Latest / 8. Gün 25. Saat / Ruh ikizi diye bir şey gerçekten var mı? - #Aşk2

Transcript

Ruh ikizi diye bir şey gerçekten var mı? - #Aşk2 · 8. Gün 25. Saat

0:09
Sekizinci gün 25 saatten hepinize selamlar.
0:13
Ben Fırat umarım iyisinizdir. Bu bölümde aşkın ta kendisini
0:18
masaya yatırıyoruz. Miny serimizin ikinci bölümüyle
0:21
yola devam edelim. Yani insanlığın binlerce yıldır
0:24
peşinden koştuğu, kimi zaman şiire, kimi zaman savaşa dönüşen
0:29
o şeyden bahsedeceğiz. Platon'dan budizme, stoacılardan
0:33
hariç froma kadar geniş bir yolculuk bu ve ilk durağımız
0:38
millet meclisinin de çok ötes. Bir toplantı antik atina'da bir
0:43
şölen gecesine gideceğiz. Milattan önce 416 yılı civarını
1:02
hayal edin. Atina'nın seçkin aydınları bir
1:05
ev yemeğinde toplanmış. Konu aşk nedir?
1:08
Sorusu bir değil. Birkaç kafadan cevap çıkacak bu
1:11
soruya işte platon'un şölen diyaloğu tam da bu gecenin kaydı
1:16
ama bu sıradan bir kayıt değil, insanlık tarihinin aşka dair en
1:20
derin sorularını soran en çılgın cevapları da veren bir Metin ve
1:25
o masada oturan isimlerden biri var ki bu abinin söyledikleri
1:28
bugün bile insanların. Işleyebiliyor.
1:32
Bu kişi aristofanes kendisini bilenleriniz tiyatrocu olarak
1:37
bilir. Güldürü yazarı alaycı biri ama o
1:40
gece öyle bir şey anlatıyor ki kulağa masaldan farklı geliyor
1:44
ta içinizde bir yere dokunuyor. Adam aristofanes şunu diyor, bir
1:49
zamanlar insanlar böyle değildi. Bizim gibi iki kollu, iki
1:53
bacaklı tek yüzlü değillerdi. Başlangıçta üç cins vardı, erkek
1:58
kadın. Ve bu ikisinin karışımı olan
2:01
androjenin bu varlıklar küresel bedenleriydi. 8 kolları, 8
2:05
bacakları, iki yüzleri vardı, iki farklı yöne bakarlardı.
2:09
Aynı zamanda ve güçlüydüler. O kadar güçlüydüler ki tanrılara
2:13
kafa tutmaya kalktılar. Zeus ta buna çok kızdı ama yok
2:17
edemezdi onları. Çünkü insanlığı yok etmek demek.
2:20
Kendisine yapılan sunakları kurbanları da yok etmekte.
2:24
Peki ne yaptı 2'ye böldü onları böyle anlatıyor.
2:27
Aristofanes tam ortasından bir elma gibi.
2:30
Öldü insanları apollona da yaraları iyileştirmelerine
2:34
bakışları bölünme noktasına yani göbeğe çevirmelerini söyledi.
2:38
Ta ki insanlar bu cezayı hatırlasın diye bu söylediklerim
2:43
aristofanezin ağzından ve ondan itibaren her bölünmüş parça
2:48
diğer yarısını aramaya başlamış bulduğunda sarılıyor bırakmak
2:52
istemiyor. Yemeden içmeden kesiliyor.
2:54
Yani açlık bu değildi, başka bir şeydi.
2:57
Tamamlanma özlemi. Şimdi bu hikaye neden güçlü?
3:01
Çünkü içimizde bir yerlere dokunuyor değil mi?
3:03
Biri gelip de ben seni hep biliyordum.
3:06
Tanışmamış olsak da dediğinde ya da siz birini gördüğünüzde ya
3:10
ben bunu önceden biliyordum hissine kapıldığınızda işte
3:13
aristofanezin miti orada devreye giriyor.
3:17
Ruh ikizi kavramının kökeni tam burası zaten modern pop
3:21
kültürünün sol met takıntısı, Hollywood filmlerinin o
3:25
kaçınılmaz karşılaşma sahneleri, hatta bizim türk dizilerinin
3:29
seni görünce tanıdım içimde bir şeyler değişti.
3:32
Sanki bir yarımı bulmuşum vari diyalogları hepsi bu masaya bu
3:36
geceye dayanıyor, iki ceset bir ruh demiş Mevlana aristofanezise
3:41
ise daha da geri gidip demiş ki zaten bunlar hep bir bütündü ama
3:46
şunu da düşünmek lazım. Umut ne kadar romantik bir o
3:49
kadar da ağır çünkü içinde muazzam bir çaresizlik var.
3:52
Siz bir parçasınız eksiksiniz ve o diğer parçayı bulmadan da
3:57
tamamlanmayacaksınız. Aslında bu durum aşkı bir
4:01
tamamlama meselesi haline getiriyor.
4:03
Yani birini sevmiyorsunuz, kendinizi arıyorsunuz aslında
4:07
filozoflar buna egotik aşk da diyor.
4:10
Başka birinde kendini bulmak ve bu öyle bir anlayış ki bugünkü
4:14
beni tamamlayan kişi beklentilerinin nasıl?
4:18
Tuttuğunu da açıklayan bir anlayış tinder profillerindeki
4:21
diğer yarıma arıyorum ilanlarına kadar uzuyor.
4:23
Bu miras ama şölen sadece aristofanizm masalyla bitmiyor.
4:28
Olmazsa da çok daha ağır bir abi var.
4:31
Zor bir adam var. Sokrates ve sokratez
4:35
aristofanezin o büyülü duygusal anlatısının üzerine soğuk su
4:39
döker gibi farklı bir şey söylüyor ama sokrates'in
4:42
ağzından değil bir kadının ağzından daeio tima tima
4:45
mantinya. Çok bilge bir kadın sokrates
4:49
onun öğrettiklerini aktarıyor olmasa da ve bu platon'un çok
4:53
zekice bir hamlesi. Çünkü aşkın en derin tanımını
4:56
bir kadına bırakıyor abi dayathima şunu söylüyor, aşk
5:00
güzelden güzele yükselen bir merdivene benziyor.
5:03
Ne kadar güzel söylemiş önce bir güzel bedenin peşinden
5:06
gidersiniz, sonra güzellikteki evrensel bir şeyi görürsünüz.
5:10
Sonra güzeli ruhta görürsünüz. Sonra bilgide, sanatta erdemiyle
5:16
birlikte görürsünüz ve en sonunda soyut güzelliğin kendine
5:19
ulaşırsınız. Platon'un formlar dünyasına aşk
5:23
başlangıçta bedensel olabilir ama işlevi sizi oradan yukarı
5:27
taşımak iros'un. Yani aşkın özü budur.
5:30
Dayatia göre güzelliğin içinde doğurma isteği garip kadın aşkı
5:34
bir üretim arzusu olarak tanımlamış seviyorsanız bir şey
5:38
üretmek istiyorsunuzdur, çocuk olur, sanat olur, bilgi olur,
5:42
erdem olur ne olur. Musa bey işte burada platon'un o
5:46
meşhur platonik aşk kavramı da o ya abi bu kavramın bugün
5:50
kullanıldığı gibi karşılığı olmayan aşk anlamına gelmediğini
5:55
söylemek lazım. Platonik aşk aslında bedensel
5:59
çekimden soyut güzelliğe doğru yükselen o merdiveni
6:02
tırmanmaktır. Dayottima'ya göre yani platonik
6:05
aşk hareketsiz değil, tersine en çok hareket eden aşktır.
6:10
Bu şölen diyaloğunu bir kenara bırakmadan önce şunu söyleyeyim,
6:13
bu Metin neden hala geçerli? Çünkü iki ayrı Suriye iki ayrı
6:18
cevap veriyor ve bu cevaplar bugün de tartışılan şeyler
6:21
aristofanez diyor ki aşk bir bulunma ile mi kayıp yarını
6:24
buluyorsun? Sokrates ve dayottima diyor ki
6:27
aşk bir yükseliş eylemi, kişiden evrensel olana doğru
6:31
genişliyorsun. Bir romancıyla bir filozofun
6:34
aynı soruya verdiği farklı cevaplar gibi ve ilginç olan şu
6:37
ki, bu iki cevabın her ikisi de bugün sevgi filmlerinde,
6:41
şarkılarda ilişki terapistlerinin anlatılarında
6:44
yaşayan şeyler. Hollywood kayıp yarı
6:47
hikayelerini satarken kişisel gelişim kitaplarıysa aşkla
6:51
büyümek motifini ikisi de aynı masadan geliyor.
6:54
Milattan önce 1416'dan şunu da ekleyeyim, çünkü çok az
6:59
konuşulan bir detay bu. Androjenmiti platon'a özgü
7:02
değil. Hint bu panişadlarında brahmanın
7:06
kendini 2'ye bölüp eril ve dişil ilkkenler yaratması, kabala'da
7:11
benzer bir kozmogonik. 2'ye bölünme anlatısı var ve hatta
7:15
bazı antropologlar bu miti insan beyninin iki yarım küresinin
7:19
birbiriyle konuşma biçimiyle bile ilişkilendirebiliyormuş.
7:22
Yani belki de bu hikaye evrensel, çünkü içimizde bir
7:26
şeye karşılık geliyor. Tam olarak bir bütün hissetmeme
7:29
durumuna o sürekli biraz eksik kalma haline.
7:33
Nitekim freud'da sonraki yüzyıllarda iros dürtüsünü
7:37
tanımlarken, blato'nun bu mirasından tamamen kopamıyor.
7:40
Birleşme ve bütünleşme arzusu onun libido kur. 6 katmanında
7:45
bir şekilde oturuyor ve daha da ilginci 20.
7:48
Yüzyılda care hunk anima ve animals kavramlarını
7:52
geliştirirken, yani her erkeğin pisişesindeki dişi unsur her
7:56
kadının pisişesindeki eril unsuru anlatırken aslında
8:00
aristofanezin mitini modern psikoloji diliyle yeniden
8:04
söylüyordu. Android parçalanmıştı.
8:06
Yong diyor ki bu parçalar hâlâ içinizdi abi.
8:10
Bu kadar güçlü bir miras. Bu kadar köklü bir aşk anlayışı
8:14
tarihin başka bir noktasında nasıl karşılık buldu?
8:17
Fırat, atina'nın o tutkulu neredeyse abi kederci aşk
8:21
felsefesine karşın aynı topraklarda filizlenen bambaşka
8:25
bir çığır açan okul var. Stoacılar onlar da bu aşk
8:29
coşkusuna bu seni bulana kadar eksik kalacağım ateşine bakıp
8:33
diyorlar ki du bir dakika abi tutku güzel de onu kim kontrol
8:37
ediyor siz mi yoksa o duygu mu? Şimdi bu stoacılığı anlamak için
8:43
gerçi bunu felsefe serisinde ayrıca konuştuk, konuşacağız.
8:46
Atina'da milattan önce üç yüzlerin başında Kıbrıslı bir
8:50
tüccar hayal edin. Tityunlu zenon yani Kıbrıslı
8:53
zenon bildiğimiz bir gemi kazasında her şeyini kaybediyor.
8:57
Bu adam atina'ya sürükleniyor giriyor bir kitapçıya sokratez
9:01
hakkında bir şeyler okuyor ve diyor ki bu adam neredeydi?
9:04
Abi birisi gösteriyor, oda peşine düşüyor ve sonunda
9:08
atinanın 10 meşhur boyalı sundurmasında.
9:11
Sütua poikiyle de ders vermeye başlıyor, adını da oradan
9:15
alıyor. Bu felsefe suto sundurma
9:17
felsefesi yani bir nevi bir çatı altında insanlara diyordu ki
9:21
fırtına dışarıda ama sen içeride sakinsin.
9:25
Önemli olan dışarısı değil içerisinin durumu sucılığın tam
9:28
kalbine girmek için de aslında epiktetosu ayrıca bilmek
9:32
gerekiyor. Vepiktethosun hikayesi de başlı
9:34
başına bir ders köleydi. Adam gerçekten yani mecazi
9:37
değil, efendisi bir gün eğlence olsun diye bacağını büküyordu.
9:41
Epiktetosla sakin bir şekle diyorduk, kıracaksın kırıyor da
9:44
epiktetos diyor ki söylemiştim yani abi düşünebiliyor musun?
9:48
Kölelik öyle bir şey ki herhalde yani ne yaptın lan allahın
9:51
cezası diyemiyorsun abi bak ben demiştim diyorsun en fazla işte
9:56
bu adam kontrol edemediğin şeylere takılıp kalmanın ne
9:59
anlama geldiğini et ve kemikle biliyordu ve öğretisinin özü.
10:03
Tek bir ayrıma dayanıyor efemona yani elimizde olan ileuk femon
10:09
yani elimizde olmayan düşüncelerimiz, niyetlerimiz,
10:13
tepkilerimiz elimizde başkasının davranışları, dışarıdaki
10:17
olaylar, hava kader elimizde mi? Hayır ve aşk büyük ölçüde
10:22
epiktetos abimize göre ikinci kategoriye düşüyor.
10:25
Çünkü başka birine bu denli bağlı olmak kontrolü o kişiye
10:30
teslim etmek demek. Hani derler ya aşk bir
10:32
tutsaklıktır diye tam. Buralardan geliyor olaf burada
10:36
aslında 1'de apate ya kavramına değinmek lazım.
10:39
Bugün türkçe'ye apate olarak geçmiş bu kelime modern dilde
10:43
ilgisizlik, duygusal donukluk anlamında kullanılıyor ama
10:46
stoacılardaki orijinal anlamı çok farklı abi patdan yani
10:51
tutkudan arınmış olma hali ape ya duygusuzluk değil, duyguların
10:56
sizi sürüklemediği bir denge hali dalga var ama siz kayıkta
11:00
oturuyorsunuzdur kayık sallanıyor.
11:02
Evet ana batmıyor bunu şöyle düşünün.
11:05
Marcus aurelus imparator'da evet, romanın en güçlü adamıydı.
11:09
Üstelik de filozofdu, hem siyasi hem askeri hem de felsefi
11:14
baskıyla yaşıyordu. Günlüğüne yazdığı notlar kendi
11:17
yani kendime düşünceler, bir imparatorun kendini her sabah
11:21
nasıl ayakta tuttuğunu da kaydı ve o sayfalarda aşka dair de çok
11:25
ilginç şeyler var bu Marcus orelyus ilişkilere bakışınla
11:28
şunu söylüyor abi diyor, başkasına ihtiyaç duymak zorunda
11:32
değilsin onu sev tamam ama ona muhtaç olma sevilmek.
11:36
Hemen anlaşılır ama sevilmezse ben değersizim duygusu işte
11:40
orada çöküş başlar. Bu çok modern bir psikolojik
11:44
kavrama yani can bol bolin bağlanma kuramındaki güvensiz
11:50
bağlanma modeline benziyor. Aslında stoacılar bunu 2000 yıl
11:53
önce söylüyorlar, sen birine bağlanabilirsin ama o
11:56
bağlanmasını zincire vurmasın, fark bu abi bağlılıkla
11:59
bağımlılık arasındaki o ince çizgi ve ne yazık ki pek çok
12:04
ilişkide bu çizgisi silinip giriyor.
12:06
Şimdi en meşhur suacı kavramlardan birine gelelim.
12:10
Amor fatih nietzsche'nin de severek sahiplendiği bir kavram.
12:13
Latince kaderini sev demek stacılar bunu özellikle
12:18
talihsizlikler için söylüyor. Hasta olsan da kayıpların olsa
12:22
da başarısız da olsan bunu kabul et diyorlar ve sev çünkü bu
12:26
senin hayatın değiştiremezsin. Ona direnmek eşittir, enerji
12:30
kaybı. Peki bunu aşka uyarlarsak ne
12:32
olur? Çok ilginç bir yere varıyoruz.
12:34
Bir ilişki bittiğinde ya da sevdiğiniz kiş.
12:37
Terk ettiğinde ya da hiç sizin olmadığında amorfat ediyor ki bu
12:41
da senin yolunun parçası, acıyı inkar etme ama acıya esir de
12:46
olma epictetus'un bir sözü var. Tam buraya oturuyor insanları
12:50
üzen olaylar değil, olaylar hakkındaki düşünceleridir.
12:53
Yani ayrılık sizi yıkmaz bu ayrılık benim sonumdur düşüncesi
12:58
yıkar, bunu somutlaştıralım. Bir ilişki bitti diyelim abi su
13:02
acı yaklaşım şunu der, bu kişiyi sevmek güzeldi bu deneyim
13:06
gerçekti ama o. Bir kontrol edemezdin, onun
13:09
duygularını kontrol edemezdin ilişkinin sonunu kontrol
13:13
edemezdin kontrol edebileceğin tek şey abi, şu an nasıl tepki
13:17
verdiğin ve işte burada kendi içine dönüyorsun.
13:20
Modern terapi literatüründe buna iç odak noktası deniyor.
13:24
Suacılar bunu felsefe olarak yaşayan adamlardı.
13:27
Terapistler bugün bunu yöntem olarak öğretiyorlar.
13:30
Aradan 2000 yıl geçmiş ama yöntem aynı.
13:34
Bu arada hakkını da yemeyelim. Stoacılığın bu soğuk mesaf.
13:39
Işık anlayışı zaman zaman yanlış anlaşılan bir şey.
13:42
Marcus orevius'un karısı fostinaya derin bir sevgi
13:48
beslediğine dair işaretler var. Carry, braddin gibi bazı
13:52
tarihçiler fustina'nın ölümünün ardından marcus'un ne kadar
13:55
derinden etkilendiğini anlatmışlar.
13:57
Yani stacı olmak taş kalpli olmak değil, acıyı hissetmek ama
14:02
onun tarafından yutulmamak bu fark çok önemli bir boksör gibi
14:07
düşünün. Abi yumruk yer acıyı.
14:09
Der ama boksör bir şekilde ayakta kalmaya çalışır kalır.
14:13
Tutunma becerisi o acıyı hissetmemek değil, acıya rağmen
14:17
devam edebilmektir. Su acıların aşka mesafeli
14:20
yaklaşımı bugün silikon vadisinden kişisel gelişim
14:24
dünyasına kadar yeniden moda olmuş bir şey.
14:26
Stajizm kitapları bestsel listelerinde ve ilginç olan şu
14:31
abi bu felsefeye en çok ilgi gösteren kesim, yoğun iş hayatı
14:35
olan duygusal tükenmişlik yaşayan insanlar.
14:38
Yani marka surelius'un kendi kendine yazdığı o notlar bugün
14:42
bir şirket ceo'nun sabah motivasyonu okumasına dönüşmüş
14:45
durumda. Tarihin cilvesi abi.
14:48
Peki batı geleneğinin bu iki büyük sesi platon'un tutku dolu
14:53
çığlığıyla stoacıların sakin ama bir yandan da kararlı durmuş
14:57
adamlar bu kararlı duruşları bunların dışına çıksak ne
15:00
bulacağız? Aklın ve kalbin bu tartışmasının
15:03
tamamıyla dışında abi bambaşka bir coğrafyada bambaşka bir
15:07
dilde. Bir şey söyleniyor.
15:09
Doğuya bakıyorsunuz orada ne kayıp yarına aran ne de tutkunu
15:13
kontrol et diyor. Biri orada diyor ki bırak abi
15:16
sahip olmaya çalışma, kendine bırak ve o bırakışın içinde
15:20
belki de aşkın en geniş hali bulunuyor.
15:23
Benim her zaman inanılmaz farklı karşıladığım bir coğrafya abi
15:26
Hindistan yani kültürüyle bambaşka bir derya sosyal
15:30
kimliğiyle apayrı bir inceleme konusu inanılmaz bir memleketi
15:35
yani açıkçası gidip görmek çok istiyorum.
15:38
Bir yandan bir yandan da diyorum ki ne?
15:40
Numara olun orada hastalık kaparsın.
15:42
Yani bu iki şeyin arasına sıkışıp kalmış durumdayım
15:44
içinden insanlara atsak sanırım. Çok güzel bir yer olduğunu
15:49
düşünüyorum. Ben çok kalabalık abi muhtemelen
15:52
ondan. Tabii Hindistan bugünkü
15:54
Hindistan. Biz milattan önce beşinci
15:56
yüzyıldaki hindistan'a gidelim. Lum 1000'i bahçelerinde bir
15:59
Prens doğuyu abi babası her şeyi yapıyor ki bu çocuk acıyı
16:03
görmesin, saraylar, bahçeler, dans eden cariyeler şölenler ama
16:09
bir gün Prens sarayın dışına adımına atıyor ve üç şey görüyor
16:13
abi çöp. Lağım ve tezek desem hiç
16:18
şaşırmazsınız değil mi? Ama o zamanlar öyle değilmiş.
16:21
Tabii ki yaşlı bir adam görüyor abi hasta bir adam görüyor, bir
16:25
tane de ölü ve dördüncüsü huzurlu bir gezgin derviş de
16:30
görüyor. Bunlara ek olarak 4 şey aslında
16:32
o anda bir şey kırılıyor içinde ben kim için, ne için yaşıyorum
16:36
diyor. Bu soru o gün içine yerleşiyor
16:38
bunun ve bir daha çıkmıyor. Kim bu adam biliyor musunuz?
16:41
Sidarta gotama sonunda sarayı, karısını oğlunu bırakıp çıkıyor
16:46
yolu abi. Uzun yıllar sonra bir incir
16:49
ağacın altında oturuyor, kalkıyor ve artık bu da oluyor.
16:53
Uyanmış olan yani az evvelden beri bu dayı anlatıyorum
16:57
aslında. Şimdi bu hikayeyi aşk bağlamında
16:59
niye anlattım? Çünkü budanın bıraktıkları
17:02
arasında bir karısı da var. Yasodara ve bu ayrılık budist
17:06
geleneğin sevgiye bakışını anlamak için çok kritik bir
17:10
metafor. Bu da onu terk etti mi?
17:12
Sevmedi mi yoksa sevginin bambaşka bir boyutunu mu
17:16
keşfetti? Budist yorumcular diyor ki abi
17:18
sidarta yosadarayı seviyordu ama o sevgi onu hapsetmişti ve o
17:23
hapis sadece onun değil tüm insanlığın kurtuluşunun
17:27
önündeydi. Büyük şefkat için küçük
17:30
bağlanmanın aşılması gerekiyordu.
17:32
Bu batının hiçbir aşk filozofunun söylemediği bir şey.
17:36
Budizm'in aşkı bakışını anlamak için önce dukan kavramını
17:40
kavramak gerekiyor. Türkçeye acı veya ızdırap olarak
17:45
ıstırap, daha doğrusu bu şekilde çevriliyor ama tam karşılığı
17:49
değil abi duka daha çok şu bir şeyin yerinden kaymış olması
17:53
hissi hiç torusa bindiniz mi? Böyle Toros da bazen direksiyon
17:58
kaymış olurdu çok. Kullanıldıysa birden fazlasına
18:01
bindiğim için biliyorum. Onu böyle sürerken sürekli bir
18:04
rahatsızlık hissederdiniz ya da böyle sürekli sağa çeken bir
18:07
araba düşünün. Aynı şey işte duka o his ve bu
18:10
da diyor ki bu his her yerde niye?
18:13
Çünkü her şey geçici abi ama biz geçici şeylere kalıcıymış gibi
18:17
tutunuyoruz ve aşkta bu tutunma en yoğun şekliyle yaşanıyor.
18:22
Sevdiğiniz biri var ona tutunuyorsunuz.
18:25
Sen değişme, benden gitme hep böyle kal aman nolur yoksa
18:29
ölürüm biterim ama o kişi değişiyor.
18:31
Çünkü her şey değişiyor abi ve siz o değişme direnir.
18:35
Eski haline tutunursanız duka başlıyor yani acı burada
18:39
doğuyor, budizm buna upadana diyor.
18:43
Yapışma tutunma romantik aşkın büyük kısmı aslında bu
18:46
yapışmanın ta kendisi abi sen benim olmalısın cümlesin ne
18:50
kadar güzel geliyor ama içinde ne kadar büyük bir tuzak var
18:53
biri benim olabilir mi ki yani? Rukiye taşkı değil, sahiplenme
18:57
aşkı da değil. Peki ya ne?
18:59
Burada da medta devreye giriyor, pali dili var.
19:02
Budizm'in kutsal metinlerinin tipi takanın yazıldığı ve
19:06
günümüzde ibadet dili olarak kullanılan eski bir hint arayan
19:10
dili konuşma dili değil. Bu arada ve bu dilde meta sevgi
19:15
dolu şefkat anlamına geliyor. Ama bu kelimeyi duyduğunuzda
19:18
aklınıza gelen o yumuşak, pastel renkli neredeyse böyle steril
19:23
bir sevgi imgesi değil bu. Aktif, güçlü yayılan bir şey.
19:27
Budist metinler şöyle tanımlamış, bir annenin tek
19:30
çocuğuna duyduğu sevgiyi tüm canlılara duymak düşünün bunu
19:34
tek çocuğunuza duyduğunuz o koşulsuz, fedakar ne olursa
19:38
olsun devam eden sevgiyi alıyorsunuz ve sokaktaki
19:41
yabancıya sizi inciten insanı hatta düşmanınıza yayıyorsunuz.
19:46
Yani bence aşırı saçma bir şey çok gereksiz saçma sapan bir şey
19:51
ama diyorsunuz ki ya abi beni incitene nasıl sevgi besleyeyim
19:55
budizm. Diyor ki, çünkü o dağcı çekiyor,
19:57
seni inciten insan acısından incitiyor ve sen de aynı acıyı
20:02
taşıyorsun. Ikinizde aynı dukanın
20:04
içindesiniz diyor. Bunu alma nedenim biraz farklı
20:07
görüşleri de bu alanda görmenizi istemem.
20:11
Yani budist gelenekte benliğin ötesinde bir şefkatten
20:14
bahsediliyor. Bu meta kavramı bence oldukça
20:17
önemli. Her ne kadar kulağa saçma da
20:19
gelse bunun 1'de meditasyonu var.
20:22
Medta meditasyonu oturuyorsunuz abi, gözlerinizi kapatıyorsunuz
20:27
ve sırayla şunları düşünüyorsunuz, önce kendinize
20:30
sevgi yolluyorsunuz, mutlu olayım, huzurlu olayım, acı
20:33
çekmeyeyim. Sonra sevdiğiniz birini sonra
20:36
nötr biri sonra zorlandığınız, sonra tüm canlılar ve bu pratiği
20:40
düzenli yapan insanlar üzerinde yapılan nörobilim araştırmaları,
20:45
özellikle Richard davansın iskansinin üniversitesi'ndeki
20:48
çalışmaları şunu gösteriyor, bu meditasyon, empati ve şefkatle
20:52
ilgili beyin bölgeler. Gerçekten değiştiriyormuş.
20:55
Yani bu soyut bir inanç değil. Beynin yeniden şekillendirilmesi
20:59
ben yine saçma buluyorum ama akademik araştırmalarda ortada
21:03
efendim. Peki bu kavram işin içerisine
21:06
böyle bodoslama dalıyorsa aşkı reddediyor mu?
21:09
Yani romantik olan aşkı red mi ediyor?
21:11
Hayır, romantik aşkı bir kategori olarak küçümsüyor desek
21:15
doğru olmaz sanırım genişletiyor diyelim.
21:18
Budizm şunu söylüyor, bir kişiye duyduğun o yoğun bağlılık eğer
21:22
sahiplenmeye kıs. Başlığa kayıp korkusuna
21:25
dönüşüyorsa bu sevgi değil abi bir çeşit korkudur.
21:28
Gerçek sevgi karşındaki insanın mutluluğunu onun senin için ne
21:33
hissettirdiğinden bağımsız istemek.
21:36
Bunu bir örnekle netleştireyim. Sevdiğiniz biri sizi değil
21:39
başkasını seçiyor içinde ne var abi o an eğer keşke mutlu olsa
21:43
noktasındaysan meta'ya yakınsın ama bunu ciddiyetle söyle yani
21:47
abi mutlu olsun yeter ya deyip arkadaş ortamında akşam böyle
21:51
dizlerinin karnından çekip hüngür çakır ağlama yani bu his
21:54
var. Dediğim gibi metaya yakınsın.
21:56
Eğer oğlum nasıl başkasını seçer?
21:58
Fırat, bu kız beni çok seviyordu.
22:00
Hani benden başkasıyla yapamazdı.
22:02
Kafayı yiyeceğim, delireceğim noktasındaysanız eğer
22:05
upadanan'ın içindesiniz abi yani tutunmada o sürülük gibi
22:09
yapışmada sahiplenmede tik nihanın çok meşhur bir sözü var.
22:14
Bu konuda vietnam'lı budist rahip Nobel barış ödülle aday
22:19
gösterilmiş birinden bahsediyorum diyor ki sevmek
22:22
gerçekten orada olmaktır mev. Solmak tam dikkatinle
22:27
beklentisiz koşulsuz ve diyor ki, eğer sevgin özgürlük
22:30
getiremiyorsa sevgi değildir. Bu cümleyi duyduğumda şunu
22:34
düşünüyorum, ben kaç ilişki bu testten geçer?
22:36
Kaç sevginin içinde gerçekten karşındakine özgürlük vermek
22:40
var. Sahiplenme mi yoksa özgür
22:42
bırakmamı şimdi bir düşünelim, etrafınızdaki ilişkileri, kendi
22:46
ilişkilerinizi bir düşünün abi hangisi daha yakın özgürlük
22:50
vermek mi, sahiplenme mi? Bence biraz daha sahiplenme
22:53
değil mi? Tabii ikincisi burada özgür.
22:56
Akma fikren de güzel geliyor ama pratikte de neredeyse imkansız
22:59
bir yanı da var budizmin bu radikal çok radikal bir şefkat
23:03
anlayışı var. 20. Yüzyılda batı psikolojisiyle
23:07
buluştuğunda ilginç bir hibrit doğuruyor.
23:09
Kabul ve kararlılık terapisi. Yani a city tam olarak bu
23:14
sentezin ürünü bir şey duygularınızı kontrol etmeye
23:16
çalışmıyorsunuz. Onlarla savaşmıyorsunuz?
23:18
Aman bana ne abi kafasındasınız sadece.
23:23
Gözlemliyorsunuz? Ben şu an çok kıskanç biriyim.
23:26
Şu an kıskançlık hissediyorum diyorsunuz ama o kıskançlık siz
23:30
değilsiniz. Bir bulut gibi geçip gidecek
23:32
stracılar da benzer bir şey söylüyordu ya.
23:34
Ama budizm daha da derine iniyor.
23:37
Benliğin kendisi sabit değil. Yani ben dediğiniz şey de
23:40
değişken ve bu bensizlik yani anahta kavramı diyorlar.
23:45
Anata daha doğrusu bu kavram aşkı çok farklı bir boyuta
23:49
taşıyor çünkü korunacak savunulacak aşkı tekelinde
23:52
tutacak sabit bir ben yok. Sevgi doğal olarak ne yapıyor
23:56
abi genişliyor ama bu felsefenin pratikte yaşaması kolay mı?
24:00
Hayır, zaten kulağa ya ne diyon oğlum ne anlatıyorsun iki
24:03
saattir diyorsanız işte pratikte işe yaramayacağını bildiğiniz
24:07
için bunu diyorsunuzdur. Çünkü biz sahiplenme içgüdüsüyle
24:12
geldik bu dünyaya abi evrimsel olarak bağlanmak hayatta kalmak
24:16
demekti. Bebek annesine bağlanmasaydı ne
24:19
olurdu ölürdü. Bu mekanizmaya aşmak doğaya
24:22
karşı yüzmek gibi olur ama çok irade.
24:25
Ya da çok genişlik, belki de bu yüzden budizm bunu bir pratik
24:29
olarak sunuyor. Bir kez anlayıp bitirdiğiniz bir
24:31
bilgi değil, her gün minderinde oturduğunuz bir egzersiz olarak
24:35
kalıyor ve tam burada bu noktada çok önemli de bir soru ortaya
24:39
çıkıyor, ya bu kadar köklü felsefi bilgi bu kadar derin
24:42
pratik. Bunları gerçekten gündelik
24:45
yaşamda sevgiye dönüştürebilir miyiz?
24:47
Platon'un arayışınız suacıların dengesini, budizm'in şefkatini
24:52
arayan bir adam, bunları hayatına nasıl geçirecek işte
24:55
burada. Yüzyılın en keskin sosyal
24:57
psikologlarından biri. Bu soruya ömrünü arıyor.
25:00
Frankfurt okulundan geliyor nazi almanya'sından kaçıyor.
25:04
Amerika'da yaşıyor ve sonunda şunu söylüyor, aşkı hep yanlış
25:08
anladınız. Bu bir his değil, bir beceridir.
25:11
Bu kişinin adı eriç bro. Bağlantısı olan herkes
25:16
duymuştur. Bu ismi 1956 yılında bir kitap
25:20
çıkıyor. Ince böyle mütevazı bir kitap
25:23
ama o kitap bugün hala basılan, hala okunan hala tartışılan bir
25:27
şey. Adı diye arda of lavin türkçesi
25:30
ile sevme sanatı ve hariç from o kitabın ilk sayfasında bir şey
25:36
söylüyor. Çoğu insan aşkı bir nesne bulma
25:39
meselesi olarak görür. Bir yetenek geliştirme meselesi
25:42
olarak değil yani sorun doğru kişiyi bulamamak değil, sevmeyi
25:46
bilememek. Bu cümle yok uyuyunca aslında
25:49
insanın içine bir yerde bir şey oturuyor.
25:51
Biraz böyle rahatsız edici ama tam yerine oturan bir şey abi
25:54
fruma anlamak için nereden geldiğini bilmek gerekiyor.
25:58
Dedim ya, frankfurt'ta doğuyor. Yahudi bir aileden sosyoloji ve
26:02
psikoloji okuyor. Frankfurt okulunun o keskin
26:06
eleştirel teorisyenleriyle aynı ortamda yetişen birisi.
26:10
Sonra ne oluyor abi bizim Hitler geliyor.
26:13
Erich fron da amerika'ya topukluyor ve orada gördüğü şey
26:17
aslında. Hem şaşırtıyor, bir yandan da
26:19
korkutuyor. Özgür bir ülke ama mutsuz
26:22
insanlar. Kapitalizm tüm imkanları sunmuş
26:25
ama insanlar bir türlü doymuyor. Abi niye?
26:28
Çünkü diyor fron sevmeyi öğrenmeden her şeyi öğrendiler
26:33
ama sevmeyi onu kendi kendine gelir sandılar diyor fromun tezi
26:38
radikal derecede basit abi aşk bir sanattır ve her sanat gibi
26:43
iki şey gerektirir. Teorik bilgi ve pratik piyano
26:46
çalmayı öğrenmek istiyorsanız önce.
26:48
Havaları öğrenirsin, parmak pozisyonlarını ritim teorisini
26:52
sonra oturur çalarsın, yanlış yaparsın, düzeltirsin, tekrar
26:56
çalarsın yıllarca kimse abi ben piyanoyu doğal olarak
27:00
çalabildim. Yani sadece doğru piyanonun
27:02
önüne oturmam yeterli diyor mu abi?
27:05
Ama aşk da tam bunu söylüyoruz. Doğru kişiyi bulursam her şey
27:09
kendiliğinden olur. Kısaca fron'un buna cevabı nah
27:13
olur. Güzel kardeşim çok affınıza
27:15
sığınarak söylüyorum, hayır olmaz diyor, piyanoyu da
27:18
bilmiyorsun. Rotaları da ama oturuyorsun
27:20
önüne ve neden güzel çıkmıyor diye soruyorsun.
27:24
Hemen bunun fıratcı özetini vereyim.
27:26
Sevmeyi bilmiyorsun, nasıl seveceğini bilmiyorsun ama her
27:30
gelene diyorsun ki ben bunu biliyorum.
27:32
Onunla uğraşıyorsun. Bu kişi doğru kişi diyorsun.
27:34
Sonra hayda niye olmuyor diyorsun ve sonra demek ki
27:38
yanlış kişi doğru kişiyi aramaya devam edeyim diyorsun, bundan
27:41
bahsediyor, sorun burada değil diyor.
27:44
Sorun senin sevme biçiminde. Şimdi bu adamın can alıcı bir
27:48
ayrımı var. Düşmek ne kadar güzel bir tabir
27:51
değil mi? Farklı aşka düşmekle aşkın
27:54
içinde kalmak arasında belirgin bir fark var.
27:57
Aşka düşmek, pasif bir hal abi başınıza bir şey geliyor,
28:00
kontrolünüz yok, kelebek gibi hissediyorsunuz.
28:03
Her şey muhteşem karşınızdaki mükemmel bir kadın ya da adam bu
28:08
hal gerçek ama geçici neden geçici?
28:12
Çünkü henüz o kişiyi tanımıyorsunuz.
28:13
Hayal ettiğiniz birini seviyorsunuz, gerçek kişiyi
28:16
değil, hadi sizi götüreyim, ergenliğinizi birine baktınız.
28:20
Küre etkilendiniz abi ve içinizde ona karşı böyle
28:23
heyecanlı, heyecanlı duygular gelişmeye başladı.
28:26
Peki şunu hatırlar mısınız o an aklınızdan geçen senaryolar
28:30
nelerdi? O kişiyle bir şeyler yapıyorsun,
28:32
dolaşıyorsun ediyorsun, mutlu anlar yaratıyorsun zihninde ve
28:37
zihninde yarattığını o anlarda yanındaki kişi karşında gördüğün
28:40
kişi değil, ruh olarak senin aynın yani kendini kendinle
28:44
görüyorsun ama karşıdaki kişinin görüntüsünde sonra gidiyorsun
28:48
abi o kişiyi tanıyorsun. Bu başka bir türlü bir insanmış,
28:52
bana olmaz diyorsun. Şimdi yaş ilerledikçe bu durumda
28:55
azalıyor. Biraz daha farkındalık artıyor.
28:58
O yüzden ergenlikten örnek verdim.
29:00
Daha belirgin bir zaman dilimi. Evet, tabii o kişiyi seviyorsun
29:04
dedik. Zamanla ne oluyor?
29:05
Gerçek ortaya çıkıyor. Gerçek kişi kusurları sıkıcı
29:09
alışkanlıkları, zor anları ve o kelebek hissi kayboluyor.
29:12
Pek çok insan bunu artık sevmiyorum sanıyor.
29:15
Fırın diyor ki hayır abi, asıl sevgi tam burada başlıyor.
29:18
Bu serinin bir önceki bölümünde de bunun altını çizdik, asıl
29:22
sağlam olan şey burada başlıyor. Aşkın içinde kalmak aktif bir
29:26
eylem bak. En başta aşka düşmek iraden yok,
29:30
kontrolün yok abi düşmüşsün onun içine ama kalıp kalmamayı sen
29:33
seçiyorsun. Her gün yeniden seçmek her gün
29:36
emek vermek ve bu emekten kaçan biri aşkı değil.
29:40
O ilk heyecanı seviyor ve o heyecan gidince ilişkiyi de
29:44
bırakıyor. Proma göre olgun sevginin 4
29:47
temel elementi varmış, birincisi ilgi sevdiğiniz insanın
29:50
hayatına, büyümesine, ihtiyaçlarına gerçekten önem
29:53
vermeniz gerekiyormuş. Ilgiden farklı bir şey kontrol
29:57
etmek de değil abi gerçekten merak etmek, ikincisi sorumluluk
30:01
karşındakinin ihtiyaçlarına cevap vermeye hazır olmak.
30:05
Ama fron burada şunu eklemiş, bu sorumluluk dayatılmış değil.
30:08
Özgürce seçilmiş olmalı. Üçüncüsü saygı saygının tanımı
30:13
burada çok önemli. Fron diyor ki, saygı karşındaki
30:15
insanı olduğu gibi görüp onun sen nasıl istiyorsan öyle değil
30:19
nasılsa? Öyle büyümesine izin vermektir.
30:22
Bu budizm'in metasına çok yakın bir yer aslında.
30:25
Dördüncüsü ise bilgi karşındaki insanı gerçekten tanımak
30:30
sırlarından bahsetmiyor. Abi burada özünden ve bu bilgiyi
30:33
yüzeyde kalmaz from diyor ki, gerçek bilgi ancak egonuzu
30:37
aştığınızda mümkün olur. Kendinizi merkeze koymayı
30:40
bıraktığınızda karşınızdakini gerçekten görmeye başlıyorsunuz.
30:45
Bu 4 elemento okuyunca fark ediyorsunuz abi bunların hepsi
30:48
eylem duygu mu? Hiçbir değil hissediyorum değil.
30:51
Bakın yapıyorum ve bu çok önemli bir kırılma noktası.
30:54
Çünkü duygular gelir geçer ama eylemler seçilir artık
30:59
hissetmiyorum diyebilirsin ama artık ilgi göstermiyorum.
31:03
Artık sorumluluk almıyorum. Artık saygı duymuyorum dediğinde
31:06
bir duygu kaybı değil bir seçim var ortada hadi desene ne zaman
31:11
dediniz. Diyemiyoruz hep hiçbir zaman
31:13
işte egonun kurbanı olduğumuz için diyemiyoruz.
31:16
Fron munu acımasız yan etleştiriyor ve bu netlik bazı
31:20
insanlar da rahatsız ediyor. Çünkü kolayca duygu bitti abi
31:23
deyip sorumluluktan kaçmak mümkün değil.
31:26
Bu çerçevede yani biraz da öz eleştiri teorisi gibi bir şey.
31:30
Fron bir başka keskin gözlem daha yapıyor, modern insan
31:33
diyor, aşkı bir düşme olayı olarak romantiz ederken aynı
31:37
zamanda onu bir tüketim nesnesi haline getiriyor, doğru ürünü
31:41
bul mutlu ol i. Pazarında kendini pazarlıyorsun,
31:44
karşındakini değerlendiriyorsun. Bu uygun mudur abi diyorsun?
31:47
CV inceler gibi böyle uzun vadede getiri sağlar mı,
31:51
getirisi nedir, değer mi? Bunu fron bunu 1956'da yazıyor
31:56
arkadaşlar ama sanki dün sabah böyle tinder'a bakarak yazmış
31:59
gibi o kadar güncel ki yani şaşırıyorsunuz ve şunu da
32:03
ekleyelim, from narsisizm kavramını da aşkla
32:07
ilişkilendiriyor. Narsistick kişi kendini seviyor
32:10
evet ama aslında derin bir güvensizliğin içinde.
32:13
Bu kişi sevdiğini sandığında aslında karşısındakine bir ayna
32:18
olarak kullanıyor. Ona hayranlık duyulduğu sürece
32:21
seviyor eleştirildiğinde kaçıyor.
32:24
Bu gerçek bir sevgi değil. Bu tamamen ego tatmini ve diyor
32:28
ki adam kendinizi sevmeyi öğrenmeden başkasını
32:31
sevemezsiniz. Ama buradaki kendinizi sevmek
32:34
narsizim değil, kendinize gerçek bir saygı ve ilgi beslemek,
32:38
büyümeye açık olmak. Yani bu sevgi emektir tezi
32:42
aslında bu adamın zamanla çeşitli alanları da sızmış.
32:45
Çift terapisi bugün büyük ölçüde bu çerçevede çalışıyor.
32:49
John godmanın 10 binlerce çift incelerek geliştirdiği
32:52
metodoloji temelde from'un söylediğini 10 birik olarak
32:56
doğruluyor. Godman diyor ki, mutlu çiftler
32:59
arasındaki fark büyük romantik jestler değil, günlük küçük
33:04
bağlanma girişimleri her gün ufak ama gerçek ilgi alanları
33:08
kahve yaparken nasılsın? Diye sormak ve cevabı gerçekten
33:12
dinlemek. Bu fromun 4 elementinin somut
33:16
bir karşılığı abi. Peki şimdi ne yapacağız?
33:18
Pekala şimdi gelin buraya kadar konuştuğumuz şeyleri şöyle bir
33:22
özetlerken, kapanışa doğru 1'de modern dünyada tüketim nesnesi
33:26
olarak. Sevgiye bakalım yani kısaca
33:29
vitrindeki aşk diyorum. Ben buna şöyle düşünün, bir
33:32
alışveriş merkezi, ışıklar, parlak her şey düzenli her şey
33:36
cazip bir vitrinde ayakkabı abi yanında parfüm karşısında
33:41
elektronik bir köşede küçük bir tabelayla aşk saçma değil mi?
33:45
Bakın etrafınıza tinder var, hing mi var böyle bir öyle bir
33:49
şey gördüm. Araştırırken bamble var bunlar
33:52
var her biri bir vitrin siz bir ürünsünüz karşınızdaki de bir
33:56
ürün beğeniyorsanız sepete atıyor.
33:58
Beğenmiyorsanız geçiyorsunuz ve bu sistem o kadar içimize işledi
34:02
ki artık garip bile gelmiyor. Abi 1956'da Harry from diyor ya
34:07
aşkı pazar mantığıyla ele ağlıyoruz.
34:10
Bu bir uyarıyı da aslında. Ama o zaman bu eleştiri teorik
34:13
bugün gerçekten bir pazar var. Kurucuları bol street te halka
34:17
arz olmuş algoritmaları var, veri bilimcileri var, büyüme
34:21
hedefleri var. Zigment bomerın bu meselenin tam
34:25
kalbine giren bir kavram geliştiriyor.
34:27
Akışkan aşk bowm. 20. Yüzyılın en önemli
34:30
sosyologlarından biridir. Bu arada Polonya asıllıdır.
34:33
Nazi döneminde de sürgüne gitmiş birisi, sonra ingiltere'de falan
34:37
yaşıyor. Leeds üniversitesi'ne ders
34:38
veriyor. Bunları ben tabii ki açık
34:41
öğretim fakültesi olmayan bir yerde.
34:43
Hani 100 yüze gidip sosyoloji okuduğum için biliyorum.
34:46
Boşa gitmiş bir ömür. Zevk alıyordum aslında okurken
34:51
ama evde kitap okuyarak da yapılabilir bir şeymiş.
34:54
Onu anladım çok geç oldu. Neyse bu akışkan modernite
34:57
dediği bir çerçeve var. Onu kuruyor diyor ki modern
35:01
dünya artık katı değil. Akışkan kurumlar, kimlikler,
35:05
ilişkiler hepsi bir sıvı gibi şekil tutmuyor ve bu alışkanlık
35:09
özgürlük gibi görünüyor. Ama aslında muazzam bir
35:12
güvensizlik kaynağı. Çünkü hiçbir şey kalıcı değilse
35:15
hiçbir şeye yatırım yapmak mantıklı gelmiyor ve ilişkiler
35:19
de bu akışkan. Yapılıyor.
35:21
Olay basit olmanın akışkan aşkta anlattığı şu insanlar abi
35:25
bağlanmak istiyorlar ama bağlanmanın getirebileceği
35:28
acıdan korkuyor. Çözüm ne bağlanıyormuş gibi
35:31
yapıp aslında bir çıkış kapısı açık bırakmak seninleyin ben ama
35:36
yani ne olur bilinmez işte bu belirsizlik modern ilişkilerin
35:40
kronik hastalığı haline gelmiş durumda.
35:42
Biz ne oluyoruz abi, biz neyiz şimdi sorusu bugün en çok
35:45
sorulan sorulardan biri, niye? Çünkü tanım yapmak tanım
35:49
yapıldığında kaybedilecek bir şey olduğunu.
35:51
Etmek demek ve kayıp korkusu bağlanma korkusuna dönüşüyor.
35:55
Hani eskiden yüzük takılmadan kız verilmez gibi bir deyim
36:00
vardı eskilerde tabii şimdi de var ama hala tabii ki yüzükler
36:04
takılıyor ama çok kültürel niş bir alana dönüşmesi çok uzak
36:07
değil. Bence ne yazık ki.
36:09
Şimdi daha böyle insanlar kültürden bağlamdan kopuyorlar.
36:12
Neyse konuyu dallandırmayalım o zamanlar da tabii sorunlar vardı
36:16
ama en azından bir netlik vardı değil mi bu sözde şimdi ne yüzük
36:20
var, ne netlik. Sadece böyle takip etme ve
36:23
takipten çıkma var, dijitalleşme bu tabloya bambaşka da bir
36:27
katman ekliyor. Flört uygulamalarına bakalım.
36:30
Match grup adlı şirket tinderı inci okey kubbit gibi
36:34
uygulamaları bünyesinde barındırıyor.
36:36
Borsada işlem görüyor ve bu şirketin gelir modeli ne
36:40
abonelik ve primum özellikler yani insanlar ne kadar çok
36:43
eşleşme yaparsa ne kadar çok uygulamada kalırsa o kadar çok
36:46
para kazanıyorlar. Peki siz gerçekten doğru kişiyi
36:49
bulsanız ve uygulamayı sizseniz ne olur abi bir müşteri daha az.
36:53
Dolayısıyla bu uygulamaların algoritmalarının sizi gerçekten
36:57
mutlu etmeye mi yoksa uygulamada tutmaya mı op?
37:00
Edildiği sorusu meşru bir soru, bunu söyleyen ben değilim abi
37:04
eski bir hint çalışanı 2022'de bir röportajda buna benzer
37:07
şeyler söyleyerek şirketi eleştirmiş haberini buldum.
37:10
E mantıklı olan bu benim de şirketim olsa abi adam buldu
37:14
gitti kadını kadın da buldu gitti adamı iki tane müşteri
37:18
gitti. O zaman bu böyle yürümez.
37:20
Ne yapalım kimse kimseyi bulamasın abi doğru düzgün ben
37:23
de böyle düşünürdüm. O şirketin başında olsam bunu
37:26
görmüyoruz işte ve sonsuz seçenek meselesi var çok.
37:31
Sunmayan ama çok önemli bir nokta.
37:33
Psikolog bari schwardson seçimin paradoksu diye bir kavramı var.
37:37
Diyor ki seçenek arttıkça mutluluk kazanıyor.
37:41
Bunu ben reçel olayıyla anlatmıştım.
37:44
Bir podcast bölümümde hangisini anlattım hatırlamıyorum ama
37:47
yakın zamanda anlattım diyebiliyorum.
37:49
Niye böyle düşünüyor? Çünkü her seçim yaptığınızda
37:51
seçmediniz. Tüm alternatifleri düşünmeye
37:54
başlıyorsunuz abi süper market yani market olayıyla anlattım.
37:57
200 çeşit reçel varsa herhangi birini aldıktan sonra acaba?
38:01
Diğeri daha mı iyiydi diye düşünüyorsun.
38:04
Tinder'da sonsuz profil varsa yanınızdaki insanlığa oturmuşken
38:08
acaba daha iyi biri var mı? Sorusu kafanızın bir köşesinde
38:12
dönüyor. Bu fomu aşkı diyebiliriz.
38:15
Bunu aslında sürekli kaçırdığınız bir şey olduğu
38:18
hissiyle yaşanan ilişki ve bu his her iç fron'un bahsettiği o
38:22
derin ilgiyi o gerçek bilgiyi edinmeyi neredeyse imkansız
38:27
kılıyor. Sosyal medyada bu tablonun
38:29
ayrılmaz bir parçası ınstagramda.
38:32
Ilişkiler bir performansa dönüşmüş durumda.
38:34
Çiftler sahilde fotoğraf çektiriyor.
38:36
Doğum günü sürprizler için video çekiyor.
38:38
Yıl dönümü paylaşımları ve bu performansın kitlesi var.
38:42
Abi beğenileri var, yorumları var.
38:44
Çok güzel bir ilişkiniz var. Sizsiniz lan yorumunu okuyan
38:47
biri o yorum için ya da o yorumu okumak için mi ilişkisini
38:51
sürdürmeye devam ediyor. Bunu abartıyorum biraz ama o
38:55
yönde bir baskı kesinlikle var sosyolog.
38:58
Irvin gofmanın günlük hayatta benliğin sunumu dediği şeyin
39:03
dijital versiyonu bu hayatı yaşamak yerine sergilemek ve
39:07
aşkı da sergilemek geç. Kapitalizm sadece platformlar
39:11
aracılığıyla da değil, dil aracılığıyla da aşkı
39:13
dönüştürüyor. Şimdi şu cümlelere bakın,
39:16
ilişkiye yatırım yapmak, zaman harcamak, getirisi olmayan
39:20
ilişki kendini satmak, piyasada olmak, piyasa yapmak.
39:24
Bunların hepsi ekonomi dili abi hiç düşündünüz mü?
39:26
Biz ne ara böyle terimler kullanır olduk ya araştırırken
39:30
ben de bu bağlantıya çok şaşırdım gerçekten yani
39:33
düşünebiliyor musunuz abi ya sen bizim ilişkimize ne yatırım
39:36
yaptın, banka hesabı mı oğlum bu ne zaman harcadın?
39:39
Getirisi olmayan ilişki dediğim gibi kendini nasıl satıyorsun,
39:43
nasıl pazarlıyorsun, piyasa yapalım, piyasada olalım
39:47
gerçekten yani finans sektörü terimleri, bunları ve bu dil
39:50
farkında olmadan düşüncemiz şekillendiriyor bir.
39:54
Yatırımsa getirisi ne olur abi hesaplanabilirdir.
39:58
Getirisi yoksa çekilmek mantıklıdır ama sevgi getiri
40:01
hesabıyla büyür mü abi from ne derdi buna sevgi bir yatırım
40:05
değil, bir eylemdir derdi muhtemelen ya da budizm ne derdi
40:09
zaten derdi beklenti acının kaynağıdır derdi yani az önce
40:14
dedim yani budizmdeki bu düşünce aslında uyarlanabilir,
40:17
uygulanabilir değil çok saçma geliyor hatta ama bir durum var
40:21
ki en saçma şey bile şu an içerisinde bulunduğumuz.
40:25
Yapmacık ilişkilerden daha mantıklı gelmekte, en azından
40:29
benim için bu şekilde. Şimdi tüm bu karanlık tablonun
40:32
içinde de bir ışık aramak lazım. Bizim podcast bölümlerinin
40:36
klasiğidir. Çıkış yollarında da vermeye
40:38
çalışırım. Araştırmalarım dahilinde yani
40:41
neden anlattık yoksa bunları ve burada bu bölümün sonunda o
40:45
ışığı bulmak için geri dönmek istiyorum.
40:47
Taa başa ta platon'un masasına aristofanez diyor ya kayıp
40:52
yarını arıyorsun, evet arıyoruz. Bu arayış gerçek ama.
40:55
Belki yarı metaforu yanlış olabilir.
40:58
Belki bütünüz zaten ve arayış kendimizi bulmak stacılar dedi
41:02
ki, başkasına muhtaç olma, özgür kal yani ama özgürlük yalnızlık
41:07
değil, bağlanırken kendini kaybetmemek.
41:09
Bu da dedi ki, bırak abi şefkate genişle o da olur, sahiplenme
41:13
değil, yani büyümeden bahsediyor ve fron da emek ver öğren diyor,
41:18
pratik yap. Çünkü sevmek bir kapasite
41:20
meselesi. Peki modern dünyada sahici
41:23
sevmek mümkün mü? Benim cevabım buna evet.
41:26
Ama geçmişe göre çok direnç gerektiriyor çünkü sistem sizi o
41:30
vitrinin önünde tutmak istiyor. Sonsuz seçenek anlık haz kolay
41:35
çıkış emek istemeyen ilişkiler şuna yazayım, onunla görüşeyim,
41:39
şunları yaşayım, hadi güle güle ama siz masaya oturmayı
41:43
seçebilirsiniz. Hem fiziksel abi hem mecazi
41:46
anlamda telefonu bir anlık bırakıp karşıda oturana
41:49
bakabilirsiniz. Markus avrenci gibi her sabah
41:52
kendine sorabilirsin. Bugün nasıl sevdim?
41:55
Meta medyatasyonu gibi nefes alıp verirken birine iyi
41:59
diyebilirsiniz. Forum'un 4 elementini ne bileyim
42:02
günlük hayatta küçük eylemlerle uygulayabilirsiniz.
42:06
Olay tamamen bundan ibaret. Neyse daha fazla uzatmayalım.
42:10
Bu bölümde aşkın binlerce yıllık yolculuğunu birlikte yaptık.
42:14
Eflatun atinasından epiktetesun stoa sundumasına budanın incir
42:19
ağacından fromun new yorkuna kadar geldik ve son durak
42:23
tüketim çağının ortasında abi elinizde bir telefon ekranda
42:26
sonsuz seçenek varken hâlâ gerçekten sevmeyi seçmek.
42:31
Hem eski hem de bana göre en modern eylem sekizinci gün 25
42:36
saati spotify'dan diğer bütün platformlardan, özellikle de
42:40
ınstagram'dan takip etmeyi unutmayın.
42:42
Bir sonraki bölümde yine böyle bir yolculuk var.
42:44
Üçüncü ve son bölümle aşk serisinin noktalayacağız.
42:48
Yolumuza diğer bölümlerimize devam edeceğiz.
42:51
O bölümlerde benimle birlikte olmanızı çok isterim.
42:54
Kendinize iyi bakın, hoşça kalın.