Latest / Eerlijk duurt het langst / 17 Uit de actualiteit: pleidooi voor het afscheid van de duivel
Transcript
- 0:26SPEAKER_00: Is het tijd om in het christelijk geloof afscheid te nemen van de duivel?
- 0:31SPEAKER_00: Of toch maar niet?
- 0:33SPEAKER_00: Professor Mario Korpel meet van wel.
- 0:36SPEAKER_00: Wij aan dit onderwerp laatst haar afscheidscollege aan de PTHU.
- 0:42SPEAKER_00: Op deze plek wil ik haar betoog nader analyseren.
- 0:45SPEAKER_00: Welkom bij Eerder het Langst, aflevering 17 uit de actualiteit.
- 0:51SPEAKER_00: Pleiddooi voor het afscheid van de duivel.
- 0:55SPEAKER_00: Dan ga ik gelijk naar de inhoud van de reden van Corpel.
- 0:59SPEAKER_00: Die is trouwens voor iedereen terug te vinden op de website van de PTAU.
- 1:04SPEAKER_00: In haar college markeert ze het verschil tussen het geloof zoals het in het oude Israël gevonden werd, en het geloof van de volken rondom Israël, de buur volken van Israël.
- 1:18SPEAKER_00: En dat verschil is het strikte monotheïsme.
- 1:21SPEAKER_00: Er is in Israël geen plaats voor een oppergod met een pantheon aan Goden daaronder.
- 1:28SPEAKER_00: Incief een God die de macht van het kwaad vertegenwoordigt.
- 1:33SPEAKER_00: Een Bijbeltekst die daarbij belangrijk is, komt uit Jesaja 45 vers 6 tot en met 7.
- 1:40SPEAKER_00: Ik lees die even voor in de NBV-vertaling.
- 1:45SPEAKER_00: Zo zal iedereen van oost tot west weten dat er niets is buiten mij.
- 1:51SPEAKER_00: Ik ben de Heer.
- 1:52SPEAKER_00: Er is geen ander.
- 1:54SPEAKER_00: Die het licht vormt en het donker schept, die vrede maakt en onheil schept.
- 2:00SPEAKER_00: Ik ben het, de Heer, die al deze dingen doet.
- 2:06SPEAKER_00: Nou, tot zover deze Bijbeltekst, die voor Korpel belangrijk is.
- 2:12SPEAKER_00: Dit woord laat zich namelijk moeilijk combineren met de gedachte aan een duivel die voor het kwaad verantwoordelijk zou zijn.
- 2:22SPEAKER_00: Toch geeft zij wel toe dat de duivel in de Bijbel voorkomt.
- 2:28SPEAKER_00: En dat de naam Satan in het Oude Testament voorkomt.
- 2:33SPEAKER_00: Volgens Corpel gaat het dan trouwens in het Oude Testament niet over het concept van de duivel, zoals z later begrepen wordt als persoon die het kwaad belichaamt.
- 2:44SPEAKER_00: Of dat wel of niet zo is in het Oude Testament, laat ik even wat het is.
- 2:48SPEAKER_00: In ieder geval geeft ook Corpel toe dat de duivel in het Nieuwe Testament nadrukkelijk wel voorkomt.
- 2:54SPEAKER_00: En dat het Nieuwe Testament, bijvoorbeeld ook de slang uit Genesis 3, leest als een verschijning van de duivel.
- 3:04SPEAKER_00: Het punt is nu dat ze vanuit haar bevindingen en vanuit haar eigen onderzoek overgaat tot normatieve uitspraken voor het christelijk geloof.
- 3:16SPEAKER_00: En daarbij maakt ze hem uit deze keuzes.
- 3:20SPEAKER_00: Maar daarover spreekt ze zich niet uit.
- 3:22SPEAKER_00: Over die keuzes zelf spreekt ze zich niet uit.
- 3:26SPEAKER_00: En daarom lijkt het als je de reden leest of er naar luistert dat die keuzes vanzelfsprekend zijn.
- 3:35SPEAKER_00: Dat is voor mij wel een groot bezwaar.
- 3:38SPEAKER_00: Iedereen die de Bijbel leest en interpreteert, maakt keuzes.
- 3:43SPEAKER_00: Hebben uit deze keuzes.
- 3:44SPEAKER_00: Maar dan is het wel goed om daar zo helder mogelijk over te zijn.
- 3:49SPEAKER_00: Dat is wat mij betreft ook een groot winstpunt van de methodische aanpak van theologisch kunnen leren van Scelia binnen het recht.
- 3:59SPEAKER_00: Om even op dat recht terug te komen.
- 4:02SPEAKER_00: In de vorige aflevering kwam de regel aan de orde dat bij een botsing van twee wetten van gelijk gezag de jongste wet prevaleert.
- 4:13SPEAKER_00: De wetgever wordt geacht de oudere wet te kennen en de jongste bewust anders te formuleren.
- 4:23SPEAKER_00: Als je van daaruit kijkt naar de reden van Corpel en die daarmee vergelijkt, doet zij precies het tegenovergestelde zonder dat zich daar duidelijk rekenschap van geeft.
- 4:35SPEAKER_00: Het blijkt in haar reden.
- 4:37SPEAKER_00: En ze kiest enkele strikt monotheïstische passages uit het Oude Testament.
- 4:44SPEAKER_00: En die vormen blijkbaar voor haar de kern van de kanon.
- 4:49SPEAKER_00: Daaraan meet zij de rest van wat er in de Bijbel staat.
- 4:53SPEAKER_00: En ze doet dat, zegt ze zelf ook, omdat het geloof in de monotheïstische God, de ene God, dat acht zij bevrijdend.
- 5:02SPEAKER_00: Er is maar één God.
- 5:03SPEAKER_00: Je bent als mens geen speelbal van vele goden.
- 5:08SPEAKER_00: Ze merkt wel dat wat betreft de duivel binnen de Bijbel een andere ontwikkeling is.
- 5:17SPEAKER_00: En dat zegt ze ook.
- 5:18SPEAKER_00: Soms wordt dat als ontwikkeling gezien.
- 5:21SPEAKER_00: Maar nu maakt ze zelf een andere keuze.
- 5:24SPEAKER_00: Het is voor haar geen ontwikkeling, maar verval.
- 5:29SPEAKER_00: Enkele teksten uit het Oude Testament vormen voor haar de lens, de basis om het Nieuwe Testament te lezen.
- 5:36SPEAKER_00: En wat daar niet aan voldoet, is geen ontwikkeling, maar verval.
- 5:42SPEAKER_00: Ze geeft daarvoor allerlei argumenten.
- 5:45SPEAKER_00: Als het gaat om het voorkomen van de duivel in het Nieuwe Testament.
- 5:50SPEAKER_00: Die argumenten zijn bijvoorbeeld historisch en psychologisch van aard om teksten die over de duivel spreken in het Nieuwe Testament niet letterlijk te nemen.
- 6:01SPEAKER_00: Als het bijvoorbeeld gaat over de verzoeking van Jezus in de woestijn.
- 6:05SPEAKER_00: Is dat voor haar de beschrijving van een rollercooster aan ervaringen en gevoelens die bij een sterke roepingservaring horen en die predikanten wellicht wel kunnen herkennen.
- 6:16SPEAKER_00: Wat mij betreft, is dat een voorbeeld van een simplistische lezing van het Nieuwe Testament.
- 6:22SPEAKER_00: terwijl zij tegelijk laat zien dat ze het Oude Testament heel serieus leest.
- 6:27SPEAKER_00: Hoe dat ook zij.
- 6:30SPEAKER_00: Deze hemerutiek, waarbij latere openbaring gewogen wordt tegen een normatief kader uit vroegere openbaring.
- 6:41SPEAKER_00: Roept de gedachte op dat Corpol uitgaat van een soort Bijbelse grondwet die in een paar sterk monotheïstische teksten van het Oude Testament vindt.
- 6:51SPEAKER_00: En alles wat er dan verder in de Bijbel nog komt, moet daartegenover afgewogen worden en moet als het anders is ook het onderspit delven.
- 7:01SPEAKER_00: Ik zou daarbij de vraag willen stellen of er dan niet veel meer op de helling moet worden gezet.
- 7:07SPEAKER_00: Zoals bijvoorbeeld het geloof in de opstanding uit de dood en het eeuwige leven, om er wat te noemen.
- 7:15SPEAKER_00: Dat zijn toch ook concepten die pas in het Nieuwe Testament een volle gewicht krijgen.
- 7:22SPEAKER_00: En zou ik willen vragen, zou het niet beter zijn om de juridische methode die in de vorige aflevering ter sprake kwam ook hier toe te passen.
- 7:34SPEAKER_00: Want wie aanneemt dat het Oude Testament en Nieuwe Testament openbaring is van God.
- 7:42SPEAKER_00: Heeft dus te maken met een tekst van gelijk gezag.
- 7:46SPEAKER_00: Waar er een mogelijke botsing plaatsvindt, is het goed om eerst te zoeken naar harmonisatie binnen heel de kanon.
- 7:57SPEAKER_00: Laat al die teksten maar spreken en zoek dan naar de boodschap ervan.
- 8:03SPEAKER_00: Maar waar dat niet mogelijk is.
- 8:05SPEAKER_00: En je hebt de gedachte dat je werkelijk twee teksten hebt die met elkaar botsen, ligt er dan niet meer voor de hand om de voortgaande ontwikkeling binnen die gezaghebende tekst te respecteren.
- 8:20SPEAKER_00: In plaats van die te bestempelen als verval.
- 8:23SPEAKER_00: En als je dat laatste toch doet, moet je dan niet duidelijk zijn over de hermenuitische keuzes die daaraan ten grondslag liggen.
- 8:34SPEAKER_00: Tot zover mijn opmerkingen over de hermenuitiek.
- 8:38SPEAKER_00: Ik maak graag over dit onderwerp ook nog een opmerking die de inhoud van het concept raakt.
- 8:46SPEAKER_00: Volgens Koipel zijn wij beter af bij een monotheïsme zonder de duivel.
- 8:54SPEAKER_00: Ten loops in haar betoog merkt ze op dat de consequentie hiervan misschien ook niet altijd makkelijk te aanvaarden is voor ons.
- 9:03SPEAKER_00: Maar daar gaat ze dan verder niet op in.
- 9:06SPEAKER_00: Wat zij schrijft, vergelijk ik even met de studie, de grote studie van Jeffrey Burton Russell naar de ontwikkeling in het denken over de duivel.
- 9:19SPEAKER_00: Ik citeer uit zijn boek Satan the Early Christian Tradition.
- 9:25SPEAKER_00: To deny the existence and central importance of the devil in Christianity is to run counter to apostolic teaching and to the historical development of Christian doctrine.
- 9:38SPEAKER_00: Since defining Christianity in terms other than these is literally meaningless, is it intellectually incoherent to argue for a Christianity that excludes the devil.
- 9:54SPEAKER_00: Russell tekent daarbij aan dat de duivel een verklaring vormt voor bepaalde vormen van kwaad, zonder dat het christendom in dualisme vervalt.
- 10:06SPEAKER_00: De duivel is dus geen tweede God, maar een zelfstandige macht die van God ruimte krijgt, zonder dat je het kwaad direct op God terug kunt voeren.
- 10:19SPEAKER_00: En juist bij het monotheïsme ziet Russell wel conceptueel ruimte voor de aanname dat de duivel bestaat.
- 10:28SPEAKER_00: Hij zegt dat is nu juist het onderwijs het apostolische onderwijs in het Nieuwe Testament.
- 10:35SPEAKER_00: Hij zegt daarmee niet dat de duivel bestaat.
- 10:38SPEAKER_00: Maar hij zegt als je het christelijk geloof serieus neemt en de ontwikkeling in dat denken.
- 10:55SPEAKER_00: Dat lijkt mij een hermenautische lezing, die je zou kunnen vergelijken bij wat we bij Hamilton tegenkwamen in de vorige aflevering.
- 11:04SPEAKER_00: En lijkt mij ook te prefereren boven de aanname van Corpel, die ze overigens dus niet expliciet uitspreekt.
- 11:14SPEAKER_00: Het laatste punt wat ik uit de reden van professor Corpel benoem is haar slot.
- 11:19SPEAKER_00: Ze waarschuwt er tegen dat wij de duivel niet moeten gebruiken als excuus voor menselijk kwaad.
- 11:25SPEAKER_00: Dat ben ik trouwens helemaal met haar eens.
- 11:29SPEAKER_00: Ze stelt dan zelfs aan het einde van haar reden dat wij de duivel zien als we in de spiegel kijken.
- 11:38SPEAKER_00: Dat is aardig gezegd, maar dat volgt nu juist niet uit het betoog dat ze daarvoor heeft gehouden.
- 11:45SPEAKER_00: Wie namelijk Jezaja 45 vers 7 werkelijk als norm voor deze discussie wil gebruiken.
- 11:54SPEAKER_00: Die zou moeten besluiten met de huiveringwekkende vraag.
- 11:58SPEAKER_00: En niet of de mens de duivel ziet als in de spiegel kijkt, maar of God die zou zien.
- 12:07SPEAKER_00: En vallen God en duivel dan niet samen in plaats van mens en duivel.
- 12:13SPEAKER_00: Dat lijkt mij de uiterste consequentie van haar positie.
- 12:17SPEAKER_00: Het is ook de minst aangename consequentie van haar positie.
- 12:22SPEAKER_00: En daarmee verdient hij toch meer aandacht als een stilte nu in haar betoog.
- 12:31SPEAKER_00: Maar ze wel toe uitdaagt, is om na te denken over de vraag in hoeverre de duivel nog van toepassing kan zijn in onze moderne wereld zonder in dualisme te vervallen.
- 12:46SPEAKER_00: Zij zelf acht dat niet mogelijk en niet wenselijk.
- 12:49SPEAKER_00: Hoog uit als metafoor voor wat mensen zelf aanrichten.
- 12:55SPEAKER_00: Nou, ik denk dat juist ook in deze tijd wel behoefte is om het concept van de duivel in te voeren en juist van daaruit na te denken over het kwaad wat wij tegenkomen, ook in onze eigen tijd.
- 13:13SPEAKER_00: Ik wil daar graag in de volgende aflevering nog eens op ingaan.
- 13:17SPEAKER_00: Aan de hand van twee boeken of series die heel veel aandacht hebben gekregen de laatste tijd.
- 13:27SPEAKER_00: Namelijk in de band van de Ring van Tolkien en Harry Potter van Roding.
- 13:34SPEAKER_00: Alvast bedankt voor het luisteren nu en graag tot de volgende aflevering van Erik Tuur het Langstal.