Latest / Art Perspective – podcast o sztuce / Idealna kobieta renesansu? Projekt męskiego spojrzenia.

Transcript

Idealna kobieta renesansu? Projekt męskiego spojrzenia. · Art Perspective – podcast o sztuce

0:03
SPEAKER_00: Wyobraź sobie,
0:04
że wchodzisz do galerii Uffizi we Florencji Przechodzisz obok
0:09
portretów kobiet,
0:10
SPEAKER_00: które wydają się patrzeć na Ciebie z taką samą,
0:14
SPEAKER_00: niemal seryjną doskonałością Wysokie czoła,
0:19
SPEAKER_00: blada skóra jak z alabastru,
0:21
SPEAKER_00: usta w kolorze koralowca Łatwo pomyśleć,
0:25
SPEAKER_00: tak po prostu wtedy wyglądały kobiety
0:29
Ale Dzierburke w swojej przełomowej książce Jak być kobietą
0:33
renesansu Mówi nam coś
0:35
zupełnie innego To co widzisz nie jest zapisem rzeczywistości
0:41
To jest wynik
0:42
rygorystycznego procesu inżynierii wizualnej Nazywam się Dorota
0:47
Szarnowska A to
0:48
SPEAKER_00: jest Art Perspective Podcast
0:50
SPEAKER_00: Dziś zaczynamy wielką dekonstrukcję renesansowego portretu.
0:55
SPEAKER_00: Sprawdzimy jak podręczniki piękna,
0:58
SPEAKER_00: traktaty o sztuce i toksyczne mikstury stworzyły maskę,
1:03
SPEAKER_00: którą do dziś mylimy z twarzą.
1:06
Fundamentem wszystkiego co widzimy w malarstwie XV i XVI wieku
1:12
jest koncepcja fizjognomiki.
1:15
W renesansie wierzono,
1:17
że wygląd zewnętrzny jest bezpośrednim dowodem na stan moralny
1:21
duszy.
1:22
SPEAKER_00: Gielburke zwraca uwagę na postać Leona Batisty Albertiego,
1:27
SPEAKER_00: wielkiego teoretyka,
1:29
SPEAKER_00: który w swoim traktacie De Pictura o malarstwie z 1435 roku
1:36
SPEAKER_00: wyznaczył artystom jasne zadanie.
1:39
SPEAKER_00: Malarz ma nie tylko naśladować naturę, ale ją oczyszczać.
1:44
Alberti pisał,
1:45
że artysta powinien wybierać najpiękniejsze fragmenty z wielu
1:50
modelek i łączy
1:54
SPEAKER_00: W ten sposób portret przestawał być wizerunkiem konkretnej kobiety,
1:59
SPEAKER_00: a stawał się kompozycją cech,
2:01
SPEAKER_00: które społeczeństwo uznało za dobre.
2:05
SPEAKER_00: Jeśli miałaś garbaty nos,
2:07
SPEAKER_00: malarz prostował go na płótnie nie z próżności,
2:10
SPEAKER_00: ale dlatego,
2:11
że garbaty nos według ówczesnych lekarzy i fizjognomistów
2:16
sugerował podstępny
2:18
SPEAKER_00: charakter.
2:19
SPEAKER_00: Malarstwo było więc pierwszą w historii formą rytuszu moralnego.
2:24
SPEAKER_00: Przejdźmy do konkretnego ideału, który dominuje w sztuce tego okresu.
2:30
SPEAKER_00: Wysokie czoło.
2:32
SPEAKER_00: Spójrz na portret kobiety.
2:34
Na przykład Marii Portinari,
2:37
autorstwa Hansa Memlinga,
2:38
czy słynne profile Botticellego.
2:42
SPEAKER_00: Linia włosów zaczyna się tam niemal na czubku głowy.
2:46
SPEAKER_00: Jill Burke tłumaczy, że w renesansie czoło było pałacem rozumu.
2:52
SPEAKER_00: Im było większe i gładsze, tym bardziej szlachetna wydawała się kobieta.
3:00
SPEAKER_00: Problem polegał na tym, że natura rzadko dawała taki efekt.
3:05
SPEAKER_00: Kobiety musiały więc go wypracować.
3:08
SPEAKER_00: Burkę przytacza przepisy z renesansowych ksiąg sekretów,
3:12
SPEAKER_00: takich jak te autorstwa Alessio Piemontes,
3:16
SPEAKER_00: które zawierały instrukcje dotyczące depilacji czoła za pomocą pęsety,
3:23
SPEAKER_00: ale też żrących past z wapna palonego i arszeniku.
3:28
To co my postrzegamy jako subtelną linię na obrazie było w
3:33
rzeczywistości wynikiem
3:35
SPEAKER_00: bolesnych zabiegów,
3:36
SPEAKER_00: które często kończyły się bliznami i trwałym uszkodzeniem skóry.
3:43
Artysta na obrazie wygładzał te blizny,
3:46
finalizując proces,
3:47
który zaczął się w łazience.
3:50
SPEAKER_00: Kolejnym kluczowym terminem, który musimy znać jest gracja.
3:55
To pojęcie,
3:56
które Baldassare Castiglione spopularyzował w swoim
4:01
dworzaninie.
4:02
SPEAKER_00: Gracja to nie tylko piękno,
4:04
SPEAKER_00: to specyficzny rodzaj wdzięku,
4:06
SPEAKER_00: który wydaje się naturalny,
4:09
SPEAKER_00: choć jest wynikiem ogromnego wysiłku.
4:13
SPEAKER_00: W malarstwie przekładało się to w tak zwaną linię S,
4:17
SPEAKER_00: czyli linię S-owatą ciała i miękki wyraz twarzy.
4:22
SPEAKER_00: Ale Burke idzie dalej i cytuję Agnolo Firenzuole,
4:27
SPEAKER_00: floreckiego pisarza,
4:28
SPEAKER_00: który w 1541 roku opublikował Dialog o piękności kobiet.
4:35
SPEAKER_00: To był renesansowy podręcznik Photoshopa.
4:38
SPEAKER_00: Firenzuola precyzyjnie wyliczał proporcje.
4:42
SPEAKER_00: Uszy mają być małe i okrągłe, z płatkami jak perły.
4:47
SPEAKER_00: Usta nie powinny być zbyt cienkie,
4:50
SPEAKER_00: co sugerowałoby skąpstwo,
4:53
SPEAKER_00: ani zbyt pełne,
4:54
SPEAKER_00: co kojarzono ze zmysłowością niskich lotów.
4:58
SPEAKER_00: Malarze, tacy jak Rafael czy Tytian, znali te wytyczne na pamięć.
5:04
SPEAKER_00: Kiedy malowali modelkę, naciągali jej rysy do wzorca Firenzuoli.
5:10
SPEAKER_00: Szczególnym przypadkiem jest kolorystyka skóry.
5:14
SPEAKER_00: W renesansie Bielcery była obsesją.
5:18
SPEAKER_00: Burke zauważa, że bladość nie była tylko kwestią estetyki.
5:23
SPEAKER_00: Była znacznikiem klasowym.
5:26
Biała skóra mówiła,
5:28
nie muszę pracować w polu,
5:30
stać mnie na siedzenie w cieniu.
5:33
SPEAKER_00: Aby uzyskać ten efekt na obrazie,
5:37
SPEAKER_00: malarze używali bieli ołowiowej,
5:40
SPEAKER_00: tak zwanej biakka,
5:42
SPEAKER_00: najczystszego i najbardziej kryjącego pigmentu tamtych czasów.
5:46
Ironią losu jest fakt,
5:48
że kobiety używały tej samej toksycznej bieli ołowiowej jako
5:53
makijażu.
5:54
SPEAKER_00: Burke opisuje jak ołów powoli zatruwał organizm,
5:59
SPEAKER_00: niszczył zęby i powodował żółknięcie skóry,
6:02
SPEAKER_00: co zmuszało kobiety do nakładania jeszcze grubszych warstw makijażu.
6:08
SPEAKER_00: Malarz na portrecie utrwalał ten efekt porcelanowej maski,
6:13
SPEAKER_00: tworząc iluzję nieskazitelności,
6:15
SPEAKER_00: która w rzeczywistości była śmiertelnie niebezpieczna.
6:21
SPEAKER_00: Musimy też porozmawiać o psychologii spojrzenia w sztuce.
6:25
Wczesno renesansowe portrety,
6:27
jak te autorstwa Piera de la Francesca,
6:30
są zazwyczaj profilowe.
6:33
SPEAKER_00: Dlaczego?
6:34
SPEAKER_00: Bo profil jest najbardziej, w cudzysłowie, obiektywny i najmniej intymny.
6:41
SPEAKER_00: Profil pozwala widzowi
6:43
Zazwyczaj mężczyźnie,
6:45
ojcu lub przyszłemu mężowi ocenić rysy twarzy jak na monecie
6:50
lub medalu.
6:52
Dzilburke podkreśla,
6:53
że portret profilowy uniemożliwia kobiecie nawiązanie kontaktu
6:58
wzrokowego.
6:59
SPEAKER_00: Ona jest obiektem, który nie może odpowiedzieć na spojrzenie.
7:04
Dopiero później wraz z rozwojem renesansu i pracami Leonardo da
7:09
Vinci kobiety
7:11
SPEAKER_00: zaczynają patrzeć w stronę widza,
7:14
SPEAKER_00: ale nawet wtedy ich wzrok jest często zamglony techniką sfumato.
7:19
Dymne,
7:20
miękkie wykończenie krawędzi twarzy,
7:23
które Leonardo doprowadził do perfekcji.
7:27
SPEAKER_00: Miało sugerować tajemnicę,
7:29
ale jednocześnie zmiękczać w cudzysłowie jakąkolwiek twardą
7:34
ludzką emocję.
7:36
SPEAKER_00: Warto przywołać tu konkretny przykład z książki.
7:40
SPEAKER_00: Portret Ginewry de Benci autorstwa Leonarda.
7:44
SPEAKER_00: Na odwrocie obrazu widnieje motto.
7:47
SPEAKER_00: Uroda zdobi cnotę.
7:50
SPEAKER_00: To zdanie to klucz do zrozumienia całej sztuki tego okresu.
7:54
SPEAKER_00: Portret nie miał pokazywać Ginewry jako osoby,
7:59
SPEAKER_00: miał pokazywać Ginewrę jako dowód na to,
8:01
SPEAKER_00: że jej rodzina jest cnotliwa.
8:04
SPEAKER_00: Jej twarz otoczona ciernistymi krzewami jałowca, symbolu cnoty,
8:10
SPEAKER_00: Jest tak nieruchoma i blada, że przypomina rzeźbę.
8:14
SPEAKER_00: Burke zauważa, że Ginevra na obrazie nie ma rzęs ani brwi.
8:20
SPEAKER_00: Zostały one albo wydepilowane,
8:22
SPEAKER_00: albo w cudzysłowie wygładzone przez artystę,
8:26
SPEAKER_00: by nic nie zakłócało czystości formy.
8:30
SPEAKER_00: To prowadzi nas do bolesnego wniosku.
8:33
SPEAKER_00: Renesansowy portret kobiecy był wizualnym więzieniem.
8:38
SPEAKER_00: Kobieta musiała dopasować się do teoretycznych wyliczeń Firenzuoli,
8:44
przetrwać toksyczne zabiegi opisane przez Piemontes i zastygnąć
8:49
w pozie dyktowanej
8:50
SPEAKER_00: przez Albertiego.
8:52
SPEAKER_00: Malarz nie był jej sprzymierzeńcem,
8:54
SPEAKER_00: był rzecznikiem systemu,
8:56
SPEAKER_00: który wymagał,
8:57
SPEAKER_00: by była idealna,
8:59
SPEAKER_00: nieruchoma i milcząca.
9:02
Zatrzymujemy się w tym punkcie,
9:04
przy twarzy,
9:05
która stała się projektem architektonicznym.
9:09
SPEAKER_00: Ale portret to nie tylko głowa.
9:13
SPEAKER_00: W kolejnej części zajrzymy głębiej, pod te sztywne suknie i aksamity.
9:19
SPEAKER_00: Gilburke opisuje wstrząsające szczegóły dotyczące tego,
9:23
SPEAKER_00: jak renesans modelował całą sylwetkę kobiety.
9:27
SPEAKER_00: Porozmawiamy o gorsetach,
9:29
SPEAKER_00: które fizźbinami zmieniały układ narządów wewnętrznych i o tym,
9:35
SPEAKER_00: dlaczego na obrazach kobiety mają tak nienaturalnie małe dłonie i stopy.
9:41
SPEAKER_00: Sprawdzimy,
9:42
jak malarze radzili sobie z brudem biologii i dlaczego w
9:46
świecie pełnym chorób i
9:48
SPEAKER_00: smrodu sztuka potrafiła wygenerować wizję absolutnej,
9:53
SPEAKER_00: sterylnej czystości.
9:56
SPEAKER_00: To będzie podróż od estetyki do anatomii.
9:59
Często bolesna,
10:01
ale konieczna by zrozumieć cenę,
10:03
jaką płaciło się za bycie renesansową kobietą.
10:08
SPEAKER_00: Kiedy stoisz przed portretem pędzla Tiziana czy Bronzina?
10:12
SPEAKER_00: Twoją uwagę przykuwa majestat postaci.
10:16
SPEAKER_00: Ale Jill Burke stawia nam niewygodne pytanie.
10:20
SPEAKER_00: Co działo się z ciałem pod tymi warstwami jedwabiu?
10:24
SPEAKER_00: W renesansie sylwetka kobiety była traktowana jak materiał budowlany.
10:31
SPEAKER_00: Jeśli twarz była pałacem rozumu,
10:34
SPEAKER_00: to korpus miał być świątynią cnoty,
10:38
co w praktyce oznaczało całkowite wyeliminowanie jakichkolwiek
10:44
oznak miękkości czy
10:46
SPEAKER_00: biologicznej zmienności.
10:49
Zacznijmy od technologii,
10:51
która zmieniła sposób w jaki kobiety oddychały.
10:54
SPEAKER_00: Dosłownie.
10:55
SPEAKER_00: Od gorsetu.
10:57
Burkę opisuje ewolucję tak zwanego corpo di balena,
11:01
czyli sztywnika z fiszbinu w wieloryba.
11:04
SPEAKER_00: To nie był jeszcze XIX-wieczny gorset klepsydra.
11:09
SPEAKER_00: Renesansowy gorset miał kształt odwróconego stożka.
11:13
SPEAKER_00: Jego zadaniem nie było uwydatnianie biustu,
11:16
SPEAKER_00: lecz radykalne spłaszczenie i przesunięcie tkanek w górę ku dekoltowi.
11:23
SPEAKER_00: Dlaczego?
11:24
Bo w estetyce renesansowej opartej na pismach Pietro Aretino
11:30
czy wspomnianego
11:30
SPEAKER_00: wcześniej Firenzuoli biust musiał być mały,
11:35
SPEAKER_00: twardy i okrągły jak dwie cytryny.
11:37
Każda oznaka obfitości była kojarzona z plebejskim
11:42
macierzyństwem lub brakiem kontroli.
11:45
SPEAKER_00: Malarze, tacy jak Rafael, na swoich portretach np.
11:49
SPEAKER_00: Ladonna Velata stosowali tę geometrię z bezwzględną precyzją.
11:56
SPEAKER_00: Klatka piersiowa modelki na obrazie jest gładka i twarda jak rzeźba,
12:00
co Burke interpretuje jako próbę odcieleśnienia kobiety i
12:05
zamiany jej w obiekt
12:07
SPEAKER_00: czysto architektoniczny.
12:09
SPEAKER_00: Fascynującym elementem analizy Burke jest kwestia ramion i dłoni.
12:15
SPEAKER_00: Czy zauważyliście,
12:17
że na portretach renesansowych damy mają często nienaturalnie
12:22
opuszczone ramiona i
12:23
SPEAKER_00: niepokojąco małe,
12:25
SPEAKER_00: wrzecionowate dłonie?
12:27
SPEAKER_00: To wynik kolejnego rygoru, tym razem medycznego.
12:32
Według ówczesnej teorii humoralnej wywodzącej się od Galena
12:37
kobiety były zimne i wilgotne.
12:40
SPEAKER_00: Aby utrzymać tę naturę w ryzach i nie pozwolić jej na rozlanie się,
12:45
SPEAKER_00: w cudzysłowie,
12:46
SPEAKER_00: dama musiała unikać gwałtownych ruchów.
12:50
SPEAKER_00: Firenzuola pouczał,
12:51
SPEAKER_00: że ramiona powinny opadać jakby z wdziękiem,
12:55
co w malarstwie osiągano poprzez wydłużenie linii szyi i celowe
13:00
skracanie kośćca
13:02
SPEAKER_00: ramion.
13:03
SPEAKER_00: Dłonie z kolei miały być białe, długie i bez widocznych żył.
13:09
SPEAKER_00: Widoczne żyły sugerowały wysiłek fizyczny, co było absolutnym tabu.
13:14
SPEAKER_00: Artysta malując dłonie stosował tak zwane glazurowanie,
13:18
SPEAKER_00: czyli nakładanie cienkich,
13:21
SPEAKER_00: półprzezroczystych warstw farby,
13:23
SPEAKER_00: by skóra wydawała się wręcz przezroczysta,
13:26
SPEAKER_00: odcinając postać od skojarzenia z jakąkolwiek pracą.
13:31
SPEAKER_00: Kolejny brutalny szczegół,
13:32
SPEAKER_00: który burkę wydobywa z mroku w historii,
13:35
SPEAKER_00: to kwestia wzrostu i platform.
13:39
W Wenecji i Florencji modne były,
13:41
nie wiem czy to dobrze wypowiem,
13:43
Calcagnini.
13:44
SPEAKER_00: Czyli platformy, które mogły mieć nawet 50 cm wysokości.
13:50
SPEAKER_00: Wow.
13:51
SPEAKER_00: Kobieta na takich butach nie mogła chodzić sama.
13:54
SPEAKER_00: Musiała być podtrzymywana przez dwie służące.
13:58
SPEAKER_00: Malarze rzadko pokazywali same buty, chyba że w scenach porodzajowych.
14:03
SPEAKER_00: Ale zawsze pokazywali ich efekt.
14:06
SPEAKER_00: Nienaturalne wydłużenie sylwetki.
14:10
SPEAKER_00: Dama na portrecie wydaje się górować nad otoczeniem nie dzięki sile,
14:15
SPEAKER_00: ale dzięki swojej izolacji od podłoża.
14:19
SPEAKER_00: To była psychologia unieruchomienia.
14:22
Im bardziej kobieta była niezdolna do samodzielnego ruchu,
14:26
tym wyższy był jej status społeczny.
14:29
SPEAKER_00: Malarstwo utrwalało ten stan, w cudzysłowie, zawieszenia.
14:33
SPEAKER_00: Dama na obrazie nie idzie.
14:36
SPEAKER_00: Ona nie
14:37
Dzielburke zwraca też uwagę na mroczny aspekt higieny ukryty w
14:42
malarstwie.
14:43
SPEAKER_00: Renesans był epoką, w której kąpiel uważano za coś niebezpiecznego.
14:47
SPEAKER_00: Mawiano, że kąpiele otwierają pory na złe powietrze.
14:51
SPEAKER_00: Jak więc malarze radzili sobie z faktem,
14:54
SPEAKER_00: że ich modelki często borykały się z chorobami skóry czy brakiem higieny?
14:59
SPEAKER_00: Rozwiązaniem był symbolizm lnu.
15:03
SPEAKER_00: Ta nieskazitelnie biała tkanina,
15:06
która występuje przy dekołtach i mankietach na portretach
15:10
Lorenza Lotto czy
15:11
SPEAKER_00: Bronzina,
15:13
SPEAKER_00: była ówczesnym synonimem czystości.
15:16
SPEAKER_00: Burke wyjaśnia, że Len miał zdolność wyciągania brudu z ciała.
15:21
SPEAKER_00: Na obrazach Len jest zawsze bielszy niż skóra modelki.
15:25
To był wizualny dowód na to,
15:27
że kobieta jest czysta moralnie i higienicznie.
15:31
Nawet jeśli pod warstwami aksamitu skóra cierpiała z powodu
15:35
braku powietrza i uścisku gorsetu.
15:39
SPEAKER_00: Warto tu przywołać konkretny obraz analizowany przez Burkę.
15:44
SPEAKER_00: Jest to Eleonora Stoledo z synem.
15:47
SPEAKER_00: Bronzyna.
15:48
SPEAKER_00: Spójrzcie na jej suknię.
15:50
To nie jest materiał,
15:51
to jest pancerz z brokatowego jedwabiu ze złotym haftem.
15:57
Burke zauważa,
15:58
że wzór na sukni jest tak dominujący,
16:01
że niemal pożera ciało Eleonory.
16:05
SPEAKER_00: Nie widzimy jej talii,
16:07
SPEAKER_00: nie widzimy kształtu jej bioder,
16:09
SPEAKER_00: widzimy potęgę rodu medyceuszy wyhaftowaną na tkaninie.
16:15
SPEAKER_00: Ciało zostało tu całkowicie zastąpione przez kostium.
16:20
SPEAKER_00: To jest punkt kulminacyjny renesansowej strategii.
16:24
Kobieta staje się wieszakiem na symbole polityczne i finansowe
16:29
swojego męża.
16:30
Jednak pod tym pancerzem kryło się coś,
16:33
czego malarze nie mogli całkowicie wymazać.
16:37
SPEAKER_00: Płodność.
16:39
Burke opisuje jak nawet w najbardziej sztywnych portretach
16:43
przemycano sugestie
16:45
SPEAKER_00: dotyczące zdolności prokreacyjnych.
16:48
Często damy trzymają dłonie w okolicach podbrzusza lub trzymają
16:52
tam ozdobne pasy z klejnotami.
16:55
SPEAKER_00: To nie jest przypadek.
16:57
SPEAKER_00: Malarz mimo całego tego odcieleśnienia musiał zakomunikować jedno.
17:03
SPEAKER_00: Ta kobieta wyda następców tronu.
17:06
To napięcie między sterylną architektoniczną formą a
17:10
biologicznym przeznaczeniem
17:12
SPEAKER_00: jest jej jednym z najbardziej fascynujących aspektów renesansowej sztuki.
17:18
A teraz zatrzymujemy się w tej sypialni pełnej zapachów pisma i
17:22
szelestu lnu.
17:24
Wiemy już jak ciało zostało ściśnięte i unieruchomione,
17:28
ale renesans to nie tylko pałace.
17:32
To także świat,
17:32
w którym uroda stawała się walutą w najbardziej dosłownym
17:36
sensie.
17:37
W kolejnej części wyjdziemy poza mury domostw i przyjrzymy się
17:41
rynkowej wartości piękna.
17:43
SPEAKER_00: Porozmawiamy o tym jak uroda wpływała na wysokość posagu i co działo się,
17:49
SPEAKER_00: gdy portret kłamał w cudzysłowie zbyt dobrze.
17:54
SPEAKER_00: Dzielburke odkrywa przed nami świat negocjacji małżeńskich,
17:58
SPEAKER_00: w których malarz był kimś w rodzaju rzecznika prasowego,
18:02
SPEAKER_00: a portret prospektem emisyjnym.
18:05
SPEAKER_00: Przygotujcie się na opowieść o tym,
18:08
SPEAKER_00: jak pędzel artysty mógł uratować lub zrujnować finanse całej rodziny.
18:14
W świecie renesansowych elit portret kobiecy rzadko pełnił
18:19
funkcję pamiątki rodzinnej.
18:21
SPEAKER_00: Był to przede wszystkim dokument,
18:23
SPEAKER_00: który krążył między dworami Europy,
18:26
SPEAKER_00: niosąc konkretną informację o,
18:29
SPEAKER_00: w cudzysłowie,
18:30
SPEAKER_00: towarze,
18:31
SPEAKER_00: jakim była panna na wydaniu.
18:33
SPEAKER_00: Dzielburke zauważa,
18:34
SPEAKER_00: że malarz w tym procesie nie był wolnym artystą,
18:38
SPEAKER_00: lecz kimś w rodzaju agenta nieruchomości,
18:41
którego zadaniem było przedstawienie obiektu w jak
18:45
najkorzystniejszym świetle.
18:48
SPEAKER_00: Zacznijmy od mechanizmu rynku małżeńskiego.
18:51
W miastach takich jak Florencja czy Wenecja wysokość posagu
18:55
była bezpośrednio
18:57
SPEAKER_00: skorelowana z wyglądem kobiety.
18:59
SPEAKER_00: Dlaczego?
19:01
SPEAKER_00: Ponieważ jak wierzyli fizjognomiści pokroju Giambattiste de la Porte,
19:06
SPEAKER_00: piękna matka gwarantowała piękne i zdrowe potomstwo,
19:11
SPEAKER_00: co z kolei zapewniało przetrwanie rodu.
19:15
SPEAKER_00: Burkę przytacza fascynujące listy,
19:17
SPEAKER_00: w których ojcowie instruują malarzy,
19:20
SPEAKER_00: by nie szczędzili bieli i różu.
19:23
Byle tylko córka wydała się zdrowsza i bardziej atrakcyjna dla
19:27
odległego kontrahenta.
19:29
SPEAKER_00: Portret był więc obietnicą genetyczną.
19:33
Jeśli malarz przedobrzył z retuszem,
19:36
mogło dojść do skandalu dyplomatycznego.
19:39
Fascynującym przykładem takiej wizualnej negocjacji jest
19:43
historia Anny Kliwińskiej
19:45
SPEAKER_00: i Hansa Holbeina.
19:48
SPEAKER_00: Choć to przykład z północy idealnie ilustruje lęk, o którym pisze Burke.
19:54
SPEAKER_00: Król Henryk VIII po zobaczeniu portretu Anny zgodził się na ślub,
19:59
SPEAKER_00: by po jej przyjeździe stwierdzić,
20:01
SPEAKER_00: że malarz go oszukał.
20:04
SPEAKER_00: W Italii system był jednak bardziej subtelny.
20:07
Malarze tacy jak Domenico Ghirlandaio czy Sandro Botticelli
20:12
stosowali tak zwany biotyp idealny.
20:15
SPEAKER_00: Burke wyjaśnia, że istniał pewien zestaw cech.
20:18
Szerokie biodra to płonność,
20:20
szczupłe palce to szlachectwo,
20:23
jasne oczy to czystość.
20:25
które malowano niemal z matrycy niezależnie od tego jak
20:29
faktycznie wyglądała modelka.
20:31
SPEAKER_00: To był renesansowy branding.
20:34
Kolejnym aspektem który Burke analizuje przez pryzmat pieniędzy
20:38
są klejnoty i posak.
20:41
Na obrazach takich jak portret Ludowiki Tornabuoni widzimy
20:45
kobiety obwieszone
20:47
SPEAKER_00: biżuterią tak ciężką że niemal przygniatającą ich sylwetki.
20:52
SPEAKER_00: Burke stawia sprawę jasno.
20:55
SPEAKER_00: Te perły, rubiny i złote łańcuchy nie należały do kobiety.
21:00
SPEAKER_00: Były one częścią jej posagu lub własnością rodziny męża,
21:05
SPEAKER_00: którą wypożyczano modelce na czas pozowania.
21:09
SPEAKER_00: Malarz miał obowiązek oddać każdy szliw kamienia z taką precyzją,
21:13
SPEAKER_00: by oglądający mógł oszacować rynkową wartość przedstawionej osoby.
21:20
SPEAKER_00: Każdy portret był więc spisem inwentarza.
21:23
SPEAKER_00: Bogactwo tkanin,
21:24
SPEAKER_00: o których wspomnieliśmy wcześniej,
21:26
SPEAKER_00: te wszystkie brokaty i aksamity miało na celu pokazanie kredytobiorcom i
21:32
SPEAKER_00: sojusznikom,
21:33
SPEAKER_00: że ród jest wypłacalny.
21:35
SPEAKER_00: Ale co działo się z psychiką kobiety w tym systemie?
21:41
SPEAKER_00: Jill Burke zwraca uwagę na pojęcie vergognona.
21:45
SPEAKER_00: Wstydu lub Skromności, która była najwyższą cnotą damy.
21:50
SPEAKER_00: Na portretach objawia się to poprzez brak kontaktu wzrokowego.
21:56
SPEAKER_00: Kobieta na obrazie nie może wydawać się sprzedajna ani zbyt pewna siebie.
22:01
SPEAKER_00: Musi wyglądać jak pasywny skarb, który czeka na odkrycie.
22:06
SPEAKER_00: To paradoks.
22:07
SPEAKER_00: Portret mają reklamować, ale ona musi udawać, że nie chce być widziana.
22:13
To napięcie malarze tacy jak Lorenzo,
22:16
Lotto rozwiązywali poprzez dodawanie atrybutów.
22:20
SPEAKER_00: Na przykład pieska, czyli symbolu wierności lub wiewiórki.
22:25
SPEAKER_00: To jest akurat symbol zapobiegliwości,
22:28
SPEAKER_00: które odwracały uwagę od rynkowego charakteru portretu,
22:33
SPEAKER_00: nadając mu aurę moralnej wyższości.
22:36
Warto tu przywołać analizę burkę dotyczącą portretu Marie de'
22:40
Medici,
22:41
autorstwa Bronzina.
22:43
SPEAKER_00: Maria jest na nim dzieckiem.
22:46
Ma może 7 lat,
22:48
ale już nosi strój dorosłej kobiety i perły godne królowej.
22:54
SPEAKER_00: Burke zauważa,
22:55
SPEAKER_00: że w renesansie dzieciństwo dla dziewcząt kończyło się w momencie,
22:59
SPEAKER_00: gdy mogły zostać użyte w polityce małżeńskiej.
23:05
SPEAKER_00: Jej wizerunek jest tak samo skorygowany jak wizerunek dorosłej damy.
23:10
SPEAKER_00: Cera jest nienaturalnie biała, czoło wydłużone.
23:14
To dowód na to,
23:15
że proces przygotowywania do bycia widzianą zaczynał się niemal
23:21
w kołysce.
23:23
SPEAKER_00: Ciekawym wątkiem w książce jest również rola luster.
23:27
Burka opisuje,
23:28
że posiadanie lustra weneckiego było luksusem,
23:31
na który stać było nielicznych.
23:34
SPEAKER_00: Kobiety z niższych sfer rzadko widziały swoje odbicie dobrej jakości.
23:39
Ich jedynym lustrem był obraz,
23:42
który namalował im artysta lub opinia mężczyzn.
23:46
To sprawiało,
23:47
że autopercepcja renesansowej kobiety była niemal całkowicie
23:52
zewnętrzna.
23:54
SPEAKER_00: Stała się ona widzem własnego życia,
23:56
SPEAKER_00: patrzącym na siebie przez pryzmat tego,
23:58
SPEAKER_00: co namalował malarz.
24:01
W tym punkcie dochodzimy do mrocznej strony tego handlu –
24:05
starości i utraty wartości.
24:08
Dzilburke opisuje desperackie próby zatrzymania czasu,
24:11
które malarze musieli uwzględnić.
24:15
SPEAKER_00: Kiedy kobieta przestawała być chodzącym posagiem,
24:19
SPEAKER_00: jej portrety zmieniały funkcje,
24:21
SPEAKER_00: stawały się zapisem statusu matrony.
24:25
Ale nawet wtedy pędzel artysty był bezwzględny Zmarszczki były
24:30
dopuszczalne tylko
24:31
SPEAKER_00: wtedy,
24:32
gdy sugerowały pobożność Także wiemy już nieco o rynku piękna
24:38
Wiemy już ile
24:39
kosztowała biała skóra i co perły mówiły o kącie bankowym ojca
24:43
W cudzysłowie
24:44
SPEAKER_00: oczywiście Ale czy ten system był absolutnie szczelny?
24:48
W kolejnej części wyjdziemy poza świat uczciwych dam i
24:52
wejdziemy do najbardziej barwnego
24:54
SPEAKER_00: i skandalizującego świata renesansu, do świata kurtyzan.
25:00
SPEAKER_00: Jill Burke pokazuje,
25:02
SPEAKER_00: że to właśnie one,
25:03
SPEAKER_00: stojąc poza oficjalnym rynkiem małżeńskim,
25:06
SPEAKER_00: jako pierwsze zaczęły używać sztuki portretu do budowania własnej,
25:12
SPEAKER_00: niezależnej marki.
25:14
SPEAKER_00: Porozmawiamy o tym,
25:16
jak pożądanie mieszało się z intelektem i dlaczego weneckie
25:21
użytkowe piękno było
25:23
SPEAKER_00: rewolucją,
25:23
SPEAKER_00: która zmieniła historię sztuki.
25:26
W renesansowej Wenecji istniał rejestr,
25:29
którego próżno szukać w archiwach innych miast.
25:33
SPEAKER_00: Il catalogo delle principali e più honorate cortigiana di Venezia.
25:40
SPEAKER_00: Matko boska, co ja teraz przeczytam?
25:42
SPEAKER_00: Co ja w ogóle teraz przeczytam?
25:44
Ten rejestr to był spis najbardziej wpływowych kurtyzan wraz z
25:48
ich cennikiem i adresami.
25:51
Dielburke zwraca uwagę na fakt,
25:54
który wywraca naszą wiedzę o sztuce do góry nogami.
25:58
SPEAKER_00: To właśnie te kobiety,
26:00
SPEAKER_00: nazywane kortigianek oneste,
26:02
SPEAKER_00: czyli uczciwymi kurtyzanami,
26:05
SPEAKER_00: stały się prawdziwymi architektkami nowożytnego portretu kobiecego.
26:11
SPEAKER_00: Zacznijmy od przełamania barier wizualnych.
26:14
SPEAKER_00: Czyli pamiętacie jak mówiliśmy o Vergogna,
26:18
SPEAKER_00: skromności dam,
26:19
SPEAKER_00: które na obrazach uciekały wzrokiem w bok?
26:21
Portrety Kurtyzan malowane przez takich mistrzów jak Palma
26:25
Veccio czy Paris Bordone
26:28
SPEAKER_00: wprowadzają coś radykalnego.
26:31
SPEAKER_00: Bezpośredni kontakt wzrokowy.
26:33
SPEAKER_00: Burke analizuje ten gest jako akt przejęcia władzy.
26:37
Kurtyzana na obrazie nie jest wystawiona na sprzedaż,
26:40
w cudzysłowie,
26:41
przez ojca.
26:42
SPEAKER_00: Ona sama zarządza swoim wizerunkiem.
26:45
SPEAKER_00: Jej spojrzenie jest zaproszeniem, ale i wyzwaniem.
26:49
SPEAKER_00: To właśnie w tym kręgu narodził się typ portretu,
26:52
SPEAKER_00: który dziś uznajemy za najbardziej nowoczesny,
26:55
SPEAKER_00: taki,
26:56
SPEAKER_00: w którym modelka posiada własną niepokojącą agencję.
27:01
Kluczowym elementem,
27:02
który Burke wyciąga z traktatów epoki jest manipulacja
27:06
naturalnością.
27:08
SPEAKER_00: Kurtyzany były mistrzeniami w udawaniu,
27:10
SPEAKER_00: że ich uroda jest dziełem przypadku,
27:13
SPEAKER_00: a nie godzin spędzonych przed lustrem.
27:16
Używały one specyficznych kosmetyków,
27:18
o których Burke pisze z niemal detektywistyczną precyzją.
27:22
Podczas gdy damy używały ciężkiej bieli ołowiowej,
27:26
kurtyzany promowały twardy.
27:29
czyli róż do policzków i warg,
27:31
który miał sugerować wieczną witalność i podniecenie.
27:35
SPEAKER_00: Ale najbardziej fascynujące były ich włosy.
27:39
SPEAKER_00: Wenecja słynęła z weneckiego blondu.
27:43
SPEAKER_00: Burke opisuje ten proces,
27:45
jako że kobiety godzinami przesiadywały na dachach domu w
27:48
specjalnych kapeluszach
27:49
SPEAKER_00: bez denka,
27:50
SPEAKER_00: tak zwane solana,
27:52
SPEAKER_00: wystawiając włosy nasączone miksturą z cytryny i moczu na działanie
27:59
SPEAKER_00: Malarze,
28:00
SPEAKER_00: tacy jak Tycjan,
28:01
SPEAKER_00: uwiecznili ten złocisty odcień jako szczyt erotyzmu,
28:05
SPEAKER_00: ale Burke przypomina,
28:07
SPEAKER_00: to był efekt chemicznego eksperymentu,
28:10
SPEAKER_00: który kurtyzany przeprowadzały na własnych ciałach,
28:14
SPEAKER_00: by odróżnić się od matowych szlachcianek.
28:18
SPEAKER_00: Kolejnym aspektem jest atrybut intelektualny.
28:21
Jill Burke podkreśla,
28:23
że portret kurtyzany był często portretem intelektualistki.
28:28
SPEAKER_00: Weneckie cortigiane oneste były wykształcone.
28:31
SPEAKER_00: Pisały sonety i grały na instrumentach.
28:35
SPEAKER_00: Na obrazach często widzimy je z lutnią lub tomikiem poezji Petrarchi.
28:40
SPEAKER_00: To był komunikat.
28:41
SPEAKER_00: Mój umysł jest równie drogi jak moje ciało.
28:46
SPEAKER_00: Słynna Weronika Franco,
28:48
SPEAKER_00: której burkę poświęca sporo miejsca,
28:50
SPEAKER_00: w książce używa poezji i malarstwa do walki z mizoginią.
28:56
SPEAKER_00: Jej poczet nie miał mówić jestem piękna, miał mówić jestem autorką.
29:01
SPEAKER_00: To całkowita zmiana paradygmatu.
29:04
Piękno staje się opakowaniem dla intelektu,
29:07
a nie dowodem na pasywną cnotę.
29:10
SPEAKER_00: Fascynującym wątkiem w książce jest moda transgresyjna.
29:15
SPEAKER_00: Kurtyzany celowo łamały prawa przeciwko zbytkowi, leggi suntuarie.
29:21
SPEAKER_00: Jeśli prawo zabraniało damom noszenia jedwabiu w określonym kolorze,
29:26
SPEAKER_00: kurtyzany nosiły go demonstracyjnie.
29:30
SPEAKER_00: Burka opisuje jak te kobiety stawały się chodzącymi prowokacjami.
29:35
SPEAKER_00: Na portretach często widzimy je w strojach,
29:37
SPEAKER_00: które odsłaniają jedno ramię lub mają rozpięte koszule.
29:42
SPEAKER_00: To tak zwane disordine studiato, czyli studiowany nieład.
29:47
SPEAKER_00: Malarz miał za zadanie uchwycić ten moment pozornej przypadkowości,
29:52
SPEAKER_00: który w rzeczywistości był precyzyjnie wyreżyserowany,
29:57
SPEAKER_00: by przyciągnąć uwagę najbogatszych patronów.
30:01
SPEAKER_00: Jednak Burke nie idealizuje tego świata.
30:05
SPEAKER_00: Zwraca uwagę na biopolitykę starzenia się.
30:09
SPEAKER_00: Dla Kurtyzany każda zmarszczka była wyrokiem finansowym.
30:14
Książka przytacza drastyczne przepisy na odmładzenie skóry za
30:18
pomocą destylatów z
30:20
SPEAKER_00: gołębi czy jaszczurek,
30:22
SPEAKER_00: które miały napinać cerę.
30:25
SPEAKER_00: To tutaj w świecie kurtyzan narodziła się obsesja wiecznej młodości,
30:30
SPEAKER_00: którą malarze musieli wspierać swoim pędzlem.
30:34
SPEAKER_00: Portret kurtyzany musiał być wieczny,
30:36
bo jej realne ciało było przerażająco kruche i zależne od
30:41
humoru kochanków.
30:43
SPEAKER_00: Warto tu przywołać analizę burkę dotyczącą portretu kobiety jako flory.
30:49
SPEAKER_00: Flora, rzymska bogini wiosny stała się idealnym kostiumem dla kurtyzany.
30:55
SPEAKER_00: Odsłonięta pierś, naręcza kwiatów, rozpuszczone złociste włosy.
31:02
To wszystko były symbole chłodności i dostępności,
31:06
ale podane w szlachetnym sosie mitologicznym.
31:10
SPEAKER_00: Malarz dawał kurtyzanie alibi.
31:13
SPEAKER_00: Nie malował jej jako osoby świadczącej usługi, ale jako bóstwo.
31:18
SPEAKER_00: To był najwyższy poziom manipulacji obrazem.
31:23
Zamykamy rozdział o kobietach,
31:25
które odważyły się patrzeć prosto w oczy artysty i widza.
31:29
SPEAKER_00: Wiemy już jak uroda stała się dla nich drogą do wykształcenia i wpływów,
31:35
SPEAKER_00: ale renesans to nie tylko Wenecja i salony piękności.
31:40
SPEAKER_00: W kolejnej części zajrzymy w najbardziej mroczne miejsce tej epoki,
31:45
SPEAKER_00: do tekstów medycznych i łóżek porodowych.
31:49
SPEAKER_00: Dzierburke odkrywa jak wielcy mistrzowie,
31:53
tacy jak Leonardo da Vinci próbowali połączyć anatomie z
31:57
ideałem piękna i jak
32:00
SPEAKER_00: przerażenie kobiecą biologią wpłynęło na to,
32:03
SPEAKER_00: co ostatecznie lądowało na płótnie.
32:07
Porozmawiamy o ciele,
32:09
które nie pasowało do obrazu i o tym,
32:13
jak sztuka próbowała je naprawić.
32:17
Dzilburke w swojej książce stawia tezę,
32:20
która może zszokować miłośników klasycznego piękna.
32:24
SPEAKER_00: Renesansowy portret był formą wizualnej sterylizacji.
32:28
SPEAKER_00: W epoce,
32:29
SPEAKER_00: w której medycyna była jeszcze w powijakach,
32:32
SPEAKER_00: a ciało kobiety postrzegano jako mroczne,
32:35
SPEAKER_00: wilgotne i nieprzewidywalne terytorium,
32:39
SPEAKER_00: malarstwo miało za zadanie narzucić mu porządek.
32:43
Wielcy mistrzowie tacy jak Leonardo da Vinci czy Michelangelo
32:48
nie tylko malowali
32:49
SPEAKER_00: skórę,
32:50
SPEAKER_00: oni próbowali zrozumieć mechanizm,
32:53
SPEAKER_00: który pod nią drga,
32:54
SPEAKER_00: by móc go lepiej kontrolować.
32:57
SPEAKER_00: Zacznijmy od obsesji na punkcie symetrii.
33:01
SPEAKER_00: Jill Burke przywołuje postać Leonarda,
33:04
SPEAKER_00: który jako jeden z pierwszych artystów przeprowadzał sekcję zwłok.
33:09
SPEAKER_00: Leonardo był zafascynowany anatomią,
33:12
SPEAKER_00: ale jego rysunki anatomiczne kobiet różnią się od rysunków mężczyzn.
33:18
Często poprawiał on kobiece narządy,
33:21
by pasowały do geometrycznych ideałów.
33:24
SPEAKER_00: Dlaczego?
33:26
ponieważ w renesansie wierzono,
33:27
że asymetria ciała jest dowodem na grzech lub chorobę.
33:32
SPEAKER_00: Malarz tworząc portret działał jak chirurg plastyczny.
33:36
Usuwał niedoskonałości biologii,
33:38
by stworzyć ciało,
33:40
które jest matematycznie doskonałe.
33:43
SPEAKER_00: Burke zauważa,
33:44
że ta matematyzacja piękna miała na celu odcięcie kobiety od
33:49
jej fizjologii,
33:50
SPEAKER_00: od krwawienia,
33:52
SPEAKER_00: bólu i procesów,
33:54
SPEAKER_00: których mężczyźni tamtej epoki po prostu się bali.
33:58
SPEAKER_00: Kluczowym i niezwykle mrocznym wątkiem,
34:01
który Burke wydobywa z traktatów medycznych jest strach przed
34:04
wędrującą maciejcą.
34:07
Zgodnie z ówczesną wiedzą opartą na pismach starożytnych macica
34:11
była uznawana za
34:13
SPEAKER_00: żywy,
34:13
SPEAKER_00: niemal niezależny organizm,
34:15
który mógł przemieszczać się wewnątrz kobiety wywołując
34:19
histerię lub duszności.
34:21
SPEAKER_00: Jak to się ma do sztuki?
34:23
SPEAKER_00: Burke zauważa,
34:24
SPEAKER_00: że sztywne,
34:25
niemal pionowe pozy kobiet na portretach Piera de la Francesca
34:29
czy Bronzina nie
34:31
SPEAKER_00: były tylko kwestią mody.
34:32
SPEAKER_00: Miały one sugerować stabilność i opanowanie biologicznego chaosu.
34:38
SPEAKER_00: Kobieta na obrazie jest zamrożona,
34:41
SPEAKER_00: by jej ciało nie mogło sprawić żadnej nieprzyjemnej niespodzianki.
34:46
Portret był więc wizualnym gwarantem zdrowia psychicznego i
34:50
fizycznego modelki.
34:52
SPEAKER_00: Kolejnym aspektem jest tabu chłodności i ciąży.
34:56
SPEAKER_00: Choć renesans wielbił macierzyństwo w postaci Madonny,
35:00
SPEAKER_00: realna,
35:01
SPEAKER_00: biologiczna ciąża była w malarstwie portretowym niemal nieobecna.
35:06
SPEAKER_00: Gielburke analizuje nieliczne wyjątki,
35:09
SPEAKER_00: jak Ladonna Gravida Rafaela i dochodzi do wniosku,
35:13
SPEAKER_00: że ciąża była pokazywana tylko wtedy,
35:16
SPEAKER_00: gdy była bezpieczna,
35:18
SPEAKER_00: czyli legalna i dynastycznie pożądana.
35:22
SPEAKER_00: Jednak nawet wtedy malarze stosowali triki.
35:26
SPEAKER_00: Dłonie oparte na brzuchu,
35:28
SPEAKER_00: odpowiednie ułożenie fałd,
35:29
SPEAKER_00: ciężkiego materiału,
35:31
SPEAKER_00: które musiały ukryć nieestetyczne zmiany w sylwetce.
35:35
SPEAKER_00: Burke podkreśla,
35:36
SPEAKER_00: że renesansowa estetyka nie tolerowała rozstępów,
35:40
SPEAKER_00: obrzęków czy zmian pigmentacyjnych skóry.
35:45
Malarz musiał utrzymać iluzję,
35:47
że dama jest wiecznie gotowa,
35:49
ale nigdy zużyta biologią.
35:52
SPEAKER_00: Obraz miał być dowodem na to,
35:54
SPEAKER_00: że dama panuje nad swoim ciałem tak skutecznie,
35:57
SPEAKER_00: że jej fizjologia przestaje istnieć dla obserwatora.
36:01
SPEAKER_00: Musimy też wspomnieć o teorii żeńskiego nasienia.
36:05
SPEAKER_00: Wiele traktatów medycznych tamtej epoki sugerowało,
36:08
SPEAKER_00: że kobieta,
36:09
SPEAKER_00: aby począć dziecko,
36:10
SPEAKER_00: musi doznać przyjemności.
36:13
SPEAKER_00: Burke wskazuje,
36:14
że to przekonanie paradoksalnie dawało kobietom pewną dozę
36:17
wizualnej sensualności
36:20
SPEAKER_00: na obrazach.
36:21
Malarze,
36:22
tacy jak Giorgione czy Tytian,
36:24
malując swoje Wenus,
36:26
przemycali sugestie podniecenia.
36:28
Lekki rumieniec,
36:30
rozchylone usta,
36:31
ale zawsze w ramach bezpiecznego,
36:34
mitologicznego kostiumu.
36:37
To było pożądanie funkcjonalne,
36:39
miało sugerować płodność,
36:41
a nie indywidualną wolność seksualną.
36:45
SPEAKER_00: Warto tu przywołać analizę Burkę dotyczącą portretu Beatrice Dester.
36:50
SPEAKER_00: Beatrice zmarła podczas połogu w wieku 21 lat.
36:54
SPEAKER_00: Jej portrety pokazują ją jako uosobienie spokoju i bogactwa,
36:59
SPEAKER_00: całkowicie odcinając widza od tragicznej rzeczywistości jej krótkiego,
37:05
SPEAKER_00: zdominowanego przez ciążę życia.
37:09
Burkę zauważa,
37:10
że sztuka renesansu pełniła funkcję werniksu na rzeczywistość.
37:15
SPEAKER_00: Wygładzała brutalną prawdę o śmiertelności okołoporodowej,
37:19
SPEAKER_00: zastępując ją obrazem kobiety jako wiecznej,
37:22
SPEAKER_00: niewzruszonej ikony.
37:25
SPEAKER_00: Wiemy już jak anatomia Leonarda i lęki medyków ukształtowały ramy,
37:29
SPEAKER_00: w których musiała zmieścić się kobieta.
37:32
Malarz nie był tylko artystą,
37:35
był kimś w rodzaju strażnika granicznego między naturą a
37:39
kulturą.
37:40
W tej ostatniej części wyjdziemy może z sal muzealnych i
37:43
wrócimy do współczesności.
37:45
SPEAKER_00: Jill Burke w swojej książce nie zostawia nas w XVI wieku.
37:49
SPEAKER_00: Ona pokazuje,
37:50
SPEAKER_00: że te same kody,
37:52
które poprawiały Beatrice Dester czy Ginevre de Benci działają
37:56
dziś w naszych
37:58
SPEAKER_00: telefonach i gabinetach medycyny estetycznej.
38:01
Porozmawiamy o tym jak odzyskać swój obraz i czy w ogóle jest
38:05
możliwe patrzenie na
38:06
SPEAKER_00: kobietę bez renesansowego filtra.
38:10
SPEAKER_00: Stoisz przed ekranem swojego telefonu,
38:13
SPEAKER_00: przesuwając palcem po zdjęciach,
38:15
SPEAKER_00: które przed chwilą zrobiłaś.
38:17
SPEAKER_00: Wybierasz jedno,
38:18
SPEAKER_00: nakładasz filtr,
38:19
SPEAKER_00: który wygładza cerę,
38:20
SPEAKER_00: wyostrza kości policzkowe i dodaje blasku oczom.
38:24
SPEAKER_00: Gilburke kończy swoją opowieść uderzającą tezą.
38:28
SPEAKER_00: To nie jest tylko niewinna zabawa technologią.
38:31
To jest moment,
38:32
w którym stajesz się bezpośrednią spadkobierczynią Brunzina i
38:37
Leonarda.
38:38
SPEAKER_00: Pytanie,
38:38
które musimy sobie zadać na koniec tej drogi brzmi czy przez te
38:43
półtysiąclecia
38:45
SPEAKER_00: nauczyliśmy się czegokolwiek o wolności?
38:48
SPEAKER_00: Czy tylko udoskonaliliśmy metody opresji?
38:53
SPEAKER_00: Zaczynamy od psychologii
38:56
SPEAKER_00: Instagramowej Burka uważa,
38:58
że współczesne standardy urody dyktowane przez algorytmy mediów
39:01
społecznościowych
39:03
SPEAKER_00: są niemal identyczne z tymi,
39:04
SPEAKER_00: które opisał Agnolo Firenzuola w XVI wieku.
39:09
SPEAKER_00: Ideał kocich oczu,
39:11
SPEAKER_00: małego nosa i nieskazitelnie gładkiej,
39:14
SPEAKER_00: jasnej cery to renesansowy kanon w wersji cyfrowej.
39:19
SPEAKER_00: Kiedyś to malarz poprawiał nos modelki na obrazie.
39:23
By sugerował szlachetność dziś robi to za nas sztuczna
39:27
inteligencja lub chirurg plastyczny.
39:29
Ta obsesja na punkcie symetrii i unifikacji twarzy jest
39:33
powrotem do renesansowej fizjognomiki.
39:37
SPEAKER_00: Nadal wierzymy, że dobry wygląd jest powodem na dobre, udane życie.
39:43
SPEAKER_00: Kolejnym punktem wspólnym jest toksyczność technologii piękna.
39:46
SPEAKER_00: Jill Burke poświęciła wiele stron opisom zatruć ołowiem i arszenikiem,
39:52
SPEAKER_00: które były ceną za alabastrową cerę.
39:55
SPEAKER_00: Dziś choć nie smarujemy twarzy trucizną w tak dosłownym sensie,
39:59
SPEAKER_00: nasza kultura wellness i medycyny estetycznej operuje na podobnym ryzyku.
40:06
SPEAKER_00: Zabiegi, które mają zatrzymać czas są nowoczesną formą alchemii.
40:12
SPEAKER_00: Burke stawia sprawę jasno.
40:14
SPEAKER_00: Lęk przed starzeniem się,
40:16
SPEAKER_00: który zmuszał kurtyzany do używania kwasów jest tym samym lękiem,
40:20
SPEAKER_00: który napędza dzisiejszy przemysł anti-aging.
40:24
Portret renesansowy miał być wieczny i my również próbujemy
40:28
zamienić nasze życie w
40:29
SPEAKER_00: serię wiecznych,
40:31
SPEAKER_00: statycznych obrazów odcinając się od biologicznej prawdy o przemijaniu.
40:36
SPEAKER_00: Fascynującym wątkiem jest powrót studiowanego nieładu.
40:41
SPEAKER_00: To co weneckie kurtyzany osiągały poprzez lekko rozpiętą koszulę,
40:45
SPEAKER_00: my dziś nazywamy stylem no makeup,
40:48
SPEAKER_00: czyli nie mam makijażu i to jest właśnie makijaż.
40:52
SPEAKER_00: Dilburke tłumaczy, że to najbardziej wyrafinowana forma kontroli.
40:56
SPEAKER_00: Musisz włożyć ogromny wysiłek w to,
40:58
SPEAKER_00: by wyglądać jakbyś nie włożyła żadnego wysiłku w to jak wyglądasz.
41:03
SPEAKER_00: To jest czysta sprezzatura z traktatów Castiglioniego.
41:08
Malarstwo renesansowe uczyło nas jak ukrywać proces tworzenia i
41:12
my dziś robimy to
41:14
SPEAKER_00: samo,
41:14
SPEAKER_00: usuwając ślady edycji z naszych zdjęć,
41:17
SPEAKER_00: by udawać,
41:18
SPEAKER_00: że nasza perfekcja jest naturalnym darem.
41:22
SPEAKER_00: Ale książka Burke niesie też ważne ostrzeżenie dotyczące podmiotowości.
41:28
SPEAKER_00: W renesansie kobieta była obiektem, na który się patrzyło.
41:32
SPEAKER_00: Portręt należał do fundatora.
41:34
SPEAKER_00: Dziś wydaje nam się, że mamy pełną kontrolę, bo same robimy sobie selfie.
41:39
SPEAKER_00: Ale czy na pewno?
41:41
SPEAKER_00: Burke sugeruje,
41:41
SPEAKER_00: że gdy poddajemy się dyktatowi filtrów,
41:44
SPEAKER_00: stajemy się jednocześnie fundatorem,
41:47
SPEAKER_00: malarzem i ofiarą.
41:49
SPEAKER_00: Nasze spojrzenie na same siebie jest zapośredniczone przez oko systemu,
41:54
SPEAKER_00: który nadal wymaga od nas,
41:56
SPEAKER_00: byśmy były wyczyszczone z fizjologii.
41:59
SPEAKER_00: Jesteśmy strażniczkami własnego więzienia.
42:03
SPEAKER_00: Warto tu przywołać finałową myśl Jill Burke o odzyskaniu obrazu.
42:08
SPEAKER_00: Autorka zachęca nas,
42:09
SPEAKER_00: byśmy patrzyły na portrety w muzeach nie jako na ideały do naśladowania,
42:14
SPEAKER_00: ale jako na historyczne przestrogi.
42:17
SPEAKER_00: Kiedy widzisz Ginerwę de Benci,
42:20
SPEAKER_00: zobacz w niej kobietę,
42:22
SPEAKER_00: której odebrano rzęsy,
42:23
SPEAKER_00: brwi i głos w imię czystości formy.
42:27
SPEAKER_00: To powinno być dla nas oczyszczające.
42:30
SPEAKER_00: Zrozumienie,
42:31
SPEAKER_00: że piękno renesansowe było konstruktem politycznym i finansowym,
42:36
SPEAKER_00: pozwala nam z dystansem spojrzeć na współczesne trendy.
42:41
SPEAKER_00: Co więc możemy zrobić?
42:43
SPEAKER_00: Burke sugeruje celebrację błędu.
42:45
SPEAKER_00: W świecie,
42:46
SPEAKER_00: który od 500 lat próbuje nas wygładzić,
42:49
SPEAKER_00: aktem buntu jest pokazanie tekstury skóry,
42:52
SPEAKER_00: zmęczenia,
42:53
SPEAKER_00: prawdziwego kształtu nosa czy zmarszczek mimicznych.
42:57
To powrót do autentycznej anatomii,
43:00
której Leonardo tak bardzo chciał narzucić geometrię.
43:04
SPEAKER_00: Renaissance nauczył nas jak patrzeć, ale też jak kłamać spojrzeniem.
43:10
SPEAKER_00: Dowiedzieliśmy się,
43:11
SPEAKER_00: że za każdym boskim uśmiechem Monelisy kryje się rygorystyczna dieta,
43:17
SPEAKER_00: ból gorsetu i społeczny zakaz śmiechu.
43:21
Zobaczyliśmy jak uroda stała się walutą i jak kobiety od
43:26
księżnych po kurtyzany
43:28
SPEAKER_00: próbowały w tym systemie odnaleźć choć trochę przestrzeni dla siebie.
43:34
Dziś zamykając tę historię wychodzimy z muzeum bogatsi o jedno
43:38
kluczowe narzędzie.
43:40
SPEAKER_00: Świadome spojrzenie.
43:42
SPEAKER_00: Nie dajmy się już nigdy przekonać, że uroda to nasza cnota.
43:47
SPEAKER_00: Uroda to tylko kostium, który historia nakłada nam na ramiona.
43:51
Prawdziwa twarz renesansowej kobiety i Twoja twarz jest
43:56
znacznie ciekawsza niż
43:58
SPEAKER_00: jakikolwiek portret,
43:59
SPEAKER_00: który kiedykolwiek namalowano.
44:02
SPEAKER_00: Jest nieregularna, jest żywa i nie mieści się w żadnej ramie.
44:08
SPEAKER_00: Dziękuję, że wysłuchaliście analizę opartej na badaniach Dilburke.
44:12
SPEAKER_00: Na podstawie jej książki Jak być kobietą renesansu Mam nadzieję,
44:17
że teraz ilekroć spojrzycie na renesansowe płótno Usłyszycie
44:20
pod nim szept kobiet,
44:21
które miały odwagę istnieć naprawdę Poza warstwą farby i ołowiu
44:27
Słuchaliście Art
44:28
SPEAKER_00: Perspective?
44:29
Ja nazywam się Dorota Szarnowska Patrzcie pod powierzchnię Do
44:33
usłyszenia w kolejnym
44:34
SPEAKER_00: odcinku Cześć!