Latest / Zakendoen | BNR / Jos van Leeuwen (NBD Biblion) over de bibliotheek als 'third place'

Transcript

Jos van Leeuwen (NBD Biblion) over de bibliotheek als 'third place' · Zakendoen | BNR

• 0:00
  Speaker 1: BNR Zaken doen wordt mede mogelijk gemaakt door Numbers en Atradius. Atradius,
• 0:07
  Speaker 1: verzekerd van betaling. Wil je
• 0:08
  Speaker 2: weten wat er speelt en of waarom? In de BNR-app
• 0:11
  Speaker 2: heb je ook altijd en overal breaking news. Download de
• 0:15
  Speaker 2: BNR-app en
• 0:15
  Speaker 3: blijf scherp
• 0:18
  Speaker 2: BNR Nieuwsradio. Zaken doen. Thomas van Zijl.
• 0:26
  Speaker 4: Dit is BNR Zaken doen voor economisch nieuws en zakelijke inzicht.
• 0:29
  Speaker 4: Zometeen meer over de alsmaar oplopende rentes of obligaties... met
• 0:32
  Speaker 4: het economenpanel. Het laatste macro-economische nieuws hoor je uiteraard ook.
• 0:36
  Speaker 4: En er is een gesprek met Jos van Leeuwen. Hij
• 0:38
  Speaker 4: is directeur-bestuurder van de stichting NBD-Biblion... over de bibliotheek als
• 0:41
  Speaker 4: maatschappelijke ontmoetingsplek. Maar nu eerst naar economisch nieuws van vandaag.
• 0:45
  Speaker 4: Nederlanders hebben in de eerste helft van dit jaar... Je
• 0:48
  Speaker 4: raadt het niet, vaker getankt in België en Duitsland. Blijkt
• 0:51
  Speaker 4: uit de nieuwe publicatie van de Nederlandse Bank. Het aantal
• 0:53
  Speaker 4: transacties door Nederlanders... bij zowel bemande als onbemande tankstations in
• 0:57
  Speaker 4: onze buurlanden... steeg met 20 procent tot ruim 25 miljoen.
• 1:01
  Speaker 4: Dat komt vooral door de hoge prijsverschillen aan de pomp...
• 1:04
  Speaker 4: vertelt Arto Finca, statistisch analist van de Nederlandse Bank. Of
• 1:08
  Speaker 4: automobilisten ook meer besparen, dat valt nog tegen
• 1:11
  Speaker 5: Tegelijkertijd zien we ook uit die cijfers... dat dat verschil
• 1:13
  Speaker 5: redelijk constant is gebleven. Met hier en daar een uitschieter...
• 1:18
  Speaker 5: Dus over het algemeen zien we ook niet een sterke
• 1:21
  Speaker 5: stijging van de besparing door over de grens te denken.
• 1:24
  Speaker 5: Maar ik kan mij goed voorstellen dat na aanleiding van
• 1:27
  Speaker 5: de gestegen prijzen een psychologische grens wordt overschreden van wat
• 1:31
  Speaker 5: men nog redelijk vindt om aan de pomp te betalen.
• 1:33
  Speaker 5: En dat de automobilist daardoor vaker de grens overstreekt.
• 1:37
  Speaker 4: De AEX staat in het groen drie tiende van een
• 1:39
  Speaker 4: procent erbij, even na een en meer van onze beursneurd.
• 1:45
  Speaker 4: De 40-uurige werkweek bestaat 100 jaar. Is het 100 jaar
• 1:48
  Speaker 4: in de toekomst nog steeds de gewoonste zaak van de
• 1:50
  Speaker 4: wereld of niet? En de wereldwijde verkoop van staatsobligaties belandde
• 1:53
  Speaker 4: afgelopen week in een stroomversnelling. Dat en meer bespreek ik
• 1:56
  Speaker 4: met de leden van het economenpanel. Barbara Baarsma is hier
• 1:58
  Speaker 4: hoofdeconom van PwC Nederland en hoogleraar Economie aan de Universiteit
• 2:02
  Speaker 4: van Amsterdam. En Edi Mojegic, monetair economist. Fijn dat jullie
• 2:08
  Speaker 4: er zijn. Met natuurlijk die staatsobligaties. De rente op Amerikaanse
• 2:12
  Speaker 4: obligaties met een langere looptijd tikte de hoogste stand sinds
• 2:16
  Speaker 4: 2004 aan. En ook in Europa bereiken rentesniveaus die op
• 2:18
  Speaker 4: financiële markten sinds de eurocrisis niet meer gezien zijn. Edin,
• 2:23
  Speaker 4: hoe komt dat? Waarom is dit nu toch weer in
• 2:25
  Speaker 4: een stroomversnelling geraakt?
• 2:27
  Speaker 6: Het heeft volgens mij vooral te maken met het feit
• 2:30
  Speaker 6: dat het nu bij iedereen doorgedrongen is dat die inflatiegolf
• 2:35
  Speaker 6: die we sinds 2021 meemaken, die ebt niet zomaar weg.
• 2:38
  Speaker 6: Ik bedoel, vijf jaar later hebben we het nog steeds
• 2:41
  Speaker 6: over die hoge inflatie. Als je daar als een soort
• 2:45
  Speaker 6: saus eroverheen giet dat men zich in toenemende mate zorgen
• 2:48
  Speaker 6: maakt over de houdbaarheid van de staatsschulden, dan zou ik
• 2:51
  Speaker 6: eerder zeggen dat de huidige stand van de lange rentes
• 2:54
  Speaker 6: nog misschien wel meevalt.
• 2:56
  Speaker 4: En er worden parallellen getrokken met 2004, 2007, 2010. Het
• 2:58
  Speaker 4: is maar net welk jaartal je op welk niveau plakt.
• 3:01
  Speaker 4: Maar keren we nu terug naar een periode die voorheen
• 3:05
  Speaker 4: normaal was... en waren de afgelopen jaren dus wat ongezien?
• 3:08
  Speaker 4: Of moeten we zeggen, dit is een uitzonderlijke situatie, Barbara?
• 3:11
  Speaker 7: Ik vind het heel moeilijk om te voorspellen. Maar wat
• 3:13
  Speaker 7: ik zie is dat de financiële markten... en misschien ook
• 3:15
  Speaker 7: wel centrale banken... onvoldoende hadden gezien dat de economie... eigenlijk
• 3:21
  Speaker 7: minder rentegevoelig is dan bedachten. En dat die ook veel
• 3:25
  Speaker 7: sterker is. Waar je ook naar vraagt, waarom gebeurde dat
• 3:29
  Speaker 7: nou vorige week? Zag je dat zo? Er kwam heel
• 3:32
  Speaker 7: veel nieuws over dat de economie zo sterk draait. Het
• 3:35
  Speaker 7: aantal banen was positief veel hoger dan gedacht. De toename daarin.
• 3:40
  Speaker 7: De PMI-cijfers, de inkoopmanagerscijfers waren veel hoger. Dus
• 3:44
  Speaker 4: je botst op je capaciteit.
• 3:45
  Speaker 7: Ja, dus ik denk dat dat... Dus die Amerikaanse economie
• 3:48
  Speaker 7: draait veel beter dan gedacht. Dat is enerzijds. En anderzijds,
• 3:51
  Speaker 7: de vraag naar kapitaal neemt enorm toe. Omdat inderdaad, precies
• 3:55
  Speaker 7: wat Egin zegt... die overheidsschuld moet gefinancierd worden... en die
• 3:59
  Speaker 7: overheidsschuld is voorlopig, gaat die nog niet naar beneden. En
• 4:02
  Speaker 7: die AI-investeringen blijven ook maar vragen
• 4:05
  Speaker 4: om extra geld. Dus bedrijven melden zich op de wettenmarkt.
• 4:07
  Speaker 7: Al bedrijven melden zich op de obligatiemarkt steeds meer. En
• 4:11
  Speaker 7: dan plus die hoge olieprijzen. Dan zie je gewoon dat
• 4:16
  Speaker 7: er aan alle kanten druk op staat. En dan zie
• 4:18
  Speaker 7: je dat die rentes omhoog gaan
• 4:19
  Speaker 6: En dat is natuurlijk ook zo waar vergelijken de huidige
• 4:22
  Speaker 6: niveaus mee. Kijk... Als je naar de periode 2012-2022 gaat kijken...
• 4:28
  Speaker 6: je vergelijkt het daarmee, dan is het inderdaad een behoorlijke niveau.
• 4:31
  Speaker 6: Maar die periode is niet representatief. Want daar hadden we
• 4:34
  Speaker 6: opkopen van staatsobligaties en dat soort zaken. Als we het
• 4:39
  Speaker 6: gaan vergelijken met een beetje normale omstandigheden... dan zijn deze
• 4:44
  Speaker 6: rentenniveaus echt helemaal niet zo... Maar de 1,5%
• 4:47
  Speaker 4: is niet als je de verhouding tot de schuld erbij betreft.
• 4:50
  Speaker 6: Wat wel anders is, zijn de... Want dit zijn renteniveaus
• 4:54
  Speaker 6: die we in 2006, 2007 ook zagen. Maar alleen het
• 4:58
  Speaker 6: grote verschil is... de staatsschulden waren toen echt behoorlijk lager
• 5:02
  Speaker 6: dan nu. Dus deze niveaus zijn qua niveau niet uitzonderlijk...
• 5:06
  Speaker 6: maar het effect zou best wel eens hoger kunnen zijn
• 5:08
  Speaker 6: dan voorheen.
• 5:10
  Speaker 7: Ik vind het heel moeilijk om naar de toekomst te kijken.
• 5:13
  Speaker 7: Juist omdat er zoveel achter deze rentebewegingen... die onvoorspelbaar zijn.
• 5:19
  Speaker 7: Zoals hoe lang blijven die olieprijzen hoog? Gaat de AI-bubbel barsten?
• 5:23
  Speaker 7: Of blijkt het inderdaad een productiviteitsaanjagende motor te zijn
• 5:28
  Speaker 4: Dat stond volgens mij afgelopen vrijdag nog in het FD.
• 5:30
  Speaker 4: Die AI-investeringen zorgen er nu voor dat die rente de
• 5:33
  Speaker 4: hoogte ingaat. Maar uiteindelijk leidt dat tot arbeidsproductiviteit. Misschien hogere winsten,
• 5:37
  Speaker 4: meer belastingen voor de staat. En kan het ook de
• 5:38
  Speaker 4: schuld daarmee... voor een deel verkleinen.
• 5:41
  Speaker 7: Ja, als inderdaad de Amerikanen er niet voor kiezen... om
• 5:43
  Speaker 7: de uitgaven in gelijke mate te laten stijgen... met die
• 5:46
  Speaker 7: eventueel stijgende belastinginkomsten... als AI inderdaad een productiviteitsmotor blijkt te zijn.
• 5:51
  Speaker 7: Maar stel dat dat waar is, dan kan het op
• 5:52
  Speaker 7: de langere termijn... kan het ook wel degelijk de rente
• 5:55
  Speaker 7: doen verlagen. Alleen, dat weten we nu niet. We weten
• 5:58
  Speaker 7: niet of het productiviteit gaat verhogen. We weten niet of
• 6:01
  Speaker 7: die bubbelbarst... En dat vind ik zo moeilijk aan je vraag...
• 6:04
  Speaker 7: duid dit nu eens eventjes hoe het gaat worden. Dat
• 6:07
  Speaker 4: is een uitstekende vraag
• 6:09
  Speaker 7: Maar ik ga je toch dan een beetje teleurstellen... omdat
• 6:14
  Speaker 7: er te veel onzekerheden zitten.
• 6:16
  Speaker 6: Mag ik alleen even erop wijzen... dat als je als
• 6:19
  Speaker 6: overheid van een land en centrale bank van een land...
• 6:22
  Speaker 6: gewoon verstandig beleid voert, dan hoeft hoge economische groei niet
• 6:29
  Speaker 6: meteen te leiden tot hele hoge lange termijnrentes. Zwitserland is
• 6:34
  Speaker 6: een land met zeer lage lange termijnrentes. Economie draait goed,
• 6:37
  Speaker 6: maar ja, de inflatie is laag. En er is niemand
• 6:40
  Speaker 6: op deze aarde die zich ook maar één milliseconde de
• 6:43
  Speaker 6: vraag stelt hoe zit het met de houdbaarheid van de
• 6:45
  Speaker 6: Zwitserse staatsschulden.
• 6:47
  Speaker 7: Maar die Zwitserstaat is ook veel lager. Hetzelfde geldt in Nederland,
• 6:52
  Speaker 7: maar wij zitten in de eurozone. En ik denk dat
• 6:56
  Speaker 7: je daar ziet de voorspelbaarheid... van bijvoorbeeld de Zwitsers en
• 7:00
  Speaker 7: ook wel andere landen. Denk aan de Scandinavische landen. Dat
• 7:03
  Speaker 7: is natuurlijk ook wat financiële markten prettig vinden. Want wat
• 7:07
  Speaker 7: je nu ziet, is dat die inflatieverwachtingen... een zelfvoorspellend mechanisme eigenlijk,
• 7:13
  Speaker 7: die gaan ook omhoog. En eigenlijk op basis daarvan zie
• 7:16
  Speaker 7: je in al die anglo-saxische kranten nu staan... dat de
• 7:20
  Speaker 7: veronderstelling is, higher for long. Dus ook van de rente,
• 7:23
  Speaker 7: maar ook van de inflatie
• 7:24
  Speaker 4: Maar is dat niet als je al vijf jaar aan
• 7:26
  Speaker 4: zo'n hoge inflatie gewend bent?
• 7:28
  Speaker 7: Nee, dus de hele tijd hebben die financiële markten zich...
• 7:30
  Speaker 7: die hebben maar dachten, oh, nu gaat het wel naar beneden.
• 7:33
  Speaker 7: Maar nu zie je dus, en dat is een beetje
• 7:35
  Speaker 7: het kantelpunt... wat je vorige week zag... is dat de
• 7:38
  Speaker 7: inflatieverwachtingen nu toch hardnekkiger worden. En het is ook voor
• 7:42
  Speaker 7: de FED best wel moeilijk om het te bestrijden. Want
• 7:44
  Speaker 7: het is niet alleen maar meer de vraag gedreven... dat
• 7:48
  Speaker 7: je kan afremmen als je de rente dan verhoogt... dan
• 7:49
  Speaker 7: hoop je dat de vraag een beetje gaat afremmen. Maar
• 7:51
  Speaker 7: het is ook kosten gedreven. Die oorlog in Iran, die
• 7:54
  Speaker 7: doet de VS eerlijk
• 7:55
  Speaker 4: gezegd hetzelfde. Waarvan wordt gezegd dat er nu wordt overwogen...
• 7:57
  Speaker 4: om over te gaan tot een exportregel... Om de diesel
• 8:00
  Speaker 4: in het eigen land te
• 8:01
  Speaker 7: houden? Voor diesel, ja. Dat zou hier de inflatie flink
• 8:06
  Speaker 7: kunnen opjagen. De VS is best wel een grote aanbieder
• 8:11
  Speaker 7: van diesel op de wereldmarkt. Dus dan zou je echt
• 8:13
  Speaker 7: wel zien dat dat de prijzen gaat beïnvloeden.
• 8:16
  Speaker 4: Even naar centrale bankiers in de onvolprezen rubriek Bartjes van
• 8:19
  Speaker 4: het FD stond. Centrale banken, dat is ongeveer voor de
• 8:23
  Speaker 4: rente tot twee jaar. Maar economen wezen op hun studie
• 8:26
  Speaker 4: over de monetaire verwachtingen... die flink bijdragen aan de hoge
• 8:29
  Speaker 4: lange rente. En ik citeer ze wijs op twee zaken.
• 8:31
  Speaker 4: De Amerikaanse banencijfers en speeches van vet beleidsmakers sinds 2020.
• 8:36
  Speaker 4: Ruim 90 procent van de stijging van de tienjaarsrente... vond
• 8:39
  Speaker 4: plaats op dagen dat die naar buiten kwamen... Met andere woorden,
• 8:45
  Speaker 4: wat en hoe beleidsmakers iets zeggen? Ik vind het vet.
• 8:49
  Speaker 4: Wat doet er
• 8:50
  Speaker 6: toe? Het is inderdaad heel moeilijk om naar de toekomst
• 8:53
  Speaker 6: te kijken. Maar hoe moeilijk dat ook is, het is
• 8:56
  Speaker 6: nog minder moeilijk dan een discussie gaan voeren. Hoe zou
• 9:00
  Speaker 6: het zijn geweest als? Dat gezegd hebbende, ik kan mij
• 9:03
  Speaker 6: niet voorstellen. voorstellen dat ondanks al die toespraken en zo,
• 9:09
  Speaker 6: als de staatsschulden en begrotingstekorten in een heleboel Europese landen
• 9:14
  Speaker 6: en in de VS stukken lager waren, dan hadden wij
• 9:17
  Speaker 6: deze rentestijging op de kapitaalmarkten niet gehad, wat de centrale
• 9:21
  Speaker 6: bankiers ook hadden gezegd.
• 9:23
  Speaker 4: Dan nog even naar de Europese stand van zaken, want
• 9:25
  Speaker 4: de verschillen lopen op. De spread, en in dit geval
• 9:28
  Speaker 4: moeten we daar Frankrijk bij betrekken, dat is het verschil
• 9:30
  Speaker 4: tussen de Franse en de Duitse rentes, kwam uit op
• 9:33
  Speaker 4: 111 basispunten. Dat is, daar zijn we weer met een
• 9:35
  Speaker 4: historisch parallel, het hoogste niveau sinds de eurocrisis.
• 9:38
  Speaker 7: Ja, daar sinds voor de eurocrisis. Sinds
• 9:40
  Speaker 4: voor de eurocrisis, kijk, je verslikt je weer eens in
• 9:42
  Speaker 4: een
• 9:42
  Speaker 7: jaar. Ja, dat is best historisch en het is ook wel...
• 9:48
  Speaker 7: Want inmiddels hebben we de bazooka van Draghi. Dus inmiddels
• 9:51
  Speaker 7: zouden markten moeten weten dat er zoveel wordt gedaan als
• 9:54
  Speaker 7: nodig is om een eurocrisis te voorkomen. Dus ik vind
• 9:59
  Speaker 7: dat wel... kijk daar met toch wel enige zorgen naar
• 10:04
  Speaker 4: En als jouw zorg bewaarheid zou worden, wat betekent dat dan?
• 10:08
  Speaker 7: Ja, ook hier vind ik het heel moeilijk wat er
• 10:10
  Speaker 7: gaat gebeuren. Want de ECB gaat natuurlijk alles op alles zetten...
• 10:14
  Speaker 7: om te voorkomen dat er een echte eurocrisis komt.
• 10:19
  Speaker 4: Alles op alles zetten is een soort vertaling van whatever
• 10:21
  Speaker 4: it takes
• 10:21
  Speaker 7: Ja, en dat hebben we nog niet gezien. Want die
• 10:24
  Speaker 7: bazooka heeft nog niet... gebruikt hoeven worden. Er is kwantitatieve
• 10:30
  Speaker 7: verruiming geweest. Opkoop van staat enzovoort. Dat is er allemaal geweest.
• 10:34
  Speaker 7: Maar ik neem aan dat de ECB dan dat gaat doen.
• 10:38
  Speaker 7: Maar dan krijg je een enorme verstoring van financiële markten.
• 10:43
  Speaker 7: Hoe dat er precies gaat uitzien, dat weet ik niet.
• 10:45
  Speaker 7: Maar het is wel... Ik vind het zorgwekkend.
• 10:49
  Speaker 6: Ik heb het volgens mij hier eerder meermaals gezegd. Ik
• 10:52
  Speaker 6: vind de grootste beleidsfout in de eurozone... sinds de oprichting
• 10:57
  Speaker 6: van de euro was de belofte whatever it takes. Want
• 11:00
  Speaker 6: dat was een soort vrijbrief naar de eurolanden... om vooral
• 11:03
  Speaker 6: door te gaan met die overheidsfinanciën niet aan te pakken.
• 11:07
  Speaker 6: Daar betalen we nu de... prijs van, en ik vrees
• 11:10
  Speaker 6: dat de prijs in de toekomst zal zijn... aanhoudend te
• 11:13
  Speaker 6: hoge inflatiebrons. Maar
• 11:13
  Speaker 4: je hoeft niet alle instrumenten die sindsdien misschien voorhanden zijn...
• 11:17
  Speaker 4: te gebruiken. Nee, maar
• 11:18
  Speaker 6: alleen als je zegt whatever it takes... betekent als jullie
• 11:22
  Speaker 6: met onverantwoord beleid doorgaan... En het leidt tot problemen. Maak
• 11:26
  Speaker 6: je geen zorgen, ik ga dat oplossen.
• 11:28
  Speaker 7: Maar dit is wat markten nu misschien aan het testen zijn.
• 11:30
  Speaker 7: Die zijn nu aan het testen van... Hé, wat gaan
• 11:32
  Speaker 7: jullie doen, ECB? Die vragen
• 11:33
  Speaker 6: er ook om
• 11:34
  Speaker 7: En inderdaad, precies wat Elien zegt. Landen kijken dan. Hé,
• 11:37
  Speaker 7: als ECB dat gaat doen... dan hoef ik niet meer
• 11:40
  Speaker 7: zo heel netjes op de staatsfinanciën te passen. En dat is...
• 11:45
  Speaker 7: En ook omdat de verkiezingen nu in Frankrijk aankomen. Dat
• 11:48
  Speaker 7: maakt het allemaal extra moeilijk. Extreem
• 11:51
  Speaker 4: links, extreem rechts.
• 11:52
  Speaker 7: Alle twee. Alle twee is niet bijzonder goed voor je staatsfinanciën,
• 11:56
  Speaker 7: denk ik
• 11:57
  Speaker 4: Daar moet aan gewerkt worden. Dat doen we in Nederland ook. Hoewel,
• 12:00
  Speaker 4: meestal part-time. Gaan we het over hebben
• 12:03
  Speaker 2: BNR Nieuwsradio. Vaker doen. Thomas van Zijl.
• 12:09
  Speaker 4: Barbara Baarsma en Ede Moejekiet zijn de leden van het Economapanel.
• 12:12
  Speaker 4: De 40-uurige werkweek bestaat 100 jaar. Henry Ford, de oprichter
• 12:16
  Speaker 4: van Ford Motor Company... introduceerde destijds de werkweek bestaande uit
• 12:19
  Speaker 4: vijf dagen. Een eeuw later is de fulltime week voor
• 12:22
  Speaker 4: veel Nederlanders. per week en het Europese gemiddelde ligt zo'n
• 12:36
  Speaker 4: vier uur hoger. Is dat problematisch, Barbara?
• 12:41
  Speaker 7: Op zich wel, want als je even kijkt, als je
• 12:44
  Speaker 7: groei kan ontlenen, als je er structureel naar kijkt, in
• 12:46
  Speaker 7: twee groeimotoren. De ene is arbeidsaanbod, dus meer mensen die
• 12:50
  Speaker 7: meer uren werken. En de andere is arbeidsproductiviteitgroei. Als je
• 12:54
  Speaker 7: de afgelopen tien jaar neemt en die groei langs die
• 12:56
  Speaker 7: twee assen ontleent, dan zie je dat 20% van de
• 13:00
  Speaker 7: groei kwam uit arbeidsproductiviteitgroei en 80% van de groei uit arbeidsaanbod.
• 13:04
  Speaker 7: Dus meer mensen die meer uren gingen werken.
• 13:06
  Speaker 4: Daar zijn we in Nederland ook best goed in, toch?
• 13:08
  Speaker 4: Jongeren die werken, vrouwen die werken.
• 13:09
  Speaker 7: Ja, omdat de participatie is hoog. Maar wat we in
• 13:13
  Speaker 7: 2014 hebben gedaan... is de AOW-leeftijd verhoogd en gekoppeld aan
• 13:16
  Speaker 7: de levensverwachting. Dat heeft enorm het arbeidsaanbod vergroot. En we
• 13:19
  Speaker 7: hebben heel veel arbeidsmigranten erbij gekregen. Als je nou kijkt
• 13:22
  Speaker 7: naar de komende tien jaar... dan is dat effect van
• 13:25
  Speaker 7: die AOW-leeftijdverhoging uitgewerkt. En is onze, althans politieke houding ten
• 13:30
  Speaker 7: aanzien van migratie... is veranderd. Je ziet nu al, het
• 13:36
  Speaker 7: instroom van het aantal kennismigranten... is al sinds 2022 gehalveerd.
• 13:39
  Speaker 7: Dus je ziet daar echt minder. Dus op z'n best
• 13:42
  Speaker 7: zou dat arbeidsaanbod de komende tien jaar... misschien op 0% staan.
• 13:46
  Speaker 4: Maar jij zit in de nieuwe productiviteitsraad, dus daar valt
• 13:49
  Speaker 4: dan nog winst te behalen
• 13:50
  Speaker 7: Dat moet, want inderdaad, de afgelopen tien jaar was de
• 13:52
  Speaker 7: productiviteitsgroei maar 0,3% per jaar. Nou, als we dan naar
• 13:55
  Speaker 7: de komende tien jaar kijken, ik zie nu geen reden,
• 13:58
  Speaker 7: in de miljoenennota niet of in eerdere kabinetsbeleid, dat dat
• 14:01
  Speaker 7: erg ver naar boven zal gaan. Dus ons structureel groeivermogen
• 14:04
  Speaker 7: is maar 0,3%. En dat is echt laag. En dus
• 14:08
  Speaker 7: snap ik de oproep van Brekelmans... de wijze waarop hij
• 14:11
  Speaker 7: het zegt, daar heb ik allerlei opmerkingen bij... maar dat we,
• 14:14
  Speaker 7: niet alleen jongeren...
• 14:15
  Speaker 4: Allerlei opmerkingen, maar ik heb er nog nul gehoord. Daar
• 14:17
  Speaker 4: vind je dus blijkbaar
• 14:18
  Speaker 7: wat van. Brekelmans zei toen van... jongeren moeten meer uren
• 14:22
  Speaker 7: per week gaan werken. Ik denk dat iedereen in Nederland...
• 14:26
  Speaker 7: een prikkel zou moeten krijgen om het aantrekkelijk te maken...
• 14:29
  Speaker 7: om weer te gaan werken of meer uren per week
• 14:31
  Speaker 7: te gaan werken. CBS
• 14:32
  Speaker 4: kwam in het verweren. Er werken best wel veel jongeren
• 14:35
  Speaker 4: in Nederland. De Intelligence Group heeft deze zomer nog naar
• 14:38
  Speaker 4: buiten gebracht... dat veel jongeren werken in beroepen waar nu
• 14:40
  Speaker 4: eenmaal kleine contracten de norm zijn. Zorg, onderwijs, die zouden
• 14:44
  Speaker 4: dus best meer willen werken. Een kwart miljoen jongeren zegt
• 14:46
  Speaker 4: ik wil wel meer werken.
• 14:48
  Speaker 7: Dat klopt. Maar ik snap dus de oproep om meer
• 14:51
  Speaker 7: te gaan werken. Ik snap niet dat die alleen gericht
• 14:53
  Speaker 7: is op jongeren. En ik snap dan ook niet dat
• 14:56
  Speaker 7: vervolgens in de miljoenennota staat... dat je alle lasten op
• 14:59
  Speaker 7: arbeid neerlegt van de lastenverzwaring. 97 procent van de extra
• 15:05
  Speaker 7: lasten
• 15:05
  Speaker 4: die er komen. 5,8 miljard bij de werken
• 15:08
  Speaker 7: Dan ben je die groeimotor van arbeidsaanbod eigenhandig aan het uitzetten.
• 15:13
  Speaker 6: Edin, ik had veel liever gezien dat er oproep was...
• 15:18
  Speaker 6: wij gaan als land meer focus leggen... op hoe we
• 15:20
  Speaker 6: die arbeidsproductiviteit omhoog gaan krijgen. We weten wel hoe het moet.
• 15:24
  Speaker 6: We weten ook dat het enige tijd vergt. Maar we
• 15:26
  Speaker 6: weten ook hoe lang je er mee wacht... des te
• 15:28
  Speaker 6: langer het duurt voordat het echt zo aan de dijk
• 15:30
  Speaker 6: gaat zetten. Ik heb er zelf grote bezwaar tegen... dat
• 15:36
  Speaker 6: iemand van de overheid gaat... oproepen of we meer of
• 15:40
  Speaker 6: minder moeten gaan werken... dat moet je aan mensen overlaten.
• 15:43
  Speaker 6: Dat
• 15:43
  Speaker 4: is de
• 15:43
  Speaker 6: politicus, die mag toch opvatting hebben? Nou ja, maar als
• 15:46
  Speaker 6: je wilt dat mensen meer gaan werken... ja, maak werken
• 15:48
  Speaker 6: dan aantrekkelijker. Dus zorg ervoor dat ze netto meer mee
• 15:51
  Speaker 6: naar huis nemen. En dat we gemiddeld genomen zo weinig
• 15:55
  Speaker 6: uren werken in Nederland... ik vind dat ergens ook wel logisch.
• 15:58
  Speaker 6: Want we komen wel uit een periode waarin we werkweken
• 16:01
  Speaker 6: van 50, 60 uur hadden. Op een gegeven moment zijn
• 16:05
  Speaker 6: we wel varender gaan worden... En als je meer geld
• 16:10
  Speaker 6: tot je beschikking krijgt... dat geldt voor individuen, dat geldt
• 16:13
  Speaker 6: voor de samenleving... dan ga je een deel van je
• 16:16
  Speaker 6: extra welvaart... ga je spenderen aan schaarse goederen. Het is
• 16:20
  Speaker 6: een uitruil.
• 16:21
  Speaker 4: Vrije
• 16:22
  Speaker 6: Tijd was een schaars goed. Dus we zijn gewoon minder
• 16:25
  Speaker 6: gaan werken... omdat we wel ervaren zijn geworden. En als laatste,
• 16:28
  Speaker 6: een stuk van de oproep was ook... wij moeten meer
• 16:32
  Speaker 6: als China gaan doen. China bevindt zich in een totaal
• 16:35
  Speaker 6: ander stadium... van economische ontwikkeling. Dat argument slaat in mijn
• 16:38
  Speaker 6: optiek echt nergens op. Wil jij kanttekeningen
• 16:41
  Speaker 7: opnemen? Ja, als je rijker wordt... meer te besteden hebt,
• 16:46
  Speaker 7: dan wordt die afruilvrije tijd en werken anders. Dat klopt. Alleen,
• 16:49
  Speaker 7: kennelijk is dat voor vrouwen in Nederland anders dan voor mannen.
• 16:52
  Speaker 7: Dus er is iets meer aan de hand. Er is
• 16:53
  Speaker 7: hier ook wel een cultuur waarin deeltijdwerken, zeker voor vrouwen,
• 16:58
  Speaker 7: meer als default wordt gezien. De gemiddeld is voor Nederland
• 17:01
  Speaker 7: inderdaad 31,9 uur per week. Maar mannen zitten nog altijd
• 17:04
  Speaker 7: op iets van 35,5 uur per week. En vrouwen dus echt,
• 17:07
  Speaker 7: weet ik veel, 37 uur. 27,9 of zoiets dergelijks. Dus
• 17:11
  Speaker 7: daar zit echt een flink verschil. En ik denk dus
• 17:15
  Speaker 7: dat je echt moet kijken... naar dat onbenutte arbeidspotentieel dat
• 17:19
  Speaker 7: daar zit. We hebben alle groeimotoren in dit land nodig...
• 17:22
  Speaker 7: om de staatskast te vullen. En niet alleen naar vrouwen
• 17:25
  Speaker 7: die deeltijd werken... of mannen die deeltijd willen gaan werken...
• 17:29
  Speaker 7: aanmoedigen om dat niet te doen. Maar we hebben ook
• 17:30
  Speaker 7: een enorme arbeidsreserve... ondanks dat de werkloosheid relatief laag is.
• 17:35
  Speaker 7: We zijn dus nog altijd 1,25 miljoen mensen... op wat
• 17:38
  Speaker 7: dan heet de reservebank. En daarnaast hebben
• 17:43
  Speaker 4: we ook nog eens een keer... Het zal gelden dat
• 17:45
  Speaker 4: een substantieel percentage... van die 1,25 miljoen mensen niet kan werken.
• 17:51
  Speaker 7: Dat kan, inderdaad. Maar er is daarvan ook 568.000 mensen
• 17:55
  Speaker 7: die meer uren willen werken. Dus deeltijders die meer uren
• 17:58
  Speaker 7: willen werken. Het zijn mensen die wel beschikbaar zijn, maar
• 18:02
  Speaker 7: niet gezocht hebben. Dat zijn heel vaak trouwens mensen die
• 18:04
  Speaker 7: bijna te afgestudeerd zijn. En daarnaast hebben we een enorm
• 18:10
  Speaker 7: groep arbeidsongeschikte en zieke in dit land. Zo tegen de
• 18:13
  Speaker 7: 1,8 miljoen. Ja
• 18:14
  Speaker 4: daar is het wel over gegaan de afgelopen weken. Hoe
• 18:17
  Speaker 4: die gemobiliseerd moeten worden
• 18:19
  Speaker 7: of niet. Uiteindelijk is het voor mensen ongelooflijk fijn... om
• 18:22
  Speaker 7: te kunnen participeren met betaald werk. Ook voor mensen in
• 18:25
  Speaker 7: de WIA. Ook voor mensen met een andere arbeidsongeschiktheidregeling... of ziekteverzuim.
• 18:30
  Speaker 7: Dus hoe kun je dat ook daar wat aan doen?
• 18:33
  Speaker 7: En prima om dan op te roepen om meer uren
• 18:35
  Speaker 7: te gaan werken... of weer te gaan werken. Maar dan
• 18:37
  Speaker 7: moet je ook boter bij de vis leven.
• 18:38
  Speaker 4: Als het over boodschappen bij de vis gaat, dan is
• 18:40
  Speaker 4: het ook de vraag... hoe dit kabinet begroot en of
• 18:43
  Speaker 4: het duidelijk genoeg is. We hebben weinig tijd voor, maar
• 18:45
  Speaker 4: het kabinet gaat volgend jaar... ruim 500 miljard euro uitgeven.
• 18:48
  Speaker 4: Wat het daarmee wil bereiken is lang niet altijd duidelijk.
• 18:51
  Speaker 4: Conclusie van de Algemene Rekenkamer afgelopen week... in commentaar op
• 18:54
  Speaker 4: de begroting van het kabinet. Er worden verschillende beleidsdomijnen aangehaald.
• 18:58
  Speaker 4: Het gaat onder andere over de bezuinigingen op de overheid.
• 19:00
  Speaker 4: De Algemene Rekenkamer is niet de eerste die zegt... je
• 19:03
  Speaker 4: allemaal wel inboeken, maar de vraag is, ga je het
• 19:05
  Speaker 4: ook realiseren, Edin? Dat moet jou bekend in de oren klinken.
• 19:08
  Speaker 6: Het was echt een treurig stuk en dan heb ik
• 19:11
  Speaker 6: het niet over het stuk zelf, maar vooral wat het weergeeft.
• 19:15
  Speaker 6: Dan lees ik bijvoorbeeld... De handen gaan hier ten hemel.
• 19:18
  Speaker 6: Van veel geld is onvoldoende duidelijk wat het kabinet hiermee
• 19:21
  Speaker 6: wil bereiken. Dat is gewoon diplomatiek voor ze doen maar wat, blijkbaar.
• 19:26
  Speaker 6: Er zijn geen, of te weinig dat je ook niet
• 19:31
  Speaker 6: kunt controleren of het nou effectief is. Er zijn allerlei
• 19:36
  Speaker 6: fiscale maatregelen die we in loop der tijd hebben genomen.
• 19:40
  Speaker 6: Van een aantal daarvan is een soort doorlichting geweest. Daarvan
• 19:43
  Speaker 6: zegt de Rekenkamer, daar is dus vastgesteld door die overheid...
• 19:46
  Speaker 6: zelf notabene... dat ze meer kosten dan wat ze opleveren.
• 19:51
  Speaker 6: Dus echt meer kosten dan wat ze opleveren. Kun je
• 19:54
  Speaker 6: 35 miljard weghalen. Kun je 35 miljard euro mee besparen.
• 19:58
  Speaker 6: Weet je wat je wel niet kunt doen met 35
• 19:59
  Speaker 6: miljard euro? En extra aan defensie uitgeven. En de belastingen
• 20:04
  Speaker 6: gaan verlagen... zodat mensen misschien meer gaan werken. Ga daar
• 20:08
  Speaker 6: nou eens mee beginnen...
• 20:09
  Speaker 7: Die lijst ligt er inderdaad. Maar wat ik heel krachtig
• 20:11
  Speaker 7: vind aan het Algemene Rekenkamerbrief... is twee dingen. Eén, ze
• 20:15
  Speaker 7: hebben eerder al onderzoek gedaan... tussen 2014 en 2025... hebben
• 20:22
  Speaker 7: ze 245 beleidsmaatregelen onderzocht. En daarvan had maar 84... hadden
• 20:27
  Speaker 7: er maar een concreet doel. En daarvan haalden er maar
• 20:30
  Speaker 7: acht dat doel. Dus het is de oproep om doelgericht
• 20:34
  Speaker 7: te worden... en resultaten te gaan leveren. Waar denk je
• 20:37
  Speaker 7: dat die onvrede van burgers
• 20:38
  Speaker 4: doorkomt? Even te rekenen. Ik heb een kamer in een
• 20:39
  Speaker 4: eerdere brief al gezegd. Het punt van alles beloven, dat
• 20:41
  Speaker 4: vervolgens niet waar maken. En je verbazen over het wantrouwen
• 20:44
  Speaker 4: in de politiek.
• 20:44
  Speaker 7: Dus, maar stel dan wel die doelen. Ze geven hier
• 20:47
  Speaker 7: en daar ook complimentjes. Sommige begrotingen stellen wel haalbare doelen.
• 20:50
  Speaker 7: Maar waar de brief ook over ging, is dat er wederom...
• 20:55
  Speaker 7: wordt getracht te bezuinigen op de overheid zelf. De Rijksoverheid,
• 20:58
  Speaker 7: dat zijn de ministeries, maar ook... De uitvoeringsorganisaties, 3,4 miljard.
• 21:03
  Speaker 7: En we hebben PwC-collega's van mij, Selin Moons en Sander Veldhuis...
• 21:07
  Speaker 7: die hebben eens een keer gekeken, hoe zit dat nou
• 21:09
  Speaker 7: met die uitvoeringsorganisaties? Nou, voordat je daar op kan bezuinigen...
• 21:12
  Speaker 7: moet je eerst iets doen aan de regeldruk die daar zit.
• 21:14
  Speaker 7: Want in de afgelopen 20 jaar is er 2,5 keer
• 21:17
  Speaker 7: meer regels zijn er voor hen gekomen... 88 procent meer uitzonderingen.
• 21:22
  Speaker 7: En ook nog eens een keer... bijna het dubbele aantal
• 21:24
  Speaker 7: verwevenheden in wetten. Dus dat zegt die rekenkamer ook. Het
• 21:28
  Speaker 7: gaat niet... Als je niet het werk vermindert... kun je
• 21:31
  Speaker 7: ook niet de mensen
• 21:32
  Speaker 4: Het staat dus wel in de begroting
• 21:33
  Speaker 7: Ja, maar dan ben ik echt benieuwd... hoe gaan ze
• 21:35
  Speaker 7: het voor elkaar krijgen? Het geldt voor de
• 21:37
  Speaker 4: hele begroting misschien...
• 21:38
  Speaker 7: Nee, maar het zou heel goed zijn om ook heel kritisch...
• 21:41
  Speaker 7: naar de overheid zelf te kijken, want die is best uitgedeid.
• 21:44
  Speaker 7: Alleen de manier waarop dat nu gaat, gewoon puur een
• 21:46
  Speaker 7: kaasgraaf erover... en we zien wel hoe dat... Je moet
• 21:48
  Speaker 7: dan het werk ook verminderen van die uitvoeringsorganisaties. En als
• 21:52
  Speaker 7: je het werk niet vermindert, of vereenvoudigd... dan kun je
• 21:55
  Speaker 7: ook niet bezuinigen.
• 21:55
  Speaker 4: Ik verwacht instemming bij Edi Mojikic
• 21:57
  Speaker 6: Jazeker, ik onderschrijf het volledig.
• 22:01
  Speaker 4: Een industrie stuurt een
• 22:29
  Speaker 1: BNR Zaken doen wordt mede mogelijk gemaakt door Atradius en Numbers. Numbers,
• 22:34
  Speaker 1: de business software voor facturatie, boekhouding, salaris en rapportages
• 22:43
  Speaker 2: Zaken doen. Thomas van Zijl.
• 22:51
  Speaker 4: Wil je een aansluiting op het overvolle stroomnet... dan gaat
• 22:54
  Speaker 4: het steeds vaker over hoe dik je portemonnee is. Schrijft
• 22:56
  Speaker 4: een coalitie van bedrijven en organisaties... in een brandbrief aan
• 22:59
  Speaker 4: de autoriteit Consumentenmarkt. Om je aan te melden voor een aansluiting...
• 23:03
  Speaker 4: moet je een aanbetaling doen van 10 tot 20 procent.
• 23:06
  Speaker 4: Dat bedrag kan oplopen tot in de tonnen, zelfs miljoenen euro's.
• 23:09
  Speaker 4: Maar eenmaal afgerekend heb je geen garantie op een aansluiting.
• 23:13
  Speaker 4: Steeds vaker kiezen kleinere bedrijven en innovatieve ontwikkelaars... er daarom
• 23:16
  Speaker 4: voor om zich niet aan te melden. Contact met Wijnand
• 23:19
  Speaker 4: van Hoven, algemeen directeur... van de brancheorganisatie Holland Solar. Goedemorgen. Goedemorgen.
• 23:24
  Speaker 4: Hoeveel zicht heb jij op bedrijven die dit dan allemaal maar...
• 23:28
  Speaker 4: aan zich voorbij laten gaan, die niet eens proberen... op
• 23:30
  Speaker 4: die wachtlijst te komen?
• 23:33
  Speaker 8: Ja, die groep wordt steeds groter. Omdat je hebt geen
• 23:38
  Speaker 8: idee hoe lang je moet wachten. Je hebt geen idee
• 23:40
  Speaker 8: of je überhaupt kans hebt om aangesloten te worden. Dus
• 23:44
  Speaker 8: er zijn steeds meer partijen die zeggen van... ik ga
• 23:47
  Speaker 8: het risico niet aan, want als ik acht, negen, tien jaar...
• 23:50
  Speaker 8: mijn geld kwijt ben en niet met dat geld kan ondernemen...
• 23:54
  Speaker 8: dat risico is me te groot
• 23:55
  Speaker 4: Maar de andere kant heeft ook een zeker risico. Namelijk
• 23:58
  Speaker 4: dat er wordt geïnvesteerd in het net... en dat er
• 24:01
  Speaker 4: uiteindelijk het project niet komt... is dan niet doelmatig uitgegeven
• 24:10
  Speaker 8: Ja, daar heb ik alle begrip voor. Dus ik vind
• 24:12
  Speaker 8: ook dat de netbeheerders moeten gaan kijken... van welke projecten
• 24:15
  Speaker 8: staan er op de wachtrij... en welke zijn er wel
• 24:18
  Speaker 8: en niet realiseerbaar. Maar wat er nu gebeurt is niet
• 24:22
  Speaker 8: dat er wordt gekeken welk project is maatschappelijk het meest
• 24:25
  Speaker 8: relevant of is het meest realiseerbaar. Maar wie van de
• 24:29
  Speaker 8: mensen op de wachtlijst heeft de dikste portemonnee. En dat
• 24:33
  Speaker 8: is een slechte maatgeving.
• 24:35
  Speaker 4: En hoe zou jouw toets er dan uitzien? Want je
• 24:38
  Speaker 4: zegt ik heb begrip voor de andere kant van de tafel.
• 24:40
  Speaker 4: Je moet wel investeren als netbeheerder en dan weten dat
• 24:44
  Speaker 4: het eruit komt. Maar hoe toets je dan wat maatschappelijk
• 24:46
  Speaker 4: relevant is of wat ook echt kans van slagen heeft?
• 24:50
  Speaker 8: Ja, we pleiten niet voor een aanbetaling... maar we pleiten
• 24:53
  Speaker 8: voor een volwassenheidstoets. En dat betekent eigenlijk dat je toetst...
• 24:57
  Speaker 8: in hoeverre een project realiseerbaar is. En er wordt ook
• 25:02
  Speaker 8: gekeken of het project maatschappelijk relevant is. Dus echt kijken
• 25:06
  Speaker 8: naar het project inhoudelijk... en niet alleen maar naar de financiën.
• 25:09
  Speaker 4: En wat verwacht je dan van de ACM? Er moet
• 25:12
  Speaker 4: een marktmeester zijn die optreedt en die dan die toets
• 25:14
  Speaker 4: voor zijn rekening neemt? Of zeg je, dit kan ook
• 25:16
  Speaker 4: zonder de ACM, we moeten in goed contact treden met
• 25:19
  Speaker 4: de netbeheerders?
• 25:22
  Speaker 8: De ACM is hierin de toezichthouder. En de ACM moet
• 25:25
  Speaker 8: zorgen dat de procedures juist zijn. En dit is niet
• 25:27
  Speaker 8: een juiste procedure. Want op dit moment wordt er dus
• 25:29
  Speaker 8: alleen maar gekeken naar degene met de dikste portemonnee. Dus
• 25:32
  Speaker 8: de ACM is degene die hier de toetsregels moet definiëren.
• 25:37
  Speaker 8: Maar we gaan graag met de ACM en met de
• 25:38
  Speaker 8: netbeheerders in gesprek... om een goede volwassenheidstoets met elkaar te ontwikkelen.
• 25:43
  Speaker 4: Maar is dat gesprek tot nu toe dan niet zo vruchtbaar?
• 25:46
  Speaker 4: Want je schrijft niet zomaar een brandbrief met deze coalitie.
• 25:48
  Speaker 4: Ik neem te gaan dat je het al op andere
• 25:50
  Speaker 4: manieren hebt geprobeerd.
• 25:52
  Speaker 8: Klopt, we zijn al lang met elkaar in gesprek. Het
• 25:56
  Speaker 8: probleem is eigenlijk dat het probleem steeds groter wordt. Want
• 26:00
  Speaker 8: eerder kon je inschrijven... En dan kreeg je na een
• 26:04
  Speaker 8: maand of twee maanden te horen... of je wel of
• 26:07
  Speaker 8: niet een toelating kreeg. En dat is steeds langer geworden.
• 26:10
  Speaker 8: Nu is het echt acht, negen jaar dat je moet wachten.
• 26:13
  Speaker 8: Dus het probleem is gewoon steeds groter geworden.
• 26:15
  Speaker 4: Maar wat voor gesprekken hebben jullie dan verhoerd? Want dat
• 26:18
  Speaker 4: probleem wordt groter. De urgentie wordt steeds meer gevoeld door
• 26:20
  Speaker 4: steeds meer bedrijven. Bedrijven die niet eens meer aan het
• 26:22
  Speaker 4: hele traject beginnen. Je zegt, we zijn al een poos
• 26:24
  Speaker 4: met elkaar in gesprek. Daar is dus weinig bewegingsruimte.
• 26:29
  Speaker 8: Daar is tot nu toe bij weinig bewegingsruimte. Dus dat
• 26:32
  Speaker 8: is de reden dat we deze brief hebben geschreven. Het
• 26:34
  Speaker 8: is echt tot hier en niet verder. En nu moeten
• 26:36
  Speaker 8: we echt met elkaar een oplossing vinden. Want anders gaat
• 26:41
  Speaker 8: niet alleen maar de energie-transitie stokt... maar ook de economische
• 26:44
  Speaker 8: voortgang van Nederland gaat stoppen.
• 26:48
  Speaker 4: Bijna van over van brancheorganisatie Holland Solar. Dank voor dit gesprek.
• 26:51
  Speaker 2: Ongevraagd advies.
• 26:56
  Speaker 4: Tijdens het D66-congres van gisteren sprak minister-president... en D66-partijleider Rob
• 27:02
  Speaker 4: Jetten zijn achterban toe. Deed hij dat als minister-president of
• 27:06
  Speaker 4: toch als partijleider? Dat was niet voor iedereen even duidelijk,
• 27:08
  Speaker 4: dus het is tijd voor advies. Ongevraagd advies zelfs aan
• 27:11
  Speaker 4: Rob Jetten. Komt van Mireille van ARK, media professional van ARKWT.
• 27:15
  Speaker 4: Verbonden aan The Firewall en ook onze oud-hoofdredacteur hier bij BNR. Goedemorgen, Mireille.
• 27:20
  Speaker 9: Goedemorgen.
• 27:21
  Speaker 4: Het was het 60-jarig jubileumcongres van D66... Als ik zelf
• 27:26
  Speaker 4: zou mogen aangeven, sprak hij daar nu als partijleider... of
• 27:29
  Speaker 4: als minister-president, dan zou ik zeggen... partijleider.
• 27:33
  Speaker 9: Ja, ik denk dat je dat heel goed... Wat ik
• 27:35
  Speaker 9: vooral zag was een beetje die worsteling van... ben ik
• 27:38
  Speaker 9: nou de premier, ben ik nou de partijleider... ben ik
• 27:41
  Speaker 9: nou D66-lid, ben ik een privépersoon als premier? Dat benoemde
• 27:47
  Speaker 9: hij ook nog in die reden, als premier... en met
• 27:50
  Speaker 9: de verwijzing naar zijn privéleven, dus... Wat ik een beetje
• 27:53
  Speaker 9: erin voelde was een worsteling tussen al die rollen en
• 27:55
  Speaker 9: hoe ga ik dat nou zo goed mogelijk in die
• 27:58
  Speaker 9: speech verwerken en hoe zorg ik dat die achterban zich
• 28:02
  Speaker 9: aan alle kanten bediend
• 28:04
  Speaker 4: voelt. En daar is u dus niet in geslaagd?
• 28:06
  Speaker 9: Nou, ik denk te weinig, omdat hij die rollen dus
• 28:10
  Speaker 9: eigenlijk ook niet nadrukkelijk genoeg benoemde. Dus in die speech,
• 28:16
  Speaker 9: ik heb hem even helemaal regel voor regel uitgespeld, staat
• 28:19
  Speaker 9: heel vaak het woord wij of we. Maar wie er
• 28:22
  Speaker 9: dan precies met wie of wij in die context benoemd werd...
• 28:26
  Speaker 4: Kan ook zijn kabinet zijn, kan zijn partij zijn, kan
• 28:28
  Speaker 4: hij zijn vriend zijn.
• 28:30
  Speaker 9: Ook dat. Ja, precies. Hij gewoon als privépersoon. En elke
• 28:34
  Speaker 9: keer moest ik dus eigenlijk een beetje zoeken tussen die
• 28:37
  Speaker 9: regels door. Even kijken, namens wie of voor wie vertelt
• 28:41
  Speaker 9: hij dit nou eigenlijk?
• 28:43
  Speaker 4: Nog geen jaartje onderweg, hè? Misschien is het nog even
• 28:45
  Speaker 4: groeien in die rol.
• 28:46
  Speaker 9: Ja, dus ik heb ook nog even gekeken hoe... want
• 28:48
  Speaker 9: Rutte had natuurlijk eigenlijk hetzelfde issue aan de hand... hoe
• 28:51
  Speaker 9: die dat deed. En je zag door de tijd heen...
• 28:54
  Speaker 9: dat hij er een aantal keren op aangesproken is in
• 28:56
  Speaker 9: de Kamer... vanuit welke rol zei u dat nou? En
• 28:59
  Speaker 9: dat hij dus veel nadrukkelijker begon te zeggen... als partijleider
• 29:02
  Speaker 9: van de VVD of als premier... of namens het kabinet
• 29:06
  Speaker 9: of het kabinet vindt... dat hij eigenlijk voor elke zin benoemde...
• 29:10
  Speaker 9: vanuit welke rol hij die uitspraak deed.
• 29:13
  Speaker 4: En dat werd toch nog een goede speech, of niet?
• 29:15
  Speaker 4: Als je elke keer moet zeggen als partijleider, als premier,
• 29:18
  Speaker 4: als Mark Rutte, als persoon of persoonlijke titel
• 29:21
  Speaker 9: Het is ook ingewikkeld, maar het is ook een ingewikkelde.
• 29:24
  Speaker 9: Ga er maar eens aan staan om eens drie rollen
• 29:26
  Speaker 9: in één speech te verenigen.
• 29:28
  Speaker 4: We gaan al dat spitten in die speech niet helemaal
• 29:31
  Speaker 4: ongemerkt voorbij laten gaan. Noem eens een voorbeeld dan waarvan
• 29:33
  Speaker 4: je zegt dat is onduidelijk. Welke wij hier nu werd aangeduid.
• 29:36
  Speaker 9: Ja, dus bijvoorbeeld op een gegeven moment zei hij na
• 29:37
  Speaker 9: een jarenlange impasse is het licht aan het einde van
• 29:40
  Speaker 9: de stikstoftunnel in zicht. Nou, dat is een zin waarvan
• 29:44
  Speaker 9: je zou kunnen denken is dit nou namens het kabinet?
• 29:47
  Speaker 9: Of is dit nou als D66-leider? Want hij verwijst eigenlijk
• 29:51
  Speaker 9: naar een traditie van vooral in oplossingen denken. Positief blijven,
• 29:55
  Speaker 9: moeilijke problemen zijn op te lossen. Dus dan zou je zeggen,
• 29:59
  Speaker 9: dat doe je als D66-leider. Maar aan de andere kant
• 30:02
  Speaker 9: claimt hij ook een beetje het succes van die oplossing.
• 30:04
  Speaker 9: En dat succes, ja, dat is niet alleen aan D66. Nee,
• 30:07
  Speaker 9: het
• 30:07
  Speaker 4: is natuurlijk ook een D66-minister. Dus het is verleidelijk om
• 30:10
  Speaker 4: te zeggen, daar gieten we een partijsausje overheen. Was overigens
• 30:12
  Speaker 4: ook al aan de orde bij... De minister die daar
• 30:15
  Speaker 4: verantwoordelijker is, Van Essen... die gebruikte volgens mij ook de
• 30:17
  Speaker 4: social media kanalen van D66... om te zeggen, kijk eens
• 30:20
  Speaker 4: wat wij voor het land hebben gedaan. Maar je dient
• 30:22
  Speaker 4: de kroon als minister en ook als premier
• 30:24
  Speaker 9: Ja, en als premier sta je boven de partijen. En
• 30:27
  Speaker 9: is het dus best lastig om die politieke successen te claimen...
• 30:30
  Speaker 9: in zo'n speech op konto van D66. Terwijl natuurlijk eigenlijk
• 30:34
  Speaker 9: ook een CDA en VVD... Ja, succes zou moeten zijn.
• 30:40
  Speaker 4: Maar je bent ook premier en je hoopt natuurlijk op
• 30:44
  Speaker 4: een zeker moment... als er weer verkiezingen... te profiteren van
• 30:48
  Speaker 4: een premierbonus. Dus je moet ook nog weer je partijbelang dienen, ergens.
• 30:52
  Speaker 9: Ja, dus de vraag is ook of je die beide belangen...
• 30:55
  Speaker 9: in één rol, zeg maar, in één speech kan verenigen.
• 30:58
  Speaker 9: Of dat je hem als partijleider moet doen, of als premier...
• 31:01
  Speaker 9: maar allebei en door elkaar heen. Ik denk dat dat
• 31:05
  Speaker 9: lastig wordt.
• 31:05
  Speaker 4: Dus hij had hier überhaupt niet die premierskaart moeten trekken?
• 31:08
  Speaker 9: Ja, of alleen de premierskaart en dus niet de kabinetskaart.
• 31:11
  Speaker 9: Als
• 31:11
  Speaker 4: je 60 jaar je partij viert... Misschien ingewikkeld om dan
• 31:15
  Speaker 4: de partij helemaal onbenoemd te laten.
• 31:16
  Speaker 9: Hij begon heel mooi eigenlijk met de tradities van Els Borst...
• 31:19
  Speaker 9: en van Van Mierlo en Boris Dietrich. Ik dacht ook
• 31:24
  Speaker 9: eigenlijk was dat ook een heel mooi portret geweest... als
• 31:26
  Speaker 9: hij dat had geschet. Maar of je dan al die
• 31:29
  Speaker 9: actuele issues erbij moet halen... Hij
• 31:33
  Speaker 4: had natuurlijk ook nog ruimte om vragen van zijn achterban
• 31:36
  Speaker 4: te beantwoorden. Zeker. Dat ging ook nog viraal, dat fragment
• 31:40
  Speaker 4: dat hij zei... mensen die het niet serieus nemen met
• 31:43
  Speaker 4: de rechten voor LHBTI... mensen, die slaan wij op hun bek.
• 31:47
  Speaker 9: Ja.
• 31:48
  Speaker 4: Wat vind je daar dan van? Staatsmannelijk of niet? Of
• 31:51
  Speaker 4: partijleider of niet? Of persoon?
• 31:53
  Speaker 9: Als je dus dan denkt hem in de rol van premier...
• 31:56
  Speaker 9: denk ik dat zo'n uitspraak onverstandig is. Doe je dat
• 32:00
  Speaker 9: weer als partijleider van D66, dan kan het weer wel.
• 32:03
  Speaker 9: Maar je moet er dus denk ik op zo'n moment
• 32:04
  Speaker 9: wel bij zeggen... dit zeg ik als partijleider van D66...
• 32:08
  Speaker 9: en dit zijn onze standpunten... Maar als premier ben je
• 32:13
  Speaker 9: ook premier voor alle Nederlanders. En is het gewoon veel
• 32:15
  Speaker 9: lastiger om zo'n uitspraak te noemen
• 32:16
  Speaker 4: Voor het volgende congres of de volgende gelegenheid, Mireille... wat
• 32:20
  Speaker 4: zou jij Robjetten adviseren?
• 32:22
  Speaker 9: Als persoon? Ja, als persoon. Ik zou toch adviseren om
• 32:26
  Speaker 9: goed te benoemen... vanuit welke rol je welke uitspraak doet.
• 32:30
  Speaker 9: Om het gewoon duidelijk en transparant te houden.
• 32:33
  Speaker 4: Mirai van ARK, mediaprofessional van ARKOTI, de Firewall... en onze oud-hoofdredacteur,
• 32:38
  Speaker 4: onder andere dus van BNR. Dank voor jouw ongevraagde advies.
• 32:46
  Speaker 4: AI-agents van OpenAI breken steeds vaker uit de beveiligde omgeving
• 32:50
  Speaker 4: afgelopen weken. Inbraken bij het bedrijf Hugging Face, maar ook
• 32:53
  Speaker 4: de Australische en Amerikaanse overheid. We praten over tech met
• 32:57
  Speaker 4: een van onze terugkerende gasten, Sanne Kaanis van Abel Studios. Welkom.
• 33:00
  Speaker 4: Hi Thomas, hallo. Even een stapje terug, want we kunnen
• 33:03
  Speaker 4: er een hele berg van maken. Incidenten inmiddels, wat Wat
• 33:06
  Speaker 4: springt er nu als laatste in het oog? Waar
• 33:08
  Speaker 10: ging het
• 33:08
  Speaker 4: mis
• 33:09
  Speaker 10: Ja, ik denk dit weekend dat Amerikaanse overheidsinstanties werden gehackt. Ja,
• 33:14
  Speaker 10: verschillende sites, dus het ministerie van Onderwijs... maar ook de
• 33:18
  Speaker 10: beurswaakhond en de Verenigde Naties. Dus dat klappen op de vuurpijl.
• 33:22
  Speaker 4: En nu hebben ze bij OpenAI zelf gezegd, ho, stop...
• 33:26
  Speaker 4: we trappen op de rem, dit kan zo niet. Maar
• 33:29
  Speaker 4: in een testomgeving heb ik me wel eens laten vertellen...
• 33:32
  Speaker 4: is het niet per se de bedoeling dat er iets misgaat...
• 33:33
  Speaker 4: maar dan zijn de drempels ook iets lager, toch?
• 33:35
  Speaker 10: Ja, klopt. En wat er gebeurd is, is dat die
• 33:38
  Speaker 10: testomgeving verlaten is... en zijn die agents toch op autonome wijze...
• 33:43
  Speaker 10: hebben ze die testomgeving verlaten... en daar is dan toch
• 33:47
  Speaker 10: ongeoorloofd informatie voor gekregen.
• 33:52
  Speaker 4: Zou het ze nu nog verbazen? Want Hugging Face, dat
• 33:54
  Speaker 4: is inmiddels van afgelopen juli. De bevindingen daarover zijn iets
• 33:57
  Speaker 4: later gepubliceerd. Maar we zijn inmiddels inderdaad ook al wel
• 34:00
  Speaker 4: wat incidenten verder. Er zijn waarschuwingen geweest van verschillende topbestuurders
• 34:05
  Speaker 4: van die AI-bedrijven. Er is een werknemer die heeft gezegd,
• 34:07
  Speaker 4: ik stop u mee, want ik ben bang dat we
• 34:09
  Speaker 4: de mensheid vernietigen met elkaar. Zou het ze nog verbazen
• 34:13
  Speaker 4: dat er iets misgaat? Of moet je dat tegenwoordig gewoon
• 34:15
  Speaker 4: bijna incalculeren?
• 34:17
  Speaker 10: Ja, dat is een goede vraag. Het is wel jammer
• 34:19
  Speaker 10: eigenlijk dat dit bijna het nieuwe normaal wordt. Dat we
• 34:21
  Speaker 10: er gewoon eigenlijk al schouderophalend over denken... van oké, dit gebeurt.
• 34:25
  Speaker 10: Maar het is echt best wel verontrustend... dat er zo'n
• 34:28
  Speaker 10: grote organisatie natuurlijk de beschikking heeft... over zoveel informatie. En
• 34:33
  Speaker 10: zeker denk ik, als bedrijf wil je dat natuurlijk niet
• 34:36
  Speaker 10: als risico lopen. Maar ik ben ook benieuwd wat voor
• 34:38
  Speaker 10: informatie er bijvoorbeeld bij de VN verkregen is. De VN-top
• 34:41
  Speaker 10: is aan de gang als daar memo's rondgaan of ingesnuffeld zijn. Ja,
• 34:46
  Speaker 10: niet heel prettig als burger.
• 34:47
  Speaker 4: Op een ander wereldpodium werd er gesproken, onder andere over AI-technologie.
• 34:51
  Speaker 4: gesprekken tussen Xi en Trump. Als je daarvan ziet wat
• 34:55
  Speaker 4: nu de nette opbrengst is... is de conclusie niet meteen
• 34:57
  Speaker 4: dat er strenge wet- en regelgeving komt
• 35:00
  Speaker 10: Nee, klopt. En dat is denk ik ook voor ons rustend.
• 35:02
  Speaker 10: Want OpenAI heeft aangekondigd... we gaan de nieuwe modellen even pauseren,
• 35:09
  Speaker 10: die ontwikkeling. We gaan onderzoek doen wat er is gebeurd.
• 35:12
  Speaker 10: Maar ja, het is toch natuurlijk een kwestie van het
• 35:14
  Speaker 10: kalf is verdronken. En hoe diep dat kalf verdronken is,
• 35:17
  Speaker 10: dat is natuurlijk wel de vraag. Australië heeft aangegeven, dit
• 35:21
  Speaker 10: nemen we echt heel serieus. Ze roepen de topmannen dan
• 35:27
  Speaker 10: ook op het matje. Amerika slaat eigenlijk een beetje de
• 35:31
  Speaker 10: handen in het haar. Dit is nu eenmaal gebeurd. Maar
• 35:35
  Speaker 10: we moeten dit op wereldwijd niveau wel echt serieus nemen.
• 35:40
  Speaker 4: Verwacht jij dan enig correctief vermogen? Want we hebben die
• 35:44
  Speaker 4: bedrijven die nu zeggen... wij schakelen terug, niet meer in
• 35:47
  Speaker 4: de hoogste versnelling. We hebben president Trump en Xi... die
• 35:50
  Speaker 4: toch niet heel erg harde afspraken maken over toezicht. En
• 35:53
  Speaker 4: die zeggen, je moet er ook vrijheid kunnen ondernemen. We
• 35:55
  Speaker 4: noemen een iets aan, maar dat is het dan. Als
• 35:58
  Speaker 4: het kalferdronken is, dan is het sowieso te laat. Maar
• 36:00
  Speaker 4: hoe demp je de put?
• 36:01
  Speaker 10: Ja, goede vraag. Ik denk dat we dat echt op
• 36:04
  Speaker 10: Europees niveau moeten aanpakken. We hebben natuurlijk de AI Act.
• 36:07
  Speaker 10: Dus daar moet ook sterker op geacteerd worden. En ook
• 36:12
  Speaker 10: een onafhankelijk orgaan moet daarop controleren... voordat die modellen gelanceerd worden.
• 36:18
  Speaker 10: Dat kunnen we niet overlaten aan het bedrijf zelf. Want
• 36:23
  Speaker 10: dat is toch ook een beetje de vraag. Of je
• 36:25
  Speaker 10: een slager vraagt, is dit wel halal? Of ga je
• 36:28
  Speaker 10: iets minder slachten? Ja.
• 36:30
  Speaker 4: Nu wordt er toch nog altijd gesuggereerd dat hier nog
• 36:32
  Speaker 4: een flinke dosis marketing ook een rol zou kunnen spelen.
• 36:36
  Speaker 4: Kijk eens wat ons model al kan. Het is vreselijk,
• 36:39
  Speaker 4: maar het zegt ook iets over waar wij toen in
• 36:40
  Speaker 4: staat zijn. Is dit inmiddels echt slecht nieuws voor de
• 36:44
  Speaker 4: antropics en de opening eyes van deze wereld? Of kunnen
• 36:47
  Speaker 4: ze toch ook nog weer er een commercieel slaatje uitslaan
• 36:49
  Speaker 10: Ja, je mag toch hopen dat dit niet een marketingstunt is, want... Ja,
• 36:54
  Speaker 10: die ethische effecten zijn toch wel denk ik verontrustend. Maar
• 36:56
  Speaker 10: het zou kunnen. Ik denk zeker wel dat het voor
• 37:00
  Speaker 10: sommige bedrijven wel heel interessant is. Of dat cybersecuritybedrijven hier
• 37:05
  Speaker 10: wel ook iets aan munt uit kunnen slaan. Dus dat
• 37:09
  Speaker 10: is inderdaad de commerciële kant.
• 37:11
  Speaker 4: Maar jouw eerste reflex is toch meer toezicht... en dan
• 37:14
  Speaker 4: voorafgaand aan het lanceren van een model.
• 37:16
  Speaker 10: Ja, precies. En ook het stoppen met zomaar lanceren van
• 37:20
  Speaker 10: zulke krachtige modellen. Ik denk dat we dat als bedrijven,
• 37:25
  Speaker 10: overheden en als burger niet willen.
• 37:27
  Speaker 4: Sanne Kahn is tech-ondernemer, oprichter van Abel Studios. Dank voor
• 37:30
  Speaker 4: je komst.
• 37:31
  Speaker 10: Graag gedaan
• 37:36
  Speaker 4: Al sinds de jaren tachtig komen scenario'schrijvers, acteurs en filmproducenten
• 37:40
  Speaker 4: op het Nederlands Filmfestival in Utrecht bijeen om films van
• 37:42
  Speaker 4: elkaar te bekijken. Met als belangrijkste moment natuurlijk de uitreiking
• 37:46
  Speaker 4: van de Gouden Kalveren. Hoe breng je als producent een
• 37:48
  Speaker 4: film de wereld in? En hoe zorg je ervoor dat
• 37:50
  Speaker 4: je ook nog eens met een gouden kalf naar huis gaat?
• 37:53
  Speaker 4: Frank Hoeven is eigenaar van Balder Films en een van
• 37:56
  Speaker 4: de aanwezige producenten. Met goed nieuws, want twee keer genomineerd,
• 38:00
  Speaker 4: één keer voor de beste langzamerij. speelfilm Joe Speedboat. Dus,
• 38:06
  Speaker 4: ik begin met de felicitaties. Nou, dankjewel. Ik ben er
• 38:09
  Speaker 4: ook heel erg blij mee. Hoeveel heb je
• 38:12
  Speaker 11: er eigenlijk al thuis? Nou, dat is heel lastig. Ik
• 38:16
  Speaker 11: heb dus nog nooit beste speelfilm gewonnen. En pas sinds
• 38:19
  Speaker 11: twee jaar kan je als producent voor de beste documentaire
• 38:22
  Speaker 11: ook een kalf. Eigenlijk heb ik er nog geen, maar
• 38:25
  Speaker 11: we hebben al wel de lange documentaire gewonnen, de lange
• 38:28
  Speaker 11: televisietrama en de beste korte film. Dus... Hij zou niet
• 38:33
  Speaker 11: meer
• 38:33
  Speaker 4: staan. En als je het nu moet rangschikken, ik snap
• 38:36
  Speaker 4: dat je hem graag wint... maar Paikar is volgens mij
• 38:39
  Speaker 4: ook de Nederlandse inzending voor de Oscars, toch? Baas boven baas.
• 38:43
  Speaker 4: Dat klopt, ja. Dus dit is een beetje voorspel. Het
• 38:46
  Speaker 11: is een beetje voorspel. Ik ben heel trots dat de
• 38:51
  Speaker 11: commissie dit jaar een documentaire... voor het eerst in 60
• 38:54
  Speaker 11: jaar naar de Oscars instuurt. Een film waar we best
• 38:59
  Speaker 11: wel veel internationale erkenning voor hebben gekregen... Dus ik vind
• 39:03
  Speaker 11: het wel tijd voor een beetje
• 39:05
  Speaker 4: verandering. Ja, nee, ik heb de discussie gevolgd. Niet iedereen
• 39:08
  Speaker 4: is het met je eens, geloof ik. Maar goed, dat
• 39:09
  Speaker 4: er zijde. We hebben het nu over de Gouden Kalveren.
• 39:11
  Speaker 4: En niet onbelangrijk, ook nog de vraag. Hoe krijg je
• 39:14
  Speaker 4: een speelfilm als Joe Speedboot ook daadwerkelijk op het Witte Boek?
• 39:18
  Speaker 4: Welke obstakels kom je tegen? Bijvoorbeeld als het gaat over financiering.
• 39:21
  Speaker 4: Kun je daar iets over vertellen in dit geval? Nou,
• 39:23
  Speaker 4: het Witte Doek
• 39:23
  Speaker 11: is het. En niet het witte boek. Maar ik... Hoe
• 39:28
  Speaker 11: krijg je hem op het witte doek? Nou, Joe Speedboat
• 39:30
  Speaker 11: is natuurlijk een heel succesvol boek gebleken. Het is ooit
• 39:34
  Speaker 11: al een keer eerder geprobeerd te verfilmen. Dat is toen
• 39:37
  Speaker 11: niet gelukt. Dus toen de schrijvers Jan Eilander en Daniel
• 39:41
  Speaker 11: Samkalden naar mij toe kwamen... was ik een klein beetje terughoudend.
• 39:45
  Speaker 11: Ik moest even een nachtje overslaan, maar toen... volmondig ja gezegd,
• 39:48
  Speaker 11: omdat ik het een geweldig boek vind... en ook vooral
• 39:51
  Speaker 11: heel beeldend vind. En als je dan zo'n populaire titel...
• 39:55
  Speaker 11: volgens mij was het toen al 450.000 keer verkocht... als
• 40:00
  Speaker 11: je die dan moet gaan financieren... dat maakt het binnen
• 40:03
  Speaker 11: Nederland een stuk makkelijker. Dus we kregen best veel steun
• 40:08
  Speaker 11: vanuit de Omroep, de VPRO... vanuit het Nederlands Filmfonds, vanuit
• 40:12
  Speaker 11: de distributeur... En gelukkig konden we ook internationaal financieren. Ik
• 40:18
  Speaker 11: werk altijd met Saarfilm in België. En dat verliep best
• 40:24
  Speaker 4: poedig, moet ik je zeggen. Ik dacht, dit wordt een
• 40:26
  Speaker 4: verhaal van heel veel vijven en zessen hangen in burger.
• 40:29
  Speaker 4: Maar nee hoor, gewoon moeiteloos op weg naar de rode loper.
• 40:37
  Speaker 11: Ja, en
• 40:41
  Speaker 4: je zegt, dan speelt het natuurlijk ook wel mee... dat
• 40:44
  Speaker 4: het een zeer populair en goed verkocht boek is. Maar
• 40:47
  Speaker 4: het is wel een boek uit het begin deze eeuw.
• 40:49
  Speaker 4: Het spreekt
• 40:50
  Speaker 11: dus
• 40:50
  Speaker 4: ook nog voldoende tot de verbeelding om te verfilmen 20
• 40:53
  Speaker 4: jaar later.
• 40:54
  Speaker 11: Ja, wat heel leuk was aan Joe Speedboat... was dat
• 40:57
  Speaker 11: we op zoek konden naar een regisseur. Dat hebben we
• 40:59
  Speaker 11: samen met de schrijvers gedaan. En die vonden we eigenlijk
• 41:02
  Speaker 11: meteen in Sam de Jong. Want ik vind Sam is
• 41:05
  Speaker 11: een soort van Joe Speedboat. Hij rijdt ook op een
• 41:08
  Speaker 11: tractor in zijn buitenhuis... en knuttelt graag aan auto's en motoren.
• 41:15
  Speaker 11: Dus het was eigenlijk één en één is twee. En
• 41:18
  Speaker 11: Sam heeft zelf wel hele mooie films gemaakt... zoals Prins
• 41:22
  Speaker 11: en Met Mes... En het leek ons heel leuk om
• 41:25
  Speaker 11: toch een soort eigenzinnige benadering... van zo'n superpopulair boek te
• 41:30
  Speaker 11: gaan doen
• 41:32
  Speaker 4: En dat vonden we met Sam. En als je zegt,
• 41:34
  Speaker 4: dit ging eigenlijk vrij voorspoedig. De juiste mensen aan boord,
• 41:37
  Speaker 4: de financiering vrij snel geregeld. Toch nog even de vraag
• 41:40
  Speaker 4: naar eventuele volgende projecten. Want hoeveel moet jij weten over
• 41:44
  Speaker 4: bijvoorbeeld de moeilijke... of misschien in sommige gevallen makkelijke weg
• 41:48
  Speaker 4: van financiering... voordat je ergens aan begint?
• 41:52
  Speaker 11: Ik ga eigenlijk altijd overal heel open in. Ik had
• 41:55
  Speaker 11: vorig jaar een film die heette The Garden of Earthly Delights.
• 41:58
  Speaker 11: Die won overigens vier gouden kalveren. Dat was een veel
• 42:02
  Speaker 11: gecompliceerder verhaal. Dat speelde zich af in de Filipijnen. Daar
• 42:06
  Speaker 11: moesten we ook met een hele grote Filipijnse crew werken.
• 42:10
  Speaker 11: Dat zo'n stuk is veel minder te financieren. En toch
• 42:15
  Speaker 11: vind ik het juist altijd een uitdaging. En een plezierige
• 42:19
  Speaker 11: uitdaging om... te vinden wat ik nodig heb
• 42:23
  Speaker 4: En het lukt eigenlijk altijd wel. Wat een bemoedigende boodschap...
• 42:27
  Speaker 4: aan het einde van het eerste uur van BNR Zaken.
• 42:29
  Speaker 4: Frank Hoeven, eigenaar van Balderfilm... op weg naar Gouden Kalveren.
• 42:32
  Speaker 4: En misschien zelfs wel een Oscar. Succes ermee. Ben je MKB'er?
• 42:35
  Speaker 4: Wil je meepraten over de actualiteit? Laat het ons weten
• 42:38
  Speaker 4: via zaken.bnr.nl. En natuurlijk is ook deze rubriek terug te
• 42:49
  Speaker 4: luisteren als podcast... onder andere via de app van BNR.
• 42:53
  Speaker 4: Eddie Moeje Gietz is gewoon nog in de buurt. Zit
• 42:55
  Speaker 4: hier in de lobby om zometeen zijn licht te laten schijnen...
• 42:57
  Speaker 4: op het laatste macro-economische nieuws
• 42:59
  Speaker 1: BNR Zaken doen wordt mede mogelijk gemaakt door Atradius en Numbers. Numbers,
• 43:05
  Speaker 1: de business software voor facturatie, boekhouding... salaris en rapportages. BNR
• 43:11
  Speaker 1: Zaken doen wordt mede mogelijk gemaakt door Numbers en Atradius. Atradius.
• 43:17
  Speaker 1: Zaken doen. Thomas van Zijl.
• 43:38
  Speaker 4: Tweede uur van BNR Zaken doen. Zometeen een uitgebreid gesprek
• 43:41
  Speaker 4: met Jos van Leeuwen... directeur-bestuurder van NBD Biblion. Dan gaat
• 43:44
  Speaker 4: het over het reilen en zeilen binnen bibliotheken. Maar nu eerst.
• 43:50
  Speaker 4: Het laatste macro-economische nieuws met Edi Moejekietje. Edi, goedemiddag. Goedemiddag.
• 43:54
  Speaker 4: Niet te vermijden en het bespreken waard, zelfs twee keer
• 43:56
  Speaker 4: op een dag, die oplopende rentes. En dan gaat het
• 43:58
  Speaker 4: over de lange rente, dan gaat het over obligaties. Toch
• 44:01
  Speaker 4: nog even een kort bestek. Waarom lopen ze op?
• 44:04
  Speaker 6: Nou, ik heb mij voor dit stuk laten inspireren door
• 44:08
  Speaker 6: het feit dat ik afgelopen weken echt... vanuit alle hoeken
• 44:13
  Speaker 6: deze vraag heb gekregen. Waarom lopen die lange rentes zo
• 44:16
  Speaker 6: op de laatste tijd? Ik vind dat heel belangrijk om
• 44:21
  Speaker 6: even te proberen te ontleden. Omdat als je begrijpt wat
• 44:23
  Speaker 6: de drijfveren zijn... achter de recente stijging, dan kun je mogelijk...
• 44:27
  Speaker 6: onmogelijkerwijs ook iets zeggen of dit heel snel wegwaait, of
• 44:31
  Speaker 6: die rentes weer gaan zakken, of dat het juist niet
• 44:33
  Speaker 6: gaat gebeuren. Dus laten we beginnen met inderdaad ontleden van
• 44:36
  Speaker 6: de beweging van de afgelopen weken. Er zijn een aantal
• 44:40
  Speaker 6: redenen waarom de lange rentes behoorlijk zijn gestegen de afgelopen tijd.
• 44:44
  Speaker 6: De eerste is, we hebben nu al een jaar of
• 44:47
  Speaker 6: vijf te maken met veel te hoge inflatie. En ondertussen
• 44:50
  Speaker 6: is het gevoel ontstaan op financiële markten dat het niet
• 44:54
  Speaker 6: bepaald snel over zal gaan waaien. Afgelopen vrijdag bijvoorbeeld kwamen
• 44:59
  Speaker 6: de cijfers uit de VS over de inflatieverwachtingen van de
• 45:03
  Speaker 6: Amerikaanse huishoudens. Nou, die zeggen, voor het komend jaar verwachten
• 45:08
  Speaker 6: ze 4,6% inflatie. Vorige maand was dat nog 4%, dus
• 45:12
  Speaker 6: dan zie je behoorlijke stijging. En als hen de vraag
• 45:16
  Speaker 6: wordt gesteld, oké, komend jaar begrijp ik dat het nu speelt,
• 45:19
  Speaker 6: maar als je naar vijf jaar vooruit kijkt, nou, ook
• 45:22
  Speaker 6: daarvan zeggen ze 3,4%. Dat zijn wel andere percentages dan
• 45:26
  Speaker 6: wij zijn gewend te zien... afgelopen 30 of 40 jaar.
• 45:28
  Speaker 4: En als je het aan de Centrale Bank zou vragen?
• 45:31
  Speaker 4: Die accepteren nooit dat het vijf jaar lang dik boven
• 45:33
  Speaker 4: de 2% ligt. Die
• 45:34
  Speaker 6: zeggen, de inflatie is nu iets aan de hoge kant...
• 45:37
  Speaker 6: maar in de nabije toekomst gaan we naar 2%. Alleen,
• 45:41
  Speaker 6: dat horen we ook al een jaar of vijf. Vandaar
• 45:43
  Speaker 6: dat de inflatieverwachtingen zijn gestegen. En als die inflatieverwachtingen stijgen...
• 45:48
  Speaker 6: gaat het in het lange rente zitten, want beleggers willen... Oké,
• 45:51
  Speaker 6: dus de inflatie is te lang te hoog. In de
• 45:52
  Speaker 4: derde plaats, en helaas is dit de reden die alleen
• 45:54
  Speaker 4: voor
• 45:54
  Speaker 6: Amerika geldt, Als de economie lekker loopt, als de economische
• 46:18
  Speaker 6: groei hoog is... dan betekent dat dat er heel veel
• 46:21
  Speaker 6: vraag naar geld is. Consumenten willen lenen om uit te geven.
• 46:24
  Speaker 6: Bedrijven willen lenen om nieuwe machines te gaan kopen. Dat
• 46:30
  Speaker 6: jaagt ook de rentesinval in Amerika. Het
• 46:32
  Speaker 4: kan uiteindelijk leiden tot een productiviteitswinst... tot oplopende winsten en
• 46:36
  Speaker 4: dat kan uiteindelijk ook... Zuiverend economisch effect. Zeker,
• 46:39
  Speaker 6: dat hebben we in het verleden zo vaak gezien. Dus
• 46:41
  Speaker 6: vandaar dat ik ook zeg, helaas zien we dit effect
• 46:44
  Speaker 6: vooral in Amerika en veel minder in Europa. Nou, over
• 46:47
  Speaker 6: Europa gesproken. Wat we in het verleden wel heel vaak
• 46:50
  Speaker 6: hebben gezien is, als de Amerikaanse lange rentes stijgen, dan
• 46:54
  Speaker 6: zijpelt dat door naar Europese rentes. Met andere woorden, onze
• 46:57
  Speaker 6: rentes worden gewoon meegenomen met de richting van de Amerikaanse.
• 47:00
  Speaker 6: Dat effect geldt nu nog steeds. In de vijfde plaats,
• 47:04
  Speaker 6: afgelopen jaren waren de centrale banken grote opkopers van staatsobligaties. Nou,
• 47:10
  Speaker 6: dat is nu helemaal weggevallen. Dat jaagt de lange rentes
• 47:16
  Speaker 6: ook omhoog. Laten we onze Nederlandse pensioenfondsen niet vergeten. Er
• 47:21
  Speaker 6: is een hervorming van het pensioenstelsel. Een van de gevolgen
• 47:25
  Speaker 6: daarvan is dat zij veel meer in aandelen gaan beleggen.
• 47:29
  Speaker 6: Dus minder in staatsobligaties. En Nederlandse pensioenfondsen waren altijd hele
• 47:33
  Speaker 6: grote kopers... van met name eurostaatsobligaties. Dus dat effect zie
• 47:37
  Speaker 6: je ook nog
• 47:38
  Speaker 4: in Europa. Dus dat merk je op een bredere schaal.
• 47:39
  Speaker 4: Dat is geen Nederlandse aangelegenheid.
• 47:44
  Speaker 6: De centrale banken, zoals de ECB en de FED... die
• 47:46
  Speaker 6: zijn bezig met het verhogen van de rente. En als
• 47:49
  Speaker 6: zij de rente verhogen, dan jaagt dat ook de lange
• 47:51
  Speaker 6: rentes omhoog
• 47:52
  Speaker 4: Maar dat zou dan weer een temperend effect kunnen hebben
• 47:54
  Speaker 4: op die inflatie. Later. Maar in eerste instantie jaagt
• 47:57
  Speaker 6: het de lange
• 47:57
  Speaker 4: rentes omhoog. Ben ik nu de tel kwijtgegaan? Je noemt
• 48:00
  Speaker 4: zeven of acht verblaringen. Zeven hebben we
• 48:02
  Speaker 6: gehad. Dit is dus allemaal wat we zien als we
• 48:04
  Speaker 6: in de achteruitkijkspiegel kijken. Nu gaan we door de voorruit kijken,
• 48:08
  Speaker 6: want daar gaat het uiteindelijk om... Wat kunnen we op
• 48:11
  Speaker 6: basis hiervan zeggen voor volgend jaar? Laten we ze alles
• 48:17
  Speaker 6: even een voor een weer heel snel langs gaan. Inflatieverwachtingen
• 48:20
  Speaker 6: aan de hoge kant. Wonderen zijn de wereld niet uit,
• 48:24
  Speaker 6: maar dat de inflatieverwachtingen spectaculair gaan zakken, dat zie ik
• 48:28
  Speaker 6: niet gebeuren en dat zien de financiële markten ook niet gebeuren.
• 48:31
  Speaker 6: Dus dat gaat ons niet helpen. De zorgen over de
• 48:34
  Speaker 6: houdbaarheid van de staatsschulden van heel veel landen, die zouden
• 48:38
  Speaker 6: afnemen als die landen iets zouden doen. om die financiële
• 48:42
  Speaker 6: positie te verbeteren... daar zie je helemaal niks van terug.
• 48:45
  Speaker 6: Of in het beste geval heel weinig. De hoge groei
• 48:51
  Speaker 6: van de Amerikaanse economie... dat blijft doorgaan. Dat effect waar
• 48:55
  Speaker 6: ik het over had... vanuit Amerika naar Europese rentes... dat
• 48:59
  Speaker 6: zal ook wel doorgaan. Centrale banken die eerder gekochte staatsobligaties
• 49:05
  Speaker 6: gaan verkopen... ik geloof best dat ze daarmee gaan stoppen.
• 49:08
  Speaker 6: Maar dat is een heel klein deel van het effect...
• 49:12
  Speaker 6: De ECB en de FED gaan gewoon door met het
• 49:15
  Speaker 6: verhogen van de rentes. Zeker de VED. Dat zijn dus
• 49:18
  Speaker 6: allemaal dingen die niet alleen hebben gespeeld de afgelopen tijd.
• 49:22
  Speaker 6: Het zijn allemaal zaken die ook in de maanden, kwartalen
• 49:25
  Speaker 6: en misschien wel jaren die voor ons liggen gaan spelen.
• 49:27
  Speaker 6: Ik
• 49:27
  Speaker 4: verwijs naar wat jij eerder zei in dit programma en
• 49:29
  Speaker 4: al meerdere keren overigens. We kunnen ons ook de vraag stellen,
• 49:32
  Speaker 4: wat is nu een normaal renteniveau?
• 49:35
  Speaker 6: Als we nu naar rentenniveaus gaan kijken, dus 5% in
• 49:39
  Speaker 6: Amerika en 3,5% als we 10 jaar rente in Nederland hebben,
• 49:43
  Speaker 6: die zijn eerder misschien nog aan de laagkant dan aan
• 49:46
  Speaker 6: de hoogkant. Wij zijn gewend geraakt aan lange rente te
• 49:51
  Speaker 6: vergelijken met wat we vorig jaar hadden. decennium hebben gezien,
• 49:54
  Speaker 6: maar dat decennium is niet representatief. Inflatie was veel te
• 49:58
  Speaker 6: laag in oog van centrale bankiers... en ze waren bezig
• 50:01
  Speaker 6: met op grote schaal obligaties opkoop. Deze renteniveaus wijken niet
• 50:06
  Speaker 6: veel af van wat we in 2005, 2006 zagen... Het
• 50:09
  Speaker 6: grote verschil is wel dat de staatsschulden hoger zijn... dan
• 50:12
  Speaker 6: wat we toen hebben meegemaakt. Maar goed, de les hieruit
• 50:15
  Speaker 6: is denk ik... of je nou een belegger bent of
• 50:19
  Speaker 6: een verzekeringsmaatschappij... of een beleidsmaker of een consument. Ik zou zeggen,
• 50:24
  Speaker 6: wen er maar aan. Deze hoge rentes, dit waait niet
• 50:27
  Speaker 6: zomaar over. En dit blijft nog heel lang met ons.
• 50:31
  Speaker 6: En om het af te sluiten gaan we het ergens
• 50:33
  Speaker 6: totaal anders over hebben. Het is vandaag 28 september, Thomas.
• 50:37
  Speaker 6: En op deze dag in 1816 werd de muntwet van
• 50:41
  Speaker 6: 1816 van kracht. Nou, is dat zo belangrijk? Nou, niet belangrijk,
• 50:44
  Speaker 6: wel leuk. Want in die wet werd de Nederlandse gulden
• 50:47
  Speaker 6: voor het eerst genoemd als een officiële Nederlandse munt. En
• 50:52
  Speaker 6: hebben wij de verdeling gekregen. Eén gulden is honderd cent.
• 50:57
  Speaker 6: En daarmee was Nederland het vierde land ter wereld... dat
• 51:00
  Speaker 6: het decimale stelsel had ingevoerd.
• 51:02
  Speaker 4: Monetair econoom met een voorliefde voor geschiedenis. Edi Moejekiet, dank
• 51:06
  Speaker 4: je wel en tot woensdag. In Frankrijk is gisteren de
• 51:14
  Speaker 4: helft van de Senaat gekozen. Het Rassemblement National van Marine
• 51:17
  Speaker 4: Le Pen gaat van drie naar twaalf senatoren en met
• 51:19
  Speaker 4: bondgenoten naar vijftien. Dat is voor het eerst genoeg voor
• 51:22
  Speaker 4: een eigen fractie. Contact met Stefan de Vries, onze Europa-verslaggever, oud-Frankrijk-correspondent. Goedemiddag. Hai, Thomas.
• 51:30
  Speaker 4: Vijftien zetels. Tellen we dat eventjes in het totaal? Hoeveel
• 51:35
  Speaker 4: zetels stonden er op het spel?
• 51:38
  Speaker 12: Nou, de helft van de Senaat werd gisteren vernieuwd... en
• 51:40
  Speaker 12: de Senaat heeft in totaal 348 zetels in Frankrijk. Dus
• 51:44
  Speaker 12: dan zou je zeggen, ja, 15, waarom zou je daar
• 51:47
  Speaker 12: nou wakker van liggen? Maar het is wel degelijk een aardverschuiving...
• 51:51
  Speaker 12: want in de Franse Senaat heb je vanaf tien senatoren
• 51:55
  Speaker 12: een fractie. Dat heb je daarvoor niet. En dat betekent... Spreektijd, geld, medewerkers.
• 52:00
  Speaker 12: En dat betekent dus ook meer macht. En dat betekent
• 52:03
  Speaker 12: meer macht voor Rassemblement National. De partij van Marine Le Pen.
• 52:07
  Speaker 12: Een heel goed resultaat dus. Iets meer dan een half
• 52:10
  Speaker 12: jaar voor de presidentsverkiezing.
• 52:11
  Speaker 4: Ja, want je zou dit kunnen zien als een voorproefje.
• 52:14
  Speaker 4: Daar kijkt men al naar vooruit. Daar kijkt heel Europa
• 52:16
  Speaker 4: naar vooruit. Marine Le Pen was al de favoriet, gedoodverfde winnaar.
• 52:21
  Speaker 4: En zet dat nu alvast een beetje kracht bij?
• 52:24
  Speaker 12: Ja, het is een kleine opsteken voor Marine Le Pen.
• 52:29
  Speaker 12: De Senaat wordt net als in Nederland in Frankrijk getrapt gekozen.
• 52:32
  Speaker 12: Dus dat betekent dat niet alle mensen naar de stembus gaan...
• 52:36
  Speaker 12: maar dat bijvoorbeeld provincieraadsleden... of gemeenteraadsleden en regionale raadsleden dit kiezen.
• 52:42
  Speaker 12: Dus het is niet echt een afspiegeling van wat het
• 52:45
  Speaker 12: Franse volk nu vindt. Maar in de peilingen voor de presidentsverkiezing...
• 52:49
  Speaker 12: van april en mei volgend jaar... heeft ze een enorme
• 52:52
  Speaker 12: voorsprong op de tweede. Er zijn twee rondes. In de
• 52:55
  Speaker 12: eerste peiling staat ze op 30 procent. En in elke,
• 53:00
  Speaker 12: wie er ook dan tegenover haar staat in de tweede ronde...
• 53:02
  Speaker 12: dan wint ze met 54 tot 61 procent. Nou, dat
• 53:06
  Speaker 12: is al weken en weken op dat hoog niveau. Maar
• 53:10
  Speaker 12: we zitten nog zeven maanden, kleine zes maanden voor de stemming.
• 53:15
  Speaker 12: In 2022 stond ze ook heel hoog en toen verloor
• 53:18
  Speaker 12: ze uiteindelijk... tegen Macron. De senaatsuitslag gisteren is wel interessant
• 53:23
  Speaker 12: wat dat betreft. Het is ook een voorbode op wat
• 53:27
  Speaker 12: haar te wachten staat in het voorjaar. Gedoodverfde winnaar zou
• 53:30
  Speaker 12: ik nog niet zeggen, maar ze is wel absoluut de
• 53:33
  Speaker 12: favoriet om de president te worden van Frankrijk.
• 53:35
  Speaker 4: Want dat ze die eerste ronde en daarna die tweede
• 53:37
  Speaker 4: ronde gaat halen, dat staat wel vast. En dan doe
• 53:39
  Speaker 4: ik natuurlijk op de veroordeling nog deze zomer voor een
• 53:42
  Speaker 4: aandeel in een corruptiezaak in het Europese parlement. Het ging
• 53:45
  Speaker 4: ook over geldstromen. ging in cassatie. Is het nu nog
• 53:49
  Speaker 4: denkbaar dat er een rechter... een orgaan is dat haar
• 53:51
  Speaker 4: stopt of tot stoppen dwingt? Ja, in theorie wel.
• 53:54
  Speaker 12: In de praktijk nauwelijks. In juli bevestigde het Hof van
• 53:57
  Speaker 12: Beroep haar schuld. Maar de onverkiesbaarheid ging terug naar 45 maanden...
• 54:03
  Speaker 12: waarvan 30 voorwaardelijk. Komt mooi uit, want die had ze
• 54:06
  Speaker 12: al uitgezeten. Maar de bewijzen tegen haar en ook haar partij...
• 54:11
  Speaker 12: van de misstanden in het Europese parlement zijn zo overweldigend...
• 54:14
  Speaker 12: dat een rechter in Cassatie waarschijnlijk niet tot een ander
• 54:16
  Speaker 12: oordeel kan komen. Behalve dan misschien de strafmaat. Het echte
• 54:22
  Speaker 12: risico is natuurlijk politiek. Als zij wordt schuldig verklaard, definitief
• 54:26
  Speaker 12: is dat dan... een paar weken voor de eerste ronde
• 54:29
  Speaker 12: van de presidentsverkiezing in april... dan kun je de Fransen vragen...
• 54:34
  Speaker 12: willen jullie een veroordeelde crimineel als president? En het ziet
• 54:38
  Speaker 12: er nu naar uit dat het meer een deel van
• 54:39
  Speaker 12: de Fransen... daar ja op gaat antwoorden. Dus het zal
• 54:43
  Speaker 12: juridisch haar nog een beetje... als een kiezel in haar
• 54:47
  Speaker 12: schoen kunnen voelen. Maar de Franse kiezer maakt het niet
• 54:50
  Speaker 12: veel uit. En zoals het er nu naar uitziet... zal
• 54:53
  Speaker 12: zij inderdaad die tweede ronde in mei... toch gaan winnen
• 54:56
  Speaker 12: en wordt ze daarmee de opvolger van Emmanuel Macron.
• 54:59
  Speaker 4: En je had het net al over wie zij dan eventueel...
• 55:01
  Speaker 4: in de tweede ronde zou kunnen tegenkomen. Ook in Frankrijk
• 55:04
  Speaker 4: geldt het midden is zo goed als weggevaagd verkuimeld. We
• 55:07
  Speaker 4: hebben extreem links
• 55:08
  Speaker 12: en extreem rechts. Ja, dat klopt. Degene die zij in
• 55:11
  Speaker 12: de tweede ronde zou tegen kunnen komen... is de leider
• 55:14
  Speaker 12: van extreem links, Jean-Luc Mélenchon. Behoorlijk radicaal. En dan zie
• 55:19
  Speaker 12: je dus eigenlijk het totale failliet... van tien jaar Emmanuel Macron...
• 55:23
  Speaker 12: Want hij was nu juist gekozen met de belofte... dat
• 55:26
  Speaker 12: hij het onnodig zou maken voor de Fransen om op
• 55:28
  Speaker 12: de extremen te stemmen. En ja, nu als opvolger staan
• 55:32
  Speaker 12: dus de twee extremen mogelijk... tegenover elkaar in mei 2027.
• 55:38
  Speaker 12: Waarmee ze in één klap eigenlijk tien jaar erfenis van
• 55:41
  Speaker 12: Emmanuel Macron wegvagen. Dat is dus waar de Fransen waarschijnlijk
• 55:46
  Speaker 12: uit te kiezen hebben in mei... Gaan we extreem links
• 55:49
  Speaker 12: kiezen of extreem rechts? In beide gevallen is het een uitslag...
• 55:52
  Speaker 12: waar Europa zich grote zorgen over zal moeten maken.
• 55:56
  Speaker 4: Ik kwam om uit de mond van onze Europa-verslaggever Stefan
• 55:58
  Speaker 4: de Vries. Dank voor jouw blik op de wereld
• 56:03
  Speaker 4: Tijd om belangrijk zakelijk nieuws van dit moment door te nemen...
• 56:06
  Speaker 4: met twee Jossen, namelijk Jos van Leeuwen... directeur-bestuurder van NBD Biblion...
• 56:10
  Speaker 4: en Jos Versteegh van Insinger Gillissen. En ik begin met
• 56:12
  Speaker 4: Jos Versteegh. Jos, goeiemiddag. Goedemiddag Thomas. Het gaat mis met
• 56:16
  Speaker 4: de olie. De prijs staat weer op 107 dollar per vat.
• 56:19
  Speaker 4: Mark had gehoopt op een vredesdeal tussen Iran en de
• 56:22
  Speaker 4: Verenigde Staten... waardoor die olieprijzen aanvankelijk zelfs daalden. Afgelopen vrijdag
• 56:26
  Speaker 4: was dat. Maar mij verbaast het, Jos, in toenemende mate...
• 56:29
  Speaker 4: dat er überhaupt nog wordt gereageerd opnieuw over een vredesdeal.
• 56:31
  Speaker 4: Jou niet?
• 56:33
  Speaker 14: Nou, dat verbaast mij eigenlijk ook wel inderdaad. Natuurlijk reageert
• 56:37
  Speaker 14: de markt altijd, maar je wordt er zo langzamerhand wel
• 56:40
  Speaker 14: heel erg moe van inderdaad. Maar kijk, die deal van Iran,
• 56:45
  Speaker 14: dat was de zogenaamde 7-day proposal. Ja, daar was het
• 56:49
  Speaker 14: eigenlijk Amerika die allerlei stappen moest zetten. De blokkade moest weg,
• 56:52
  Speaker 14: de verlichting van de sancties, vrijgeven van bevroren Iraanse... te goede,
• 56:57
  Speaker 14: alle gevechten moesten stoppen, inclusief in Libanon. Dat maakt het
• 57:00
  Speaker 14: natuurlijk helemaal ingewikkeld. En dan aan het eind van de
• 57:03
  Speaker 14: zevende dag gaat de straat open... en dan krijg je
• 57:06
  Speaker 14: uitgebreide onderhandelingen over nucleaire programma. Nou, dat heeft Trump logischerwijze
• 57:11
  Speaker 14: wel verworpen. Maar ik verbaasde me er eigenlijk vrijdag al over...
• 57:14
  Speaker 14: dat Maarten toch dacht van, ja, nu komt er eindelijk
• 57:17
  Speaker 14: een deal. Maar ja, kijk, hij zal ooit een keer komen...
• 57:23
  Speaker 14: Ik denk eigenlijk eerlijk gezegd niet dat dat allemaal nog
• 57:25
  Speaker 14: gaat gebeuren voor de tussentijdse verkiezingen. Want dat is nou
• 57:28
  Speaker 14: juist de troef die Iran in handen heeft. Dat zij
• 57:32
  Speaker 14: Trump proberen onder druk te zetten. Dat hij concessies zou
• 57:34
  Speaker 14: gaan doen voor de tussentijdse verkiezingen. Om die olieprijs omlaag
• 57:38
  Speaker 14: te krijgen. Maar daar ziet het niet naar uit moet
• 57:40
  Speaker 14: ik zeggen
• 57:40
  Speaker 4: En Jos, waar weegt dit nu allemaal door? Wat zie
• 57:43
  Speaker 4: je gebeuren op de financiële markten? En in het bijzonder
• 57:46
  Speaker 4: bij bepaalde bedrijven in bepaalde hoeken die hier extra last
• 57:48
  Speaker 4: van hebben?
• 57:50
  Speaker 14: Je ziet vooral dat men zich weer toch wat meer
• 57:52
  Speaker 14: zorgen gaat maken over inflatie. En je ziet de rente oplopen.
• 57:55
  Speaker 14: De tweejaarsrente in Amerika staat op 4,9%. De federal fund
• 58:00
  Speaker 14: rate is 3,75, 4%. Tien jaar is boven de 5,2 procent.
• 58:05
  Speaker 14: En de markten houden toch wel in toenemende mate rekening...
• 58:09
  Speaker 14: met een tweede rentestap. We hebben er kort geleden eentje gehad.
• 58:11
  Speaker 14: Die is dan net voor die midterms
• 58:13
  Speaker 4: De week voor de midterms komen ze nog een keer
• 58:15
  Speaker 4: bij elkaar
• 58:16
  Speaker 14: Ja, en dat is natuurlijk een heel beladen rentestap zou
• 58:20
  Speaker 14: dat zijn. Want dat is dan echt pal voor de verkiezingen. Ja,
• 58:23
  Speaker 14: dan worden ze helemaal natuurlijk beschuldigd van politieke invloed. Maar ja,
• 58:27
  Speaker 14: de FED moet daar gewoon los van staan. En die
• 58:28
  Speaker 14: moet doen wat ze nodig acht... En ik denk wel
• 58:31
  Speaker 14: wat heel belangrijk daarin wordt, worden de werkgelegenheidsservices of de
• 58:34
  Speaker 14: banengroei aanstaande vrijdag over september. We hebben gezien dat mei, juni,
• 58:40
  Speaker 14: juli die banengroei eigenlijk vrij rustig was. Het lag ongeveer
• 58:44
  Speaker 14: op 100.000 banen per maand erbij. En toen kregen we
• 58:47
  Speaker 14: in augustus een enorme sprong naar 162.000 banen. Maar als
• 58:51
  Speaker 14: je de recente cijfers kijkt, ik zag vanochtend nog GDP
• 58:55
  Speaker 14: Now van de Atlanta Fed, die raden, die taxeren dan
• 58:58
  Speaker 14: wat de groei in het derde kwartaal in Amerika is.
• 59:00
  Speaker 14: En dat is geannualiseerd zo'n beetje 5%. Dus de Amerikaanse
• 59:05
  Speaker 14: economie draait als een tierelier. En je hebt dan ook
• 59:07
  Speaker 14: wel een behoorlijke kans dat het hoger is... dan die
• 59:11
  Speaker 14: 90.000 banen die er verwacht zijn. En dan gaat de
• 59:14
  Speaker 14: markt er helemaal vanuit dat er nog een rentestap komt.
• 59:16
  Speaker 14: En om antwoord te geven op jouw vraag... welke bedrijven
• 59:19
  Speaker 14: hebben daar het meeste last van? Dat zijn vooral de technologiebedrijven.
• 59:22
  Speaker 14: Je zag het in Korea al, SK Hynix en Samsung 5% lager...
• 59:26
  Speaker 14: Aanvankelijk in Nederland Bezi, ASM International en ASML. Flink onder druk,
• 59:31
  Speaker 14: maar dat begint in de loop van de dag toch
• 59:33
  Speaker 14: wat mee te vallen. Veel van die aandelen zijn al
• 59:35
  Speaker 14: behoorlijk afgestraft door Bezi. 40% onder de top, ASML 12%
• 59:40
  Speaker 14: en ASMI 23%. Dus ja, geleidelijk aan zijn. Niet geleidelijk aan,
• 59:45
  Speaker 14: ik vind die bedrijven op het moment behoorlijk aantrekkelijk.
• 59:48
  Speaker 4: We komen nog bij een van die chippers uit zometeen.
• 59:51
  Speaker 4: Maar eerst naar de andere Jos, Jos van Leeuwen. Ja, goedemiddag.
• 59:55
  Speaker 4: Over een pas gelanceerde podcast van Barack Obama. A Great Book.
• 59:59
  Speaker 4: Waarin hij volgens mij zes boeken gaat bespreken. Zijn zes
• 1:00:02
  Speaker 4: favoriete boeken. De echte Obama heeft ook een productiehuis. Dus
• 1:00:06
  Speaker 4: misschien moest het er maar eens van komen. En als
• 1:00:08
  Speaker 4: je bezig bent met boeken, zoals jij in je werkzame
• 1:00:10
  Speaker 4: leven bent. En misschien toch ook wel erbuiten. Ja, dan
• 1:00:12
  Speaker 4: staat het op je lijstje, denk ik.
• 1:00:15
  Speaker 15: Jij gaat luisteren? Ik heb heel veel boeken op mijn lijstje,
• 1:00:17
  Speaker 15: maar deze podcast ga ik zeker luisteren. Gisteren is die
• 1:00:20
  Speaker 15: officieel gelanceerd, of zaterdag dacht ik. En daar staan best
• 1:00:24
  Speaker 15: een paar mooie boeken op. En zoals Obama zegt, met
• 1:00:27
  Speaker 15: een boek lezen scherp je je brein en verruim je
• 1:00:31
  Speaker 15: je wereldbeeld. En dat is
• 1:00:32
  Speaker 4: altijd goed. Dan kan je als marketeerder wel bij hebben
• 1:00:33
  Speaker 4: door Obama's.
• 1:00:35
  Speaker 15: Ik denk het wel,
• 1:00:35
  Speaker 4: ja. En die boeken die hij dan bespreekt... want ik
• 1:00:38
  Speaker 4: zag dat al eens uitgelekt. The Fire Next Time, All
• 1:00:41
  Speaker 4: the Pretty Horses, All the King's Men. Werk van John
• 1:00:44
  Speaker 4: le Carré. Als jij zes boeken extra in het zonnetje
• 1:00:48
  Speaker 4: zou mogen zetten... via een podcast die jij dan presenteert.
• 1:00:51
  Speaker 4: Noem eens één, twee, drie
• 1:00:52
  Speaker 15: boeken. Dat zijn niet de boeken van het lijstje van Obama,
• 1:00:56
  Speaker 15: denk ik. Maar als ik iets mag aanbevelen, dan... Ik
• 1:01:02
  Speaker 15: ben op dit moment de klassiekers aan het lezen. Eén
• 1:01:04
  Speaker 15: daarvan is het bureau van Voskuil. Die klassiekers, ik
• 1:01:07
  Speaker 4: dacht je zit al helemaal in Homerus.
• 1:01:08
  Speaker 15: Nee, nee, nee. Die zijn ook meer populair volgens mij.
• 1:01:12
  Speaker 15: Wat een favoriet van mij is op dit moment is
• 1:01:14
  Speaker 15: Dion Maier. Dat is een Zuid-Afrikaanse schrijver. Die schrijft spannende boeken.
• 1:01:18
  Speaker 15: En even dichter bij huis, Michael Berg. Prachtige trillers, de Mergelandmoorden.
• 1:01:23
  Speaker 15: Die hebben wij ook, de Gouden Strop hebben wij die toegekend.
• 1:01:27
  Speaker 15: Of althans de jury heeft dat gehad. Tussendoor voorstel ik
• 1:01:31
  Speaker 15: over de afwisseling. Op mijn nachtkastje ligt op dit moment
• 1:01:35
  Speaker 15: Nijntje Pluis. Want dat is voor onze kleine dochter van
• 1:01:37
  Speaker 15: twee maanden.
• 1:01:38
  Speaker 4: Ach, daar is ook wel doorheen te komen, denk ik.
• 1:01:40
  Speaker 15: Dat gaat best goed
• 1:01:41
  Speaker 4: Dan gaan we naar een interview met de topman van
• 1:01:45
  Speaker 4: ASML in de Financial Times. Wat had hij daarin op
• 1:01:48
  Speaker 4: te merken, Jos Versteegh?
• 1:01:50
  Speaker 14: Ja, dat was interessant. Op de voorpagina van het Financial Times...
• 1:01:53
  Speaker 14: een interview met Christophe Fouquet. En wat mij daar vooral opviel...
• 1:01:57
  Speaker 14: dat hij zei dat het concurrentievoordeel van ASML... ze zijn
• 1:02:00
  Speaker 14: natuurlijk de enigen die die EUV-machine kunnen maken... dat zit
• 1:02:03
  Speaker 14: niet in de machine... maar wees vooral op het ecosysteem
• 1:02:07
  Speaker 14: dat achter die machine zit... Kijk, om die machine te
• 1:02:12
  Speaker 14: kunnen maken zit tientallen jaren aan kennis in. Het bedrijf
• 1:02:15
  Speaker 14: heeft duizenden leveranciers, toeleveranciers. En vooral, en dat denk ik
• 1:02:20
  Speaker 14: wel het allerbelangrijkste, is dat vertrouwen van de belangrijkste klanten, TSMC,
• 1:02:25
  Speaker 14: Samsung en Intel. In het interview zegt hij eigenlijk steeds
• 1:02:29
  Speaker 14: dat samenwerken, dat hele ecosysteem, dat is enorm belangrijk. Een
• 1:02:35
  Speaker 14: andere opmerkelijke opmerking vind ik dat hij zegt dat monopolie
• 1:02:40
  Speaker 14: wordt sterker naarmate de technologie complexer wordt. Veel bedrijven zien
• 1:02:44
  Speaker 14: bijvoorbeeld hun markt groeien en die verliezen dan geleidelijk aan
• 1:02:47
  Speaker 14: het marktaandeel. Maar bij ASML wordt het juist groter, omdat
• 1:02:50
  Speaker 14: zij een technologische voorsprong hebben. Ja, dat zegt de topman.
• 1:02:53
  Speaker 14: Maar tegelijkertijd hebben wij natuurlijk
• 1:02:55
  Speaker 4: ook bijna wekelijks aandacht voor een concurrent, vaak uit China,
• 1:02:58
  Speaker 4: die nu toch echt zegt ASML te naderen
• 1:03:01
  Speaker 14: Ja, dat is leuke aandacht, maar dat slaat echt ergens op.
• 1:03:05
  Speaker 14: Jij
• 1:03:05
  Speaker 4: gelooft wel dat Fouquet het hier bij het rechte eind heeft,
• 1:03:08
  Speaker 4: dat de afstand tussen ASML en potentiële belagers eerder groter
• 1:03:11
  Speaker 4: dan kleiner wordt?
• 1:03:13
  Speaker 14: Ja, dat denk ik wel. In China kunnen ze wel
• 1:03:16
  Speaker 14: bepaalde machines maken. Heel ouderwetse machines. Dat zijn machines van twintig,
• 1:03:21
  Speaker 14: dertig jaar terug. Zo ver zijn ze al. Maar Fouquet
• 1:03:24
  Speaker 14: wijst er natuurlijk ook wel op. Als je de eisen
• 1:03:29
  Speaker 14: zo streng stelt... dat China dus helemaal geen nieuwe chips
• 1:03:35
  Speaker 14: meer kan maken... dan breng je ze ook tot een
• 1:03:38
  Speaker 14: soort wanhoop. En daarmee, dat heeft ASML al heel lang zeggen...
• 1:03:41
  Speaker 14: dat zei Peter Winning voor Phuket ook al... Geef je
• 1:03:47
  Speaker 14: de Chinezen geen andere keus dan zelf die machines te
• 1:03:50
  Speaker 14: gaan ontwikkelen? Nou, dat zal niet meevallen. Maar ja, er
• 1:03:53
  Speaker 14: komt natuurlijk een moment, misschien 25, 30 jaar, dat ze
• 1:03:57
  Speaker 14: wel zover zijn. Dus ja, ASML zegt al heel lang
• 1:04:01
  Speaker 14: van het is niet verstandig om die druk
• 1:04:03
  Speaker 4: zo hoog te zetten. Jos Versteegh van Insinger Gillissen, dank
• 1:04:07
  Speaker 4: voor alles wat jij had op te merken over de beurs.
• 1:04:10
  Speaker 4: Ik heb daarover nog op te merken dat de AEX
• 1:04:13
  Speaker 4: in de plus staat, twee tiende van een procent, en
• 1:04:15
  Speaker 4: dan staan er uiteindelijk 1114 punten op de borden. Even
• 1:04:20
  Speaker 4: na een en nog weer veel meer over de beurs
• 1:04:22
  Speaker 4: van onze beurs. Straks hoor je eerst Jos van Leeuwen,
• 1:04:24
  Speaker 4: directeur-bestuurder van NBD Biblion... over welke boeken er wel of
• 1:04:27
  Speaker 4: soms ook niet thuishoren... in de bibliotheek en in het klaslokaal.
• 1:04:31
  Speaker 1: BNR Zaken doen wordt mede mogelijk gemaakt door Atradius en Numbers. Numbers,
• 1:04:36
  Speaker 1: de business software voor facturatie, boekhouding... salaris en rapportages
• 1:04:44
  Speaker 2: BNR Nieuwsradio. Zaken doen. Thomas van Zijl. De top van
• 1:04:58
  Speaker 2: Nederland
• 1:05:01
  Speaker 4: De bibliotheek is al lang niet meer alleen een plek
• 1:05:03
  Speaker 4: waar je boek kunt lenen, maar die boeken vormen nog
• 1:05:05
  Speaker 4: wel de basis van deze maatschappelijke ontmoetingsplek. Hoe wordt er
• 1:05:08
  Speaker 4: nagedacht over het aanbod en de samenstelling van de collecties?
• 1:05:12
  Speaker 4: Stichting MBDB. Hoe vind je dan de balans tussen beheren
• 1:05:18
  Speaker 4: en beïnvloeden? Zeker als sommige lezers liever niets lezen over
• 1:05:21
  Speaker 4: bijvoorbeeld evolutie of LHBTIQ. Ik vraag het aan Jos van Leeuwen,
• 1:05:25
  Speaker 4: hij is directeur-bestuurder van NBD Biblion. Welkom. Ja
• 1:05:28
  Speaker 15: Thomas
• 1:05:29
  Speaker 4: goede middag. Je bent een jaar of twee geleden als
• 1:05:31
  Speaker 4: een beetje smokkelen begonnen bij NBD Biblion. Je was al interim-bestuurder,
• 1:05:34
  Speaker 4: was je destijds... Nee, laat ik het anders formuleren. Voordat
• 1:05:38
  Speaker 4: je begon bij NBD Biblion, veel spannender, lid van een
• 1:05:41
  Speaker 4: bibliotheek
• 1:05:42
  Speaker 15: Nee, is het eerlijk antwoord. Waarom niet? Ik kocht mijn boeken.
• 1:05:49
  Speaker 15: Terwijl je wist van het bestaan van de bibliotheek? Ik
• 1:05:51
  Speaker 15: wist van het bestaan van de bibliotheek. Sterker nog, als
• 1:05:55
  Speaker 15: lagere school ging ik met mijn fietsje en dan leende
• 1:05:58
  Speaker 15: ik per week een stapeltje boeken. Dat las ik elke
• 1:06:01
  Speaker 15: week en bracht ik terug bij een vriendelijke dame die
• 1:06:03
  Speaker 15: dan weer het stempeltje zette. Dan kom je in een
• 1:06:07
  Speaker 15: fase in je leven, en daar ben ik niet de
• 1:06:08
  Speaker 15: enige van, dat je met heel andere dingen bezig bent.
• 1:06:12
  Speaker 15: Wel veel gelezen altijd. En dan op een gegeven moment
• 1:06:15
  Speaker 15: herontdek je de bibliotheek. En ik kan echt zeggen dat
• 1:06:17
  Speaker 15: ik dat gedaan heb. Maar
• 1:06:18
  Speaker 4: goed, jij hebt hem professioneel herontdekt. Zonder deze functie was
• 1:06:21
  Speaker 4: je misschien ook gelukkig oud geworden, maar dan zonder lidmaatschap
• 1:06:25
  Speaker 4: van de BIEB.
• 1:06:25
  Speaker 15: Dat is niet helemaal waar. Ik kwam de laatste tijd
• 1:06:27
  Speaker 15: weer veel in bibliotheken. Bibliotheken zijn fantastische ontmoetingsplekken. Je kan
• 1:06:31
  Speaker 15: daar afspreken met iemand. Je hebt een lekkere koffie. Het
• 1:06:34
  Speaker 15: is rustig. Je kan gratis naar het toilet. Het is
• 1:06:38
  Speaker 15: een laagdrempelige voorziening. Is
• 1:06:39
  Speaker 4: dat een belangrijk criterium?
• 1:06:41
  Speaker 15: Voor heel veel mensen is dat een belangrijk criterium. Dan
• 1:06:44
  Speaker 15: wordt er nog geen boek uitgeleend? Nee, maar mensen worden
• 1:06:46
  Speaker 15: wel de hele tijd geconfronteerd met boeken. Ze zien ze liggen.
• 1:06:49
  Speaker 15: Ze pakken ze op. Ik weet zeker dat mensen die
• 1:06:52
  Speaker 15: per ongeluk in een bibliotheek komen... dat daar toch ook
• 1:06:54
  Speaker 15: heel veel mensen... aan het lezen raken
• 1:06:56
  Speaker 4: Vind je dat je het succes van een bibliotheek... toch
• 1:06:58
  Speaker 4: ook wel voor een belangrijk deel kunt afmeten... aan de uitleengaat,
• 1:07:01
  Speaker 4: of niet?
• 1:07:02
  Speaker 15: De uitleengraad zou bedrijfskundig een uitstekend criterium zijn. Maar er
• 1:07:06
  Speaker 15: zijn meer redenen waarom een bibliotheek een goede bibliotheek kan zijn.
• 1:07:10
  Speaker 15: Het gaat ook wel om de maatschappelijke bijdrage in de samenleving,
• 1:07:14
  Speaker 15: in de directe omgeving, de ontmoetingsplaats, al andere activiteiten. Het
• 1:07:17
  Speaker 15: is heel
• 1:07:17
  Speaker 4: fysiek aanwezig. Iedereen weet wel waar de bibliotheek in zijn
• 1:07:21
  Speaker 4: of haar buurt staat. En bijna niemand zal weten van
• 1:07:23
  Speaker 4: het bestaan van een NBD-bibliotheek. Is dat
• 1:07:25
  Speaker 15: erg? Dat de lezers dat niet weten, dat vind ik
• 1:07:29
  Speaker 15: niet zo erg. Dan doen wij ons werk wellicht heel goed.
• 1:07:31
  Speaker 15: Of dan doen de bibliotheken hun werk heel goed. De
• 1:07:34
  Speaker 15: bibliotheken zouden het wel moeten weten
• 1:07:36
  Speaker 4: Die weten het ongetwijfeld ook. Wat doen
• 1:07:37
  Speaker 15: jullie voor die
• 1:07:37
  Speaker 4: bibliotheken?
• 1:07:39
  Speaker 15: Misschien kan ik dat kort toelichten. Wij werken voor bibliotheken.
• 1:07:42
  Speaker 15: Wij ondersteunen ze. We ontzorgen ze. En uiteindelijk zorgen we
• 1:07:47
  Speaker 15: ervoor dat de collectie aan boeken in de bibliotheek optimaal is.
• 1:07:50
  Speaker 15: En dat de lezers en de bezoekers van de bibliotheek
• 1:07:53
  Speaker 15: ook die boeken kunnen vinden. En wat moet je daarvoor doen?
• 1:07:55
  Speaker 15: Wat betekent dat dan? Pas in de
• 1:07:56
  Speaker 4: boek de deur uitgaan. Ja, precies. Maar dat betekent dat
• 1:07:57
  Speaker 4: de voorraad op orde moet zijn. Dat de collectie op
• 1:07:59
  Speaker 4: orde moet zijn. Maar moeten jullie dan voor die bibliotheken
• 1:08:03
  Speaker 4: boeken kopen? Of moeten jullie distribueren? Wat doen jullie wel?
• 1:08:05
  Speaker 4: Wat doen jullie niet
• 1:08:07
  Speaker 15: Wij doen drie dingen. En het eerste is natuurlijk de boeken,
• 1:08:10
  Speaker 15: want dat ziet iedereen. Die kopen wij in, die verstevigen wij.
• 1:08:13
  Speaker 15: Wij zorgen dat dat bibliotheekkwaliteit is, die harde kaft en
• 1:08:15
  Speaker 15: dat plastic eromheen. En we zorgen dat die boeken gedistribueerd
• 1:08:19
  Speaker 15: worden naar de 1300 vestigingen in bibliotheken. En dat zijn
• 1:08:23
  Speaker 15: er ongeveer 2,5 miljoen per jaar. Dus wij zijn, zoals
• 1:08:26
  Speaker 15: je zou kunnen zeggen, een productiebedrijf. Het tweede wat wij doen,
• 1:08:29
  Speaker 15: is dat wij een databedrijf zijn. Want wij lezen al
• 1:08:32
  Speaker 15: die boeken. En dat lezen wij met een eigen AI-platform
• 1:08:35
  Speaker 15: en met een hele redactie. En wij zorgen dat wij
• 1:08:38
  Speaker 15: ongeveer van de 25.000 boeken die in Nederland uitgebracht worden,
• 1:08:41
  Speaker 15: dat wij er 15.000 kunnen aanbieden aan bibliotheken.
• 1:08:45
  Speaker 4: Maar wij lezen die, zeg je, met de redactie en
• 1:08:47
  Speaker 4: aan de hand van slimme software. Als ik het goed
• 1:08:50
  Speaker 4: begrepen heb, dan is een paar jaar geleden al behoorlijk
• 1:08:53
  Speaker 4: de zijzer doorheen gegaan. Er waren honderden recensenten, ook werkzaam
• 1:08:57
  Speaker 4: voor NBD-Bibillion. Die hebben allemaal hun congé gekregen, dus er
• 1:09:00
  Speaker 4: is wel... Fundamenteel iets veranderd?
• 1:09:02
  Speaker 15: Er is fundamenteel wat veranderd. Het is niet met de
• 1:09:05
  Speaker 15: zijs gegaan, zoals je zegt. Nou, honderden
• 1:09:07
  Speaker 4: recensenten heb ik
• 1:09:08
  Speaker 15: begrepen in 2022. Er waren vele recensenten inderdaad die sommige
• 1:09:12
  Speaker 15: wat meer en sommige wat minder boeken voor ons lazen
• 1:09:15
  Speaker 15: en daar de data van noteerden en aan ons terugleverden.
• 1:09:18
  Speaker 15: Dat waren processen waar dat soms wel twee of drie
• 1:09:20
  Speaker 15: maanden duurde.
• 1:09:21
  Speaker 4: En welke data heb je dan over? Dat moet meer
• 1:09:23
  Speaker 4: zijn dan alleen maar het aantal blad? beknopte synopses zijn? Juist.
• 1:09:27
  Speaker 15: Je hebt wat wij noemen de bibliografische metadata. Dat is
• 1:09:31
  Speaker 15: de data waarmee het boek kan duiden in het bibliotheeksysteem.
• 1:09:34
  Speaker 15: Dan heb je het inderdaad over titel, auteur, ISBN-nummer... maar
• 1:09:37
  Speaker 15: ook over genre. Is iets een thriller? Is het een roman?
• 1:09:41
  Speaker 15: Maar ook over trefwoorden, een synopsis zoals je dat noemt.
• 1:09:45
  Speaker 15: Dat zijn de data waarmee je het boek kenbaar maakt.
• 1:09:49
  Speaker 15: En dat zetten wij in de bibliotheeksystemen. En dat betekent
• 1:09:51
  Speaker 15: dat je als in Maastricht het boek tegenkomt... dat het
• 1:09:54
  Speaker 15: op dezelfde manier beschreven is als in... En is de
• 1:09:56
  Speaker 15: dienstverlening
• 1:09:56
  Speaker 4: erop vooruit gegaan... nu jullie toch meer je lot in
• 1:09:59
  Speaker 4: handen leggen van die technologie... en minder in de handen
• 1:10:03
  Speaker 4: van die honderden resistenten... die de een meer, de ander
• 1:10:06
  Speaker 4: meer werkten voor NBD Biblion?
• 1:10:10
  Speaker 15: De kwaliteit van onze dienstverlening is beter geworden. Omdat wij
• 1:10:13
  Speaker 15: sneller en actueler ons aanbod kunnen doen. En de kwaliteit
• 1:10:19
  Speaker 15: wordt altijd bewaakt. Wat altijd zo mooi heet, the human
• 1:10:21
  Speaker 15: in the loop... Er gaat niet vanuit het AI-systeem direct
• 1:10:26
  Speaker 15: de systemen in. Maar je hebt het over
• 1:10:27
  Speaker 4: duizenden boeken waar
• 1:10:28
  Speaker 15: je toch iets mee moet. Ja, we hebben het over
• 1:10:30
  Speaker 15: 15.000 titels. Niemand in Nederland kan al die boeken lezen.
• 1:10:33
  Speaker 4: Wij wel. Ja, gebeurt dat altijd even zorgvuldig? Want op
• 1:10:37
  Speaker 4: het literaire blog Zoom kwam ik een artikel tegen over
• 1:10:41
  Speaker 4: een pijnlijke fout. Het ging over de biografie van Margot Frank,
• 1:10:45
  Speaker 4: de zus van Anne Frank... Die, als je de synopsis bekijkt,
• 1:10:48
  Speaker 4: de korte samenvatting bekijkt, zou zijn overleden in Auschwitz. Dat
• 1:10:51
  Speaker 4: moet zijn Bergen-Belsen. Er werd een directe link gelegd met CWL.
• 1:10:56
  Speaker 4: Iemand die dit leest, iemand die hier werk van maakt,
• 1:10:59
  Speaker 4: die weet dat dit pijnlijk is. En die weet dat
• 1:11:01
  Speaker 4: de overlijdensplaats moet zijn Bergen-Belsen en niet Auschwitz. Schuld van AI,
• 1:11:05
  Speaker 4: onzorgvuldig van NBD-Biblion.
• 1:11:08
  Speaker 15: Het is absoluut een fout. Daar lopen wij niet voor weg.
• 1:11:10
  Speaker 15: Op het moment dat je 15.000 boeken zou lezen met mensen...
• 1:11:13
  Speaker 15: en daar de samenvattingen zou maken en de data... dan
• 1:11:16
  Speaker 15: zouden daar ook fouten in zitten of subjectiviteiten. Dit is
• 1:11:19
  Speaker 15: fout gegaan. Het is nog geen eens helemaal zeker of
• 1:11:22
  Speaker 15: dit een AI-fout was... of een menselijke fout. Dat gebeurt,
• 1:11:26
  Speaker 15: dat neemt niet weg dat dit een hele pijnlijke fout was...
• 1:11:29
  Speaker 15: en dat elke fout op dit gebied er echt één
• 1:11:31
  Speaker 15: te veel is
• 1:11:31
  Speaker 4: En wat doe je dan met zo'n fout
• 1:11:33
  Speaker 15: Dat evalueren wij. Dus wij hebben uitgezocht hoe dit heeft
• 1:11:36
  Speaker 15: kunnen gebeuren... En dat hebben we intern besproken en daar
• 1:11:38
  Speaker 15: hebben we maatregelen op gezet om te voorkomen dat dit
• 1:11:40
  Speaker 15: soort fouten niet meer kan gebeuren. Maar als
• 1:11:42
  Speaker 4: je zegt dat je het hebt uitgezocht en je weet
• 1:11:43
  Speaker 4: mij nu nog niet te vertellen of dat een menselijke
• 1:11:45
  Speaker 4: fout was of dat het toe te schrijven was aan technologie,
• 1:11:47
  Speaker 4: dan is dat onderzoek toch nog niet afgerond?
• 1:11:49
  Speaker 15: Het onderzoek is afgerond, maar ik wil het je niet
• 1:11:51
  Speaker 15: vertellen
• 1:11:54
  Speaker 4: Dan is mijn voorzichtige suggestie dat het een menselijke fout
• 1:11:56
  Speaker 4: is en dat je iemand in bescherming neemt
• 1:12:00
  Speaker 15: Waar gewerkt wordt, worden fouten gemaakt.
• 1:12:02
  Speaker 4: Ook bij ons. En waarom is het zo erg om
• 1:12:04
  Speaker 4: te zeggen dat het dan in dit geval misschien een
• 1:12:05
  Speaker 4: menselijke fout is?
• 1:12:06
  Speaker 15: Nou, dat zou kunnen. Maar laten we zo zeggen, ik
• 1:12:09
  Speaker 15: gooi geen mensen voor de bus. Nou,
• 1:12:11
  Speaker 4: dan heb ik dus bij deze het antwoord.
• 1:12:12
  Speaker 15: Ja. Heb jij goed gedaan, Thomas
• 1:12:15
  Speaker 4: Nou, wat een knap journalistiek staaltje. En je zegt, we
• 1:12:17
  Speaker 4: hebben de werkwijze ook wel aangepast. Ja. Wat is dan
• 1:12:21
  Speaker 4: de wijziging van die werkwijze?
• 1:12:22
  Speaker 15: Nou ja, wij controleren de output van de AI-systemen. En
• 1:12:27
  Speaker 15: dat doen we nog zorgvuldiger. En elke dag... Worden de
• 1:12:30
  Speaker 15: algoritmes verbeterd? Wordt er terugkoppelussen richting de techniek gemaakt? En
• 1:12:37
  Speaker 15: daar worden dit soort dingen ook in meegenomen
• 1:12:40
  Speaker 4: Hoe zie je de rol van NBD Biblion in het
• 1:12:43
  Speaker 4: grotere verhaal... van het bevorderen van het lezen, het verbeteren
• 1:12:46
  Speaker 4: van de leesvaardigheid? We struikelen over de onderzoeken waaruit blijkt
• 1:12:50
  Speaker 4: dat die leesvaardigheid... zeker onder jongeren ernstig onder druk staat.
• 1:12:54
  Speaker 4: Ben je daar als NBD Biblion toch nog op een
• 1:12:57
  Speaker 4: bepaalde manier een belangrijke speler in? Of zeg je nee,
• 1:12:59
  Speaker 4: dat moet op de vloer gebeuren en die faciliteren wij
• 1:13:03
  Speaker 15: De teruggang van de leesvaardigheid, en er zijn recent weer
• 1:13:06
  Speaker 15: rapporten over verschenen... is natuurlijk ook echt wel een maatschappelijk probleem.
• 1:13:11
  Speaker 15: En daar zijn vele partijen mee bezig. Daar is beleid op,
• 1:13:15
  Speaker 15: daar is de overheid mee bezig, de politiek... Er is
• 1:13:18
  Speaker 15: de Stichting Lezen mee bezig, allerlei partijen.
• 1:13:20
  Speaker 4: Al jaren,
• 1:13:21
  Speaker 15: en toch zie je nog geen
• 1:13:22
  Speaker 4: effect.
• 1:13:22
  Speaker 15: En wat wel duidelijk wordt, is dat het echt begint
• 1:13:25
  Speaker 15: bij de jeugd... en bij het op jonge leeftijd al
• 1:13:28
  Speaker 15: leren lezen... en met boeken geconfronteerd worden. En daar komen
• 1:13:32
  Speaker 15: wij in beeld. Natuurlijk ligt daar een enorme verantwoordelijkheid voor
• 1:13:34
  Speaker 15: de bibliotheken... maar vooral ook wel voor de bibliotheek op school...
• 1:13:37
  Speaker 15: En zelfs al de bibliotheek in de kinderopvang... want daar
• 1:13:40
  Speaker 15: worden al boekjes voor gelezen... en aan kinderen en ouders meegegeven.
• 1:13:44
  Speaker 15: En onze taak is nu om te zorgen dat dat
• 1:13:47
  Speaker 15: het optimale aanbod aan boekjes is. Want leren lezen heeft
• 1:13:51
  Speaker 15: ook te maken met het krijgen van leesplezier. En als
• 1:13:53
  Speaker 15: je het verkeerde boek leest, dan denk je... nou, dat
• 1:13:57
  Speaker 15: was een slechte ervaring, dat ga ik niet meer doen.
• 1:13:59
  Speaker 15: Op het moment dat je een leuk boek leest... en
• 1:14:01
  Speaker 15: je krijgt weer een ander leuk boek aangeboden, dan ga
• 1:14:03
  Speaker 15: je doorlezen.
• 1:14:04
  Speaker 4: Maar wat is het verkeerde boek of wat is het
• 1:14:05
  Speaker 4: goede boek... Je kunt zeggen, misschien is dat niet iets
• 1:14:10
  Speaker 4: wat ik bij voorkeur aan mijn kinderen zou voorlezen... maar
• 1:14:13
  Speaker 4: het is waanzinnig populair, het is gepromoot via BookTok. Dus
• 1:14:16
  Speaker 4: we zullen wel moeten als biblion? Of kun je ook zeggen,
• 1:14:20
  Speaker 4: wij willen juist verder rijken dan alleen maar de bestseller
• 1:14:23
  Speaker 4: top
• 1:14:25
  Speaker 15: 60. Het mooie is dat wij geen mening hebben over
• 1:14:27
  Speaker 15: wat een goed of een mooi boek is. Wij lezen
• 1:14:30
  Speaker 15: al die titels, wij geven daar een objectieve beschrijving van...
• 1:14:34
  Speaker 15: En daarmee kunnen lezers zelf bepalen... van welk boek ze
• 1:14:38
  Speaker 15: wel of niet zouden willen. En dat kunnen ook bibliotheken bepalen.
• 1:14:42
  Speaker 15: Dus bibliotheken bepalen zelf hun aanbod. En lezers bepalen zelf
• 1:14:45
  Speaker 15: wat ze lezen. Het verschil tussen een bibliotheek en een
• 1:14:48
  Speaker 15: boekhandel wellicht... is dat een bibliotheek ook een hele brede
• 1:14:50
  Speaker 15: collectie wil hebben. Dus niet alleen de Dan Browns en
• 1:14:52
  Speaker 15: de bestsellers willen hebben... maar ook wat meer aan de
• 1:14:56
  Speaker 15: randen van de collectie. Worden jullie
• 1:14:58
  Speaker 4: weleens overvallen door de populariteit... van de Dan Browns van
• 1:15:01
  Speaker 4: deze wereld? Dat je denkt, we hebben toch alles op
• 1:15:03
  Speaker 4: alles gezet... om de hype aan te kunnen. En dan
• 1:15:06
  Speaker 4: nog loopt het ons nu over de schoenen.
• 1:15:08
  Speaker 15: De Dan Brown-camp, ik dacht op vorig jaar rond deze tijd...
• 1:15:11
  Speaker 15: dinsdag 7 of 9 september kwam die uit. En op
• 1:15:15
  Speaker 15: vrijdag hadden wij hem in alle bibliotheken liggen. Ik zie trots. Ja.
• 1:15:20
  Speaker 4: Want dat is ook wel eens misgegaan
• 1:15:23
  Speaker 15: Nee, maar normaal gesproken doen we er iets langer over.
• 1:15:25
  Speaker 15: Maar als wij dit soort dingen zien aankomen... dan zouden
• 1:15:27
  Speaker 15: wij natuurlijk niet goed bezig zijn... als wij ons niet
• 1:15:29
  Speaker 15: op voorbereiden.
• 1:15:30
  Speaker 4: We gaan naar een dilemma in dit gesprek. Als je
• 1:15:33
  Speaker 4: wil kiezen, heel graag, dan mag je dat achteraf nuanceren
• 1:15:36
  Speaker 2: Het dilemma.
• 1:15:37
  Speaker 4: Ik begrijp best dat christelijke scholen een alternatief leespakket willen... of,
• 1:15:42
  Speaker 4: ik begrijp het wel, maar we hadden het nooit moeten
• 1:15:44
  Speaker 4: aanbieden
• 1:15:46
  Speaker 15: Ik begrijp het wel, maar we hadden het nooit moeten
• 1:15:48
  Speaker 15: aanbieden
• 1:15:50
  Speaker 4: De gast is Jos van Leeuwen, directeur-bestuurder van MBD Biblion.
• 1:15:53
  Speaker 4: Voor de mensen die midden in dit gesprek vallen... en
• 1:15:55
  Speaker 4: MBD Biblion niet tot in detail hebben gevolgd... daar was
• 1:15:58
  Speaker 4: de afgelopen maanden best iets over te doen... over het
• 1:16:01
  Speaker 4: speciale aanbod voor christelijke scholen. Kun je kort uitleggen wat
• 1:16:04
  Speaker 4: er speelt?
• 1:16:05
  Speaker 15: Ja. Het is zo dat in Nederland heb je de
• 1:16:08
  Speaker 15: vrijheid van onderwijs. Dat is een belangrijk artikel in de wet.
• 1:16:11
  Speaker 15: Ik dacht artikel 23. En dat betekent dat scholen de
• 1:16:15
  Speaker 15: vrijheid hebben om hun eigen identiteit vorm te geven. En
• 1:16:19
  Speaker 15: dat betekent met name ook dat in een schoolbibliotheek... dat
• 1:16:21
  Speaker 15: zij daar boeken in kunnen zetten of titels die zij willen.
• 1:16:24
  Speaker 15: En ook titels die ze niet willen. Onze rol richting
• 1:16:28
  Speaker 15: bibliotheken is om een heel breed aanbod te doen... Dat
• 1:16:31
  Speaker 15: betekent dat wij abonnementen en pakketten maken... voor bibliotheken en
• 1:16:33
  Speaker 15: scholen waar alles in staat. En daar staan ook titels in...
• 1:16:37
  Speaker 15: die misschien op sommige plekken minder gewaardeerd worden. Wij bieden
• 1:16:41
  Speaker 15: dat aan. En op een gegeven moment kregen wij reacties
• 1:16:44
  Speaker 15: van bibliotheken... dat de scholen waar zij voor werkten... en
• 1:16:47
  Speaker 15: dat waren vooral scholen met een wat christelijke signatuur... dat
• 1:16:50
  Speaker 15: die bepaalde titels niet wilden en terugstuurden.
• 1:16:52
  Speaker 4: Het gaat over de evolutieleren, het gaat over LBTIQ... het
• 1:16:55
  Speaker 4: gaat zelfs over Dolfje Weerwolf, heb ik begrepen, in een voorbeeld. Magie.
• 1:16:59
  Speaker 4: Dat is een zeer populair kinderboek.
• 1:17:01
  Speaker 15: Dus wat je ziet is dat er reacties vanuit die
• 1:17:05
  Speaker 15: scholen kwamen... richting bibliotheken en dat daar discussie ontstond. En
• 1:17:08
  Speaker 15: toen hebben enkele bibliotheken ons gevraagd... van, goh, zouden jullie
• 1:17:11
  Speaker 15: niet in dat aanbod van jullie... De boeken waar mogelijk
• 1:17:15
  Speaker 15: zorgen over zijn. Of reacties op komen. Zou je daar
• 1:17:18
  Speaker 15: niet alternatieven voor kunnen bieden. Het probleem is namelijk. Als
• 1:17:21
  Speaker 15: die boeken eruit gehaald worden. Dat je een hele schrale
• 1:17:23
  Speaker 15: collectie aanbiedt. En soms zijn er boeken die net iets
• 1:17:26
  Speaker 15: anders zijn. Maar die wel prima passen. Die boeken
• 1:17:28
  Speaker 4: krijgen jullie terug. Die worden teruggestuurd
• 1:17:30
  Speaker 15: Dus dachten jullie. Dan doen wij. Dus wat wij doen
• 1:17:36
  Speaker 15: en wat elke organisatie doet... is je luistert naar de
• 1:17:38
  Speaker 15: klant en je probeert een invulling te geven... of een
• 1:17:40
  Speaker 15: aanbod te maken wat past bij de vraag van de klanten.
• 1:17:45
  Speaker 15: En nu wordt het interessant wat wij ons onvoldoende gerealiseerd hadden.
• 1:17:48
  Speaker 15: En wij werden inderdaad behoorlijke oren gewassen op social media.
• 1:17:52
  Speaker 15: Kamervragen zelfs ook
• 1:17:54
  Speaker 4: Voor dat onbekende NWD-bibliotheek in het oog van de storm beland.
• 1:17:58
  Speaker 15: Ja, in één keer stonden wij vol in de vuurlinie.
• 1:18:01
  Speaker 15: Dat is ook niet erg, want dat geeft ook aan
• 1:18:03
  Speaker 15: dat wij blijkbaar in een discussie terechtgekomen waren die echt
• 1:18:06
  Speaker 15: relevant is. En wij hebben, ik denk inmiddels toch wel
• 1:18:10
  Speaker 15: wat dertig verschillende bibliotheken gesproken hebt. Ik heb ook alle
• 1:18:13
  Speaker 15: partijen gesproken die daar reacties op hadden. Er zijn een
• 1:18:16
  Speaker 15: aantal krantenartikelen geweest. En wij hebben ons ook intern beraad.
• 1:18:20
  Speaker 15: Dus we hebben ook intern daar discussies over gehad. En
• 1:18:23
  Speaker 15: wij hebben gezegd van het is op zich niet onlogisch.
• 1:18:25
  Speaker 15: En het is ook niet tegen de wet natuurlijk. Want
• 1:18:26
  Speaker 15: je voldoet gewoon aan de behoefte van scholen. Maar door
• 1:18:31
  Speaker 15: van tevoren die boeken eruit te filteren. En daar zit
• 1:18:33
  Speaker 15: echt de crux. Wek je de schijn dat je censuur pleegt...
• 1:18:38
  Speaker 15: of dat je mensen wilt onthouden van je verhaal? Zoals
• 1:18:40
  Speaker 4: de Stichting Lezen het
• 1:18:41
  Speaker 15: zelf verwoordde in Paroolzicht. Dan heeft de Stichting Lezen een
• 1:18:43
  Speaker 15: mooi verwoord
• 1:18:44
  Speaker 4: Wie faciliteert dat scholen zich per denominatie kunnen afschermen... van
• 1:18:47
  Speaker 4: ongemakkelijke verhalen, normaliseert en tweedelen... die niemand hardop zou verdedigen
• 1:18:51
  Speaker 4: als je hem zo opschrijft. Eén schoolbibliotheek voor wie evolutietheorie
• 1:18:54
  Speaker 4: en regenbogezinnen aan kan... en één voor wie dat liever
• 1:18:57
  Speaker 4: niet krijgt voorgeschoteld. Jij stelt je ook op dat standpunt
• 1:19:01
  Speaker 4: dat dat op deze manier eigenlijk niet kan... en dat
• 1:19:04
  Speaker 4: jullie dat niet hadden moeten aanbieden
• 1:19:06
  Speaker 15: We hebben ontzettend veel geleerd van dit traject. Dus we
• 1:19:08
  Speaker 15: zijn inderdaad begonnen vanuit de echte positieve gedachte... van wij
• 1:19:11
  Speaker 15: willen scholen en bibliotheken beter helpen. Toen ontstond deze discussie.
• 1:19:15
  Speaker 15: Ik heb ook met de mensen van Stichting Lezen gesproken.
• 1:19:17
  Speaker 15: Ik heb ook met het betreffende Kamerlid gesproken... wat daar
• 1:19:20
  Speaker 15: behoorlijk kritisch over was. En wij hebben inderdaad nu wel
• 1:19:23
  Speaker 15: het inzicht van... als wij aan de voorkant dit soort
• 1:19:26
  Speaker 15: boeken niet aanbieden... dan zal die discussie of dat gesprek
• 1:19:30
  Speaker 15: niet ontstaan in die bibliotheek en die school. En ik
• 1:19:32
  Speaker 15: heb ook gehoord, ook van leesconsulenten, juist in die Bijbelbelt,
• 1:19:36
  Speaker 15: dat die zeggen laten wij nu gewoon met die school
• 1:19:39
  Speaker 15: het gesprek aangaan. Wat is nu de
• 1:19:40
  Speaker 4: actuele stand van zaken? Want jullie hebben het gepauseerd, niet doorgezet,
• 1:19:44
  Speaker 4: maar ik las jullie reactie destijds. Biblion wil ruimte bieden
• 1:19:48
  Speaker 4: aan het dialoog over deze afwegingen. Is de dialoog inmiddels
• 1:19:51
  Speaker 4: afgerond of zitten jullie daar nog middenin?
• 1:19:54
  Speaker 15: Wij zitten midden in de dialoog. Maar zoals je nu ziet,
• 1:19:57
  Speaker 15: de geluiden die wij horen... is van laat ons in
• 1:20:00
  Speaker 15: de bibliotheken en met de scholen dat gesprek voeren. En
• 1:20:03
  Speaker 15: dat is heel waardevol en dat is beter dan dat
• 1:20:05
  Speaker 15: je mensen... en met name kinderen van tevoren onthoudt van
• 1:20:09
  Speaker 15: die informatie. Daar zijn we gevoelig voor, dat argument. Dat
• 1:20:12
  Speaker 15: zal betekenen dat wij het aanbod zoals wij het nu
• 1:20:14
  Speaker 15: hadden ingestoken niet meer zullen doen.
• 1:20:16
  Speaker 4: Maar dat betekent dus dat jullie dan weer kiezen voor
• 1:20:18
  Speaker 4: een inclusiever, voor een diverser aanbod, waarvan je weet, daar
• 1:20:21
  Speaker 4: zitten die scholen niet op te wachten, de bibliotheken zullen
• 1:20:24
  Speaker 4: deze boeken weer retour sturen, of
• 1:20:26
  Speaker 15: niet? Wij gaan ervan uit, en dat is ook ons teruggegeven,
• 1:20:29
  Speaker 15: dat de bibliotheken en de scholen met name ook dat
• 1:20:31
  Speaker 15: gesprek wel met elkaar willen voeren. En wij kunnen daar
• 1:20:34
  Speaker 15: wel in adviseren natuurlijk, want wij zien wel alternatieve titels,
• 1:20:37
  Speaker 15: wij zien andere onderwerpen. Dus wij kunnen daarin faciliteren door
• 1:20:41
  Speaker 15: die boeken goed te duiden. Maar het gesprek en de beslissing,
• 1:20:44
  Speaker 15: die ligt op de scholen en tussen de scholen en
• 1:20:46
  Speaker 15: de bibliotheken
• 1:20:46
  Speaker 4: Maar het is wel interessant wat je zegt, iedere... onderneming,
• 1:20:50
  Speaker 4: organisatie die het hun klant naar de zin wil maken...
• 1:20:52
  Speaker 4: zal luisteren naar de wensen van die klant. En als
• 1:20:54
  Speaker 4: ik kijk naar de documenten die jullie de afgelopen jaren
• 1:20:56
  Speaker 4: hebben gepubliceerd... dan gaat het ook over de klant beter bedienen.
• 1:20:59
  Speaker 4: Een focus op de klant centraal. Kom ik onder andere
• 1:21:01
  Speaker 4: tegen in jullie sociale jaarverslag. Want een klant die goed bedient...
• 1:21:07
  Speaker 4: leidt uiteindelijk tot een betere dienstverlening. Maar ik begrijp dat
• 1:21:09
  Speaker 4: dat soms opgespannen voet staat... met het bieden van een
• 1:21:12
  Speaker 4: volledige collectie. Maar dat je dat wel gaat doen...
• 1:21:14
  Speaker 15: Ja, wat je ziet is, de klant staat zeker centraal.
• 1:21:17
  Speaker 15: En het is een goed basisprincipe om goed naar de
• 1:21:19
  Speaker 15: klant te luisteren. Wat je wel ziet is dat doordat
• 1:21:21
  Speaker 15: wij de hele sector bedienen... en niet elke klant is hetzelfde...
• 1:21:25
  Speaker 15: en doordat wij met ons selectiebeleid... eigenlijk ook wel in
• 1:21:30
  Speaker 15: de praktijk richtinggevend lijken te zijn... over wat er in
• 1:21:33
  Speaker 15: de bibliotheek komt of niet... voelen wij een verantwoordelijkheid. En
• 1:21:36
  Speaker 15: die verantwoordelijkheid betekent dat wij misschien niet altijd... De makkelijkste
• 1:21:40
  Speaker 15: weg kiezen. Maar ook wel gewoon intern gesprekken erover voeren
• 1:21:43
  Speaker 4: Maar je zult natuurlijk nooit een helemaal volledig aanbod kunnen aanbieden.
• 1:21:46
  Speaker 4: Dat kan simpelweg fysiek niet eens. Er zit altijd een
• 1:21:49
  Speaker 4: selectie in. Je zult altijd ook moeten kijken. Nou oké,
• 1:21:51
  Speaker 4: dit leek een gevestigde waarde in de collectie. Maar het
• 1:21:53
  Speaker 4: wordt niet of nauwelijks meer uitgeleend. Dat doen we dus
• 1:21:55
  Speaker 4: niet meer. Of werkt het niet zo?
• 1:21:57
  Speaker 15: Het werkt niet helemaal zo. Wij brengen 15.000 titels uit
• 1:22:00
  Speaker 15: per jaar. En wij maken daar een afweging in dat
• 1:22:04
  Speaker 15: dat in een bepaalde verdeling aan alle behoeften voldoet. Dat
• 1:22:08
  Speaker 15: betekent fictie, non-fictie, jeugd. Maar ook, niet alleen de bestsellers,
• 1:22:12
  Speaker 15: maar wat ik net ook al zei, ook aan de
• 1:22:14
  Speaker 15: randen van de collectie. Juist om de minder voor de
• 1:22:16
  Speaker 15: hand liggende boeken en de andere geluiden ook te laten horen.
• 1:22:19
  Speaker 15: Dat is een belangrijke functie van de bibliotheek en dat
• 1:22:21
  Speaker 15: is dus ook een belangrijke functie voor ons. Wij kijken
• 1:22:24
  Speaker 15: dus niet alleen naar de boeken die het meest opbrengen.
• 1:22:26
  Speaker 4: Wat zegt het nu dat deze kwestie een politieke kwestie werd?
• 1:22:30
  Speaker 4: Zegt dat ook iets over dat zelfs het boekenschap niet
• 1:22:34
  Speaker 4: ongevoelig is voor maatschappelijke verharding
• 1:22:37
  Speaker 15: Nou, ik denk dat als je de verharding of de
• 1:22:39
  Speaker 15: polarisatie zou noemen of de discussies die ontstaan, dat die
• 1:22:42
  Speaker 15: niet aan de bibliotheek voorbij gaan en daarmee ook niet
• 1:22:46
  Speaker 15: aan ons.
• 1:22:47
  Speaker 4: Ik kwam bijvoorbeeld tegen, wat doen we op het gebied
• 1:22:49
  Speaker 4: van categoriseren? Als je het hebt over een gebied dat
• 1:22:53
  Speaker 4: volop in de belangstelling staat... hebben we het dan over
• 1:22:54
  Speaker 4: de Palestijnse gebieden of hebben we het over Palestina? De
• 1:22:58
  Speaker 4: Gouden Eeuw bestaat niet meer als term. Dat noemen we
• 1:23:00
  Speaker 4: tegenwoordig de 17e eeuw. Jullie noemen dat ook zo als
• 1:23:03
  Speaker 4: je die data beheert. Wie neemt daarin de leiding?
• 1:23:09
  Speaker 15: Wij nemen daar niet de leiding in. Overigens ook de
• 1:23:11
  Speaker 15: Gouden Koets waar we zo trots op waren, die is
• 1:23:12
  Speaker 15: nu ook op stal gezet. En we hebben de Laanse Koets.
• 1:23:15
  Speaker 15: Dus dit is een ontwikkeling die in veel meer plekken
• 1:23:18
  Speaker 15: speelt dan alleen in de bibliotheeksector. Wat je ziet in
• 1:23:20
  Speaker 15: de bibliotheeksector is dat dat best complex georganiseerd is. Er
• 1:23:24
  Speaker 15: zijn bibliotheken die een zelfstandige rol hebben. Bibliotheken zijn gemeentelijke
• 1:23:28
  Speaker 15: instellingen of worden niet georganiseerd. In ieder geval door de
• 1:23:31
  Speaker 15: gemeente gefinancierd. We hebben een koninklijke bibliotheek. We hebben een
• 1:23:34
  Speaker 15: vereniging van bibliotheken. Er zijn provinciale instellingen. Dus iedereen vindt
• 1:23:38
  Speaker 15: daar wel wat van. Uiteindelijk in de bibliotheeksector wordt er
• 1:23:41
  Speaker 15: altijd wel... een gemeenschappelijke beeld gevormd. En worden er beslissingen genomen.
• 1:23:47
  Speaker 15: Als je het hebt over Palestina of Palestijnse gebieden... dan
• 1:23:50
  Speaker 15: hebben jullie
• 1:23:50
  Speaker 4: nu gekozen voor Palestijnse gebieden. In de bibliotheken die gebruik
• 1:23:53
  Speaker 4: maken van een dienstverlening van Biblion... staat nu Palestina. Dat
• 1:23:58
  Speaker 4: zou kunnen, ja. En
• 1:24:00
  Speaker 15: wie heeft er dan over meegepraat? Hoe wij dat doen,
• 1:24:03
  Speaker 15: wij beschrijven die boeken. En vier keer per jaar hebben
• 1:24:07
  Speaker 15: wij ook een beraad... waarbij wij met bibliotheken, een dertigtal bibliotheken, praten.
• 1:24:13
  Speaker 15: En dan gaat het over dit soort dingen. Hoe duiden
• 1:24:15
  Speaker 15: wij dat? En moeten wij daar dingen anders in gaan benoemen?
• 1:24:18
  Speaker 15: En dan is het nog zo, als wij van dertig bibliotheken...
• 1:24:21
  Speaker 15: de instructie of de suggestie krijgen... je zou het voortaan
• 1:24:24
  Speaker 15: zo moeten beschrijven... Dat er waarschijnlijk ook twintig bibliotheken zeggen...
• 1:24:27
  Speaker 15: je had dat anders moeten doen
• 1:24:27
  Speaker 4: Had je zelf gedacht dat je in dit soort discussies
• 1:24:29
  Speaker 4: terecht zou komen
• 1:24:31
  Speaker 15: Nee. Maar ze zijn ontzettend interessant en ontzettend waardevol.
• 1:24:36
  Speaker 4: Wat ga je, want het draait ook binnen jullie organisatie
• 1:24:39
  Speaker 4: om klantgerichtheid, om focus aanbrengen. Wat ga je de komende
• 1:24:42
  Speaker 4: tijd meer doen en wat ga je misschien wel helemaal
• 1:24:44
  Speaker 4: niet meer doen
• 1:24:45
  Speaker 15: Ja, we hebben net voor de komende jaren een nieuwe strategie,
• 1:24:49
  Speaker 15: een nieuw beleidsplan gemaakt. Wat wij in ieder geval blijven
• 1:24:52
  Speaker 15: doen is die hoge kwaliteit aan bibliotheekboeken leveren, inclusief de data,
• 1:24:56
  Speaker 15: waarmee we bibliotheken maximaal ontzorgen. Waar we meer op in
• 1:25:00
  Speaker 15: gaan zetten nog, is aan de voorkant... om te zorgen
• 1:25:03
  Speaker 15: dat het aanbod wat we doen naar bibliotheken... dat dat
• 1:25:05
  Speaker 15: past bij hun wensen, maar ook bij die maatschappelijke ontwikkeling...
• 1:25:08
  Speaker 15: waar we net over hadden. Met oog op de volledige collectie.
• 1:25:10
  Speaker 15: Met oog op de volledige collectie, de pluriformiteit. Daar gebruiken
• 1:25:14
  Speaker 15: we ook data bij, maar ook nog steeds de menselijke maat...
• 1:25:16
  Speaker 15: en de voelspriet in de samenleving. En aan de andere kant,
• 1:25:20
  Speaker 15: als een boek in de bibliotheek staat... vroeger, als een
• 1:25:22
  Speaker 15: boek gevonden moest worden... dan vroeg je dat aan een
• 1:25:25
  Speaker 15: vriendelijke dame of meneer. En die vrees je naar de plank, rechtsboven.
• 1:25:29
  Speaker 15: Tegenwoordig hebben wij alle data van alle boeken. En we
• 1:25:31
  Speaker 15: zijn tools aan het ontwikkelen. Maar je
• 1:25:33
  Speaker 4: bent toch ook nog groot voorstander van die aardige meneer
• 1:25:35
  Speaker 4: of mevrouw?
• 1:25:35
  Speaker 15: Ja, die aardige meneer of mevrouw waarderen wij enorm. En
• 1:25:38
  Speaker 15: die is er gelukkig nog steeds in de bibliotheek. Maar
• 1:25:40
  Speaker 15: dat worden er wel minder, want ook bibliotheken zijn wat
• 1:25:43
  Speaker 15: dat betreft... In transitie. Wij hebben een aantal tools en producten...
• 1:25:48
  Speaker 15: waarmee mensen, lezers of geïnteresseerden... zelf het beste boek kunnen vinden.
• 1:25:53
  Speaker 15: En uiteindelijk met het passende boek de
• 1:25:55
  Speaker 4: bibliotheek uitgaan. Ik ga dit allemaal verwerken. Jos van Leeuwen,
• 1:25:58
  Speaker 4: directeur-bestuurder van NBD Biblion. Dank voor je komst
• 1:26:01
  Speaker 15: Dank je wel.
• 1:26:04
  Speaker 4: of andere leiders van dit moment. Bijvoorbeeld het gesprek dat
• 1:26:07
  Speaker 4: ik afgelopen vrijdag had met Ronald Cleverlaan... van de stichting
• 1:26:10
  Speaker 4: MKB Financiering... over het misschien wel gebrek aan de ambitie
• 1:26:13
  Speaker 4: van Nederlandse MKB'ers. Abonneer je dan op de Top van
• 1:26:15
  Speaker 4: Nederland om hier geen aflevering te missen. Straks, ArcelorMittal sluit
• 1:26:23
  Speaker 4: noodgedwongen een staalfabriek in Oekraïne. Je hoort het in het
• 1:26:26
  Speaker 4: laatste halfuur van BNR Zaken doen
• 1:26:28
  Speaker 1: BNR Zaken doen wordt mede mogelijk gemaakt door Atradius en Numbers. Numbers,
• 1:26:34
  Speaker 1: de business software voor facturatie, boekhouding, salaris en rapportages. BNR
• 1:26:40
  Speaker 1: Zaken doen wordt mede mogelijk gemaakt door Numbers en Atradius. Atradius.
• 1:26:46
  Speaker 1: Laat 12 uur van BNR Zaken
• 1:26:48
  Speaker 2: doen. De aftrap is een analyse van de financiële markten.
• 1:27:12
  Speaker 4: Economie-redacteur Mick Fruittier is hier. Na een poosje van afwezigheid,
• 1:27:15
  Speaker 4: leuk dat je er bent. Dankjewel Thomas
• 1:27:17
  Speaker 16: Zeker, zeker
• 1:27:18
  Speaker 4: erg
• 1:27:19
  Speaker 16: van genoten
• 1:27:19
  Speaker 4: Van New York toch weer eventjes ouderwets naar de AEX
• 1:27:22
  Speaker 16: Ja, terug van Wall Street naar de AEX. Het is
• 1:27:25
  Speaker 16: wel makkelijk. En een plusje toch? Zeker 0,3 procent erbij.
• 1:27:29
  Speaker 16: 1115 punten op dit moment. Ja, 1100. Ja, ja. En
• 1:27:35
  Speaker 16: dan toch weer dat plusje daar. Voor wie er geen
• 1:27:39
  Speaker 16: plusje is vandaag is ArcelorMittal de koers van het bedrijf
• 1:27:43
  Speaker 16: valt vandaag wel erg op. Het levert 2,5 procent in.
• 1:27:46
  Speaker 16: Dat heeft vermoedelijk toch te maken... met de sluiting van
• 1:27:48
  Speaker 16: een fabriek in Oekraïne. Na raketaanvallen van Rusland in augustus...
• 1:27:53
  Speaker 16: en ook halverwege september... is het Oekraïnse tochterbedrijf... van ArcelorMittal
• 1:27:58
  Speaker 16: dusdanig beschadigd... dat de productie daar moet worden gestopt. Het
• 1:28:03
  Speaker 16: staalbedrijf zal daarvoor... een afschrijving van 1 miljard dollar moeten doen.
• 1:28:09
  Speaker 16: Dat zien we terug in de koer. leveren dus 2,5
• 1:28:13
  Speaker 16: procent in. En verder staan ook de chipbedrijven vandaag in
• 1:28:16
  Speaker 16: het rood. En die volgen daarmee toch eigenlijk wel de
• 1:28:19
  Speaker 16: Aziatische chipfabrikanten. Want zowel in Zuid-Korea, Japan als in China...
• 1:28:23
  Speaker 16: leveren de bedrijven in deze sector tussen de 2 en
• 1:28:26
  Speaker 16: 6 procent in. Dat is allemaal een reactie op de AI-zorgen...
• 1:28:30
  Speaker 16: die de ontwikkelingen mogelijk wat gaan vertragen in die sector.
• 1:28:34
  Speaker 16: Maar Basie, ASM en ASML leveren wel echt een stuk
• 1:28:38
  Speaker 16: minder in. Basie is op dit moment dan met 0,7
• 1:28:41
  Speaker 16: daar de grootste taler. Maar overal dus een plusje, dat
• 1:28:43
  Speaker 16: moet ergens vandaan komen. Precies, nou komt onder andere vandaan
• 1:28:47
  Speaker 16: bij Exor. De investeringsmaatschappij is bijvoorbeeld ook de eigenaar van...
• 1:28:54
  Speaker 16: van eigen aandelen. En daar zijn beleggers blij mee. Krijgt
• 1:28:58
  Speaker 16: er 1,6 procent bij vandaag. Gaat voor 125 miljoen aan
• 1:29:04
  Speaker 16: eigen aandelen inkopen. En heeft voorlopig zo'n 120.000 aandelen ingekocht
• 1:29:09
  Speaker 16: voor bijna 9 miljoen. En verder staan ook Shell en
• 1:29:13
  Speaker 16: SBM Offshore... op de borden als de grootste stijgers... tussen
• 1:29:18
  Speaker 16: de 2,7 procent en 1,9 procent. Die koersen lijken toch
• 1:29:23
  Speaker 16: wel te reageren op de gestegen olieprijzen. Ja, want Shell
• 1:29:28
  Speaker 16: natuurlijk uiteraard... Kopen natuurlijk olie. Ja, dat is een directe verbinding. Ja,
• 1:29:33
  Speaker 16: directe verbinding. En SBM Offshore verkoopt dan weer de boordplatformen
• 1:29:37
  Speaker 16: aan Shell. Van olie, de oude industrie naar
• 1:29:40
  Speaker 4: de
• 1:29:40
  Speaker 16: nieuwe industrie, naar de small cap. Ja, het is namelijk
• 1:29:42
  Speaker 16: een erg mooie dag voor bioplastics. Een fabrikant uit Telcel, Avantium.
• 1:29:48
  Speaker 17: En we zijn in 2022 begonnen met het bouwen van
• 1:29:51
  Speaker 17: deze werelds eerste FDCA-fabriek. Die is in 2024 door koningin
• 1:29:55
  Speaker 17: Maxima geopend. En nu hebben we voor het eerst FDCA geproduceerd.
• 1:30:00
  Speaker 17: Er is al 20 jaar mee bezig, dus dit is
• 1:30:02
  Speaker 17: een geweldige mijlpaal in de geschiedenis van ons bedrijf.
• 1:30:05
  Speaker 16: Het is Avantium eindelijk gelukt om Bioplastics FDCA te maken.
• 1:30:11
  Speaker 16: Je hoorde zojuist algemeen directeur Tom van Aken. Hij vertelde
• 1:30:15
  Speaker 16: er erg enthousiast over met een prachtig muziekje eronder. De
• 1:30:18
  Speaker 16: video werd vandaag op YouTube gepubliceerd. Dat mocht ook wel
• 1:30:21
  Speaker 16: een keer, hè? Ja, het heeft even geduurd natuurlijk. Twee
• 1:30:23
  Speaker 16: jaar geleden werd die fabriek al geopend in Nelsel. Maar
• 1:30:26
  Speaker 16: het duurde even voordat het productieproces kon worden opgestart.
• 1:30:30
  Speaker 17: Toen we in 2024 de fabriek openden, dacht iedereen van
• 1:30:34
  Speaker 17: je drukt op de knop en dan komen die korrels
• 1:30:37
  Speaker 17: uit de fabriek. Dat is een stuk ingewikkelder om zo'n
• 1:30:40
  Speaker 17: fabriek helemaal te testen en klaar te maken voor productie.
• 1:30:44
  Speaker 16: Ze hebben het er echt behoorlijk spannend gemaakt. In oktober
• 1:30:49
  Speaker 16: 2024 werd die fabriek dus geopend. Maar er moesten al
• 1:30:52
  Speaker 16: vrij snel herstelwerkzaamheden uitgevoerd, onder meer aan het titaniumlaswerk... Ook
• 1:30:56
  Speaker 16: problemen met verschillende leidingen. En nu twee jaar later is
• 1:31:00
  Speaker 16: de fabriek uiteindelijk operationeel. Maar het gaat nog wel eventjes
• 1:31:03
  Speaker 16: duren voordat de volledige productiecapaciteit zal worden benut daar in Delfzijl.
• 1:31:08
  Speaker 4: Dan nog naar nieuws over de uitbaten van de beurs zelf.
• 1:31:11
  Speaker 4: Daar zijn ze begonnen met een nieuw educatief programma voor jongeren. Jawel,
• 1:31:14
  Speaker 16: de AEX Experience. Vorige week officieel van start gegaan. Een
• 1:31:19
  Speaker 16: programma voor scholieren, middelbare scholieren. En daarover schrijft het AD vandaag,
• 1:31:23
  Speaker 16: moet ik goed zeggen. En Euronext die hoopt daarmee jongeren
• 1:31:26
  Speaker 16: te enthousiasmeren... om meer te investeren in bedrijven in de AEX.
• 1:31:30
  Speaker 16: Want het aantal jongvolwassenen dat belegt is al enorm gestegen.
• 1:31:36
  Speaker 16: Maar doen dat met name in crypto's en Amerikaanse aandelen.
• 1:31:39
  Speaker 16: Die zijn vaak populairder. Het gaat om 71% in de
• 1:31:43
  Speaker 16: leeftijdsgroep 18 tot en met 34 jaren die dan belegt.
• 1:31:46
  Speaker 16: Dat vind ik een hoog percentage. Maar laten dus de
• 1:31:49
  Speaker 16: Amsterdamse beurs vaker links liggen. En daar willen ze een
• 1:31:53
  Speaker 16: einde aan maken bij Euronext. Die gaat toch
• 1:31:55
  Speaker 4: gewoon daar naar waar het geld is? Die jongeren, dat
• 1:31:58
  Speaker 4: je in Amerikaanse aandelen belegt, begrijp ik wel
• 1:32:01
  Speaker 16: In ieder geval, zij proberen daar nu tijd te keren.
• 1:32:05
  Speaker 16: Niet alleen met deze AX Experience. Ik weet ook niet
• 1:32:08
  Speaker 16: of dat voldoende is om het geld naar Damrak te krijgen.
• 1:32:13
  Speaker 16: Maar ze proberen ook bij het ministerie van Onderwijs, Cultuur
• 1:32:16
  Speaker 16: en Wetenschap... om beleggen op de kaart te krijgen. Want
• 1:32:19
  Speaker 16: zij willen namelijk dat dat onderwerp als apart onderdeel gaat gelden...
• 1:32:22
  Speaker 16: binnen het economiecurriculum.
• 1:32:25
  Speaker 4: Economie-redacteur Mick Froutier, onze beursnerd van vandaag. Dank je wel.
• 1:32:28
  Speaker 4: En voor meer nieuws en inzichten over de financiële markten...
• 1:32:31
  Speaker 4: kun je je natuurlijk abonneren op de podcast Beursnerd. Daar
• 1:32:33
  Speaker 4: vind je alle afleveringen. Als ondernemer sta je elke dag
• 1:32:41
  Speaker 4: voor keuzes die invloed hebben op je bedrijf. En als
• 1:32:43
  Speaker 4: je dan heel impulsief een knoop doorhakt... of juist na
• 1:32:46
  Speaker 4: lang wikken en wegen een beslissing neemt... is het de
• 1:32:49
  Speaker 4: vraag of het allemaal wel goed uitpakt. In de rubriek
• 1:32:52
  Speaker 4: Dagboek van een ondernemer... praat ik met Boudewijn Booman, ondernemer,
• 1:32:55
  Speaker 4: redacteur bij BNR Zaken doen. Mijn collega dus. Over wat
• 1:32:58
  Speaker 4: hij zo al meemaakt met zijn bedrijf, het zoet en
• 1:33:00
  Speaker 4: het zuur. Boudewijn, toch nog eventjes voor de volledigheid. Jij
• 1:33:04
  Speaker 4: zit in de babyartikelen. Je hebt je eigen merk, Little Rhino.
• 1:33:07
  Speaker 4: En je bent een zeeuw. Je komt uit Goes. En
• 1:33:09
  Speaker 4: zo af en toe dan wandel je door de stad.
• 1:33:11
  Speaker 18: Ja, dat klopt, Thomas. Naast mijn werkzaamheden hier. Ongeveer hoe
• 1:33:15
  Speaker 18: lang werk ik hier al? Vier, vier en een half
• 1:33:17
  Speaker 18: jaar ongeveer. Dan pak ik ook wel weer eens de
• 1:33:19
  Speaker 18: trein terug naar Goes. Om natuurlijk in het familiebedrijf te werken.
• 1:33:23
  Speaker 18: En dan ga ik vanuit het station. Loop ik richting
• 1:33:26
  Speaker 18: de fysieke winkel in de stad. En als ik dan
• 1:33:28
  Speaker 18: de stad inloop... Drie weken geleden, toen ik daar liep,
• 1:33:33
  Speaker 18: verbaasde ik me. Ik liep de stad in en ik
• 1:33:36
  Speaker 18: keek op een gegeven moment naar links. En ik zie
• 1:33:38
  Speaker 18: een heel nieuw pand. En ik zie een makelaarkantoor zitten.
• 1:33:43
  Speaker 18: Ik kijk naar binnen en ik zie daar ongeveer tien
• 1:33:45
  Speaker 18: mensen achter een computertje. Zie ik zitten met een ventilator eraan.
• 1:33:49
  Speaker 18: En het was gewoon de hoofdwinkelstraat van Goes. En dan
• 1:33:52
  Speaker 18: denk ik van... Ja, Jeentje, stel je voor, ik heb
• 1:33:56
  Speaker 18: een gezin met twee kinderen... en ik loop daar door
• 1:33:59
  Speaker 18: de stad. Wat is het nou voor mij nog aantrekkelijk...
• 1:34:01
  Speaker 18: om hier nou naar de stad toe te komen? Ik
• 1:34:05
  Speaker 18: betaal parkeergeld, het is duur. De horeca is hartstikke duur.
• 1:34:09
  Speaker 18: Als ik niet oppas, word ik door een fatbiker ongeveer overreden.
• 1:34:14
  Speaker 18: En dan is er ook nog eens het winkelaanbod... is
• 1:34:16
  Speaker 18: dan ook nog eens niet om over te spreken. En
• 1:34:17
  Speaker 18: dan loop ik langs een makelaarkantoor. Toen liep ik eventjes door.
• 1:34:22
  Speaker 18: Na die verbazing van het makelerijkantoor... kwam ik opeens een
• 1:34:26
  Speaker 18: prachtige ijswinkel tegen. Mooie grote ramen, grote vitrines. Het zag
• 1:34:31
  Speaker 18: er luxe uit. Voor jou een onbekende ijswinkel. Een onbekende ijswinkel.
• 1:34:34
  Speaker 4: Een ondernemer die dacht, ik ga het hier
• 1:34:36
  Speaker 18: proberen. Het kan nog. Het zag er groot uit. Het
• 1:34:37
  Speaker 18: was een prachtige ijswinkel. En nu dacht ik van nou,
• 1:34:40
  Speaker 18: dat gezin waar ik net op doelde, hier word ik
• 1:34:44
  Speaker 18: nou vrolijk van. Dat gezin zou daar naartoe kunnen gaan,
• 1:34:46
  Speaker 18: zou daar lekker kunnen gaan zitten, kan daar een ijsje
• 1:34:49
  Speaker 18: halen in de zomer, kan daar misschien ook wat chocola
• 1:34:51
  Speaker 18: gaan halen in de winter, het maakt me niet uit.
• 1:34:53
  Speaker 18: Maar ik dacht van hier word ik tenminste vrolijk. Ben
• 1:34:55
  Speaker 18: je naar binnen gegaan
• 1:34:56
  Speaker 18: Ik ben even naar binnen gestapt. Het is een goede
• 1:34:59
  Speaker 18: kwaliteit stoelen. De ramen zagen er mooi uit. Ik werd
• 1:35:02
  Speaker 18: er gewoon vrolijk van. Je bent er zelf een beetje
• 1:35:04
  Speaker 18: de maag naar gaan uithangen. Ik werd er gewoon vrolijk van.
• 1:35:09
  Speaker 18: Dat ik hier langs loop. En waar ik ook van denk.
• 1:35:12
  Speaker 18: Dit draagt ook iets bij aan je winkel. Maar goed,
• 1:35:15
  Speaker 4: het is die ene IJssalon. Die nu een positieve opvaller is.
• 1:35:20
  Speaker 4: Wat jou betreft. Maar we weten ook dat. Misschien ook
• 1:35:23
  Speaker 4: een stad als Goes. Maar dat er meer steden zijn.
• 1:35:25
  Speaker 4: Dat zijn vaak de middelgrote steden.
• 1:35:29
  Speaker 18: Dat zie je bijvoorbeeld in Heerlen, Lelystad, Almelo. Als we
• 1:35:32
  Speaker 18: dan even in Zeeland blijven, Teneuzen. Die kennen structureel de
• 1:35:35
  Speaker 18: hoogste winkelleegstand in Nederland. In sommige van deze steden loopt
• 1:35:39
  Speaker 18: het leegstandspercentage op tot zo'n 20%. Dat is een fors aantal.
• 1:35:43
  Speaker 18: Dus dan denk je nou, als dat nu al zo is.
• 1:35:45
  Speaker 18: Je ziet het online bestelingspatroon van de consument toenemen. Hoe
• 1:35:49
  Speaker 18: moet dat nou over drie tot vijf jaar? Hoe moet
• 1:35:51
  Speaker 18: dat nou met die consument? Je gaat niet meer voor je...
• 1:35:55
  Speaker 4: Maar ook gewoon teveel winkels. Volgens mij is de analyse
• 1:35:57
  Speaker 4: van een paar jaar terug. We moeten terug in oppervlakte winkelmeters.
• 1:36:01
  Speaker 18: Prima, vind ik goed. Dus dan gaat de consument voor
• 1:36:04
  Speaker 18: zijn behoeftes online. Dus wat moet die fysieke winkel dan
• 1:36:07
  Speaker 18: gaan doen? Die moet gaan kijken, hoe kan ik die
• 1:36:09
  Speaker 18: consument wel naar mijn winkel toetrekken? Maar je zit toch
• 1:36:12
  Speaker 18: met dat winkeloppervlakte, met die aantal vierkante meters. Dus die
• 1:36:15
  Speaker 18: aantal vierkante meters zou je toch op een andere manier
• 1:36:17
  Speaker 18: moeten gaan besteden. Maar dan moet je totale winkel, je
• 1:36:21
  Speaker 18: stad moet toch wel dusdanig aantrekkelijk zijn. Dus ik zat
• 1:36:24
  Speaker 18: er ook veel meer in. Meer te denken naast je
• 1:36:27
  Speaker 18: fysieke product wat je in die winkel verkoopt. Heb je
• 1:36:29
  Speaker 18: natuurlijk misschien ook wel een digitaal product wat je verkoopt.
• 1:36:33
  Speaker 18: Waar ik zelf dus ook mee bezig ben met mijn
• 1:36:35
  Speaker 18: merk Little Rhino. Maar als je daarnaast ook nog eens
• 1:36:38
  Speaker 18: moet gaan kijken. Bijvoorbeeld als ik naar de babywinkel wil betrekken.
• 1:36:42
  Speaker 18: Misschien moeten we gaan kijken naar een soort zwangerschapsyoga. Een
• 1:36:45
  Speaker 18: soort mama café. Een paar weken geleden hebben we hier
• 1:36:47
  Speaker 18: bij BNR, bij MKB Praat mee gehad. Dat het aantal
• 1:36:51
  Speaker 18: Engelstalige boekwinkels flink in opmars was. En hoe kwam dat
• 1:36:55
  Speaker 18: nou bijvoorbeeld? Omdat ze er een cafeetje naast hadden gezet.
• 1:36:58
  Speaker 18: Dat die jongeren het leuk vonden om daar lekker te
• 1:37:00
  Speaker 18: gaan lezen. Maar dat ze ook even een kopje koffie
• 1:37:01
  Speaker 18: moeten gaan drinken. Dat is dus
• 1:37:02
  Speaker 4: een oppervlakte die je besteedt voor zaken... die aanpalend zijn
• 1:37:05
  Speaker 4: aan je business, maar waar je niet per se... er
• 1:37:07
  Speaker 4: meteen meer van gaat verkopen.
• 1:37:08
  Speaker 18: Nee, maar je geeft die consument wel een reden... om
• 1:37:12
  Speaker 18: meer binding te krijgen met jouw merk. Ze komen niet
• 1:37:14
  Speaker 18: alleen maar voor dat rompertje naar mij toe... maar ze
• 1:37:16
  Speaker 18: willen misschien ook wel die andere moeder ontmoeten... die misschien
• 1:37:19
  Speaker 18: tegen dezelfde problemen aanloopt. En zo kan ik het misschien
• 1:37:21
  Speaker 18: ook voor een kledingwinkel... of voor een dierenwinkel van mijn
• 1:37:24
  Speaker 18: part gaan... twee vrouwen elkaar treffen die iets hebben met
• 1:37:28
  Speaker 18: het hondje... waar het niet lekker mee gaat. Maar je
• 1:37:30
  Speaker 18: kan er op z'n minst wel over praten. En op
• 1:37:34
  Speaker 18: die manier kan je toch... je assortiment op een andere
• 1:37:36
  Speaker 18: manier gaan
• 1:37:37
  Speaker 4: aanbieden. En hoe gaat dat dan binnen... Het bedrijf waar
• 1:37:40
  Speaker 4: jij het meeste bij betrokken bent. Namelijk het familiebedrijf. Dat
• 1:37:42
  Speaker 4: betekent toch dat je zaken anders moet gaan inrichten. Dat
• 1:37:44
  Speaker 4: je andere accenten moet gaan leggen. Ziet iedereen dat zitten? Nou,
• 1:37:48
  Speaker 4: dat is dus het
• 1:37:48
  Speaker 18: lastige. Afgelopen vrijdag hadden we hier bijvoorbeeld Roons Kleeflaan. Van
• 1:37:51
  Speaker 18: zicht de MKB financiering. Toen ik daar naar luisterde. Toen
• 1:37:54
  Speaker 18: dacht ik op een gegeven moment ook van. Ja, als
• 1:37:57
  Speaker 18: ik nu dit soort ideeën van mij wil gaan verwezenlijken.
• 1:38:00
  Speaker 18: Dan heb ik toch een soort vorm van financiering nodig.
• 1:38:03
  Speaker 18: Ik moet niet met mijn plannetje van dat ik een
• 1:38:05
  Speaker 18: café wil gaan beginnen in de winkel. Moet ik gaan
• 1:38:07
  Speaker 18: aankloppen bij de bank die het NKV. Die is helemaal
• 1:38:10
  Speaker 18: gek geworden, die jongen. Dus dan moet je toch wel
• 1:38:11
  Speaker 18: gaan kijken naar alternatieven
• 1:38:15
  Speaker 18: Dat zijn er genoeg. Maar wat we ook hebben gehoord,
• 1:38:17
  Speaker 18: dat die rentepercentage is... wat je moet gaan betalen. En
• 1:38:20
  Speaker 18: dan zijn wij toch misschien wat... in het provinciale misschien
• 1:38:24
  Speaker 18: nog wat meer... zelfs dan in het randstedelijke. Dat we
• 1:38:27
  Speaker 18: toch wel wat terughouden. Hij noemde
• 1:38:28
  Speaker 4: dat Calvinistisch. Durf dan ook voor externe financiering te kiezen.
• 1:38:32
  Speaker 4: Durf af en toe een schuld aan te gaan... als
• 1:38:33
  Speaker 4: je denkt dat je daar uiteindelijk wat mee opschiet. En
• 1:38:35
  Speaker 4: vooral bij een familiebedrijf. Waar staat een
• 1:38:36
  Speaker 18: familiebedrijf voor? Daar staan ze bekend om. Continuïteit. Dus ja,
• 1:38:40
  Speaker 18: wij denken, vandaar ook over vijf tot tien jaar. Omdat
• 1:38:43
  Speaker 18: misschien mijn toekomstige kinderen daar ook in moeten. Houdewijn, het
• 1:38:48
  Speaker 18: is een mooi moment om je te vertellen. Nee, dat
• 1:38:50
  Speaker 18: is niet het geval. Dus dan zit ik toch te denken.
• 1:38:54
  Speaker 18: Ga je inderdaad voor die continuering van het familiebedrijf. Of
• 1:38:58
  Speaker 18: ga je externe financieringen toelaten. En ik denk dat wij
• 1:39:00
  Speaker 18: in Zeeland zelfs nog iets terughoudender zijn. Om een bepaald
• 1:39:03
  Speaker 18: soort financiering daarin aan te trekken. Dus het is nog
• 1:39:05
  Speaker 18: een schets op papier. Maar de
• 1:39:07
  Speaker 4: schop is nog niet de grond
• 1:39:08
  Speaker 18: ingegaan. Het erg. Ik moet het vooral zelf doen. Dus
• 1:39:12
  Speaker 18: eigenlijk heb je gewoon extra handjes nodig. En hoe krijg
• 1:39:15
  Speaker 18: je extra handjes? Door middel van geld. Dus dan heb
• 1:39:17
  Speaker 18: je financiering nodig. En dat lukt dus niet. Dus tot
• 1:39:21
  Speaker 18: nu toe zijn het plannen die voornamelijk op papier staan.
• 1:39:24
  Speaker 18: En die ik hier vertel. Maar ik hoop dit toch
• 1:39:26
  Speaker 18: op een manier te kunnen gaan verwezen. Om ook over
• 1:39:28
  Speaker 18: drie tot vijf jaar de fysieke winkel in leven te
• 1:39:32
  Speaker 18: houden
• 1:39:32
  Speaker 4: Boudewijn Booman, mijn collega, maar ook ondernemer. Over twee weken meer.
• 1:39:37
  Speaker 4: En dan weer in de vorm van het dagboek van
• 1:39:38
  Speaker 4: een ondernemer. In Frankrijk is gisteren de helft van de
• 1:39:46
  Speaker 4: Senaat gekozen. Het Rassemblement National van Marine Le Pen gaat
• 1:39:49
  Speaker 4: van drie naar twaalf senatoren... en met bondgenoten naar vijftien.
• 1:39:52
  Speaker 4: Dat is voor het eerst genoeg voor een eigen fractie.
• 1:39:55
  Speaker 4: Contact met Stefan de Vries, onze Europa-verslaggever... oud-Frankrijk-correspondent. Goedemiddag. Hai, Thomas.
• 1:40:02
  Speaker 4: Vijftien zetels. Tellen we dat eventjes in het totaal? Hoeveel
• 1:40:06
  Speaker 4: zetels stonden er op het spel...
• 1:40:09
  Speaker 12: Nou, de helft van de Senaat werd gisteren vernieuwd... en
• 1:40:12
  Speaker 12: de Senaat heeft in totaal 348 zetels in Frankrijk. Dus
• 1:40:16
  Speaker 12: dan zou je zeggen, ja, 15, waarom zou je daar
• 1:40:18
  Speaker 12: nou wakker van liggen? Maar het is wel degelijk een aardverschuiving...
• 1:40:22
  Speaker 12: want in de Franse Senaat heb je vanaf tien senatoren
• 1:40:26
  Speaker 12: een fractie. Dat heb je daarvoor niet. En dat betekent... Spreektijd, geld, medewerkers.
• 1:40:31
  Speaker 12: En dat betekent dus ook meer macht. En dat betekent
• 1:40:34
  Speaker 12: meer macht voor Rassemblement National. De partij van Marine Le Pen.
• 1:40:39
  Speaker 12: Een heel goed resultaat dus. Iets meer dan een half
• 1:40:41
  Speaker 12: jaar voor de presidentsverkiezing.
• 1:40:43
  Speaker 4: Ja, want je zou dit kunnen zien als een voorproefje.
• 1:40:45
  Speaker 4: Daar kijkt men al naar vooruit. Daar kijkt heel Europa
• 1:40:47
  Speaker 4: naar vooruit. Marine Le Pen was al de favoriet, gedoodverfde winnaar.
• 1:40:53
  Speaker 4: En zet dat nu alvast een beetje kracht bij?
• 1:40:56
  Speaker 12: Ja, het is een kleine opsteken voor Marine Le Pen.
• 1:41:01
  Speaker 12: De Senaat wordt net als in Nederland in Frankrijk getrapt gekozen.
• 1:41:04
  Speaker 12: Dus dat betekent dat niet alle mensen naar de stembus gaan...
• 1:41:07
  Speaker 12: maar dat bijvoorbeeld provincieraadsleden... of gemeenteraadsleden en regionale raadsleden dit kiezen.
• 1:41:14
  Speaker 12: Dus het is niet echt een afspiegeling van wat het
• 1:41:17
  Speaker 12: Franse volk nu vindt. Maar in de peilingen voor de presidentsverkiezing...
• 1:41:20
  Speaker 12: van april en mei volgend jaar... heeft ze een enorme
• 1:41:24
  Speaker 12: voorsprong op de tweede. Er zijn twee rondes. In de
• 1:41:27
  Speaker 12: eerste peiling staat ze op 30 procent. En in elke,
• 1:41:31
  Speaker 12: wie er ook dan tegenover haar staat in de tweede ronde...
• 1:41:33
  Speaker 12: dan wint ze met 54 tot 61 procent. Dat is
• 1:41:38
  Speaker 12: al weken en weken op dat hoog niveau. Maar we
• 1:41:42
  Speaker 12: zitten nog zeven maanden, kleine zes maanden voor de stemming.
• 1:41:46
  Speaker 12: In 2022 stond ze ook heel hoog en toen verloor
• 1:41:49
  Speaker 12: ze uiteindelijk... tegen Macron. De senaatsuitslag gisteren is wel interessant
• 1:41:55
  Speaker 12: wat dat betreft. Het is ook een voorbode op wat
• 1:41:58
  Speaker 12: haar te wachten staat in het voorjaar. Gedoodverfde winnaar zou
• 1:42:02
  Speaker 12: ik nog niet zeggen... maar ze is wel absoluut de
• 1:42:04
  Speaker 12: favoriet om de president te worden van Frankrijk.
• 1:42:06
  Speaker 4: Want dat ze die eerste ronde en daarna die tweede
• 1:42:09
  Speaker 4: ronde gaat halen... dat staat wel vast. En dan doe
• 1:42:11
  Speaker 4: ik natuurlijk op de veroordeling... nog deze zomer voor een
• 1:42:14
  Speaker 4: aandeel in een corruptiezaak... in het Europese parlement. Het ging
• 1:42:16
  Speaker 4: ook over geldstromen... ging in cassatie. Is het nu nog
• 1:42:20
  Speaker 4: denkbaar dat er een rechter... een orgaan is dat haar
• 1:42:23
  Speaker 4: stopt of tot stoppen dwingt? Ja, in theorie wel.
• 1:42:26
  Speaker 12: In de praktijk nauwelijks. In juli bevestigde het Hof van
• 1:42:29
  Speaker 12: Beroep haar schuld. Maar de onverkiesbaarheid ging terug naar 45 maanden...
• 1:42:34
  Speaker 12: waarvan 30 voorwaardelijk. Nou, dat komt mooi uit, want die
• 1:42:37
  Speaker 12: had ze al uitgezeten. Maar de bewijzen tegen haar en
• 1:42:41
  Speaker 12: ook haar partij... van de misstanden in het Europese parlement
• 1:42:44
  Speaker 12: zijn zo overweldigend... dat een rechter in Cassatie waarschijnlijk niet
• 1:42:47
  Speaker 12: tot een ander oordeel kan komen. Behalve dan misschien de strafmaat.
• 1:42:53
  Speaker 12: Het echte risico is natuurlijk politiek. Als zij wordt schuldig verklaard,
• 1:42:57
  Speaker 12: definitief is dat dan. Een paar weken voor de eerste
• 1:43:00
  Speaker 12: ronde van de presidentsverkiezing in april... dan kun je de
• 1:43:04
  Speaker 12: Franse vragen... willen jullie een veroordeelde crimineel als president... En
• 1:43:09
  Speaker 12: het ziet er nu naar uit dat het meer een
• 1:43:10
  Speaker 12: deel van de Fransen daar ja op gaat antwoorden. Dus
• 1:43:14
  Speaker 12: het zal juridisch haar nog een beetje als een kiezel
• 1:43:18
  Speaker 12: in haar schoen kunnen voelen. Maar de Franse kiezer maakt
• 1:43:21
  Speaker 12: het niet veel uit. En zoals het er nu naar uitziet,
• 1:43:24
  Speaker 12: zal zij inderdaad die tweede ronde in mei toch gaan winnen.
• 1:43:27
  Speaker 12: En wordt ze daarmee de opvolger van Emmanuel Macron.
• 1:43:30
  Speaker 4: En je had het net al over wie zij Ook
• 1:43:35
  Speaker 4: in Frankrijk geldt het midden is zo goed als weggevaagd verkruimeld.
• 1:43:38
  Speaker 4: We hebben extreem links
• 1:43:40
  Speaker 12: en extreem rechts. Ja, totaal. Dat klopt. Degene die zij
• 1:43:43
  Speaker 12: in de tweede ronde zou tegen kunnen komen... is de
• 1:43:45
  Speaker 12: leider van extreem links, Jean-Luc Mélenchon. Behoorlijk radicaal. En dan
• 1:43:51
  Speaker 12: zie je dus eigenlijk het totale failliet... van tien jaar
• 1:43:53
  Speaker 12: Emmanuel Macron. Want hij was nu juist gekozen met de belofte...
• 1:43:57
  Speaker 12: dat hij het onnodig zou maken voor de Fransen om
• 1:43:59
  Speaker 12: op de extremen te stemmen. En ja, nu als opvolger
• 1:44:03
  Speaker 12: staan dus de twee extremen mogelijk... tegenover elkaar in mei 2027.
• 1:44:09
  Speaker 12: Waarmee ze in één klap eigenlijk tien jaar erfenis van
• 1:44:13
  Speaker 12: Emmanuel Macron wegvagen. Dat is dus waar de Fransen waarschijnlijk
• 1:44:17
  Speaker 12: uit te kiezen hebben in mei... Gaan we extreem links
• 1:44:20
  Speaker 12: kiezen of extreem rechts? In beide gevallen is het een uitslag...
• 1:44:24
  Speaker 12: waar Europa zich grote zorgen over zal moeten maken.
• 1:44:27
  Speaker 4: Ik kwam om uit de mond van onze Europa-verslaggever Stefan
• 1:44:30
  Speaker 4: de Vries. Dank voor jouw blik op de wereld. Goedemiddag Frankrijk,
• 1:44:38
  Speaker 4: is dat ook op jullie lijstje?
• 1:44:39
  Speaker 19: Een beetje, maar goed, Stefan heeft het net verteld. Ja,
• 1:44:42
  Speaker 19: wat moet je nog? Ja, wat moet je nou nog?
• 1:44:44
  Speaker 19: Kun je er bijna niet overheen komen. Over Stefan gesproken
• 1:44:46
  Speaker 20: Dat het onze voeten wegmaakt.
• 1:44:47
  Speaker 19: Ja
• 1:44:48
  Speaker 20: nou
• 1:44:48
  Speaker 19: ja, er is wel nog meer onrust in de Europese landen. Nou,
• 1:44:52
  Speaker 19: dat speelt ook in Frankrijk natuurlijk, stijgende energieprijzen. Oproep van
• 1:44:56
  Speaker 19: de eurocommissaris, van een eurocommissaris... om de gasvoorraden toch vooral
• 1:45:01
  Speaker 19: wel tot 80% te vullen. Wat ook Nederland nog niet
• 1:45:04
  Speaker 19: heeft gedaan. Maar niet voor elk land is de oplossing hetzelfde.
• 1:45:09
  Speaker 19: En die oplossing ligt ook overal anders. Want hier in
• 1:45:14
  Speaker 19: Nederland willen we bijvoorbeeld niet generiek de accijnzen verlagen... Althans,
• 1:45:17
  Speaker 19: de regering wil dat niet. En in andere landen denken
• 1:45:20
  Speaker 19: ze daar wel over. Dus wat zijn de verschillen en
• 1:45:23
  Speaker 19: waar mond dit in uit? Daar gaan wij het wel
• 1:45:24
  Speaker 19: over hebben.
• 1:45:25
  Speaker 20: En wat nog meer? Jan Struijs is onze gast, Kamerlid
• 1:45:28
  Speaker 20: voor 50PLUS. En wij spreken hem op een heel leuk moment.
• 1:45:31
  Speaker 20: Want na ons gesprek gaat hij naar de coalitie... voor
• 1:45:35
  Speaker 20: steun al dan niet aan de begrotingsplannen. Dus je wilt
• 1:45:38
  Speaker 20: nog een paar ideeën meegeven. Ja, we kunnen hem een
• 1:45:39
  Speaker 20: beetje preppen en een beetje doorvragen. Over Box 3 bijvoorbeeld.
• 1:45:44
  Speaker 20: Daarvoor is hij nodig.
• 1:45:45
  Speaker 4: Dus eigenlijk moeten zij gesprekspartners van later die middag alvast
• 1:45:49
  Speaker 4: te verluisteren naar BNR.
• 1:45:50
  Speaker 20: Zeker. En niet alleen zij. Nee. Thomas
• 1:45:53
  Speaker 20: Iedereen
• 1:45:54
  Speaker 4: Die kan.
• 1:45:55
  Speaker 19: Die is van harte uitgenodigd. Hebben jullie nog iets om
• 1:45:57
  Speaker 19: ze extra te verleiden dat te doen? Ja, want defensie
• 1:46:00
  Speaker 19: haalt het doel niet, lijkt het, om 30% vrouwen in
• 1:46:05
  Speaker 19: de krijgsmacht te hebben tegen 2030. Ze liggen niet goed
• 1:46:08
  Speaker 19: op koers. Nu nog maar 13%. Hoe komt het toch
• 1:46:12
  Speaker 19: dat vrouwen niet massaal bij defensie willen?
• 1:46:15
  Speaker 20: Ondanks alle gelikte campagnes ten spijt.
• 1:46:17
  Speaker 4: Tijd voor een inhaalrace. Maar eerst tijd voor de avondspits
• 1:46:20
  Speaker 4: om vier uur met Liesbeth en Niels. Ik ben er
• 1:46:22
  Speaker 4: morgen weer met een vrouw als gast. Lange ook. Kim
• 1:46:25
  Speaker 4: Noyes is er. Voorzitter van de Vereniging van Kleinschalige Reisorganisaties.
• 1:46:29
  Speaker 4: Onder andere over concurrentie met AI-agents. Boekestein en De Wijk
• 1:46:34
  Speaker 4: melden zich na de nieuwsupdate. Veel plezier nog. Tot morgen.
• 1:46:38
  Speaker 1: BNR Zaken doen wordt mede mogelijk gemaakt door Atradius en Numbers. Numbers,
• 1:46:43
  Speaker 1: de business software voor facturatie, boekhouding, salaris en rapportages.