Latest / Derin Detay / 🧠 DETAY #16 | Ahilik Anadolu'da Nasıl Bir Güç Haline Geldi?

Transcript

🧠 DETAY #16 | Ahilik Anadolu'da Nasıl Bir Güç Haline Geldi? · Derin Detay

0:23
Evet, değerli dostlar bugün gene detay bölümümüzün 10
0:30
altıncısında ahiliye böyle önceki bölümde söylediğim gibi
0:35
devam ediyoruz ama bu bölümde sizlere ahiliğin batı iyi
0:41
tarafından bahsetmeyeceğim ama ahiliğin anadolu'da nasıl bir
0:48
güç haline geldiğinden. Biraz söz etmek istiyorum.
0:53
Bundan önceki ahilik bölümümüzde hatırlarsanız hem ahi evrandan
0:59
bahsetmiştim hem de bu süre zarfında ahiliğin anadolu'nun
1:06
ruhunu nasıl şekillendirdiğinden bahsetmiştim.
1:10
Bugünse biraz daha siyasi bakımdan özellikle selçuklularla
1:16
birlikte bu topraklarda yani biladyum da anadoluda nasıl
1:24
güçlendiğini beraber biraz inceleyeceğiz ama bu incelemeyi
1:29
yaparken de hiç şüpheniz olmasın.
1:32
Ahi evrandan da biraz bahsedeceğim hatta.
1:36
Konuya şöyle girmek istiyorum, ahi evren'nın ortaya koyduğu ya
1:43
da bazı kaynaklarda. Kendisinin yazdığı söylenen
1:48
fakat. Böyle somut bir esere
1:51
vaslanmayan ama kendisinin yazdığı öngörülen değil, yani
1:56
öyle bir noktadan vaaz edilen bazı eserlerinden bahsetmek
2:02
istiyorum. Böyle başlayacağım sonrasında da
2:05
sizlere zaten siyasi harekette ahiliğin geldiği noktayı
2:11
bağdat'tan horasan'a ve elbette ki.
2:16
Hem orta asya'yı hem de anadolu'yu nasıl
2:19
şekillendirdiğinden de bahsedeceğim.
2:21
Tabii şunu başta söylemek lazım, Orta Asya bir şekilde anadolu'yu
2:28
şekillendirdi ama anadolu'daki birtakım kadim geleneklerinde bu
2:35
orta asya'ya bir takım tesirlerinin olduğunu biliyoruz
2:39
bunlardan da. Zamanla sizlere bahsedeceğim ama
2:44
dediğim gibi önce şu ahi evranın esenlerinden sizlere biraz
2:50
bahsetmek istiyor. Öncelikle en popüler
2:54
eserlerinden bir tanesi melaciyi Seyfi diyeceksiniz ki bu nedir
3:01
birinci Alaattin k'yı kupatın haslarından Kırşehir emiyle
3:07
Seyfettin tuğrun için kaleme alınmış olan bir eser.
3:13
Kendisi bunu kaleme alıyor. Ve bu eserin ehemmiyeti yani
3:18
ödevi. Anadolu'da filif edilen ilk
3:23
ilmihal olmasıdır. Ve bu vesileyle şunu da
3:28
söylememiz lazım ki, ahi nasürid'in Mahmut yani namı
3:33
diyar ahiye ran menaji Seyfi adlı bu eseriyle Anadolu ilmihal
3:40
geleneğinin yani ilim geleneğinin irfani geleneği
3:45
önünü açmıştır. Ama tabii ki sadece bu eseri
3:49
yazmamıştır kendisi. Aynı zamanda metali tür ima ya
3:56
da metali ül iman bazı kaynaklar da geçiyor.
3:59
Bu eserinde somuncu baba. Mahlasıyla bilinen.
4:05
Hamil ettin el aksaray'nin oğlu yani veli değil şair Yusuf
4:12
hakiki tarafından türkçeye tercüme edilmiştir.
4:16
Yani kendisi böyle bir eser yazıyor ve bu eseri de
4:22
hamidettin el aksarayının yani somuncu baba'nın oğlu.
4:28
Bir şekilde bunu alıyor. Ve Türkçe çeviriyor.
4:35
Yusuf hakiki tarafından. En önemli eserlerinden bir
4:39
diğeri hapşira. Tasarruf felsefesi üzerine.
4:44
Kaleme alınmış olan bir eser ve burada ne anlatılıyor derseniz
4:48
bu biraz daha mutasaflık üzerine yazılmış olan bir eser burada.
4:54
Allah'ın birliği yani vahdet onun sıfatları, yani esma'ül
5:00
üsta. Ve fiilleriyle peygamberlik ve
5:05
mart mad demek bu arada dönüp gidilecek yer manasına geliyor.
5:11
Bu meseleleri ihtiva ediyor ve hap sıra tül mukteri ve tiski
5:19
adlı iki adet tapsira örneğinin olduğunu da veriyoruz.
5:26
Bundan biraz tabii daha eski Türkçe kelimeler ama unutmayın
5:30
ki Anadolu geleneğinin de en önemli inimi hallerinden
5:35
eserlerinden bir tanesi. Tabi bir diğeri var.
5:39
Değerli dostlar le tarifin kıyasiye bu 4 ciltler teşekkür
5:44
ediyor. Yani 4 ciltten teşekkür ediyor.
5:48
Birinci cildinde felsefe. Ikincisinde ahlak ve siyaset.
5:56
Üçüncüsünde fıkıh ve dördüncüsünde de doğa ve ibadet
6:02
vardır. Tabii bunların bazılarını
6:04
bugünkü bazı siyasi liderleri okutmak lazım.
6:08
Çünkü bunlar hani açıkçası felsefe ve ahlak önce
6:12
öğrenmeleri lazım ki sonrasında fıkıh ve dua edebilsinler zaten
6:17
kendisi de yani ahi evranda bunu savunuyor.
6:22
Bir diğer eseri letaifi Hikmet sultan ikinci izzetti.
6:29
Köy kaosa sunulmuş olan bir siyaset nave.
6:33
Burada ahi evden sultan ikinci izzettiğin KK musa bir yol
6:39
haritası çiziyor ve siyasi olarak nasıl hareket etmesi
6:45
konusunda kendisine birtakım tavsiyeler yapıyor.
6:50
Ama tabii eserleri bitmiyor. Değerli dostlar bir diğer önemli
6:55
eseri. Aga encan bu kendisinin
6:58
vasiyetnamesi olarak geçiyor. Bir diğer esere mürşedi kifaye
7:06
buradan tamamen ruhani bir takım arayışlar içerisinde bulunuyor.
7:11
Ahi Evran ve diyor ki ruhun bekası nasıl oluşur?
7:17
Ve bununla ilgili bu arayışı dönemin en önemli sultanı olan
7:24
ve Selçuklu ya da en pahlak dönemini yaşatan birinci
7:30
aleyhdin keyqubata sunuluyor ya da daha bizim tarifle söylememiz
7:35
gerekirse Alaattin şey kubat. Devam ediyor eserlerinde bu
7:41
arada. Adlı bir eser yazıyor ve burada
7:46
da şeyh saddin kolyevi ithaf edilen.
7:51
Bir mektupta. Böyle bir eser kalemi aldığından
7:56
bahsediyor. Ve bunu taciktiğini çarşı için
8:01
yazdığından da dev vuruyor. Tabii burada size biraz önce
8:07
anlattığım gibi. Böyle bir nüsa hem merakname
8:11
olarak hem şecename olarak hem de fütüvvetname olarak çok da
8:18
ortaya çıkartılmış değil. Ama bu eserde böyle bir mektup
8:22
yazdığına. Iletiyor tabi bir taraftan da
8:27
olumi hakiki adlı bir eser yazıyor burada da.
8:31
Le tavfi Hikmet adıyla kaleme aldığı gene bir siyasette ve
8:35
kaleme alıyor ve bu eserden çok detaylı bir şekilde bahsettikten
8:39
sonra. Bu eserle ilgili bir belge
8:44
buldum. Yani yazdığı söyleniyor ama bu
8:49
ulumi hakiki diye bir belgenin olup olmadığıyla ilk ile bugün
8:55
de ahiler arasında bir soru işareti mecut.
9:01
Devam ediyor eserleri de il müüt teşvik diye bir eser yazıyor.
9:07
Bakın bu çok enteresan bir eser. Burada da biraz tıbba giriyor.
9:13
Ve tıbbın özellikle anatomi dalıyla.
9:17
Ve bu civarda süregelen bazı bilimlerle ilgili.
9:23
Bir takım anlatımlar yapıyor ve başta letaifi gıyasiye,
9:29
letaifül, Hikmet ve ahlakı nasi adlı eserde de bu eserinden yani
9:37
il mütü teşvikten çokça bahsediyor.
9:41
Yani teşvik ilmiyimden bahsediyor.
9:44
Bir arayıştan bir tıbbi arayıştan söz ediyor belki o
9:48
dönemde mesela kendisinin aslında bir taraftan da
9:52
botanikçi olduğunu biliyoruz. Bakın, denizli'ye kısa bir dönem
9:56
bu tutuklandıktan sonra serbest bırakıldığında oraya gidiyor.
10:01
Orada ahirilik geleneğiyle devam ettiriyor ve orada bir taraftan
10:06
ahi teşkilatını örgütlerken kurarken öteki taraftan da bahçe
10:11
işleriyle ve botanik'le çok ama çok yakından ilgileniyor.
10:16
Belki diyorum ki o dönemde tıpla ilgili de ya da simya ile ilgili
10:21
de bir takım muhtemel bir iki. Araştırmalar yapmıştır.
10:26
Ahi da söğüttin maht yani ahi evlat tabi eserlerine devam
10:33
ediyor ve kitabül afaide yılanlardan deniliyor.
10:37
Bakın, bu çok önemli çünkü Evran soyadının aslında ejder yani
10:43
anadoluların yılan tarifi aslında bazı fütüvvetnamelerde
10:49
ejder şeklinde de belirtildiği de bir önceki bölümde
10:53
bahsetmiştim ve burada çok çeşitli atıflar yapıyor.
10:59
Yılana belki bu bir sonraki ahilik bölümümüzde bu ahiliğin
11:04
biraz daha Bahattin iyi tarafından bahsedeceğim.
11:07
Belki bu kitab. Fail kısmına da biraz girerim
11:10
diye düşünüyorum. O yüzden lütfen takipte kalınız.
11:13
Ancak tabii bu eseri de diğer eserleri gibi bugüne dek ortaya
11:20
çıkarılmamıştır. Bir diğer esere yezdan şinad
11:24
burada felsefi eğilimleri çok ama çok kuvvetli bir eser olarak
11:31
karşımıza çıkıyor. Bu esiri Ahi Evran biraz önce
11:35
size bahsettiğim birinci Alaaddin keykubata ithaf ediyor.
11:41
Yani bir mürşidir. Kifaya 1'de yezdan şinat.
11:46
Bu bağlamda çok ama çok önemli iki eser olarak karşılıyor.
11:52
Çünkü ve Evran dışında. Sütle, verdiği el maktül olmak
11:57
üzere çeşitli kimselere de bu esiri var etmiştir.
12:02
Devam ediyor. Ahi evlat eserleri de ve
12:06
goşayışname isimli bir yeri eser yazıyor ve burada kendi hayatı
12:13
ve tatbikatları anlatılıyor. Yani bir nevi biyografik eser
12:18
olarak da karşımıza. Öteki taraftan da musariün
12:24
musari adlı bir reddiye yazıyor. Bu reddiyi kime yazıyor diye
12:29
soracak olursanız, şehbistani tarafından ibni sina'ya reddiye
12:36
olarak kaleme alınan bu musari eserine bizzat kendisi reddiye
12:43
yazıyor. Ve burada shiftistani
12:47
eleştiriyor. Çünkü şunu biliyoruz ki
12:50
bağdat'tan bu Anadolu topraklarına ilk olarak
12:54
kayseri'ye gelirken bu grubun içerisinde ibni sina'nın da
12:59
olduğu söylenir ve kendisinin tıpta merakı dolayısıyla da ibni
13:04
sina'yı her daim koruduğunu da biz bazı kaynaklardan okuyoruz.
13:10
Diğer eserlerine devam ediyor ve maddi facu zemni dünya diye bir
13:17
genel eser ortaya koyuyor ve burada da sihreveldi.
13:22
Eli maktülün vasiyetinin tercümesi şeklinde bir tercüme
13:26
yapıyor ahi'nin. Öteki taraftan tercümeyi el elve
13:31
ibadiye diye bir eser yazıyor. Bu da gene süre verdi.
13:35
El makulden tercüme olarak bunu görüyoruz, devam ediyor.
13:41
Tercüme iyi, nefsi ümnaika, burada da sultan Alaaddin ki
13:46
kubbatın emriyle ahi evrakın ibni sina'dan yaptığı tercümeden
13:51
de buradan bahsediyoruz. Diğer bir eseri gene bir
13:56
tercüman tercümeyi stabil hamsin fiil usulit gün bir kitabın
14:03
tercümesi ki muhtemelen beşinci kitabın tercümesi olarak
14:07
geçiyor. Peki ne üzerine?
14:09
Usul din üzerine din us usulü üzerine doğuda da ahi evrağı
14:14
fahridi dini razıden yaptığı bir tercümede yer alıyor.
14:20
Öte taraftan da tercümeyi teveccühül eten nahvvel hak gene
14:27
burada da sadweattin koreliğinin küçük bir evi sahnesinin
14:31
tercümesine yapıyor. Son iki esirine geldim.
14:35
Burada da tercümeyi mifta hülp. Sadettin konevîden yaptığı gene
14:39
bir tercüme eser ve son eser olarak da mektububat beyne
14:44
sadrettin koreli. Bu da burada da sadrettin
14:48
kolebiye yani kendi ahisine yazdı.
14:52
Özen mektupları da bu eser altında kalemi almış.
14:57
Ahi Evran yani farkındaysanız gayet kapsamlı bir takım.
15:03
Elbette ki bu eserlerin var olup olmadığı ile ilgili çeşitli soru
15:07
işareti olmakta değil de çok detaylı.
15:12
Eserler kaleme aldı. Bunu belli başlı ahi
15:16
dergahlarında tekkelerinde ve diğer bazı bölümlerinde
15:21
kütüphanelerde efendime söyleyeyim.
15:24
Merakname olarak şeyce ve name olarak ve fütüvvetname olarak
15:29
sakladığını da biliyoruz tabi ama en kuvvetli oldukları alansa
15:34
tabii ki ahilerin çok net bir şekilde kütü ve çünkü.
15:39
Fütüvvet teşkilatından bir önceki bölümde bahsettiğim gibi
15:44
fetö ve teşkilatının aslında anadoluya sirayet etmiş halinden
15:50
biz bahsediyoruz ki bunun da zaten fetha kelimesinden
15:54
geldiğini, yani genç, dinamik bir kardeş olarak aslında.
16:01
Bir kardeş kurum olarak anadolu'da teşekkür
16:05
ettirdiklerinden de bir şekilde bahsediyoruz.
16:10
Şimdi gelelim değerli dostlar. Bu bütün eserleri anlattıktan
16:13
sonra birazcık ahi kelimesinin ne mağaraya geldiğinden biraz
16:18
bahsedelim. Şimdi değerli dostlar bu son
16:21
derece önemli. Çünkü ahi kelimesinin ilk algımı
16:24
arapçada kardeşim. Manasında geliyor.
16:28
Fetha kelimesine geldiğini biraz önce söylemiştim.
16:32
Anadoluya gelindiğinde bu kelime faresi çoğul ekiyle birlikte ahi
16:39
an şeklinde kullanılmıştır ki bu ahiler manasında geliyor yani
16:46
ilk defa ahiler isimli. 1000 teşkilatı bu şekilde etimolojik
16:53
açıdan öğrenildiğini de buradan fark ediyoruz.
16:57
Bu etimolojik görüşe istinaden şöyle bir tespit yapılmış,
17:03
ahilik biraz önce söylediğim gibi fütü ve teşkilatını
17:08
anadoludaki müte kabiliyeti. Yani aynı şekilde kabul edilmiş
17:15
hali. Çünkü size biraz önce söylediğim
17:18
gibi. Fetakir misin Bağdat ta ve tabii
17:23
ki nizamiye medresesinde nasıl yorumlanmışsa o dönemde aynı
17:28
şekilde Anadolu topraklarında da ahi kelimesi aynı şekilde
17:34
yorumlanmış. Bu bakımdan bu son derece önemli
17:38
ama yeterli değildi. Yani uluslararası.
17:41
Çünkü bir diğer kelime de söz konusu, o da ikinci bir görüşe
17:47
göre antik Türkçe metinlerde ki bu antik Türkçe Metin derken
17:53
kastettiğim unsur. Vivanı lügatit türk ve tabii ki
17:59
kutak kubbit bu içi ana Türkçe antik metinde ahi kelimesi
18:06
cömert eli açık Yiğit, asil, nezih civan, mert ve ali cerrah
18:13
manasındaki akıl kelimesinden geldiğine yönelik.
18:18
Bir tespit var. Şimdi bunların hangisi doğru?
18:23
Bu konuda elbette ki şu ana kadarki tespitler çok da yeterli
18:27
değil ama bir şekilde bu fazçadan türkçeye geçmesi ve
18:33
buradan böyle bir yeni etimolojik anlamın ortaya
18:38
çıkması tabii ki bu ikinci görüşünde.
18:42
Bu bağlamda yadsınamayacağını ortaya koyuyor tabii ki.
18:47
Akı kelimesiyle ilgili biraz daha bence detaylı araştırma
18:50
yapmak lazım çünkü. Şunu biz biliyoruz ki nizamiye
18:54
medresesinde ilk manada fetha kelimesi tartışılırken bu kelime
19:00
etrafında çok ciddi manada bazı kelam araştırmaları yapıldığını
19:06
biliyoruz ve bu konuda da çeşitli münevverlerin ortaya
19:10
attıkları sallar üzerine bu fütüvvet teşkilatında bazı
19:15
tartışmalar yaptıklarından da haberimiz.
19:18
Var. Tabii burada kavram itibariyle
19:21
de şuraya biraz girmemiz gerekiyor.
19:24
Bu kavram manasında islam medeniyetini teşekkül ettirmiş
19:30
olan türk, fars ve arap kültürlerinin membağında
19:35
yetişerek daha çok esnaflara ve aynı zamanda da esnaf
19:40
haricindeki çeşitli meslek dallarını da kapsayan ve elbette
19:46
dünyanın. 41 yanına dağılmış olan bir sivil toplumdan da
19:53
bahsediyoruz. Yani bu aslında.
19:56
Hani bir toplum manasında belki gelmesele bu ahilik teşkilatının
20:02
çok kesin bir şekilde. Bir sivil yapılanmadan
20:06
müteşekkil olduğunu da söylememiz lazım.
20:09
Tabii ki bundan daha sonraki zaman diliminde islam dini ile
20:13
beraber her daim yorumlanıyor ama islam medeniyeti dışındaki
20:19
esnaf anlayışlarını da etkilemek bağlamında çok ciddi çalışmalar
20:26
yaptıklarında biliyoruz. Tabii ahilik teşkilatının
20:31
özellikle 11. Yüzyıldan itibaren Horasan
20:35
merkezli olarak başta akdenizden çin hudutlarına dek tüm islam
20:42
alemini içine alan biladyum, yani anadolu'nun eski Türkçe
20:48
mâlâsına geliyor. Bu biladü rum topraklarını.
20:53
Hakimiyet 6'da tutan türk islam toplulukları ve sahip oldukları
20:58
ortak medeniyet anlayışında çığır açan ve türk'le islam
21:03
tarihini 400. Yılını.
21:06
Himayelerinde bulundular. Büyük selçuklu'nun himayesinde
21:12
Neşet etmesi bakınız çok büyük. Zaten şunu da söylememiz lazım
21:19
ki, eğer büyük Selçuklu olmamış olsaydı, bugün pek de ahilik
21:28
teşkilatından bahsetmemiz zorlaşabilirdi.
21:32
Çünkü islam dini dışında kalan bazı türk hanları gayet net bir
21:39
şekilde mevcut ve bunların büyük bir çoğunluğu.
21:42
Sürekli sefer halinde. Mesela moğollar aslında
21:47
bunlardan bir tanesi. Son derece önemli bir grup
21:52
olarak karşımıza çıkıyor ve aslında bu ahilerin yok
21:57
olmasında da ki size bir önceki bölümde bunların nasıl yok
22:01
edildiğinden bahsetmiştim. Çok net bir şekilde moğol
22:06
istilası tarafından yok edildiklerini de biliyoruz.
22:09
Tabii ki burada biraz sonra zaten değineceğim.
22:12
Selçukluların içerisindeki büyük bir kavganın olduğu ve bu
22:17
kavganın sonucunda da bir takım önemli haneden üyelerdi.
22:21
Ahilik teşkilatının yanında yer alması bazılarınınsa bu ahilik
22:26
teşkilatına karşı. Bolların yanında yer alması bu
22:32
dengesizliğinde bu topraklarda ne kadar ciddi manada var
22:38
olduğunu da bize. Gösteriyor ama büyük Selçuklu
22:43
tüm bu yapılara hit bir çatı altında hit bir mirî devlet
22:49
sistematiği altında toplamıştır. Biraz sonra zaten bu mili
22:53
sistematikten biraz sizlere bahsedeceğim.
22:57
Burada şöyle bir gerçeklikten de bahsediyoruz, dönemin siyasi
23:03
yapısı itibariyle guam sistemine göre yetişmiş askerlerin ve
23:08
yöneticilerin, büyük selçuklu'nun iflas edilmesi
23:13
sürecinde devlet hizmetine dahil edilmesi Türkmenler açısından
23:18
büyük bir problemti. Çünkü o dönemde Türkmenler çok
23:24
net bir şekilde özerk topluluklardı ve kendilerine
23:28
yönelik baskının artmasıyla birlikte Selçuklu hanedanlığı
23:33
içerisinde farklı hanedanlıklara çok ciddi destekler vermişlerdir
23:40
ve buradaki temel amaçsa devlet sistematiğinin ve devlet gücünü.
23:47
Hiçbir zaman merkezileşmemesi aslında amacını gütmüşlerdir.
23:53
Çünkü sürgün edilme riskleri söz konusuydu ve bir şekilde de
23:59
sürgün edilmemek için hanedanlık içerisindeki.
24:04
Farklı hanedanlık mensuplarıyla da daimi bir şekilde iş birliği
24:10
geliştirmeye. Çalışıyorlardı ve burada bu
24:14
bugünkü türk geleneğinde de çok ciddi manada vardır.
24:19
Bunlar kendilerine bir şekilde kurmak için büyük denilen bir
24:25
takım kaleler inşa ediyorlar ve bu adada bu savaşçı ruhları da
24:31
bu Türkmenler kurmaya çalışıyorlardı ve selçuklularda
24:36
bu. Türkmen aşiretleri ve gruplara
24:41
kendi merkezi sisteminden uzaklaştırmak için her daim uç
24:47
bey olarak bunları konumlandırıyordu.
24:50
Biraz sonra belki bunların detaylarında da biraz gireceğim
24:53
çünkü dediğim gibi. Ahiliğin anadolu'daki siyasi
24:57
teşekküldü oluşmasında. Böyle bir devlet sistematiğini
25:02
anlamak son derece örak tabii değerli dostlar burada şundan da
25:08
söz etmemiz gerekiyor ki bugünkü biz ahi teşkilatının anadolu'nun
25:16
ihtimali dokusuna. Faydalı tesirlerinden söz
25:20
ediyorsak hiç şüpheniz olmasın ki bu ada Yesevi babalarının
25:26
varlığı çok büyük bir ehemmiyet ortaya koyuyor.
25:30
Zaten muhtemel 121 sonraki ahilik bölümünde yesemiliği
25:36
ahiliğin gizemli yürüdü. Nasıl oluşturduğundan biraz daha
25:40
bahsedeceğim ama bu bölümde biraz daha dediğim gibi siyasi
25:44
tarih ihtimaliyat ve kült ve biraz daha gireceğim.
25:48
Ama kültürün daha kapalı tarafı da belki bir sonraki bölümde
25:53
detaylı olarak inceleriz. Şimdi burada şöyle bir önemli
25:59
siyasi durum söz konusu olmuş, bu da değerli dostlar.
26:03
Harzem şahlan ile karahitar arasında orta asya'da büyük bir
26:10
mücadele var ve bu mücadele sonucunda.
26:14
Bu kaostan kaçan bir takım Yesevi babalara bölgeden her
26:20
kediyiğrar ediyorlar ve bir şekilde göç ederek tasavvufi
26:24
ilkelerine ve fikirleri de çok büyük bir zarafet ve sadelikle
26:31
bu bölgede Anadolu haklarına öğretmeye başlıyorlar.
26:35
Tabii o dönemde halklar var bölgede.
26:40
Anadolu'da ve 1000 takım bu ahilik gibi gruplardan bu
26:45
anadoluya edep ve adapları diyelim öyle diyorlar.
26:50
Önemli ahlaki sistemler ortaya koyuyorlar ve bu ahlaki
26:54
sistemlerle beraber anadolu'nun irfani yönünü geliştirmeye
26:59
çalışıyorlar. Ama dediğim gibi seviliğin
27:03
buradaki etkisi. Son derece.
27:07
Önemlidir. Ahilik bu yesevilikle
27:11
tanıştıktan sonra tasavvufi yönlerine geliştiriyor ve buna
27:17
da büyük erdem pensipleri. Öğreniyorlar ve bildiğiniz üzre
27:23
ahilî ana kaynağı bağdat'taki hükümet hareketi.
27:29
Buradaki sütüvet hareketinin erdemli de yesevilikle hem hal
27:35
ederek bunu bir entelektüel zeminde sohbetler üzerinden
27:41
esnaf loncalarına aktarıyorlar. Yani bir önceki bölümde
27:45
söylediğim gibi diyor ki, esnaf loncalarına bu ahiret teşkilatı
27:52
önce diyor mesleğinizde. Başarılı olun ama mesleğinizde
27:57
başarılı olurken iman sistematiğinizi de kaybetmek
28:01
tabi buradaki iman sistematiği bugünkü anladığımız bağlamda bir
28:06
iman sistematiğime yoksa arka planında kesin itaatin dışında
28:13
başka bir takım arayışlar söz konusu mu?
28:16
Elbette ki bunda da belki daha sonraki bölümlerde.
28:20
Derinleştireceğiz ama burada yesebilikle fütvet hareketinin
28:25
bir araya geldiğinden bahsediyoruz.
28:29
Tabii burada yeseviliği kapalı öğreti sistemini anadolu'da
28:34
büyük bir aydınlanma hareketiyle deşifre edilmesi tabi ki çok
28:38
çeşitli inanç motiflerinin alegorit yöntemle insanın idrak
28:45
zemvesine çok net bir şekilde aktarılıyor ve bu başarılı
28:50
oluyor insanlar bu bağlamda anadolu'nun.
28:55
Irfanî yönüyle tanışıyorlar. Bu yüzden yesevliğin kapalı
28:58
öğreti sisteminden bir şekilde tetkik yaptırması lazım.
29:02
Onda bir sonraki bölümde zaten yapacağız ama bir taraftan da
29:06
ahi teşkilatına Yesevi grupların kardeşlik anlayışını getirerek
29:12
büyük bir Anadolu füvet geleneğine anlatması ve akılla
29:18
imanın kaos içindeki dimalara. Belli bir düzen getireceği
29:23
varsayımını işlemesi tabii ki bugünkü irfani geleneği de hala
29:29
atiye nakledilmesinde şu kıymetli bir köşe taşıdıdır.
29:34
Yani tabii ki fetalığın içerisinde bu Bağdat
29:38
anlayışından. Bir kardeşlik anlayışından
29:43
bahsediyoruz ama Anadolu topraklarında bu kardeşlik
29:47
anlayışının ki biraz sonra zaten geleceğim.
29:50
O konuya daha ticari bir yöne de evvildiğini net bir şekilde
29:56
göreceğiz. Buradan şundan da bahsetmemiz
29:59
gerekiyor. Tabii ki bir tarihsel bilgi
30:02
burada vereceğim. O da oğuzların yani bu Türkmen
30:07
gruplarından bahsetmiştik. Ya oğuzların bu anadolu'nun
30:13
türkleşmesi geleneğinde. Çok ciddi bir rol oynadığında
30:17
ama söz etmemiz lazım. Çünkü burada oğuzların bir kısmı
30:24
islamiyeti kabul ediyor, bir kısmı insan islamiyeti kabul.
30:30
Etmiyor tabii burada şöyle 112 vereceğim, oğuzların bu islamı
30:37
kabul edenleri bir kısmı hiç şüpheniz olmasın ki yerleşik
30:42
hayata geçiyorlar. Kasabalara gidiyorlar işte
30:45
köylerde yaşamaya başlıyorlar. Çok cüzi bir kısmı şehre
30:49
geliyor, o da hayatını sürdürüyor çünkü.
30:52
Bu oğuzların büyük bir kısmı sürekli hem ziraat'le hem de
30:58
hayvancılıkla. Çok derinlemesine birikiller ve
31:03
burada bu divan ı lügatı türk'te kaşkallı Mahmut bazı diyor.
31:10
Islamiyet'i kabul eden oğuzlar kendi yöre ve bölgelerinden
31:16
hiçbir zaman çıkmıyorlar diyor. Sürekli diyor, burada
31:19
yaşıyorlar. Hayatlarının tamamını neredeyse
31:22
burada geçmiyorlar. Bunlara çok ilginç.
31:26
Bir sıfat kullanıyor, taş kaldı mı?
31:28
Ve diyor ki bunların diyor, tamamı yatıptur diyor.
31:33
Yani yatanlardır diyor ama diyor. 1'de diğer oğuz boyları
31:40
var. Bunlarsa 14.
31:42
Ve 15. Yüzyıl itibariyle göçebe
31:47
şeklinde hareket ediyorlar diyor.
31:49
Göçebe gruplar bunlar diyor. Ve bunların ismi ise hepimizin
31:55
bugün sıklıkla söylediği bir grubun ismi.
31:59
Onlar da kim et Yörük. Yani Yörük derken neyi
32:05
kastediyoruz? Yörük demek değerli dostlar.
32:09
Yürüyenler demek bu grupların içerisinde elbette ahiler hem
32:17
göçebelerin yanında yer alıyor. Hem de öteki taraftan da
32:21
yerleşiklerin yanında yer alıyor ama burada şundan bahsetmemiz
32:25
lazım. Bir yonca kültürü ve bir esnaf
32:29
anlayışı ortaya koydukları için tabii ki benim görüşmeye göre
32:35
daha çok yerleşik olanların yanında daha fazla yer almış ahi
32:41
teşkilatı. Çünkü bu alandan çünkü
32:44
bildiğiniz üzere bir önceki bölümde bahsetmişti.
32:48
Bir emre'ye de batulis var. Burada bir takım deri işlemeleri
32:53
yapıyor. Bu işlemeleri de
32:55
gerçekleştirirken elbette ki yerleşik bir hayata sahip olması
33:00
lazım. Tabii ki bunların birçok işte bu
33:03
efendim denizli'de olsun, kayseri'de olsun, konya'da olsun
33:06
kırşehir'de en son olsun bu aralarda çok ciddi manada
33:10
dergahları işte evleri filan. Elbette ki söz konusu ama büyük
33:15
bir. Çoğunluğu bu ahi gruplarının
33:20
mensupları, yani ahiler kardeşken.
33:23
Hep birbirleriyle bir şekilde collection, yani sohbet
33:29
halideler. Birbirlerinin ne yaptıklarından
33:32
haberleri var, kimlerin kimlerle evlendiklerinden haberleri var.
33:38
Yani aslında tam manasıyla hani bugün o çok ütopya olarak söz
33:44
edilir ya işte komünizm, mominiz gibi biraz bu.
33:49
Komünist hareketin aslında. En temelini oluşturan teşkilat
33:54
hiç şüpheniz olmasın ki Allah iyilik teşkilatıdır.
33:58
Çünkü bunla her şekilde birbirlerinden haberdar.
34:04
Zaten önemli olan değerli dostlar benim de görüşüme göre
34:07
bir ortaklık paylaşıyorsan sadece bir ortak ücret, ortak
34:11
yemek değil, birbirinden haberdar olma kültüründen çok
34:17
net bir şekilde içselleştirmek, en azından davranışsal
34:20
kodifikasyonlarda ihtiyaç olan. Bir hasret olarak karşımıza çok
34:26
tabii bir taraftan da. Her zanaat sahibi yaptığı işe
34:31
çok özel bir ücret alıyor ahilikte.
34:36
Buna Türkçe de Manço deniliyor. Manço aslında tabii ki tercihden
34:43
farklı ve kurguda tercih işçi manasına geliyor ve hayvancılık
34:49
ve Ziraat üzerinden de zanaat ve buna nispetlere esnaf kulları da
34:57
bir şekilde geliştirmiştir. Bu zanaat ve esnaf kollarının bu
35:02
artan ticaretle birlikte bakın bu çok önemli değerli Ruslar,
35:06
emniyet ve israil temin edebilmesi için e tabii ki
35:12
ahiler devletten kervanlar kurulmasını kervansaraylar
35:17
iddiası indirmesini istiyor. Hani bu çok meşhur Ahlat
35:20
ahlat'taki işte bu bir tane saray var ya işte tam bu tarzda
35:24
yapılmış hani daha kervan gibi yapılmış olan işte bu gelenekten
35:28
aslında. Geliyor ve burada sadece
35:32
iktisadi kazanımlar değil. Aynı zamanda ihtimali ve
35:37
kültürel tesirinde tatbikî öne çıkartılıyor.
35:42
Burada geçici ikametiden tacirlerin başlarına rahtlar ve
35:47
tut kavul kumandasıyla bir muhafızlık kıtası da bu alara
35:54
çok net bir şekilde tayin ediliyor ve buradaki tacirlerin
35:59
hem emniyetleri. Sağlanıyor hem de istirahatleri
36:03
temin ediyor. Yani değerli dostlar aslında
36:06
tabii bu konuda anlatacağımız çok konu var ama burada
36:12
izninizle bir virgül koymak istiyorum.
36:16
Çünkü önemli olan burada bakın. Birçok alandan bahsettik
36:20
eserlerden bahsettik. Yesemiliğin etkisinden
36:23
bahsettik. Efendime söyleyeyim, fütü ve
36:26
hareketinin bir şekilde. Entelektüel bağlamda nasıl
36:31
ahiliye entegre edildiğinden bahsettik ve elbette ki
36:35
oğuzların bu anadolu'yu türkleştirmesi ile birlikte bu
36:39
ahi teşkilatlarıyla bir uç bey olarak hareket etmesinin aslında
36:45
Ziraat ve hayvancılık bakımından ne denli önemli olduğundan
36:49
bahsettik ve elbette ki bu hem ziraatin hem de hayvancılığın
36:55
zamanla. Nasıl bir zanaat ortaya
36:57
çıkardığı ve bunda da nasıl bir esnaflık anlayışının bir lonca
37:03
teşkilatıında, daha doğrusu bir lonca hareketinin de ortaya
37:08
çıktığını bu şekilde görmüş olduk.
37:11
Ama dediğim gibi burada bir virgül koymak lazım.
37:14
Çünkü hem de konuyu da fazla uzatmaya gerek yok.
37:18
Çünkü zaten önümüzdeki detay bölümümüzde çok yüksek
37:22
ihtimalle. Bu ahiliği daha kapalı kalmış ve
37:27
özellikle ve seviyelikle hemhal olmuş tarafından.
37:31
Biraz bahsetmemizin önemli olduğunu düşünüyorum.
37:35
O yüzden de bu konuyu bugün burada biri virgülle dudak
37:39
satmak istiyorum ve ama tabi ki önümüzdeki salı günü gündem
37:45
bölümümüzde daha politikaya uygun bir tabii ki konu
37:49
yapacağız ama önümüzdeki detay bölümünde de bu işin biraz daha
37:54
sembolik arka planını. Detaylarıyla birlikte incelemeye
37:59
devam edeceğiz. Sizlere bugün beni dinlediğiniz
38:04
için saptığınız için çok ama çok teşekkür ediyorum.
38:08
Bu kapsamlı konuyu birkaç bölümde daha irdelemeye hep
38:13
birlikte devam edeceğiz ama size şunu söylemek istiyorum, salı
38:18
gününe kadar kendinize. Çok ama.
38:22
Çok iyi bakın.