Latest / Przygody Felka Wafelka - bajki dla dzieci / Czy mamy w sobie DNA dinozaura? 🦖 nauka dla dzieci | Felek Wafelek (SNF_009)

Transcript

Czy mamy w sobie DNA dinozaura? 🦖 nauka dla dzieci | Felek Wafelek (SNF_009) · Przygody Felka Wafelka - bajki dla dzieci

• 0:00
  Cześć, tu felek wafelek, twój czekoladowy odkrywca z
• 0:03
  wafelkowym sercem i głową pełną pytań.
• 0:07
  Pewnego wieczoru siedziałem sobie pod drzewem, skutkiem
• 0:10
  gorącego kakao, zbitą śmietaną i pomyślałem hm, czy w moim
• 0:15
  czekoladowym palcu może być kawałek dinozaura?
• 0:20
  Brzmi jak bajka o kosmitach, ale profesor pstryczek mówi, że
• 0:24
  świat to wielka maszyna do recyklingu, nic się nie marnuje,
• 0:28
  nawet najmniejszy atom, więc jeśli trex kiedyś kichnął w
• 0:33
  dżungli i ten kich przemierzał planetę wśród chmur, to kto wie,
• 0:38
  może jakiś jego atom właśnie wleciał do mojego nosa?
• 0:42
  Myślicie, że was bujam wcale nie.
• 0:45
  Każdy z nas, ja ty, twój kot, a nawet twój smartfon jesteśmy
• 0:50
  zbudowani z atomów maleńkich cegiełek materii.
• 0:53
  Te same atomy i pierwiastki, głównie węgiel, tlen, wodór,
• 0:57
  azot. Tworzyły kiedyś dinozaury,
• 1:00
  prehistoryczne rośliny, a jeszcze wcześniej gwiazdy w
• 1:04
  kosmosie, gdy coś umiera, jego atomy nie znikają, tylko wędrują
• 1:08
  dalej. Wyobraź sobie, gdy liść z drzewa
• 1:12
  spada na ziemię. Najpierw się rozkłada, potem
• 1:15
  trafia do gleby, a potem nowa roślina wyrasta w tym miejscu i
• 1:19
  wypija jego pozostałości przez korzenie.
• 1:21
  Następnie tą roślinę zjada jakieś zwierzę czy nawet
• 1:24
  człowiek, bo niechaj będzie to pyszny pomidor.
• 1:28
  Ten cykl się powtarza na okrągło.
• 1:30
  Odsetek 1000 milionów lat. To tak jakby przyroda miała
• 1:35
  nieskończony system recyklingu, który działa od zawsze.
• 1:39
  Niektórzy naukowcy mówią, że nasze ciała to tymczasowe
• 1:43
  wypożyczalnie atomów. Na chwilę składamy je w kształt
• 1:47
  człowieka, drzewa albo czekoladowego wafla, a potem
• 1:52
  oddajemy spowrotem światu. Nie chcę was martwić, ale
• 1:55
  jesteście starzy. Oj, bardzo starzy większość
• 2:00
  atomów w naszym ciele ma ponad 13 miliardów lat.
• 2:04
  Powstały, kiedy wszechświat był jeszcze malutką, gorącą kulką
• 2:07
  energii. Tak 13 miliardów wyobrażacie
• 2:12
  sobie taką ilość świeczek na torcie?
• 2:14
  Ha, albo jeszcze lepiej poproście o wszystkie zaległe
• 2:18
  prezenty urodzinowe. Nie wiem czy wiesz, ale gdy
• 2:22
  wdychasz powietrze w każdym oddechu, masz około 25 miliardów
• 2:27
  miliardów cząsteczek. Można więc powiedzieć, że jest
• 2:31
  duża szansa na to w jednej porcji wdechu mogą znaleźć się
• 2:34
  atomy, które kiedyś były w płucach trexa, kleopatry czy
• 2:38
  nawet Kopernika. A teraz uwaga.
• 2:41
  Będzie czekoladowa petarda z nauki.
• 2:44
  Naukowcy potrafią śledzić podróż atomów tak dokładnie tak jak
• 2:49
  kurier śledzi twoją paczkę. Kiedy zamówiłeś z internetu
• 2:52
  paczkę ze świeżym kakao? Używają do tego sposobu, który
• 2:56
  brzmi bardzo poważnie. Znakowanie izotopowe no jasne i
• 3:00
  tu ląduje pytanie, co to w ogóle są te izotopy i czy trzeba się
• 3:06
  ich bać? Spokojnie, moi drodzy odkrywcy,
• 3:09
  nie trzeba izotopy, to nie potwory z laboratorium, tylko
• 3:13
  rodzeństwo pierwiastków wyglądają prawie tak samo, tylko
• 3:17
  mają w środku o jeden lub 2 neutronki, więc.
• 3:20
  Lub mniej. To trochę jak w rodzinie jeden
• 3:23
  brat jest wyższy, drugi ma okulary, ale obaj to wciąż ci
• 3:27
  sami węgle, tylko w różnych wersjach.
• 3:30
  Kontynuując przykład braci węgiel i nie nie chodzi o ten
• 3:34
  węgiel, którym palisz w piecu, tylko o węgiel jako pierwiastek.
• 3:39
  Węgiel 12 to ten zwykły, który wchodzi w skład każdej tabliczki
• 3:43
  czekolady. Węgiel 13.
• 3:46
  Jego spokojny kuzyn, właśnie którego naukowcy używają do
• 3:49
  śledzenia atomów. Bezpieczny jak ciepłe kakao.
• 3:54
  Węgiel 14 to już bardziej energetyczny brat potrafi
• 3:58
  wysyłać maleńkie promyczki energii, które pomagają
• 4:01
  naukowcom mierzyć wiek skamielin i zabytków.
• 4:05
  Może to być też ten brat, który zawsze więcej psoci, a wina i
• 4:09
  tak spada na ciebie. To właśnie dzięki niemu wiemy
• 4:12
  ile lat mają kości dinozaurów, więc zamiast się go bać, trzeba
• 4:16
  mu podziękować za całą historię, którą pomaga odkrywać nawet za
• 4:20
  jego psoty. Ale niektóre izotopy
• 4:24
  rzeczywiście są trochę niebezpieczne, określa się je
• 4:27
  jako izotopy radioaktywne, czyli takie, które z czasem się same
• 4:32
  rozładowują, tak jak bateria, która oddaje trochę swojej
• 4:35
  energii w postaci promieniowania.
• 4:38
  Ale spokojnie w laboratoriach używa się ich w mikroskopijnych
• 4:42
  ilościach, a naukowcy noszą specjalne fartuchy i czujniki,
• 4:46
  które pilnują bezpieczeństwa jak czekoladowi strażnicy z kolei te
• 4:50
  zwykłe izotopy, takie jak węgiel trzynasty, są zupełnie
• 4:54
  bezpieczne. Można je śledzić nawet w
• 4:56
  badaniach jedzenia, roślin czy powietrza.
• 5:00
  To właśnie one pomagają odkrywać cykl życia atomów bez żadnych
• 5:04
  iskier, wybuchów ani potworów z probówki.
• 5:09
  Więc odpowiedź felka brzmi, nie ma się czego bać.
• 5:12
  Izotopy to po prostu naukowe rodzeństwo pierwiastków, jedne
• 5:16
  spokojne jak budyń, inne, trochę bardziej energiczne jak napój
• 5:20
  gazowany, ale wszystkie potrzebne, żeby świat działał i
• 5:24
  żebyśmy rozumieli jego historię. I tu dochodzimy do
• 5:29
  najważniejszego pytania, czy naprawdę mamy w sobie DNA
• 5:33
  dinozaura? Nie DNA, nie przetrwałoby tak
• 5:38
  długo. To bardzo delikatna cząsteczka
• 5:40
  zbudowana z 1000 atomów, która z czasem się rozpada, nawet jeśli
• 5:45
  była zamknięta w bursztynie jak w filmach, ale i tu robi się
• 5:50
  ciekawie, choć samo DNA zniknęło atomy pierwiastków, z których
• 5:55
  było zbudowane, czyli węgiel, azot, tlen, fosfor i wodór.
• 5:59
  Nadal istnieją, krążą w ziemi, wodzie i powietrzu, więc może
• 6:05
  dziś oddychasz powietrzem, w którym jest atom tlenu, który
• 6:08
  kiedyś był w komórce dinozaura. Nie masz więc jego dna?
• 6:13
  Ale możesz mieć w sobie ten sam atom, który miliony lat temu
• 6:16
  budował jego ogon, ząb albo serce, czyli w ekologicznie
• 6:21
  mówiąc spokojnie, nie jesteś potomkiem dinozaura, ale
• 6:26
  współdzielisz z nim materię wszechświata, a teraz moi
• 6:29
  czekoladowi odkrywcy mam dla was pytanie z samego serca w
• 6:33
  ekologii, zamknij oczy i pomyśl, jaki wyjątkowy atom może
• 6:38
  mieszkać w tobie. Może taki, który kiedyś pływał w
• 6:41
  ogonie rekina, a może latał w skrzydle kolibra, albo był
• 6:45
  częścią kamienia, po którym stąpał sam dinozaur?
• 6:48
  Jak myślisz, czy możesz mieć w sobie atom, który widział
• 6:52
  narodziny gwiazdy? Napisz w komentarzu swoje
• 6:55
  propozycje. Im dłużej o tym myślę, tym
• 7:00
  bardziej czuję, że nie ma końca i początku jest tylko krążenie,
• 7:05
  atomy, które kiedyś budowały elementy dinozaurów, dziś mogą
• 7:09
  budować liście kamyki, a może nawet fragment twojego nosa w
• 7:14
  nauce nic nie ginie, tylko zmienia właściciela.
• 7:17
  Jesteśmy trochę jak dinozaury, trochę jak drzewa, a trochę jak
• 7:22
  czekolada. Każdy z nas to historia
• 7:24
  wszechświata opowiedziana w ciele, które oddycha, śmieje się
• 7:29
  i marzy, dzięki, że byliście dziś ze mną na czekoladowym
• 7:32
  tropie i pamiętajcie, każdy atom, który w was drzemię ma
• 7:37
  swoją starożytną przygodę. Dbajcie o nie, bo to najstarsze.
• 7:42
  Skarby świata. Jeżeli felek stał się już
• 7:44
  znajomym głosem w waszym domu. Zaobserwujcie nasz kanał i
• 7:48
  zostawcie ocenę to dla nas najmilszy sygnał, by opowiadać
• 7:52
  dalej, a jeśli chcecie wesprzeć przygody felka, możecie postawić
• 7:56
  mu symboliczne kakao na patronite.
• 7:59
  Ten mały gest daje nam wielką moc do tworzenia kolejnych
• 8:03
  historii na czekoladowym tropie link znajdziecie w opisie,
• 8:07
  dziękuję, że jesteście częścią tego świata.