Latest / Anlamak+ / Kamu kurumlarına güven neden önemli?

Transcript

Kamu kurumlarına güven neden önemli? · Anlamak+

0:00
Herkese tekrardan merhabalar e biliyorsunuz kamu kurumlarının
0:04
güçlenmesi ve kurumsal kimliğin önemi üzerine son yıllarda çok
0:09
ciddi bir ekonomik çalışma var. Bunun tabii ki en önemli
0:12
sebeplerinden bir tanesi istanbul üniversitesi'nden mezun
0:16
olup dünyanın saygın ekonomislerinden biri olmayı
0:18
başaran dara acemoğlu'nun ulusların düşüşü adlı kitabında
0:23
yer verdiği kamusal kimliği, kurumsal kimliğin
0:26
betimlemelerine dayanan aynı zamanda dar korkor diye bir
0:30
kitabı var. Burada kurumların nasıl inşa
0:33
edilmesi gerektiğini ve sağlıklı ve aslında otoriter bir devlet
0:37
mekanizmasının nasıl dizayn edilmesi gerektiğini anlattığı
0:40
bir seri aslında bu ama bu fikir çok yeni işte kimsenin
0:44
bulamadığı daha önce kimsenin üstüne düşünemediği bir fikir
0:48
değil. Ancak daron hoca modu tabi ki
0:51
devletlerin özellikle şu anda gelişmiş ülkeler statüsündeki
0:54
devletlerin bu ebatlaşabilmesindeki.
0:58
Yegane paylardan birine pek tabii ki neye bağlıyor diyor ki,
1:02
devletler artık kurumsal kimliklerini oluşturabilmiş bir
1:05
takım hiyerarşik sistemler tarafından yönetiliyor.
1:08
Peki gerçekten öyle mi? Şimdi bunun için birazcık geriye
1:13
gideceğiz. Tarihin çok gerisinde değil. 100
1:15
yıl kadar önceye gideceğiz. Cumhuriyetin ilk kurulduğu
1:17
zamanlarda 1.900 otuzlardan 1.900 yirmilerin sonlarına doğru
1:22
bu başlayacağız. 1.900 kırklara ellilere kadar yapılmaya gayret
1:25
edilen şeylerden bahsedeceğiz. Şimdi Mustafa Kemal Atatürk
1:29
devleti kurarken bazı şeylerin farkındaydım.
1:31
Bunlar nelerdi? Türkiye Cumhuriyeti monarşiden
1:36
dönme diğer devletlerin. Sistematiğini henüz erişebilmiş
1:40
değildi. Devlet ve popülarit popüler bir
1:44
lider statüsünün üzerinde inşa edilmiş ekonomik saitlerle
1:47
yönetiliyorduk aslında. Bu kendi içerisinde bir takım
1:50
kusurlar barındırıyordu. Neydi bu?
1:53
Eğer iyi bir lider varsa kendisinin arkasına da alıyor ve
1:56
istikrarı güvenceye vereceğini de kendi kararlarının
1:59
öngörülebilirliğini de ortaya koymak suretiyle ne yapıyordu?
2:03
Gerçekten öngörülebilir bir ekonomik, iktisadi politikadan
2:07
zemin hazırlıyordu. Dolayısıyla devletin o zamanlar
2:10
yönetenler için kolay bir algoritması vardı.
2:12
Eğer güçlü bir liderseniz dışarıda toprak kaybetmiyorsanız
2:16
üstüne de bir toprak katabiliyorsanız ki emperyalist
2:18
devletten o zaman ki. Ben misyonları buydu.
2:20
Imparatorluklara ne yapıyordunuz?
2:23
Ekonominiz de iyi oluyordu. Yeni gelen gelir kaynaklarıyla
2:26
insanlarla size güveniyordu. Teba olarak da öngörülebilir bir
2:30
birey olmanızdan dolayı kendinizi bir sağlam bir
2:34
mekanizmanın içerisinde buluyordunuz.
2:36
Ancak bu zaman içerisinde değişti.
2:38
Özellikle 19 ve 20. Yüzyıllarda melkentalist bir
2:42
takım eylemlerinde hız kazandırıp artık anlamlandığı bu
2:45
devirlerde. Devletlerden daha çok daha uzun
2:49
ömürlü yani hükümdarlardan daha çok daha uzun ömürlü iktisadi
2:54
planların oluşması artık önem kazandı çünkü.
2:57
Insanlar artık bir takım zengin elitler oluşturuyorlardı ve bu
3:01
zengin elitler eskisi gibi zor değildi.
3:04
Gayet rahat bir şekilde ticaretlerini meydana
3:07
getirebiliyorlardı. Şimdiki olduğu kadar işte
3:10
devletler aşırısı, zenginler olmasa da o zaman da gerçekten
3:14
hem petrol olsun hem de genel gerekli enerji kaynakları olsun.
3:18
Yönetebilen bir çok iş adamı söz konusuydu.
3:22
Ya bayağı %5 de var biliyorsunuz bizde oraya hiç girmeyelim.
3:25
Şimdi Mustafa Kemal Atatürk bunu fark ettiği için aslında devlet
3:29
daha yarılarını saramamışken bu kurtuluş mücadelesinin daha
3:32
henüz dezavantajları ortadan kalkmamışken, izmir'de ilk
3:36
iktisat kongresi'ni yapıyor. Kazım karabekir'i buraya
3:38
yönlendiriyor ve devlet kademesine ciddi bir girişim.
3:41
Aslında bu ve hem mesela bugün diyoruz ya işte devlet ne güzel
3:45
işte o zaman Atatürk orman çiftliğine açmış işte.
3:49
Ziraat işiyle uğraşanlar veya zenginleştirmiş iktisadi
3:52
programını oluşturmuş, gitmiş uçak fabrikasını açmış, rüzgar
3:56
tribini açmış, uçağın ayrı dönemini çalıştıralım vesaire
3:58
diye. Bunların hiçbir arkadaşlar
4:02
devletçi ekonomi programı dahilinde oluşan bir sistem
4:06
olarak basitleştirilemeyecek kadar ulvi bir takım görüşleri
4:11
bünyesinde barındırıyor. Buradan neyi kastettiğimi şimdi
4:14
daha net anlatacağım. Şimdi tabi biz bunu görüyoruz
4:17
işte liberteryen bazı ekonomistler.
4:19
Bunun böyle olmayacağını, devlet elinde böyle bir sistem inşa
4:21
edilmeyeceğini savunuyor. Bunu birazcık daha neo iktisadi
4:26
yorum olarak gördüğümüz için sanki daha güncel bir
4:28
yaklaşımmış gibi görüyoruz. Ancak devletin kurumların
4:31
inşasında ve kurumun temel kimliğin oturmasında yegane bir
4:35
görevi var. Ben hep söylemişimdir,
4:38
podcastlerimi yakından takip eden insanlar ki son zamanlarda
4:41
çok ciddi bir dinlenme artışı var ve takipçi sayısında da
4:44
artık böyle kademeli bir ilerlemeyi rahat rahat
4:48
görebiliyorum. Çok net her gün mutlu eden bir
4:50
rakama ulaşıyoruz. O yüzden teşekkür ederim
4:52
sizlere. Yani ilk defa günlük 1.000
4:55
dinlenmeye yakın bir sayısal veriyle karşı karşıyayız.
4:58
Uzun zaman sonra bence gayet güzel bir motivasyonel araç
5:02
neyse hiç konuyu dağıtmadan devam edelim.
5:05
Şimdi bu libertalyan ekonomistler işte devletin özel
5:08
sektörü motive etmesi ve onun üzerine özel sektörün de aslında
5:12
verimliliği müşteri memnuniyetini ve bir çok
5:15
parametre de dikkat ederek aslında en optimal hani kayzem
5:18
felsefesine göre de belki en düzgün sistemi inşa edebilmesine
5:23
yönelik. Hamle yapma serüvenini
5:25
başlatması gibi yorumluyor ama bu çok çalışır bir teori değil,
5:28
neden değil? Şimdi devletçi ekonomi
5:30
biliyorsunuz ben hep söylüyorum gene söyleyeceğim.
5:33
Podcast kayıtlarında devlet aslında arkadaşlar oldukça soyut
5:37
bir kavramdır. Yani devlet öyle sizin hiç
5:40
göremediğiniz, tahvil edilmediğiniz bir işte kanun
5:43
koruyucu değildir. Devlet aslında bugün mesela
5:46
Türkiye nüfusunun son günlerde 85 milyonun üzerine çıktığını
5:50
duyduk. 85.000.000 vatandaşı öyle ya da böyle ortak bir
5:54
pergel de hareket etmiştir. Ancak bu hareket etmek, bu
5:58
akselerasyon verseler. Eğer olumlu mahiyette gelişirse,
6:03
devlet zaten güven tesis eden, inançlı bir para sistemi para
6:07
politikası inşa edebilen stabil bir para birimine sahip olan
6:12
yapıya dönüşür. Iç borcu dış borcu hemen hemen
6:15
dengelidir. Alacağı vereceği otoriterdir.
6:18
Çünkü bu gerçekten toplumsal bir şeydir.
6:21
Ahlak a ahengidir diyelim. Şimdi devlet eğer bazı
6:25
normlarında yumuşamaya giderse ve bu sistemi iyi
6:29
kurgulayamadıysa ki daron hocaoğlu da söyle.
6:31
Gibi bazı konularda çok ben merkezci dönemler yaşamakla
6:37
karşı karşıya kalabiliriz. Mesela bunu nereye döneceksin?
6:40
Hani iktisadi planlarda hep söylenir, demokrasi, hukuk
6:43
olursa adalet olursa her şey daha güzel olur işte iktisatta
6:46
10'a çıkart göre kendini geliştirir.
6:47
Daha iyi bir ekonomi ile karşı karşıya kalırız.
6:50
Vesaire vesaire bu çok doğru mu? Hayır, çok doğru değil ama
6:55
istikrarlı bir şekilde iyi ekonomiden bahsediyorsak doğru
6:58
ama bir dönemin ekonomik. Hani varlığını açıklayabilmesi
7:04
açısından doğru değil. Niye değil onu söyleyeceğim
7:07
mesela Franco dönemini biliyorsunuz.
7:08
Ispanyol faşizmin gerçek anlamda.
7:11
Tiranlığın sembolizmasıdır. Franco döneminde gayet güzel bir
7:15
ekonomi vardı ama franco'nun temelinde ki olay şuydu,
7:18
franco'nun kendi otoritesi, kurumlar, zayıf inançlar, zayıf
7:23
sistemler zayıf tek güçlü olan yanlarda franco'nun kendisi
7:27
Franco gidene kadar. Bu sistem gerçekten iyi bir
7:30
ispanyol ekonomisi sağladı. Ispanya'yı bugün küçük görmeyin.
7:33
Şimdi tarihi çok az bilinen kısımlarından bir tanesidir.
7:37
Ispanya 15 ve 16. Yüzyılda gerçekten büyük bir
7:39
servete sahip bir ülkeydi. Yani hani bulduğu altınlar bu
7:43
sömürgecilik esnasında edindiği. Servet itibariyle bir dönem
7:46
rezerv para fonksiyonunu görme hürriyetine de kavuşmuştu.
7:50
Aslında altındaki stabilizasyonu sağlayabildiği için böyle bir
7:54
ekonomiden bahsediyoruz. Franco bunlardan bağımsız bir
7:57
dönem içerisinde gerçekten sağlıklı olmasa bile güçlü bir
8:01
ekonomi dizayn edebilmişti. Ancak franco'nun ve daha
8:04
sonrasını anlatacağım birkaç örneğin de olduğu üzere bu tarz
8:07
tiramlıklar veya güçlü isimler, popülarist isimlerin arkası sıra
8:11
dizayn edilen siyasal söylemler. Onların bu dünyadan gitmesiyle
8:15
beraber büyük bir çöküntüye gidiyor.
8:17
Dolayısıyla niye söylüyoruz? Bunu devlettedir.
8:20
Aslında bazı şeylerin stabilizasyonunu ve
8:22
öngörülebilirliğini sağlayan mekanizmadır.
8:26
Eğer her isim değiştiğinde ekonomi clubs olacak tekrardan
8:30
başlayacak tekrardan büyüyecek işte bu emenerasyon gibi bir
8:33
kavram olacaksa eğer devlet devlet değildir, o zaman ticari
8:36
bir statüdür veya işte bir şirkettir ama değildir.
8:41
Devlet şirket olamaz. Devlet şirketleri yöneten bir
8:44
mastrodur. Devlet kurumların kimliğini
8:46
oturtan kurumların kim kurumsal kimliğini dizayn eden bir
8:51
organizmadır şimdi. Mesela nazi döneminde baktığımız
8:54
zaman hitlerin işte fuhren sıfatında ki fuhrellik
8:57
biliyorsunuz. O prensipler içerisinde çok
9:00
soylu bir statüdür. Bütün yetkileri alıp gestapları
9:04
vesaire tamamen kendi meşruiyetini sağlayabilmek için
9:08
kullanması neyi beraberinde getirdiği çok hızlı yükselen bir
9:11
ekonomi akabinde tarihin görebileceği en büyük yoksulluk
9:16
dönemlerinden birini beraberinde getirdi yani.
9:19
Stalin'in bu örneklerin içine dahil edebilirsiniz.
9:21
Vesaire vesaire ama aslında iktisadi olarak bu plan
9:26
programın içerisindeki varlığı fark eden ilk isim
9:30
daranacağımoğlu değil. Bu ekonominin Atatürk tarafından
9:33
da savunuluyordu ve zaten devlet sistematiği içerisinde devletin
9:37
bütün varlığıyla beraber kurumlar inşa etmesinin
9:39
temelinde aslında bir kurumsal kimlik oluşturmak vardı.
9:43
Yani belki Atatürk rahmetli uzun dönemler daha yaşayabilseydi, bu
9:47
oluşturduğu kurumsal kimlikleri belki özel.
9:50
Devredecek de bunu kimse garantisini veremez.
9:53
Ancak burada oluşturulan temel mekanizma devletin gerçekten bir
9:57
şeyler üretebilen her alanda yetkin insanlar tarafından
10:00
yönetilen kurumsal kimliğin, siyasal kimliğin her zaman önüne
10:04
geçtiği bir anlayışı dizayn edebilmekte.
10:07
Atatürk aslında bunu olduğu dönem içerisinde yapabildi.
10:10
Hatta biliyorsunuzdur. Bir tane meşhur hikaye vardır.
10:13
Atatürk de erzurumlu bir teyzemiz karşılaşır ve belki
10:15
işte hani. Işte sana söylemiştim.
10:18
Benim oğluma ankara'da işe aldıracaktım, işte gittik,
10:21
geldik söyledim. Senin adına da kimse aldımcı
10:23
olmadı der o da der ki bana benim adımı söyledin mi?
10:26
Benim söylediğimi söyledin mi der.
10:28
Evet, tabii söyledim, söylemez miyim?
10:30
Paşa der EO halde işte Cumhuriyet budur der.
10:33
Şimdi bu kurumsal kimlik çok önemlidir ve gerçekten de
10:37
türkiye'de bugün alışılageldiğin dışında bir mekanizmadır.
10:40
O yokluk döneminde okuyan kişi pahasına bile bu manevraları ilk
10:45
defa görmüyoruz. Çünkü biliyorsunuz.
10:51
Köy enstitülerinin kurucuları olanlar da aynı şeylere
10:54
yapabilirler. Kendi çocukları vardı ve yurt
10:57
dışında eğitim görmek için imtiyazlı bir takım kimselerdi
11:00
ama onlar bakın dezavantajlı duruma getirdiler.
11:03
Çocuklarına niye ben bu işin kurucusuyum?
11:06
Dolayısıyla benim çocuğumu gidemez giderse çünkü devletin
11:10
kurumlarına olan güven sarsılır. Bugün türkiye'de şunu evde
11:15
oturanı doğru konuşalım. Bu son 20 yılın 25 yılın, 30
11:18
yılın 40 yılın değil türkiye'deki temel.
11:21
Yozlaşması çok daha gerilere gidiyor.
11:24
Benim çocuğum girdiyse benim oğlum benim kızım benim torunum
11:27
benim damadım. Benim gelinim girdiyse bana ne
11:30
demek kurumsal kimliği zayıflatan bir taş iyi zaten
11:34
dediği gibi günahsız olanasın taşı benim günahım yok.
11:37
Ben taşı atıyorum karşı mevkilere.
11:39
Eğer siz kendi imkanlığınızı negatif, o toplumsal statünüzü
11:45
pozitife çevirecek bir imtiyaz elde ettiğiniz için bu düzenin
11:48
bozulmasına sessiz kalıyorsanız bu kurumsal kim?
11:52
Oturmasında sessiz kalıyorsanız cumhuriyetin faziletlerini
11:55
anlamadınız demektir. Çünkü siz bugün buna sessiz
11:59
kalır ve bunların imtiyaz elde ettiğinizi düşünürseniz yarın
12:02
çok değil. Yani bu tarz şeyler demin hani
12:04
bu devinimden uzun sürmez. Bir 20 sene içerisinde
12:08
muhtemelen kolaps olur. Çünkü tek kişiye bağlı tek
12:12
sisteme bağlı kurumsal kimlikleri zayıflatılmış
12:15
kurumlarla yönetilmeye çalışılan devletler, devlet olma vasfın
12:19
devam ettirse dahi. Hukuki statüde, sosyal statüde
12:23
güvene inanılmaz ölçüde zayıflatır.
12:25
Bugün merkez bankasına olan güvensizlik yaşanan biliyorsunuz
12:29
bir ekonomik problemin sonucuydu.
12:32
Ekonomik dönemin sonucuydu ve bugün insanlar yemin edilse dahi
12:37
yüksek faizler ve lise dahi türk lirası cinsinden mevduata geçiş
12:41
konusunda hep çok çekinceli. Özellikle yabancı yatırımcılarda
12:45
bu fırsat olarak değerlendiriyor.
12:47
Eee baskılanan döviz kurumundan da faydalanıp yüksek faizle
12:52
dünyanın hiçbirini elle edilmeyen kazançlar alarak kendi
12:56
memleketlerine tırnak içinde carry trade dedikleri bir
12:59
mekanizma ile paralarını tekrar götürüyorlar.
13:02
Şimdi hâl böyle olunca işte kurumsal kimlik zayıflatınca
13:05
bugün ekonomiye, yarın, hukuka, yarın eğitim sistemine
13:10
güvensizlik oluşacak. Mesela son yıllarda yaşanılan en
13:12
büyük erozyonlardan bir tanesi biliyorsunuz üniversite
13:15
mekanizmasına üniversite okuma mekanizmasına vurulan darbe
13:19
nedir? Bu darbeler nedir, tek midir?
13:21
Yani tek bir darbemi var. Hayır.
13:23
Sahte diploma bunu şeydi, tuzlu biberiydi zaten bir de uzun 3
13:26
gün konuşuldu, unutuldu. Türkiye'nin de böyle bir sistemi
13:28
var. Kurumsal kimlik oturmayınca
13:31
insanlar bu devletin paydaşı olduğu fikrini tam anlamıyla
13:35
kabullenmeyince şöyle bir sahne çıkıyor ortaya, tamam biz
13:39
konuşuyoruz, ne değişiyor? Hiçbir şey değişmiyor, doğruya
13:41
doğru ama bir yandan da şunu da kabul etmek lazım.
13:45
Evet, kurumsal kimliğin oturması için bizim gerçekten tepki
13:48
göstermemiz lazım. Üniversitelerde ikinci bir
13:50
vurgun şuydu. Işte biliyorsunuz doktorlar
13:53
giderlerse gitar gitsinler oldu. Sonra dediler ki gitmesinler.
13:57
Sonra biz daha fazla mevzu edersek yarısı giderse de gitsin
14:00
oldu ya şimdi bizim zamanımızda yani seni kaç oluyor?
14:05
2.012 evet, 2.012 üniversiteye girdiğimiz zamanlarda yani bu
14:07
tıp fakültesine girmek için 9 bine 10 bine falan girmeniz
14:12
lazımdı her koşulda. Ne olursa olsun çok paralı
14:17
maralı okuyacaksanız 15 16.000 dahası yok.
14:20
Peki bugün kaç bugün kaç 100.000 eğer yani 100.000 demeyelim.
14:25
Bunların baremleri var biliyorum, o kadar uzak değilim
14:28
mevzuya ama 25, 30 binle muhtemelen devletin herhangi bir
14:32
yerinde tıp fakültesi ücretsiz bir şekilde burslu bir şekilde
14:37
okunuyordur. Mühendislik haline zaten
14:39
söylemiyorum. Diş hekimliği biz üniversiteyi
14:42
tercih ederken mezun olunca yaşam garantisi veren bir
14:45
meslekte bugün diş hekimleri ile konuştuğunuz zaman yeni mezun
14:48
diş hekimleri ile bekle size aynı hikayeleri anlatmayacaklar.
14:53
Kontenjanlar arttırıldı. Yani demek istediğim o birdi 5
14:56
oldu belki de belki 6 oldu bilemiyorum.
14:58
Bölümden bölüme değişebilir, şimdi bunu neyi getirdi?
15:01
Beraberinde üniversite sistemine ve üniversiteden kaynaklı
15:05
cumhuriyetin fazletlerine en önem silinen bitense olan dikey
15:08
geçişliliğin. Sınırlandırılmasına giden bir
15:11
sürecin başlangıcı oldu. Peki dikey geçiş
15:14
sınırlandırılırsa dünya türkiye'de dünyayı boş verin.
15:18
Birkaç tane bölüm dışında hiç kimse para kazanamıyorsa bu
15:22
ülkede kim bir şey üretir? Bunu bana söyleyebilir misiniz?
15:25
Bakın bu erozyonun büyüklüğünden bahsediyorum.
15:27
Ben sadece ilk seneler belki derler ki ya halen daha iyi
15:30
olanlar para kazanıyor derler. Yarın öbür gün tıpa veya bu tarz
15:35
bir takım ekonomik avantajlı imtiyazı bölümlere sıra
15:39
geldiğinde ve onlar da bu sistem içine dahil olduklarında ne
15:43
konuşulacak size söyleyeyim. Bu ülkede okumak fayda
15:45
getirmiyor. Bu ülkede okumanın hiç bir
15:47
faydası yok diyecekler ve birçok ülke dünya ülkesinde olduğu gibi
15:52
yani gelişmiş veya gelişmiş olmayan ülkelere söyleyen, daha
15:56
çok gelişmekte olan veya gelişmemiş ülkelerde olduğu gibi
15:59
okuyarak sınıfatlanmayan, sadece tianların sadece kodomanların
16:03
sadece kalan tarlaların adına ne derseniz hangi sosyal sınıfa
16:06
tabi olduğunu siz karar verin. Onların kendi düzenlerini inşa
16:10
ettiği bir düzende devam edecek aslında.
16:13
Bu çok önemli bir kırılma noktası çünkü üniversiteler
16:17
dünyanın her yerinde bilimin üretildiği, toplumsal katkının
16:21
ve gelişimin sağlandığı yerler arasında gösterilir.
16:24
Eğer siz üniversitelere özen göstermeyen bir toplum dizayn
16:28
ederseniz bu toplumdan da kusura bakmayın.
16:30
Aydınlar alimler sizi kalkındıracak, sizin iktisadi
16:35
programlarınıza sizin sanayi programlarınıza sizin eğitim
16:39
programlarınıza sizin sağlık programlarınıza katkı sunacak
16:42
bireyler yetişmez. Bakın bu erozyonlardan bir
16:45
tanesi değil. Bilgi diğeri biliyorsunuz.
16:47
Son zamanlarda konuşuluyor. Hukuk erozyonu şimdi hukuk
16:50
kurumuna yani bu kurum yan dallarıyla beraber belki 100
16:54
binlerce parametreyi bünyesinde barındıran bir kurum.
16:58
Şimdi bu kurumu zayıflattığınız zaman da bilanço artık insanlar
17:01
şunu bilecek, ben suç işlersem. Eğer içeri adamın da varsa kimse
17:05
bana bir şey yapamaz dedikleri zaman bu kurumun da içi tam
17:08
anlamıyla boşalmış oluyor ve diyorsunuz ki.
17:11
Türkiye devlete bir şey ne derler?
17:14
Sessizleri oynayan kimseyi takip etmeyen sadece güçlünün güçsüzü
17:19
ezdiği bir devlet haline dönüşüyor.
17:21
Bu sadece Türkiye özel olduğu için söylemiyorum.
17:23
Kurumların özelliğini söylüyorum, oturmuş bunlar.
17:25
Halbuki dünyanın gelişmiş ülkelerinde olduğu gibi ne
17:28
olması gerekirdi? Bir isim bir siyasal isim %99
17:33
nokta 99 almış olsa dahi. Gücü tiranlığı artiska adıyla
17:40
ele geçirmek gibi bir statüsü olamaz.
17:43
Yani ne demek istiyorum? Türkiye'de mesela Anayasa
17:45
Mahkemesi bunun için güzel bir örnektir.
17:48
Bir yere kadar gidildiği zaman bir bariyer gelir ve bariyer der
17:51
ki dur sen seçilmiş olabilirsin ama daha öncesinde uygulanan
17:57
herhangi bir sistemi baştan aşağı kendi menfaatin uyarınca
18:00
revize edecek güce sahip değilsin.
18:03
Bu bambaşka bir konu bu Türkiye cumhuriyeti'ni.
18:06
Görürüz ya 4.000 yıllık devlet hakkını oluşturduğu bir
18:09
senaryodur. Bir ön koşuldur, bir kurallar,
18:12
kanunlar bütünlüğüdür. Sen gelip de öylece ben
18:15
seçildim. Ben çok oy aldım, hadi burayı
18:17
değiştiriyorum diyemezsin demesi gerekiyor.
18:20
Kurumların bu güvenceyi sağlaması gerekiyor veya bazen
18:23
olabilir. Yani bu gene bakımından siyasal
18:26
yorumlar değil, yani kamu kurumlarının neden güçlü olması
18:29
gerektiğinden bahsediyor. Bir gün ben kimseye söylenmiyor,
18:33
devletin gücü şanlı şöhretini korumak için ama akıl
18:36
hastalığına tutuldum. Hiç olmayacak şeyler söylüyorum.
18:40
Benim frenliyorlar, toplantılara daha az çıkarıyorlar.
18:43
Daha az basın konferansları veriyorum ama bir gün işte
18:46
çıkıyorum diyorum ki yok işte şu başkanı napıyım.
18:50
Şimdi böyle dediğiniz zaman kim bu ekonomik sistemin güvencesi
18:54
olduğunu hani söylersin. Mesela Biden örneğinde vardı,
18:57
bir takım böyle işte. Hani sorgulanan hareketleri
19:00
vardı. Trump'a bugün basının ne bileyim
19:03
hukuki sistemleri veya basen Trump haftalardır belki de
19:07
aylardır. Hep aynı şeyi söylüyor, fed
19:10
faizi düşür, fed faizi düşür, bak gelirim, fed fed düşürüyor
19:13
mu? Hayır.
19:14
Paul git artık istifa et diyor. Powell ne diyor?
19:16
Devam diyor, her şey iyiye gidiyor.
19:19
Göstergeleri takip etmeye devam ediyoruz diyor.
19:21
Şimdi devlet kurumları bu şekilde inşa edildiği zaman
19:24
insanlar yatırım yapan şirketler büyük formlar şunu biliyorlar,
19:29
bir gün bu ülkenin başkanı, bu ülkeyi yöneten her kimse bu
19:32
ülkeyi yönetenler kimlerse. Kafayı kırıp meydana çıksalar
19:36
onları durduracak bir hukuki sistem onları durduracak bir
19:40
iktisadi plan onları durduracak bir devlet aklı var diyorlar.
19:44
Ama işte böyle sağa baktı. Demek ki işte sağcılara mesaj
19:50
verdi falan bu değildir. Devlet aklı yani kurumsal kimlik
19:53
de bu değildir ya bugün ingiltere'nin yani birçok
19:57
kurumunu kamu kurumunun yüzlerce yıllık geçmişi var ve bu
20:01
deneyimlerin kazanımı bu know how hown zenginini siz düşünün.
20:05
Türkiye'de bu durum gene var ama türkiye'de bu durum hep popülist
20:09
bir siyasi denen peşi sıra gitmek olarak algılandığı için
20:13
ne yazık ki. Yazık ki gelişim gösterebilmiş
20:15
vasiyette değil. Dolayısıyla istikrarı sağlamak
20:19
zor. Evet dediğimiz gibi bu kamu
20:22
kurumlarının zenginleşmesi madde olarak söylemiyorum.
20:26
Kanuni açıdan hukuki açıdan biz stabilizasyon oluşması,
20:30
hukukuyama'nın da söylediği bir şeydi.
20:32
Mustafa Kemal atatürkün de söylediği bir şeydi.
20:34
Thomas jefferson da söylediği bir şeydi.
20:36
Bugün daron acemoğlu'nda söylediği bir şey ha bunun
20:40
karşısındaki dediğim gibi modern liberalistler var ancak.
20:44
Devletin bir oto kontrol mekanizması olmadığı takdirde
20:47
her şeyde bir işletme edasıyla yönetebilmek veya devleti kendi
20:52
saikleri içerisinde işte hareket etmeye sevk eden özel sektörler
20:56
bütünlüğü gibi düşünmekle birazcık devlet kavramının da
20:59
karşısındadır. Küreselci bir anlayıştır.
21:02
O yüzden kabul edilmez. Bugün türkiye'deki sıkıntılardan
21:04
bir tanesi zaten bu işte mesela okumazsanız bilmezsiniz.
21:09
Çünkü anlatılan şeyler değil bunlar.
21:12
Adnan Menderes döneminde seçildiğinde Adnan menderes'in
21:14
neler yaptığı ne millet cephesinin ne demek olduğunu
21:18
işte TRT radyolarından, işte partiye üye olanların, isimlerin
21:23
okunduğunu falan hatırlamazsınız.
21:26
Bir meşhur bir seçim vardır biliyorsunuz.
21:28
Hani işte öğlen vaktim işte demokrat parti'nin seçimi
21:32
kazandığı açıklanınca. Cumhuriyet Halk fıralılar oy
21:34
kullanmaya bile gitmiyor, nasıl olsa kaybettik diye.
21:37
Şimdi bunlar olunca kurumsal kimlik zayıflıyor.
21:40
Peki kurumsal kimlik kim zayıflatıyor arkadaş yani hani
21:42
bunu da sorgulamak lazım. Şimdi kurumsal kimliği bugün
21:46
halen daha işte o işin demogisini yapanlar
21:49
zayıflatıyor. Ne kimler zayıflatıyor, bu işi
21:52
yapanlar zayıflatıyor mesela şunu duyabilirsiniz işte ismet
21:55
inönü kurumsal kimliği zayıflatmamış mıdır?
21:57
Yani Cumhuriyet Halk furkanlığı hiç kimse mi çıkmadı?
22:01
Ecevit için bu tarz eleştiriler her daim vardır ama ecevit'in
22:05
yani o dönemini okumak da biraz biraz karışıktır.
22:08
Çünkü her 2 tarafında kendince bir takım anlamlar bulabildiği
22:12
döneme eşinlik eder işte başörtülü kimselerin gayet haklı
22:18
olarak işte gördükleri baskıya karşı durdukları bir şeydir.
22:24
Neo kemalist diyelim veya gerçekten kemalist orda
22:28
kimselerin de işte o dönem artan irticai faaliyetlere karşı bir
22:32
baskı rejimi olarak gördüklerini söyleyebiliriz. 28 Şubat dönemi
22:36
bambaşkadır ama gene bu saidler düşünüldüğü zaman çok örüntülü
22:40
ve bağlantılıdır. Her asıl sistem bozdu.
22:44
Peki sistemi bozabilenlerin varlığı sistemin zayıflarına mı
22:47
işaret eder? Hiç kuşkusuz atatürkün rahmetli
22:51
olması hepimizin tabi ki büyük acısı, büyük yarası.
22:54
Herkes bir 10 sene daha yaşasaydın, neler yapardı diyor.
22:57
Atatürk yeni bir yer fethetmezdi, yeni bir yeri alma
23:00
gayretine girmezdi işte 82 Musul falan belki uğraşırdı ama öyle
23:04
bir gayesi olmazdı. Atatürk çok daha ulvi bir şeyin
23:09
ortasındaydı. Gerçekten çok büyük bir adamdan
23:12
bahsediyoruz. Gerçekten çok büyük liderden
23:14
bahsediyoruz bunu. Önemli kabire gidip etkilenip
23:17
şövenist bir ruhla söylemiyorum. Gerçekten her yönünde devleti
23:21
kurarken mekanizmaları doğru kurgulamaya çalışan birinden
23:24
bahsediyoruz. Bu kadar bozmak isteyenlere
23:26
rağmen halen sağlam kalabilen bir cumhuriyetin.
23:30
Referansı da söylüyorum, bunu iktisadi olarak da devletçi
23:34
ekonomi üzerinden Osmanlı Devleti zamanında kurulamamış
23:37
olan kurumsal kimliği oluşturması başlı başına çok
23:42
büyük bir unsur peki? Osmanlı bir imparatorluk 6.
23:47
Yüzyıl yaşadığı onlar hiç bir şey yapmadı.
23:49
Hayır yaptılar tabii ki yani özellikle şerri, hukukla örfi,
23:53
hukukun entegrasyonunu sağlaması açısından Türkistan devletleri
23:56
arasında en Muzaffer olmuş devletlerden bir tanesi.
23:59
Zaten bu sistemlerin çökmesiyle beraber hem eğitim sistemi
24:03
mesela sahne sema Menderes medrese diye bir şey yapıyor.
24:06
Fatih Sultan Mehmet eğitimdeki zayıflamayı engelleyebilmek
24:10
açısından sonra. Sına ne oluyor?
24:11
Bu eğitim zayıflayıp tarikatlara, cemaatlere
24:14
indirgenen sokak arası dergahlığına döndüğü zaman hem
24:18
dini hem de pozitif bilimlerdeki kayıp beraberinde kurumsal bir
24:22
çöküşü getiriyor. Sadece eğitim değil, ahlaki
24:25
sistemde de erozyon kendi başına diyor.
24:28
Türkiye'de şu anda yaşadığımız en önemli sorunlardan bir tanesi
24:31
ahlaki erozyondur. Bakın neden bahsettik?
24:34
Eğitim erozyondan bahsettik, üniversitelere güven olmadığını,
24:37
üniversite okuduktan sonra kendi hayatını idame edebilecek
24:40
ekonomik gücü ulaşıp ulaşamaya. Yani konuştuk.
24:43
Hukuki helevizyondan bahsettik bir çok dava var bununla ilgili.
24:46
Yani bugün isim vermeyeceğim. Kendimi zora sokmak istemediğim
24:49
için ama şimdi birini yargılarken diğerini ki kendi
24:53
partinizden ayan beyan işte söylenen birini
24:56
yargılamıyorsanız kimse bu davaların, bu duruşmaların yani
25:00
tam anlamıyla hakkaniyetle yapıldığını söyleyemez.
25:03
Bana ifade de edemez veya işte biri sizin partiye geçince.
25:08
Oluyorsa neyse onu da söylemeyelim.
25:10
Şimdi her an matematiktir artmıştır, doğrudur.
25:14
Hisse senetleri. Neyse söylemiyoruz, işim yok.
25:18
Kim olduğunu bilemeyiz bilmiyorum ki ama Twitter takip
25:21
edemez. Ex yeni nesliyle bunun farkına
25:24
varacaklardır. Bu kurumsal kimliği olan güveni
25:27
zayıflatan unsurlardan bir tanesi.
25:30
Ha tabi ki bu zayıflama bugün işte 2 aylık muhabbet değil,
25:33
daha öncesi de vardı. Bu işin işte Fethullah Gülen
25:36
dönemini biliyorsunuz. Gençliğim benim öyle geçti.
25:39
Yani o adamın aslında iyi biri olmadığını anlatmakla uğraşırken
25:43
toplumda ne kadar yalnız olduğumu hissettim ben o
25:45
zamanlar. Işte iktidar kanadıyla beraber
25:48
desteklenen bir takım. Belki de iyi niyetle bilmiyorum.
25:52
Dini saiplerle desteklenen oluşumdu.
25:54
Bu onun desteklemeyenlerde ateist allahsız kitapsızdı ama
25:59
sonrasında ya işte gördüğünüz siz fetullahçısınız biz şeyiz
26:03
hürrüpakız oldu. Nitekim öyle değil işte bu
26:07
erozyonist işler aslında biz siyasal partiyi zayıflatmıyor.
26:11
Bu erozyonist işler, Türkiye cumhuriyeti'nin salt kimliğini
26:15
zayıflatıyor. Ve bu bir gün ne inşa edilmiş
26:18
bir şey değil yani. Bugün işte ak parti'nin ilk
26:21
dönemlerine bakın. 2.010 üçe kadar olan yıllarına bakın işte.
26:25
Eşcinsel yönelime benim için hiç önemli değil.
26:28
Benim konum değil çünkü ama saygı duyarım.
26:32
Bir şey diyemem işte hazretli bir şey değil.
26:35
Eee, kötü niyetli söylemiyorum. Bunu sadece şey bu kadar göz
26:39
önüne sokulması hoş değil. Yani doğruyu söylemek gerekirse
26:43
bu tamamen şahsi bir meseledir. Bir eğilimdir.
26:46
Bunu saygı duyarım. Biyolojik bir unsurdur, saygı
26:49
duyarım ama televizyonlarda işte deklare edilmesi bence
26:53
talihsizdir. Mesela o dönemki söylemlere
26:55
bakın, Avrupa ile ilgili işte Türkiye cumhuriyeti'nin nerede
26:58
konumlandırdığı sorulduğu zamanki AK Parti söylemlerine
27:02
bakın, o zamanki devlet. Programlarına ve
27:05
sistematiklerine bakın. Bir de 2.010 üçten sonraya bakın
27:08
bu sistem ve güven unsuru giderek gücünü kaybetti.
27:12
Bu sadece ekonomik bir unsur değil.
27:14
Ekonomi bununla beraber aslında kümülatif bir sonuç.
27:18
Ekonominin böyle bir güzel yanı var.
27:20
Yani sizin o öyle operasyon operasyonu çekilmiyor aslında.
27:23
Yani siz her yönüyle güçlü bir devlet kurumsal kimliği inşa
27:26
ettiyseniz istediğiniz kadar gün.
27:30
Şey mi? Dünyanın en refah en demokratik
27:32
en müthiş ülkesi mi? Tam tersi bütün ünvanlara sahip.
27:36
Ancak ne yaparsanız yapın. Bugün gayrisafi milli hastalığı
27:39
dünyanın ikinci devleti ve yakın projeksiyonuna amerika'ya
27:42
geçmesi bekleniyor. Peki bu nasıl mümkün olabiliyor?
27:45
Çok güçlü bir demokrasi olduğu için mi tekrar soruyorum, hayır,
27:49
güçlü kurumsal kimlikten oluşturabilmesinden dolayı
27:52
yöntem farklı olabilir. Bir Amerikan dream değildir,
27:54
belki bir fed değildir, belki veya işte amerika'nın
27:58
Parlamentosu değildir belki ancak günün sonunda nedir?
28:02
Çin'de kendi sistemini bir hayli, güvenli bir şekilde ve
28:05
sağlam ekonomik sistemler oluşturacak şekilde inşa
28:08
etmiştir. Belki baskı kısmen baskı
28:11
yapmıştır bunu ama gün sonunda matematik çalışmaktadır ve çin
28:15
dış müdahalelere karşı bile kendi unicornlarını koruyabilen,
28:20
kendi piyasasına ve pazar oluşturabilen dünyanın her
28:24
ülkesinde pazar inşa edebilen ve çok enteresan olacak.
28:28
Size bu söyleyeceğim şey çok enteresan gelecek.
28:29
Afrika'nın çöllerinde bile köprü inşaat yapıp orada sempati
28:33
toplamaya çalışan kendince bütün madencilik faaliyetlerini falan
28:37
çok yakından takip eden dünyanın.
28:39
Her yerine ulaşabilen bir ülkeden bahsediyorsun.
28:43
Dolayısıyla evet günün sonunda kurumsal kimlik çok önemli çünkü
28:49
dediğim gibi öngörülebilirliği sağlar.
28:51
Yakın veya uzak projeksiyonu kısmen sağlıklı sürdürebilmeyi
28:56
sağlar. Bir stabilite oluşturur.
28:58
Bu açıdan ekonomiyi çok ciddi şekilde uzun vadede
29:01
görebilmenizi sağlar. Bunu da bir örnekle açıklamak
29:04
isterim. Siz 20 sene sonra bile işinizi
29:06
kaybetmeyeceğinizi rahat bir şekilde çalışabileceğinizi ve
29:10
belki de bundan daha fazla maaş kazanabileceğinizi bilseniz
29:13
bugün kredi çekip ev almaz mısınız alırsınız ama ne için
29:16
değil? Bak hiperfilasyon var.
29:18
Her sene katlanıyor diye demiyoruz.
29:20
Daha iyi şartlar sahip olup bu mortgage ödeyebileceğinizi
29:23
düşündüğünüz için tüm sistem bundan ibaret aslında.
29:26
Yani bir günde bir şeylerin değişmeyeceğinden emin olduğunuz
29:30
için devletin devleti koruyan mekanizmaların varlığından emin
29:33
olduğunuz için aslında. Sistem sağlıklı çalışıyor ve
29:36
para biriminiz. Öyle günler içinde devalıyor
29:39
olmuyor. Bu çok önemli bir unsur.
29:41
Benimle dizisi çok teşekkür ederim.
29:43
Herkese iyi haftalar dilerim.