Latest / Art Perspective – podcast o sztuce / Ikony na czarnym rynku | True Crime w Sztuce #4

Transcript

Ikony na czarnym rynku | True Crime w Sztuce #4 · Art Perspective – podcast o sztuce

0:00
SPEAKER_00: Cześć, tu Ad Perspective, a ja jestem Dorota.
0:03
SPEAKER_00: Jeśli słuchałeś,
0:05
SPEAKER_00: słuchałaś poprzedniego odcinka,
0:06
SPEAKER_00: to pewnie pamiętasz,
0:07
SPEAKER_00: że dziś miało być o przestępcy,
0:10
SPEAKER_00: który przez dekadę okradą cerkwie i kościoły w Europie Wschodniej,
0:15
SPEAKER_00: zabierając bezcenne ikony i sprzedając je prywatnym kolekcjonerom.
0:21
SPEAKER_00: Brzmi jak historia z Netflixa, ale niestety to nie jest fikcja.
0:26
SPEAKER_00: Decydowałam się poszerzyć tę historię.
0:28
SPEAKER_00: To będzie tak naprawdę opowieść o realnych kradzieżach sztuki sakralnej,
0:34
SPEAKER_00: o tym jak funkcjonuje czarny rynek,
0:36
SPEAKER_00: na którym przedmiotem handlu jest nie tylko obraz,
0:40
SPEAKER_00: ale także tożsamość kulturowa,
0:43
SPEAKER_00: pamięć,
0:44
SPEAKER_00: wspólnoty i przedmioty liturgiczne,
0:47
SPEAKER_00: które przez wieki pełniły konkretną duchową funkcję.
0:52
SPEAKER_00: Bo tu nie chodzi tylko o to, że ktoś ukradł wizerunek świętego.
0:58
SPEAKER_00: Chodzi o to,
0:58
SPEAKER_00: że usunął coś,
1:00
SPEAKER_00: co było zakorzenione w historii danego miejsca,
1:03
SPEAKER_00: w rytmie modlitw,
1:05
SPEAKER_00: w przestrzeni codzienności,
1:07
SPEAKER_00: w dziedzictwie przekazywanym przez pokolenia,
1:10
SPEAKER_00: a potem przekształcił je towar.
1:14
SPEAKER_00: Dziś opowiem Ci, jak naprawdę wygląda proceder kradzieży ikon.
1:19
Od cerkwi w Mariupolu po przejścia graniczne w Mołdawii i
1:24
prywatne kaplice w Austrii.
1:27
SPEAKER_00: Nie z perspektywy sensacji, tylko faktów i ich konsekwencji.
1:33
SPEAKER_00: Kto je wynosi,
1:34
SPEAKER_00: kto je kupuje i co dzieje się z nimi,
1:37
SPEAKER_00: gdy przestaną być święte,
1:39
SPEAKER_00: a stają się towarem.
1:42
Weź głęboki oddech,
1:43
bo to opowieść o tym,
1:44
jak kultura i sakrum stają się łupem.
1:48
SPEAKER_00: Nie tylko dla pojedynczych złodziei, ale wojen, instytucji i państw.
1:54
SPEAKER_00: Zaczynajmy.
1:55
SPEAKER_00: Czy można ukraść duszę całego kraju?
1:59
SPEAKER_00: Nie pytam tutaj metaforycznie,
2:01
SPEAKER_00: mówię o realnej,
2:02
SPEAKER_00: fizycznej kradzieży tego,
2:04
SPEAKER_00: co przez wieki było fundamentem tożsamości,
2:08
SPEAKER_00: ikon,
2:09
SPEAKER_00: relikwii,
2:10
SPEAKER_00: ksiąg liturgicznych.
2:12
Tego co tworzyło duchowy krajobraz cerkwi,
2:16
klasztorów,
2:17
lokalnych wspólnot.
2:19
SPEAKER_00: Bo właśnie to wydarzyło się i nadal dzieje w Ukrainie.
2:24
SPEAKER_00: Tylko, że nie mówi się o tym zbyt głośno.
2:27
SPEAKER_00: Rosja natomiast robi to bardzo systematycznie.
2:31
Od początku inwazji w 2022 roku rosyjskie działania nie
2:37
ograniczyły się do
2:38
SPEAKER_00: bombardowania infrastruktury czy okupowania terytoriów.
2:43
SPEAKER_00: Równolegle prowadzono operacje wymierzone w kulturę,
2:47
SPEAKER_00: nie tylko w muzea,
2:48
SPEAKER_00: ale również w cerkwie i magazyny konserwatorskie.
2:53
SPEAKER_00: W Hersoniu,
2:55
SPEAKER_00: miejscu okupowanym przez ponad 8 miesięcy,
2:58
SPEAKER_00: zniknęło ponad 10 tysięcy dzieł sztuki i artefaktów,
3:03
SPEAKER_00: w tym ikony z XVIII i XIX wieku,
3:08
SPEAKER_00: procesyjne krzyże,
3:10
SPEAKER_00: starodruki,
3:11
SPEAKER_00: rękopisy i naczynia liturgiczne.
3:14
W ocenie dyrekcji Muzeum Sztuki Regionu Hersońskiego skradziono
3:19
3 czwarte kolekcji
3:21
SPEAKER_00: liczącej początkowo około 13 tysięcy obiektów.
3:25
SPEAKER_00: Takie działanie zdarzyło się,
3:27
gdy w listopadzie 2022 roku przy nadciągającej kontrofensywie
3:34
ukraińskiej sztab
3:36
SPEAKER_00: rosyjski ogłosił oficjalnie tzw.
3:39
SPEAKER_00: ewakuację zbiorów.
3:41
Pod pretekstem ochrony przed wojną władze okupacyjne weszły do
3:45
muzeum i bez furii,
3:48
SPEAKER_00: ale systemowo spakowały zbiory i wywiozły je do Symferopola na Krymie.
3:55
Świadkowie,
3:56
w tym długoletnia dyrektorka Alina Dotsenko,
3:59
opisują zdarzenia następująco.
4:03
Ludzie w cywilu i mundurach wynosili obrazy jak śmieci,
4:07
pakując je w pośpiechu do ciężarówek.
4:10
Próby zachowania listy inwentarzowej skończyły się
4:14
przeszukaniem jej mieszkania i
4:16
SPEAKER_00: zastraszeniem pracowników.
4:19
SPEAKER_00: Tego typu rabunek niestety był świadomy i zaplanowany.
4:25
SPEAKER_00: W Melitopolu rosyjskie wojska zabezpieczały w cudzysłowie m.in.
4:31
SPEAKER_00: Złoty Chełm z Cytyjski oraz kilkadziesiąt ikon z XIX wieku.
4:38
SPEAKER_00: Zeznania lokalnych urzędników i personelu muzeum potwierdzają,
4:42
SPEAKER_00: że przedmioty wybrali eksperci w białych kitlach jak kuratorzy,
4:48
SPEAKER_00: nie grabieżcy.
4:49
SPEAKER_00: To przypominało działania tzw.
4:52
SPEAKER_00: Trophy Brigades z czasów Stalina.
4:55
Wyspecjalizowane formacje ekspertów i muzealników
5:00
przeprowadzające skoncentrowany
5:02
SPEAKER_00: zbiór łupów kultury.
5:05
SPEAKER_00: Te operacje,
5:06
SPEAKER_00: nazywane dziś kulturowym sabotażem,
5:10
SPEAKER_00: nie były skutkiem chaosu wojny,
5:11
SPEAKER_00: ale jej integralnym elementem.
5:14
Zamiast losowej destrukcji miały na celu celowe wymazanie więzi
5:20
między wspólnotą a
5:21
SPEAKER_00: jej przeszłością,
5:23
SPEAKER_00: ikonami,
5:24
SPEAKER_00: relikwiami,
5:25
SPEAKER_00: tekstami,
5:26
SPEAKER_00: miejscami pamięci.
5:28
SPEAKER_00: Skutecznym dowodem jest zapis w bazach międzynarodowych.
5:32
Ponad 6 tysięcy obiektów z ponad 30 muzeów na Ukrainie zostało
5:37
zgłoszonych jako
5:38
SPEAKER_00: skradzione lub zaginione.
5:41
SPEAKER_00: Wśród nich dzieła Ajwasowskiego,
5:44
SPEAKER_00: Kuindziego,
5:45
SPEAKER_00: fejzaże modernistyczne,
5:47
SPEAKER_00: sakralne malowidła cerkiewne.
5:50
SPEAKER_00: To nie był incydent,
5:52
SPEAKER_00: to kulturowy zamach na pamięć zbiorową Ukrainy,
5:56
SPEAKER_00: prowadzony z precyzją,
5:58
SPEAKER_00: wsparciem ekspertów co najgorsze i nienaganną logistyką.
6:04
SPEAKER_00: Brak huku nie oznaczał braku siły.
6:07
SPEAKER_00: Ta akcja była skuteczna i bardzo dobrze zaplanowana.
6:12
SPEAKER_00: A teraz opowiem Wam o Mariupolu.
6:15
SPEAKER_00: Jest to miasto,
6:17
które przez wiele miesięcy było symbolem oporu i jednocześnie
6:22
miejscem jednej z
6:23
SPEAKER_00: najcichszych,
6:24
SPEAKER_00: a najbardziej bolesnych kradzieży kulturowych tej wojny.
6:29
Z lokalnego muzeum znanego jako kolekcja Kuindziego zniknęło
6:35
ponad 2000 eksponatów.
6:38
SPEAKER_00: Wśród nich znalazły się oryginalne prace archipa Kuindziego,
6:43
SPEAKER_00: genialnego pejzażysty i mistyka światła,
6:46
SPEAKER_00: którego obrazy uchodziły za poetycki zapis ukraińskiego pejzażu.
6:52
Oprócz nich ikony XVI i XIX wieku pochodzące z lokalnych cerkwi
6:58
oraz przedmioty
7:00
SPEAKER_00: sakralne,
7:01
SPEAKER_00: tworzące unikalną kolekcję grecko-prawosławnej sztuki obrzędowej.
7:07
SPEAKER_00: Rosjanie tłumaczyli to działanie jako tzw.
7:11
SPEAKER_00: ratunek przed wojną.
7:13
SPEAKER_00: Problem w tym, że żaden z tych obiektów nie wrócił do Mariupola.
7:18
SPEAKER_00: Ani po miesiącu, ani po roku.
7:21
SPEAKER_00: Nie pojawiły się też w publicznych zbiorach w Rosji.
7:24
SPEAKER_00: Ich los pozostaje nieznany.
7:27
SPEAKER_00: A teraz...
7:29
SPEAKER_00: Melitopol.
7:30
SPEAKER_00: Tutaj wszystko wyglądało inaczej, bardziej jak instanizacja.
7:36
SPEAKER_00: Z Muzeum Etnograficznego skradziono nie tylko kolekcje ikon z XIX wieku,
7:42
SPEAKER_00: ale też bezcenne artefakty sprzed ponad 2000 lat.
7:47
SPEAKER_00: I to nie był chaotyczny rabunek.
7:50
SPEAKER_00: Tak jak wspomniałam wcześniej,
7:52
SPEAKER_00: świadkowie mówili o eleganckich mężczyznach z Moskwy,
7:55
SPEAKER_00: którzy pojawili się w muzeum z białymi rękawiczkami,
7:59
opieczętowanymi dokumentami i listami rzekomo potwierdzającymi
8:04
legalność działań.
8:06
SPEAKER_00: Nie zachowywali się jak złodzieje, zachowywali się jak kuratorzy.
8:11
SPEAKER_00: Wchodzili, przeglądali zbiory i wybierali.
8:14
SPEAKER_00: To nie była kradzież, to była selekcja.
8:18
SPEAKER_00: Co więcej, jedna z ikon tzw.
8:20
zabezpieczonych w Melitopolu została kilka miesięcy później
8:25
odnaleziona w Moskwie,
8:27
SPEAKER_00: a na ścianie czynnej cerkwi zaledwie 300 metrów od siedziby FSB.
8:34
SPEAKER_00: Ale to jeszcze nie koniec.
8:37
SPEAKER_00: W 2023 roku ta sama ikona została ponownie skradziona.
8:42
SPEAKER_00: Tym razem przez dwie kobiety,
8:44
SPEAKER_00: które według doniesień medialnych miały stwierdzić,
8:48
SPEAKER_00: że ikona należy do Ukrainy i że po prostu ją zabierają z powrotem.
8:54
SPEAKER_00: I tak historia zatoczyła koło.
8:58
SPEAKER_00: Oryginał, replika, fałszerstwo, odzyskana i znowu skradziona.
9:04
SPEAKER_00: To ikona, która już nie żyje w modlitwie.
9:08
SPEAKER_00: Żyje w obiegu i to właśnie w tym jest coś niepokojącego,
9:12
SPEAKER_00: że sakralny obiekt,
9:15
SPEAKER_00: który przez wieki był elementem duchowej praktyki,
9:18
SPEAKER_00: dziś funkcjonuje jako towar o wysokiej wartości kolekcjonerskiej.
9:23
SPEAKER_00: Bez kontekstu, bez modlitwy, bez celu.
9:28
SPEAKER_00: Enerhodar,
9:29
SPEAKER_00: miasto znane głównie z elektrowni atomowej,
9:32
SPEAKER_00: ale dziś nie będziemy mówić o reaktorach,
9:35
SPEAKER_00: tylko o miejscu dużo cichszym,
9:38
SPEAKER_00: o małej cerkwi na obrzeżach miasta.
9:42
Zaledwie kilka tygodni po rozpoczęciu rosyjskiej okupacji
9:48
zginęło stamtąd siedem
9:50
SPEAKER_00: ikon,
9:50
SPEAKER_00: wszystkie z XVIII i XIX wieku.
9:54
SPEAKER_00: zniknęły z ołtarza, ze ścian, ze skarbca.
9:58
SPEAKER_00: Nie było śladów włamania, drzwi były zamknięte, zamki nieuszkodzone.
10:04
SPEAKER_00: Po prostu któregoś dnia nie było już tych ikon.
10:07
SPEAKER_00: Wierni mówili, że przestali je tzw.
10:11
SPEAKER_00: widzieć.
10:12
SPEAKER_00: Nie chodziło tylko o to,
10:13
SPEAKER_00: że zniknęły fizycznie,
10:14
SPEAKER_00: chodziło o to,
10:15
SPEAKER_00: że coś się zmieniło w samej przestrzeni.
10:18
SPEAKER_00: Jakby miejsca, które wcześniej patrzyło ze ściany, nagle
10:23
SPEAKER_00: Zamilkło.
10:25
SPEAKER_00: Jakby wzrok ikony, ten głęboki, nieruchomy, po prostu się wyłączył.
10:31
SPEAKER_00: Śledztwo ukraińskich dziennikarzy wykazało,
10:34
że ikony przewieziono do muzeum w Belitopolu oficjalnie dla
10:40
zabezpieczenia.
10:41
SPEAKER_00: Ale co stało się z nimi później?
10:44
SPEAKER_00: Nie wiadomo.
10:46
SPEAKER_00: Trop się urwał.
10:47
SPEAKER_00: Do dziś nie ma żadnych potwierdzonych informacji,
10:50
SPEAKER_00: gdzie trafiły i trzeba to powiedzieć jasno,
10:54
SPEAKER_00: to nie był przypadek,
10:56
SPEAKER_00: to nie była spontaniczna kradzież.
10:59
SPEAKER_00: To był element szerszego scenariusza.
11:03
SPEAKER_00: mamy do czynienia ze skoordynowaną operacją kultury dekonstrukcji.
11:10
SPEAKER_00: Rosyjscy agenci,
11:11
SPEAKER_00: często występujący jako konserwatorzy,
11:14
SPEAKER_00: historycy sztuki albo duchowni,
11:17
SPEAKER_00: nie tylko towarzyszyli wojskom,
11:19
SPEAKER_00: ale aktywnie wskazywali,
11:21
SPEAKER_00: co warto w cudzysłowie uratować.
11:25
a w praktyce co warto zabrać,
11:28
wywieźć,
11:29
sprzedać,
11:30
ukryć lub zatrzymać jako narzędzie dominacji.
11:35
SPEAKER_00: To nie jest wandalizm, to jest strategia.
11:38
SPEAKER_00: Część wojny hybrydowej,
11:40
SPEAKER_00: w której świątynię bombarduje się nie tylko rakietami,
11:43
SPEAKER_00: ale też brakiem pamięci.
11:46
SPEAKER_00: Bo jeśli zniszczy się to,
11:48
SPEAKER_00: co łączy wspólnotę z jej przeszłością,
11:51
SPEAKER_00: nie trzeba już jej niszczyć fizycznie.
11:53
SPEAKER_00: Ona się rozpada tak jakby sama.
11:56
SPEAKER_00: I tu pojawia się pytanie, które chcecie dzisiaj zadać.
12:01
SPEAKER_00: Czy można naprawdę ukraść świętość?
12:05
SPEAKER_00: Czy jeśli ikona znika z cerkwi i pojawia się w prywatnym domu,
12:09
SPEAKER_00: gdzie nikt się przy niej nie modli,
12:12
SPEAKER_00: czy nadal jest dziełem sakralnym?
12:15
SPEAKER_00: Czy to jeszcze obraz, który coś znaczy?
12:19
SPEAKER_00: Czy może już tylko dekoracja?
12:23
SPEAKER_00: I nawet jeśli ikona zostanie odzyskana, czy to koniec historii?
12:29
SPEAKER_00: czy może dopiero początek długiej,
12:31
SPEAKER_00: trudnej drogi przez konserwację,
12:34
SPEAKER_00: spory o własność,
12:36
oczyszczenie ze świeckiego kontekstu i wprowadzenie z powrotem
12:40
do miejsca,
12:41
SPEAKER_00: które ją zrozumiało.
12:43
SPEAKER_00: Chciałabym wiedzieć o tym, co Ty o tym myślisz,
12:47
SPEAKER_00: Napisz mi gdziekolwiek,
12:48
SPEAKER_00: na Instagramie,
12:49
SPEAKER_00: w komentarzu,
12:50
SPEAKER_00: gdziekolwiek jest Ci wygodnie,
12:52
SPEAKER_00: bo może te ikony nie patrzą już tylko ze ściany.
12:56
Może patrzą na nas i czekają,
12:57
aż ktoś w końcu się zorientuje,
13:00
że zniknęły.
13:02
SPEAKER_00: To, co dzieje się dziś na Ukrainie, nie jest przypadkiem.
13:06
SPEAKER_00: To nie są chaotyczne zniszczenia wywołane wojennym impetem.
13:11
SPEAKER_00: To plan, strategia, której celem jest selektywna eksterminacja kultury.
13:18
SPEAKER_00: Raporty potwierdzają,
13:19
SPEAKER_00: że rosyjscy eksperci,
13:21
SPEAKER_00: historycy sztuki,
13:23
SPEAKER_00: muzealnicy,
13:24
urzędnicy kultury byli obecni na terenach okupowanych razem z
13:29
żołnierzami i to
13:31
SPEAKER_00: niejako bierni obserwatorzy wskazywali,
13:34
SPEAKER_00: co należy zabrać.
13:36
SPEAKER_00: Wybierali ikony, rękopisy, przedmioty liturgiczne.
13:40
SPEAKER_00: Działało to według jasno określonego schematu, co ma zostać tzw.
13:46
SPEAKER_00: zabezpieczone, a co może zniknąć bez śladu.
13:51
W praktyce co warto odebrać ukraińskiej wspólnocie,
13:55
by osłabić jej symboliczną tożsamość.
13:58
SPEAKER_00: To nie był rabunek, to był kulturowy sabotaż.
14:03
SPEAKER_00: Wymazywanie z mapy pamięci więzi między przeszłością a teraźniejszością.
14:08
SPEAKER_00: Nie przez bombardowanie,
14:10
SPEAKER_00: ale przez milimetr po milimetrze usuwanie tego,
14:13
SPEAKER_00: co było nośnikiem historii.
14:16
SPEAKER_00: Granice Europy Wschodniej nie są tylko linią na mapie.
14:21
SPEAKER_00: To żywe kanały przepływu miejsca,
14:23
SPEAKER_00: gdzie sakrum może stracić swoją funkcję,
14:26
SPEAKER_00: a stać się przedmiotem transakcji.
14:30
SPEAKER_00: Polska i Mołdawia nie uczestniczą w dramacie kradzieży świątyń.
14:34
SPEAKER_00: W wielu przypadkach po prostu stają się równoległymi arenami,
14:38
SPEAKER_00: w których relikty kultury wyjęte z Ukrainy płyną dalej,
14:43
SPEAKER_00: w obce ręce.
14:45
Choć w Polsce odnotowuje się mniej przypadków zgłoszonej
14:49
kradzieży ikon niż na
14:51
SPEAKER_00: Ukrainie czy Cyprze,
14:53
SPEAKER_00: to kraj ten odgrywa kluczową rolę jako węzeł tranzytowy.
14:58
Ukraińskie służby celne i graniczne biorą udział w
15:01
międzynarodowej operacji Pandora 9.
15:05
Zatrzymały 87 sztuk dzieł kultury przemieszczonych nielegalnie
15:10
do Polski,
15:11
Mołdawii i Rumunii.
15:13
SPEAKER_00: Te przedmioty obejmowały ikony,
15:16
SPEAKER_00: monety,
15:16
SPEAKER_00: książki liturgiczne i małe dzieła sztuki,
15:20
wiele z nich kierowanych właśnie do prywatnych kolekcji w
15:23
krajach sąsiedzkich.
15:26
W styczniu 2023 roku Polska była gospodarzem trzydniowego
15:31
warsztatu UNESCO,
15:33
SPEAKER_00: w którym wzięło udział ponad 35 przedstawicieli służb granicznych wymiaru
15:39
SPEAKER_00: sprawiedliwości i ochrony dziedzictwa z Polski,
15:43
SPEAKER_00: Węgier,
15:44
SPEAKER_00: Słowacji,
15:44
SPEAKER_00: Rumunii,
15:45
SPEAKER_00: Mołdawii i Ukrainy.
15:48
Celem była wymiana wiedzy i praktyk od rozpoznawania ikon z
15:52
zagrożonym pochodzeniem
15:54
przez korzystanie z Icom Red List do stosowania narzędzi
15:59
prawnych skutecznie
16:00
SPEAKER_00: blokujących handel nielegalnymi artefaktami.
16:04
SPEAKER_00: Polska aktywnie dzieli się doświadczeniem odzyskiwania dzieł po II wojnie
16:08
SPEAKER_00: światowej,
16:09
SPEAKER_00: bowiem sama straciła około 500 tysięcy obiektów kultury.
16:15
To daje jej dziś rolę przewodnią w procesie ochrony dziedzictwa
16:20
na skalę regionalną.
16:23
SPEAKER_00: Mołdawia z kolei,
16:24
SPEAKER_00: choć nie publikuje własnych statystyk dotyczących kradzieży ikon,
16:28
SPEAKER_00: pełni funkcję przelotowego kraju tranzytowego.
16:33
Dziesiątki tysięcy osób przekroczyły granicę
16:36
ukraińsko-mołdawską od początku wojny,
16:39
SPEAKER_00: co stworzyło idealne warunki dla przemytników.
16:42
SPEAKER_00: Służące im drogi są mniej kontrolowane.
16:46
SPEAKER_00: Dokumentacja często nie nadąża za chaosem wojennym.
16:51
SPEAKER_00: To właśnie z tych granicznych przestrzeni
16:55
SPEAKER_00: Ikony mogą przestać być artefaktami duchowego znaczenia,
16:59
a stać się anonimowymi obrazkami do modlitewnego designu w
17:04
prywatnych kapliczkach
17:05
SPEAKER_00: albo salonach.
17:07
SPEAKER_00: Gdy przejdą przez granicę, tracą swój kontekst, historię i funkcje.
17:13
SPEAKER_00: Stają się po prostu towarem.
17:16
SPEAKER_00: W styczniu 2023 roku,
17:20
SPEAKER_00: kiedy odbyły się trzydniowe warsztaty UNESCO,
17:24
SPEAKER_00: tak naprawdę brzmiało to niewinnie szkolenie dla służb granicznych,
17:28
SPEAKER_00: ekspertów kultury i wymiaru sprawiedliwości.
17:32
SPEAKER_00: Ale ich cel był bardzo konkretny,
17:34
nauczyć jak powstrzymywać przemyt ikon i innych przedmiotów
17:38
sakralnych wywożonych z
17:40
SPEAKER_00: Ukrainy.
17:42
SPEAKER_00: To nie były akademickie wykłady, to była operacyjna odprawa.
17:48
SPEAKER_00: Szkolono ich z użycia ICOM Red List,
17:51
SPEAKER_00: czyli międzynarodowej klasyfikacji zagrożonych obiektów kultury.
17:55
SPEAKER_00: Uczono ich identyfikować style pisania ikon,
18:00
SPEAKER_00: rozpoznawać ukraińskie szkoły malarskie,
18:03
SPEAKER_00: dokumentować też pochodzenie dzieł,
18:06
czy stosować narzędzia prawne i praktyczne procedury blokowania
18:10
transakcji.
18:11
Ukraińskie służby celne podczas międzynarodowej operacji
18:15
Pandora 9 zatrzymały 87 artefaktów.
18:20
SPEAKER_00: Na tle prawie 38 tysięcy zabezpieczonych dóbr w całej operacji.
18:26
SPEAKER_00: To tylko fragment, ale bardzo znaczący, bo wiele z tych dzieł
18:31
SPEAKER_00: Ikony,
18:32
SPEAKER_00: krucyfiksy lub księgi liturgiczne miały trafić dalej,
18:37
SPEAKER_00: do kolekcji prywatnych,
18:38
SPEAKER_00: do rąk amatorów,
18:40
SPEAKER_00: czasem na zachód Europy,
18:42
SPEAKER_00: czasem do nikogo konkretnego,
18:44
SPEAKER_00: po prostu gdzieś dalej.
18:46
Granice,
18:47
zwłaszcza polsko-ukraińska i mołdawska stały się dziś
18:50
przesiadkami.
18:52
Dzieła sakralne,
18:53
które jeszcze wczoraj były częścią obrzędu,
18:55
dziś pakowane są do kartonów,
18:58
SPEAKER_00: Po prostu kartonów, tak?
19:00
SPEAKER_00: Przechodzą z rąk do rąk, tracą kontekst, zyskują metkę.
19:04
SPEAKER_00: I co ciekawe, nie usłyszysz o tym w wiadomościach.
19:08
SPEAKER_00: Nie ma na główku w kradzież w klasztorze, czy ikonostas zniknął z cerkwi.
19:14
SPEAKER_00: To nie są włamania z wyłamanymi zamkami.
19:18
SPEAKER_00: To raczej antykwariat, gdzie pojawia się niespodziewanie ikonka,
19:23
Tak zwana z kolekcji rodzinnej,
19:26
w cudzysłowie oczywiście,
19:28
albo amatorska aukcja w internecie.
19:31
SPEAKER_00: Ikona bez certyfikatu, bez kontekstu, bez przeszłości.
19:35
SPEAKER_00: Część ekspertów zauważa,
19:37
SPEAKER_00: że właśnie takie przedmioty są najbardziej zagrożone,
19:41
SPEAKER_00: bo nie mają numeru inwentarzowego,
19:44
SPEAKER_00: bo nikt ich nie szuka.
19:46
SPEAKER_00: Kupujący często też nie wiedzą po prostu,
19:49
że ich ikonka do modlitwy pochodzi z archiwum zrabowanego z
19:53
cerkwi w Mariupolu.
19:55
SPEAKER_00: Sprzedawcy też nie pytają,
19:57
bo technicznie wszystko wygląda legalnie i tu pojawia się
20:01
najważniejszy twist.
20:04
Granica nie jest już tylko fizyczną barierą,
20:07
to miejsce symbolicznej transformacji.
20:10
SPEAKER_00: Jeśli ikona przechodzi przez granicę,
20:13
SPEAKER_00: Zmienia się, nie tylko geograficznie, ale duchowo.
20:17
SPEAKER_00: W miejscu, z którego ją zabrano, była czymś więcej niż obrazem.
20:23
SPEAKER_00: Była narzędziem modlitwy, częścią rytuału, nośnikiem pamięci.
20:28
SPEAKER_00: A po przekroczeniu granicy staje się obiektem kolekcjonerskim,
20:33
SPEAKER_00: albo po prostu dekoracją,
20:35
SPEAKER_00: albo czymś,
20:36
SPEAKER_00: co ma tak zwaną energię,
20:38
SPEAKER_00: ale już nie jest mostem,
20:40
SPEAKER_00: nie łączy.
20:42
SPEAKER_00: To nie tylko przemyt, to subtelna zmiana znaczenia.
20:45
SPEAKER_00: Moment, w którym świętość przestaje być sakralna, a zaczyna być towarem.
20:51
SPEAKER_00: I dlatego to nie tylko kwestia kontroli granicznej.
20:55
To pytanie o przyszłość,
20:58
o to,
20:58
co zostanie z ikon,
20:59
jeśli nie zadamy sobie trudu,
21:01
by je odzyskać.
21:03
SPEAKER_00: Nie tylko fizycznie, ale też kontekstualnie.
21:07
SPEAKER_00: Zatrzymać przedmiot to jedno, ale jak przewrócić jej znaczenie?
21:11
Czy ikonę można tak po prostu odzyskać,
21:15
a może trzeba ją zrozumieć na nowo?
21:18
W nowym miejscu,
21:19
z nową wspólnotą albo wśród tych,
21:21
którzy pamiętają czym była?
21:24
Napisz mi,
21:25
co o tym myślisz,
21:26
bo może to my jesteśmy dziś ostatnim ogniwem tej granicy.
21:31
SPEAKER_00: Ikony Wschodu to nie tylko artefakty kulturowe,
21:34
SPEAKER_00: to narzędzie modlitwy,
21:36
świadectwa ciągłości i wspólnot i również nośniki tożsamości
21:41
zakorzenionej w
21:42
SPEAKER_00: historii,
21:43
SPEAKER_00: religii i lokalnym rytuale.
21:46
SPEAKER_00: Dlatego odzyskanie ikony,
21:48
SPEAKER_00: jeśli do niego w ogóle dochodzi,
21:50
SPEAKER_00: to nie tylko kwestia własności,
21:52
SPEAKER_00: to próba przywrócenia historii.
21:55
Przestrzeni,
21:55
w której ludzie znów mogą patrzeć na ten obraz i czuć,
21:59
że zostali zauważeni.
22:01
SPEAKER_00: Nie tylko jako widzowie, ale część żywego dziedzictwa.
22:06
SPEAKER_00: Jeśli kiedyś stanęłaś lub stanąłeś przed ikoną,
22:10
SPEAKER_00: która zrobiła na tobie wrażenie,
22:12
SPEAKER_00: nie w galerii,
22:13
SPEAKER_00: ale w miejscu,
22:14
SPEAKER_00: gdzie była u siebie,
22:15
SPEAKER_00: być może wiesz,
22:16
SPEAKER_00: o czym mówię.
22:18
SPEAKER_00: Zachęcam cię do refleksji i rozmowy.
22:22
Możesz napisać do mnie na Instagramie albo podzielić się
22:24
komentarzami na substacku.
22:26
SPEAKER_00: Ciekawi mnie nie tylko to,
22:28
SPEAKER_00: co widziałaś,
22:30
SPEAKER_00: widziałeś,
22:30
SPEAKER_00: ale co poczuliście i czy takie doświadczenie ma dziś jeszcze znaczenie.
22:36
SPEAKER_00: Dziękuję, że słuchaliście tego odcinka Art Perspective.
22:40
SPEAKER_00: Do usłyszenia.