd w notatniku. Profesorze, pół litra.
3:11
Do litra dziennie. Z nosa i gardła zapytałem
3:17
rinologicznie biorąc tak felku i większość tego jest połykana
3:22
całkowicie bezwiednie odparł pstryczek z charakterystycznym
3:26
pstryknięciem w tle. Szyli, powiedziałem wolno przez
3:31
rok moje drogi oddechowe wytwarzają, czekajcie, liczę.
3:37
Policzyłem przy litrze dziennie 365 l rocznie tyle, co całkiem
3:42
porządna wanna. To jest albo bardzo imponujące,
3:48
albo mój notatnik właśnie zaczął drżeć z wrażenia.
3:52
Skąd bierze się tyle śluzu? W wyściółce nosa siedzą 1000
3:57
malutkich komórek. Naukowcy nazywają je komórkami
4:00
kupowymi, bo pod mikroskopem wyglądają jak miniaturowe
4:04
kielichy. Pracują bez przerwy i wydzielają
4:07
śluz i nie tylko nos, gardło, płuca, żołądek, wszędzie
4:11
komórki, kubkowe wszędzie śluz. Ale wróćmy do nosa, śluz z nosa
4:17
to w ogromnej większości po prostu woda zazwyczaj coś w
4:21
okolicach 95 do 98%, pozostałe kilka procent to już cała apteka
4:28
białka zwane mucynami, które nadają śluzowi.
4:31
Te charakterystyczną lepkość, sole mineralne, enzymy,
4:35
przeciwciała i cała gromadka substancji, które mają jedno
4:39
zadanie. Łapać intruzów.
4:42
I właśnie w tym miejscu pojawia się mój ulubiony moment w tym
4:45
odcinku sprawdziłem skład kozy, zajrzałem do badań, zajrzałem do
4:51
notatnika i to, co znalazłem kompletnie zmieniło mój stosunek
4:55
do tej małej, skromnej kuleczki. Koza to wyschnięta mucyna to te
5:02
lepkie białka sieciowe jak niewidzialna pajęczyna, które
5:06
łapią wszystko co wdychamy. Kurz, pyłki, ziarenka sadzy,
5:10
bakterie, fragmenty wirusów i dodatkowo.
5:13
Martwe komórki odpornościowe, które poległy w walce i zostały
5:17
uwięzione w wysychającym śluzie. Koza to pole po bitwie.
5:23
Dowód na przeprowadzoną obronę. A ten żółto zielony kolor, który
5:27
czasem widać na chusteczce to wcale nie są bakterie, jak
5:31
często myślimy to jest enzym zwany mielo per oksyda są, który
5:36
pochodzi z martwych komórek odpornościowych neutrofili
5:39
żółtozielona koza często oznacza, że układ odpornościowy
5:43
działał intensywnie. Sam kolor nie mówi nam
5:46
wszystkiego, nie powie nam, czy infekcja już minęła, ani co
5:50
dokładnie ją wywołało. Ale mówi jedno, coś się tam
5:53
działo i ciało zareagowało. Zanotowałem to wielkimi literami
5:58
i podkreśliłem 2 razy, ale wracam do gwiazdy całego śluzu,
6:03
bo jest w nim jeszcze coś naprawdę niezwykłego.
6:07
Coś, o czym historia nauki pamięta rok 1922 Londyn,
6:11
Aleksander fleming, ten sam, który kilka lat później odkryje
6:16
penicylinę, siedzi w laboratorium, jest przeziębiony.
6:22
I robi coś, o czym dzisiaj raczej byśmy go nie pochwalili,
6:25
kapie kroplą śluzu z własnego nosa na salkę z bakteriami.
6:29
I nagle bakterie zaczynają ginąć.
6:33
Fleming nie może uwierzyć, szuka co w tym śluzie niszczy bakterie
6:38
i odkrywa enzym. Nazywa go lizozymem od greckiego
6:43
lisis. Rozpad i zimę ferment lizozym to
6:48
naturalny enzym przeciwbakteryjny rozcina
6:51
ścianki komórkowe bakterie jak miniaturowe nożyczki molekularne
6:55
powodując ich rozpad. Nos sam wytwarza własną obronę
7:00
chemiczną od milionów lat, zanim ktokolwiek wymyślił aptekę, to
7:05
lubię w nauce, zaczyna się od czegoś co wygląda jak
7:09
niestosowny gest badacza z przeziębieniem, a kończy się na
7:13
odkryciu, które zmienia medycynę.
7:16
Dziś lizozym jest składnikiem kropli do oczu przy zapaleniu
7:20
spojówek naturalnym środkiem ochronnym w przemyśle
7:23
spożywczym. Dodaje się go między innymi do
7:26
serów. I jest intensywnie badany jako
7:29
jeden z kandydatów w walce z bakteriami odpornymi na
7:32
antybiotyki. To, co fleming znalazł w nosie?
7:35
Przez przypadek jest 100 lat później wciąż aktywnym
7:39
kierunkiem farmaceutycznych badań.
7:41
No to mamy już co jest w śluzie i skąd pochodzi, ale zostało
7:46
jeszcze jedno pytanie, które musiało paść, skoro nos
7:50
produkuje tyle tego śluzu każdego dnia, to Dlaczego nie
7:53
pływamy w nim po uszy? Odpowiedź jest genialna w swojej
7:57
prostocie, w nosie, na całej jego wyściółce są 1000 maleńkich
8:02
włosków zwanych rzęskami. Są tak małe, że nie widać ich
8:07
gołym okiem. I biją miarowo, rytmicznie,
8:11
kilkanaście razy na sekundę. Bez przerwy jak wiosła w
8:16
miniaturowej łódce. Naukowcy mają na ten cały system
8:20
piękną nazwę mukocji liar i cleans, czyli oczyszczanie
8:25
śluzowo rzęskowe halę po felg, owemu ruchome schody śluzu, śluz
8:31
jedzie na rzęsach ku gardło i jest tam niepostrzeżenie
8:34
połykany przez całe życie połykamy spore ilości śluzu
8:39
dziennie i nawet o tym nie wiemy.
8:42
Puszek siedząc na moim biurku, spojrzał na mnie w tym momencie
8:45
z wyraźną miną. To ty o tym nie wiedziałeś i
8:50
tutaj koza jest właśnie tym, co dzieje się przy wyjściu, kiedy
8:53
śluz dociera blisko nozdrzy, woda z niego wyparowuje.
8:57
Szczególnie w suchym powietrzu, w ogrzewanym pokoju w zimie śluz
9:01
gęstnieje, twardnieje i zostaje jako twarda kuleczka.
9:05
Przy wyjściu z tunelu sprawdziłem to na sobie rano,
9:09
kiedy powietrze w pokoju przez całą noc wysychało od kaloryfera
9:13
kozy bardziej twardej i zwarte. Po południu po herbacie i trochę
9:17
wilgotniejszym powietrzu śluz bardziej płynny rzęski pracują
9:21
sprawniej, mniej zostaje przy wyjściu.
9:24
Działanie. Sprawdzone wynik zgadza się z
9:28
nauką. Wniosek.
9:31
Nos jest pogodynką wilgotności powietrza ok.
9:35
Teraz wiemy jak koza powstaje, ale zostało mi jeszcze jedno
9:39
pytanie, które się działo z tyłu głowy od samego początku przy
9:43
ludzie są jedynymi istotami, których nos to robi.
9:48
No dobra, powiem wam teraz coś, co mocno zmieniło mój stosunek
9:53
do dłubania w nosie rok 2022. Centrum Badań nad lemurem w
9:58
dreham w karolinie Północnej. Badaczka enckler fabr, kustosz
10:03
ssaków w Muzeum Historii naturalnej w bernie obserwuje aj
10:07
aj. To nocny lemur z Madagaskaru.
10:11
Wygląda jak skrzyżowanie lisa z małpą, ma duże oczy i palce jak
10:16
z bajki o wiedźmach i nagle aj aj wsadza palec w nos.
10:22
Fabre powiedziała potem dziennikarzom, kiedy to
10:24
zobaczyłam po prostu och. Łał, zainspirowana tym widokiem
10:30
fab i jej zespół przeszukali całą dostępną literaturę. 1000
10:35
filmów i raportów z obserwacji i stworzyli pierwszą naukową mapę
10:40
dłubania w nosie. U naczelnych wyniki opublikowano
10:44
w Journal of złodziej przynajmniej 12 gatunków,
10:49
goryle, szympansy, bonobo, orangutany, makai, kapucynki.
10:55
I aj aj jako numer 12. Badacze odkryli coś ważnego.
11:00
Wszystkie zwierzęta na tej liście mają wyjątkowo sprawne,
11:04
precyzyjne palce. Kapucynki potrafią ruszać
11:08
palcami niezależnie od siebie i dłubią goryles ich grubymi,
11:12
sprawnymi dłońmi dłubią, żeby dłubać w nosie potrzeba
11:17
zręczności to manualne wyzwanie. Aj aj ma środkowy palec długości
11:23
8 cm, cienki jak ołówek kościsty precyzyjnie ruchomy używa go do
11:30
szukanialarw pod korą drzew i tym samym palcem dłubie w nosie.
11:35
Kiedy fabre zrobiła tomografię komputerową czaszki?
11:38
Aj aj, wyszło coś niesamowitego. Palec przechodzi przez cały
11:42
kanał nosowy i prawdopodobnie sięga aż do gardła.
11:46
Wyobraźcie sobie wsadzacie palec w nos i łaskoczecie się nim po
11:51
gardle. No dobra, to jest trochę fuj,
11:56
ale i też trochę wow. A po co to robi?
12:00
Tu nauka wzrusza ramionami jedna hipoteza, czyszczenie kanału,
12:05
inna organizm pobiera próbki tego co wdychał i uczy się na
12:10
nich reagować. Fabryk.
12:12
Chce to zbadać dalej zanotowałem z gwiazdką jeden z naukowców
12:16
komentujących badanie przyznał wprost, być może nasza własna
12:20
społeczna stygma sprawia, że badacze niechętnie to
12:23
odnotowują. Nauka długo nie chciała pisać o
12:26
kozach. Rozumiem to uczucie.
12:30
Ale wróćmy na chwilę do naszego własnego nosa, bo jest jeszcze
12:34
jedna rzecz, którą chcę wam pokazać, taka, którą możecie
12:38
sprawdzić każdego ranka, bez żadnego sprzętu.
12:41
Kolor kozy jako podpowiedź. Felek proponuje mini przewodnik
12:47
przezroczysta albo Biała nos działa normalnie, rzęski
12:51
pracują, wszystko w porządku, żółto Zielona neutrofile były
12:56
aktywne kolor to ślad po ich enzymach sygnał, że układ
13:00
odpornościowy reagował, nie mówi nam wszystkiego, ale mówi coś
13:05
się tam działo. Czarna lub szara, dużo kurzu,
13:09
sadzy, zanieczyszczeń. Nos zatrzymał je, zanim dotarły
13:13
do płuc. Czerwonawa delikatne naczynka
13:16
krwionośne w nosie puściły trochę krwi za suche powietrze
13:20
albo za mocne wydmuchiwanie. Zapisałem tę tabelkę w notatniku
13:25
pod nagłówkiem poranny raport z nosa puszek nachylił się nad
13:30
notatnikiem obwąchał go i odszedł ze swoim zwykłym
13:34
krokiem. Mnie to nie dotyczy, a naukowcy
13:38
badający choroby płuc szczególnie mukowiscydozę, gdzie
13:41
śluz jest za gęsty i rzęski nie dają rady go przesuwać.
13:45
Intensywnie pracują właśnie nad tym taśmociągiem śluzu.
13:50
Rozumienie ruchomych schodów jest kluczem do terapii, które
13:53
mogą pomóc dzieciom, których płuca duszą się w za ciężkim
13:57
śluzie. Ruchome schody okazują się
14:00
sprawą dosłownie życiową. Wyciągnąłem notatnik i dopisałem
14:05
jeszcze kilka rzeczy, których nie mogłem zostawić bez
14:08
wykrzyknika po pierwsze nos i gardło produkują razem od pół
14:13
litra do nawet ponad litra śluzu dziennie i prawie całość jest
14:17
połykana nieświadomie zanim zdąży stać się kozą.
14:21
Po drugie w jednym anonimowym badaniu ankietowym z 1995 roku.
14:27
Prawie 91% ankietowanych dorosłych przyznało, że
14:31
regularnie dłubie w nosie. Jedno badanie, ale jakie to
14:36
znaczy, jeśli spojrzycie na dziesięcioro ludzi?
14:39
Dziewięcioro długie, a dziesiąte robi bardzo niewinną minę.
14:44
Po trzecie rinotil lexis naukowa nazwa dłubania w nosie i muko
14:49
pagia zjadanie kóz to prawdziwe terminy medyczne.
14:54
Zapisałem je w notatniku, bo brzmią zbyt dobrze, żeby z nich
14:57
nie skorzystać. Po czwarte, lizozym naturalny
15:02
enzym przeciwbakteryjny z nosa. Odkryty przez fleminga przez
15:05
przypadek w 1922 roku jest 100 lat później wciąż aktywnym
15:09
kierunkiem farmaceutycznych badań nad odpornością wrodzoną.
15:12
Po piąte, większe cząstki unoszące się w powietrzu rzędu
15:17
kilku mikrometrów i więcej zazwyczaj osiadają już w nosie i
15:22
nigdy nie docierają do płuc. Nos łapie je, zanim w ogóle
15:26
zorientują się, że próbowały. Kiedy wróciłem na łąkę, po tym
15:31
wszystkim te 2 karmelowe kuleczki na płatku mniszka
15:35
wyglądały już trochę inaczej. To nie był bałagan, to był
15:40
raport mój nos bez przerwy, bez żadnego sygnału z mojej strony,
15:45
bez żadnej prośby, bez żadnego przypomnienia produkował śluz,
15:50
uzbrajiał go w enzymy i białka obronne.
15:52
Wędrował nim po ruchomych schodach rzęsek i wychwytywał
15:56
każdą cząstkę, która nie powinna dotrzeć do moich płuc i zostawił
16:01
mi raport. Gotowy, zwinięty w małą kulkę
16:05
przy wyjściu. Myślę, że jesteśmy bardzo
16:08
przyzwyczajeni do tego, że nasze ciało po prostu działa, że płuca
16:12
oddychają, serce bije krew, płynie.
16:16
Ale nos robi coś, może mniej romantycznego i przez to mniej
16:20
docenianego stoi na bramce całą dobę łapie to czego nie widać i
16:26
nigdy nie narzeka. Następnym razem kiedy zobaczycie
16:30
kozę zanim sięgniecie po chusteczkę możecie przez sekundę
16:34
poczuć coś w rodzaju wdzięczności.
16:37
Wasz nos właśnie skończył nocną zmianę.
16:41
I wykonał ją bez żadnej pochwały, a teraz mam dla was
16:44
pytanie gotowi. Wiecie już, że żółto Zielona
16:48
koza to ślad po aktywności układu odpornościowego, ale
16:51
powiedzcie mi co oznacza czarna koza czy to a nos jest chory i
16:56
produkuje ciemny pigment? Kiedy jest zmęczony b wdycha
17:00
liście dużo kurzu i sadzy, a nos to wszystko przechwycił czy c to
17:05
znaczy, że trzeba natychmiast dzwonić do profesora pstryczka?
17:08
Odpowiedź piszcie w komentarzach.
17:11
Przyjmuję też propozycję na kolejne tajemnice z nosa, jest
17:14
ich więcej niż myślicie. Na czekoladowym tropie był dziś
17:19
z wami wasz felek wafelek. Pamiętajcie, wasze ciało jest
17:23
niesamowite, nawet w tych miejscach, o których nie
17:26
rozmawiamy przy śniadaniu. Słodkie myślenie to rozwiązanie
17:31
i do następnego odcinka. Jeżeli felek stał się już
17:35
znajomym głosem w waszym domu, zaobserwujcie nasz kanał i
17:38
zostawcie ocenę, to dla nas najmilszy sygnał, by opowiadać
17:43
dalej, a jeśli chcecie wesprzeć przygody felka, możecie postawić
17:46
mu symboliczne kakao na patronite.
17:49
Ten mały gest daje nam wielką moc do tworzenia kolejnych
17:53
historii na czekoladowym tropie link znajdziecie w opisie,
17:57
dziękuję, że jesteście częścią tego świata.