Latest / 8. Gün 25. Saat / Bugünün Ortadoğu kaosu nerede başladı? - Cetvelle çizilen sınırlar

Transcript

Bugünün Ortadoğu kaosu nerede başladı? - Cetvelle çizilen sınırlar · 8. Gün 25. Saat

0:09
Sekizinci gün 25 saatten hepinize merhabalar.
0:13
Ben Fırat tarihse haberleri. Şöyle bir toplayayım dedim.
0:16
Çok yakından bildiğiniz bir devletten bahsedeceğim.
0:19
Osmanlıdan osmanlının çöküşü beni hep büyülemiştir.
0:23
Neden büyülemiştir? Kuruluşu kadar yükseliş.
0:26
Dönemi kadar büyülemiştir çünkü orta doğu'nun şekillenmesine
0:30
neden olmuştur. Bugünkü orta doğu'nun ama sadece
0:34
osmanlının hikayesi de değil, ingilizler ve fransızlar da işin
0:37
içinde olacak. Tam bir tahta oyunlarını
0:40
konuşacağız. Bugün bir düşünün, şöyle 1.680
0:43
üçte osmanlının sınırları neredeyse viyana'dan somali'ye,
0:47
mezopotamya'dan bugünkü türkiye'ye kadar uzanıyor.
0:50
Başkent neresi? Tabii ki konstantinopolis, ama
0:54
işte her ihtişamın bir düşüşü var.
0:57
Ben bugün bu podcast bölümünde bu çöküşün perde arkasını
1:01
anlatmaya çalışırken sadece osmanlıyı değil aynı zamanda
1:05
ingiliz imparatorluğunun ve fransızların siyasi
1:09
entrikalarını da gözler önüne sermeye çalışacağım.
1:12
Şimdi diyeceksiniz ki niye önemli bu?
1:15
Çünkü bugünkü orta doğu'nun neden bu kadar karmaşık olduğunu
1:18
anlamak istiyorsak, geçmişte neler yaşandığına bak.
1:21
Lazım sınırlar cetvelle çizilmiş gibi farklı milletler ve
1:25
mezhepler bir arada e sonuç ne? Tabiri caizse kocaman bir kovan
1:31
dolusu öfkeli arı oturdum hiç erinmeden araştırdım.
1:34
Bunları anlatan belli başlı kaynaklar buldum ve bu
1:37
kaynakları derledim. Ve kendime bir konuşmam, metni
1:40
hazırladım. Şimdi size aslında bu derlediğim
1:43
kaynaklardan edindiğim bilgileri sizlere özet şeklinde sunma mı
1:48
dinleyeceksiniz? Aslında bu bölümde şu soruları
1:51
yanıtlayacağız, ingilizler ve fransızlar osmanlının mirasının
1:55
nasıl paylaştı? Sicepot antlaşmasını
1:58
duymayanınız yoktur. Bence işte bu 2 süper gücün
2:02
bölgeyi nasıl şekillendirdiğini, bu kararların bugünkü politik
2:06
kaosun temellerinin nasıl attığını öğrenmeye çalışacağız.
2:09
Tartışacağız diyelim eğer tarihi anlamaya meraklıysan ya da
2:13
bugünkü dünyayı daha iyi kavramak istiyorsan bu bölüm tam
2:16
sana göre çayını kahveni al arkan yaslan ve kendini bu
2:20
hikayenin akışına bırak. Hemen kendimizi 20.
2:40
Yüzyılın başlarına atalım. Avrupa sanayi devrimi ile tam
2:43
gaz ilerliyor. Makineler böyle şakır, şakır
2:46
çalışıyor, elektrikli sokaklanmaları, caddeleri
2:49
aydınlatıyor. Peki ya Osmanlı, bizim Osmanlı
2:52
ne yapıyor? Avrupa'nın hasta adamı hani şu
2:54
sürekli hasta olup bir türlü iyileşemeyen kişi gibi yani ben
2:58
gibi düşünün ben hala hastayım bir aydır hastayım neredeyse
3:02
iyileşemiyorsun. Kullanmadığımız antibiyotik
3:04
kalmadı öyle düşünün yani sürekli bir iyileşme çabası
3:08
sürekli bir takviyeler. Sürekli bir yenilikler,
3:12
ıslahatlar vesaire ama bir türlü iyileşmeyen aslı adam, Osmanlı
3:17
bir hilafet, yani islami bir monarşi milletler değil din
3:21
üzerinden bir düzen kurulmuş. O dönemde çoğunluk Müslüman ama
3:25
azınlık olan hristiyanlar ve yahudilerdi.
3:27
Dini kimliklerini merkeze almış durumda.
3:30
Yani bir yunanlıyı ya da Ermeni düşündüğünüzde aklınıza önce
3:34
onların dini geliyor, milliyetçi değil.
3:36
Yani gayrimüslimler ve Müslümanlar var ama avrupa'dan
3:41
bakanlar için Osmanlı geçmişin donmuş bir tablosu gibi bakın
3:45
konstantinopolis'in yani bugünkü istanbul'umuzun sokaklarına
3:49
elektrikli aydınlatmalar ancak 1.912 de gelmiş.
3:53
Avrupa şehirlerinde bu teknoloji.
3:55
Yıllardır var. Hal böyleyken osmanlının gücü de
3:58
avrupa'daki imparatorluklarla kıyaslandığında esasen.
4:02
Türk topraklarıyla. Sınırlı Anadolu ile sınırlıydı.
4:05
Büyük bir imparatorluk gibi görünse de işin özünde merkezi
4:09
otorite çok da güçlü değildi. Yıkılma sürecine girmişti bile
4:13
zaten. Osmanlının yönetimi şeklide
4:14
ilginç, türk olmayan bir çok bölge kendi kendini idare ediyor
4:18
ama ortak da bir Osmanlı askeri dolaşmakta yani buradayız.
4:22
Kanka biz varız. Pek de karışmıyoruz, havası
4:25
hakim. Bu da tabii ki toprak
4:27
kayıplarını önleyemiyor. 1.910 ikiye geldiğimizde italya
4:31
osmanlının afrika'daki son toprağı olan libya'yı cebe 60
4:35
Balkanlar. Hadi geçmiş olsun.
4:37
Bulgaristan, Yunanistan, Sırbistan hepsi elimizden kayıp
4:41
gitmiş. Ve at.
4:42
Diyoruz. Birinci Dünya savaşına Birinci
4:44
Dünya savaşının arifesinde osmanlının elinde kalan yerler
4:48
nereler? Bugünkü Türkiye Lübnan.
4:51
Ürdün, israil ırak. Suriye ve arap yarımadasının
4:55
büyük bir kısmı koca bir imparatorluk.
4:58
Nereden nereye bir zamanlar Viyana kapılarına dayanan
5:01
Osmanlı, şimdi elde kalanlarla biz buradayız demeye çalışıyor
5:05
ama işte tarih, bu inişler çıkışlar ve bolca dersle dolu.
5:10
Şimdi biraz daha bu tarihin tozu sayfalarında gezinelim.
5:13
Bu sefer osmanlının 1.910 üçteki siyasi krizine ve olayların
5:18
absürtlüğüne bir göz atmak istiyorum.
5:20
Hani bazen işler öyle bir sarpa sarar ki insan bunu yazsam kimse
5:25
inanmaz der ya tam da öyle bir hikaye. 1.900 sekizde osmanlıda
5:29
genç Türkler diye anılan ittihat ve terakki cemiyeti bir devrim
5:33
yapıyor. Hedef belli parlamenter
5:36
demokrasiyi geri getirmek çünkü sultan ikinci Abdülhamid 1.870
5:40
sekizde meclisi kapatıyor. Ben tek başıma hallederim,
5:43
moduna giriyor. Bizim bu genç türklerde devrimle
5:47
sultanı tahttan indiriyor. Meclisi geri açıyor.
5:50
Sonra ne oluyor? Kendi içlerinde kavgalar
5:52
başlıyor, güç bölünüyor, bildiğin mahalle kavgası gibi
5:56
kim başkan olacak, kim daha haklı?
5:58
1.910 üçe gelininde işler iyice çığırından çıkıyor.
6:01
Balkan savaşlarında Osmanlı, Sırbistan, Bulgaristan,
6:04
Yunanistan ve karadağa karşı yeniliyor.
6:07
Genç türklerde durmuyorlar, bu fırsat kaçmaz diyerek hükümeti
6:11
devralıyor. Ittihatçıların amacı osmanlıyı
6:14
modernleştirmek, demiryolları yapalım, elektriği getirelim,
6:17
Avrupa standartlarına yaklaşalım belki böylece Avrupa.
6:21
Gözüne sağlam bir yer ediniriz diye düşünüyorlar ama tabii ki
6:24
işler planlandığı gibi gitmiyor. Şimdi sıkı durun çünkü hikayenin
6:28
en ilginç kısmı burada. Ingiltere'nin
6:31
konstantinopolis'teki büyükelçisine danışmanlık yapan
6:34
cırd fix, mauris adına bir çevirmen var.
6:38
Bu adam genç Türkleri yanlış anlıyor.
6:40
Hatta bunlar Yahudi masonlardan oluşuyor.
6:43
Asıl adları da Yahudi itirat ve terakki cemiyeti diye rapor
6:47
yazıyor. Nereye londra'ya adamın elinde
6:49
somut hiçbir şey yok ama kafasında bolca komplo teorisi
6:53
var. Londra'dakiler de aveller bu
6:56
raporu ciddiye alıyor ve madem osmanlıyı Yahudiler yönetiyor,
7:00
biz de filistin'de bir Yahudi yurdu kurma fikrini destekleriz.
7:04
Böylece Osmanlı bizim tarafımıza geçer diyorlar.
7:07
Mantığa bak, halbuki gerçekte genç Türkler türk
7:10
milliyetçiliği. Ile dolup taşıyor.
7:12
Azınlıklara karşı gayet sert. Bir politika.
7:14
Izliyorlar sonuç ne oluyor? Osmanlının kaderini etkileyen
7:18
bir dizi yanlış anlaşılma, karışıklık ve diplomatik fiyasko
7:23
tarihin bu noktalarında küçük bir hata ya da yanlış bir bilgi,
7:26
koca bir imparatorluğun gidişatını değiştirebiliyor.
7:30
Pit maris kafasındaki komplo. Varlığa bu hikayeyi başlatıyor.
7:34
Birinci Dünya savaşında osmanlının ingiltere yerine
7:38
almanya'nın tarafında yer almasına kadar uzanıyor.
7:40
Bu hikaye tarihin böyle nüansları var.
7:43
Bir çevirmenin saçma sapan raporu bile milyonların
7:46
hayatını. Etkileyebiliyor.
7:49
Gelelim osmanlının Birinci Dünya savaşına nasıl girdiğini yine
7:52
entrika yanlış kararlar kaderin cilvesiyle dolu zaten siz bu
7:56
hikayeyi az çok tahmin edebiliyorsunuz.
7:58
Savaş kapıda herkes tarafını seçiyor.
8:01
Osmanlı imparatorluğu da kimle kanka olsak da başımıza bir iş
8:04
gelmese diye düşünüyor. Malum, italya ve Avusturya,
8:08
macaristan'dan sürekli baskı yiyorlar.
8:10
Çözümle güçlü bir Avrupa müttefiki bulmak Osmanlı önce
8:14
ingiltere'ye yanaşıyor ama ingilizler.
8:17
Ya hadi oradan diye tersliyor mecburen Almanların kapısını
8:20
çalıyorlar. Almanlar diyor ki tamam sizi
8:23
koruruz ama savaşta bizim tarafımıza olmayacaksanız bile
8:27
en azından tarafsız kalın diyor. Böylece gizli bir ittifak
8:30
yapılıyor. Ama bu ittifak sır olarak
8:32
kalmıyor, ingilizler 2 alman savaş gemisini sıkıştırınca
8:36
Osmanlı bu gemilere ya kardeşim gel bizim sularımızla takıl
8:40
diyerek kucak açıyor lan ingilizler diyor ki ne oluyor
8:43
kardeşim? Diyor ampul yanıyor.
8:44
Adamların kafada bu işte bir bit yeniği var.
8:47
Osmanlının tarafsızlık hikayesi dardanel'in mayınlarla
8:51
döşenmesiyle. Iyice.
8:52
Sorgulanıyor sonra Osmanlı askerleri rusya'ya saldırıyor ki
8:56
Rusya ingiltere'nin müttefiki ingilizler için film kopuyor.
9:00
Nasıl saldırdığını zaten biliyorsunuz.
9:02
Goben bravo adlı 2 gemi Yavuz ve Midilli oluyor.
9:05
Onun mürettebat'i gidip. Rusya'ya.
9:08
Saldırıyor niye yeni cephe açılacak değil mi?
9:10
Osmanlı savaşın içine dahil edilecek.
9:13
Dediğim gibi ingilizlerde film kopuyor. 31 ekim 1910 dörtte
9:16
ingiltere osmanlıya savaşı ilan ediyor.
9:20
Artık Osmanlı savaşa resmen dahil.
9:23
Peki savaşın arkasında neler dönmekte?
9:25
Ingiltere ve Fransa, Osmanlı sonrası dünya nasıl olacak diye
9:29
planlar yapmaya başlıyor. Daha önce osmanlıyı bir tampon
9:32
bölge olarak tutan ingiltere, o politikayı çöpe atıyor.
9:36
Çünkü Rusya ve Avusturya, macaristan'a karşı osmanlıyı
9:39
kullanmaya gerek kalmamış. Ingilizlerin gözünde Osmanlı
9:43
toprakları yeni sömürge fırsatları demek, afrika'da
9:46
kolonileşecek yer kalmayınca gözler nereye dönüyor?
9:50
Ortadoğuya böylece bugünkü orta doğu'nun haritasını çizen gizli
9:54
antlaşmalar, savaşın daha ortasında şekillenmeye başlıyor.
9:58
Tut gibi meşhur planlarda bu dönemde çıkıyor.
10:01
Osmanlının savaşa girişi sadece kendisi için değil, tüm bölge
10:05
için tarihi bir dönüm noktası anlayacağınız.
10:07
Küçük hesaplarla başlayan bu macera, koca bir imparatorluğun
10:11
sonunu getiriyor. Şimdi gidelim.
10:13
Başka bir komik hikayeye komedi sahnesine daha doğrusu yıl 1.914
10:18
Birinci Dünya Savaşı başlamış, ingiltere'nin yeni savaş bakanı
10:22
kim? Harvard keçiör, bu adam sadece
10:24
savaşı yönetecek biri de değil, aynı zamanda Orta Doğu
10:27
politikasını şekillendirecek isim.
10:29
Daha önce mısır'da ingilizlerin sömürge yöneticisi olarak
10:33
çalışmış, bu yüzden herkes onun orta doğu'yu avucunun içi gibi
10:37
bildiğini düşünüyor ama gerçekte tam bir yanılsama görüyorlar ki
10:41
çınarın Ortadoğu vizyonu tam anlamıyla bir hayal dünyasından
10:45
ibaret. Adam arapları homojen bir grup
10:48
sanıyor. Hani herkes aynı dili konuşuyor,
10:50
aynı dine inanıyor ya? Demek ki hepsi bir liderin
10:53
peşinden gider diye düşünüyor ama işler öyle yürümüyor.
10:56
Ortadoğu, kültürel, etnik ve dini olarak oldukça çeşitli bir
11:01
yer. Bunu en yakından bilen bizleriz.
11:03
Sunnî ve şii mezhepleri arasındaki farklardan bile
11:06
habersiz. Düşünün ki ağırağa Sünni bir
11:08
kral atıyorlar ama halkın çoğu şii bu neye benziyor biliyor
11:12
musunuz? Mahalleye lazanya dükkanı
11:14
açıyorsun türkiye'ye gelip ama her.
11:16
Döner seviyor abi tutmaz bunun gibi bir.
11:19
Şey çok basit. Bir şekilde anlatacak olursak
11:21
kimse yemez çöker gider değil mi?
11:23
O plan o bir şey, daha doğrusu dükkan ingiltere'nin Ortadoğu
11:27
politikası tamamen bu yanlış varsayımlar üzerine inşa
11:30
ediliyor. Keçiörün planı ne?
11:32
Arapları birleştirecek bir halife atamak ama aslında bu
11:35
plan onun kişisel hırslarından başka.
11:37
Bir şey de değil. Ki, orta doğu'nun ingiliz
11:40
valisi, yani wiseroy olmak istiyor.
11:43
Yani tüm bölgeyi yönetme hayali kuruyor ama tabi.
11:45
Ki bu büyük. Fikirlerin arkasında ne var?
11:48
Tam bir cehalet. Bu arada londra'daki bürokratlar
11:51
Ortadoğu hakkındaki daha az şey biliyor.
11:54
Adam ne rapor ederse 10'a çıkart inanıyorlar.
11:56
Kimse gidip yerinde inceleme yapmıyor.
11:58
Kimse ben bu adam. Yazıyor ediyor bize rapor.
12:01
Sunuyor da bu doğru. Mu diye sormuyor?
12:03
Haliyle yanlış bilgiyle şekillenen politikalarda savaş
12:06
sonrası orta doğu'yu kaosa sürüklüyor.
12:09
Yerel liderler kukla ipler ingilizlerin elinde.
12:12
Işte bu hikaye. Büyük güçlerin.
12:14
Küçük hesapları diye özetlenebilir.
12:16
Bana göre keçiör ve onun gibi adamların Ortadoğu hakkındaki
12:19
cahilce planları bölgenin bugünkü karmaşasının temel
12:23
taşlarından biri atlıyorum. Hemen galipol çıkarmasına,
12:26
ingilizlerin akıl almaz strateji hatası.
12:30
Şimdi bir düşünün. 1.915 Marmara denizi'nin girişinde Gelibolu
12:34
yarımadasına ingilizler çıkartma yapıyor.
12:36
Hedef ne? Osmanlının kalbi yani
12:39
konstantinopolis sonuç piyasko Osmanlı askerleri öz.
12:43
Mustafa Kemal Atatürk gibi isimlerle bu saldırıyı.
12:46
Püskürtüyor. Tabii ki burada.
12:47
Binlerce. Hikayeyi atıyor ben özet.
12:49
Geçiyorum siz bu hikayeleri. Biliyorsunuz ingiltere'de işler.
12:52
Karışıyor halk isyonda hükümet değişiyor yeni Başbakan.
12:56
David loyd, George. Sahneye çıkıyor.
12:59
Yani bakın, Çanakkale Zaferi hükümetler değiştirip hükümetler
13:03
kuran başka ülkeler için konuşuyorum.
13:05
Bir zaferdi lyk George diyor ki ya arkadaşlar bu savaş böyle
13:10
kazanılmaz. Bizim başka bir yol bulmamız
13:12
lazım. Kafasına yeni bir strateji.
13:14
Beliriyor. Osmanlı araplarının Türklere
13:17
karşı duyduğu hoşnutsuzluğu kullanmak hani düşmanımın
13:20
düşmanı dostumdur kafası ama bu planda tam bir entrika yanlış.
13:24
Bilgi ve bolca hayal. Dünyasıyla şekilleniyor.
13:27
Kickson ırın Orta Doğu danışmanı marks devreye giriyor.
13:30
Skice Mekke şerifi hüseyin'i kukla halife yapmayı öneriyor.
13:34
Plan ne şu? Arapları Türklerin yönetiminden
13:37
kurtaracağız ama tabii ki ipler yine bizim elimizde ingilizlerin
13:41
elinde olacak. Şerif Hüseyin diyor ki lan
13:44
saçmalamayın oğlum ben bağımsız bir arap devleti istiyorum.
13:47
Avrupa burnumu sokmasın ingilizler bunu duyunca dumur.
13:50
Oluyor o kolonyal hayaller. Çöpe gitmek üzere gibi görünüyor
13:54
ama tam bu sırada sahneye Muhammed el farukiyi adına bir
13:59
Osmanlı subay çıkıyor. Alfabuk i ingilizlere resmen
14:02
masal anlatıyor diyor ki kardeş damaz kusta yani bildiğimiz
14:06
şam'da arap milliyetçiliği liderlerle bağlantım var. 100
14:10
binlerce asker hazır. Osmanlıya karşı ayaklanmayı
14:13
bekliyorlar diyor ingilizlerde tamamlan.
14:16
Bu iş olur diye. Düşünüyor ama elf rukiye'nin
14:19
söyledikleri tamamen uydurma yalan ortada.
14:21
Ne 100 binlerce asker var ne de böyle bir liderlik söz konusu.
14:25
Ingilizler sonunda Hüseyin in taleplerini kabul ediyor.
14:28
Çünkü Faruk inin şeyi hava civa çıkıyor ve 10'a çıkart mecbur
14:33
kalıyorlar ve bağımsız bir arap devleti için pazarlığa
14:36
oturuyorlar işin aslı şu 2 taraf da yalan söylüyor ingilizler
14:40
aslında ortadoğu'da kolonyal planlarından vazgeçmeyin yetti
14:43
değil. Hüseyin ise bu pazarlıklarla
14:46
gerçek bir bağımsızlık elde edebileceğini sanıyor.
14:48
Bu anlaşmanın temeli daha en başından bozuk al faruki'nin
14:53
palavraları, ingilizlerin gizli planları, arap liderlerinin
14:56
umutları koca bir kumdan kale zaman geçiyor.
14:59
Zaman geçtikçe bu işbirliğinin üzerindeki yalanlar,
15:02
güvensizlikler ortaya çıkıyor. Sonuç ne oluyor?
15:05
Bugünkü Orta Doğu nun karmaşasına giden yollar
15:09
döşeniyor. Yani tarih bazen satranç gibi
15:12
ama sanki. Oyuncuların yarısı kör yarısı.
15:14
Yalancı buradan da atlıyorum ara pis yanına ama öyle sıradan bir
15:18
isyan değil bu işin içinde. Lowrence namı diğer arabistan'la
15:22
lawrence var. Hani şu beyaz giysilerle çölün
15:25
ortasında koşturan filmleri konu olan adam efsanemi gerçek mi?
15:29
Biraz karışık ama oldukça etkileyici bir hikaye isyanlı
15:33
amacı belli. Bağımsız bir arap devleti
15:35
kurmak, ingilizler ve Mekke şerifi Hüseyin ertele veriyor.
15:39
Tabi bu ittifakın temelinde bolca yalan var, yanlış bilgi
15:43
var. Daha önce söylediğim gibi 10
15:44
meşhur alfabuke nin 100 binlerce arap askeri hazır.
15:48
Osmanlıya karşı ayaklanacak palavralarını hatırlıyorsun işte
15:52
bu yalan isyanın başlangıcında büyük bir hayal kırıklığı
15:55
yaratıyor. Hüseyin'in Osmanlı askerlerinin
15:57
çağrısı tam anlamıyla karşılıksız kalıyor.
16:00
Yani beklenen büyük ayaklama bir türlü gerçekleşmiyor.
16:03
Adamlar yığılmıyor, kafaya koymuşlar, ingilizler ve Hüseyin
16:06
in bildikleri yaz 1.910 altıda mekke'yi ele geçiriyor.
16:10
Memleket şerif hüseyin'in şehri isyanın güç merkezi.
16:14
Ama Medine işte orada sertkaya çarpıyorlar.
16:17
Osmanlı medine'yi sıkı sıkıya savunuyor ve arap isyanı burada
16:21
bir türlü ilerleyemiyor. Arabistan lawrence ta anılarında
16:25
bu durumu şöyle anlatmış, arap askerler, Osmanlı ordusu ile baş
16:29
edebilecek eğitimden ve disiplinden yoksundu.
16:31
Kısacası işler pek iyi başlamıyor.
16:33
Tabi bizim için iyi gidiyor ama onlar için iyi başlamıyor derken
16:37
1.910 yediye geliyoruz. Geliyoruz, geliyoruz ve hikaye
16:41
tam bir dönüm noktası yaşıyor. Akabenin ele geçirilmesi kabe
16:45
değil. Bakın akabe, filistin'in güney
16:47
sahilindeki tek liman deli gibi stratejik öneme sahip burayı
16:52
kontrol eden bölgeye hakim olur. O derece lawrence ve Hüseyin in
16:56
birlikleri ingilizlerin desteğiyle burayı ele geçiriyor.
16:59
Osmanlının ağır topları. Etkisiz hale getiriliyor.
17:02
Ingilizler bu limanı kullanarak arap askerlerini kolayca sevk
17:06
ediyor. Artık filistin'de işler ciddi.
17:09
Yılın sonunda 1.910 yedinin sonunda.
17:11
Arap birlikleri. Kudüsü de alıyor.
17:13
Bu hem askeri hem de sembolik olarak Osmanlı için büyük bir
17:16
darbe. Ardından Ürdün de Osmanlı
17:18
birliklerini ciddi zarara uğratıyorlar ne yazık ki.
17:22
Osmanlı bu cephede neredeyse tamamen geriliyor.
17:25
Kudüs Bağdat ingilizlerin eline geçince şam yolu iyice açılmış
17:29
oluyor. Yani osmanlının güneydeki etkisi
17:31
eriyip gitmiş durumda. Isyanın bu hikayesi bize şunu
17:34
gösteriyor, ne kadar başlangıçta yalanlar ve abartılar üzerine
17:38
kurulmuş olsa da isyanın sonunda ne yazık ki bu herifler
17:41
osmanlıya karşı ciddi başarılar elde ediyorlar ama işin diğer
17:45
yüzü de var ingilizlerin bu isyanı desteklemesi, kendi
17:49
çıkarları için bölgeyi sömürgeleştirme planları çoktan
17:52
yapılmış. Yani isyanın sonucu Araplar için
17:55
tam bir bağımsızlık değil, yeni bir kontrol düzeni yani
17:59
sağıyorlar. Onları bir nevi sağıyorlar
18:01
cidden. Gelelim.
18:02
Aralarda bahsettiğim sice bir kod antlaşmasına hani şu orta
18:06
doğu'nun kaderini 2 diplomatın cetveliyle çizen bölgeyi resmen
18:11
kaosa sürükleyen antlaşma ne olduğu orada diye soracak
18:15
olursanız hikaye başlıyor. Ingilizler Mekke şerifi hüseyni
18:19
bir antlaşma imzalıyorlar. Arapların desteğini almıştı.
18:22
Antlaşmayla. Hani bağımsızlık vaatleri falan
18:25
işte tam o sırada mark six antlaşmayı bizzat öneren kişi,
18:30
Fransız diplomat François pikot ile gizli gizli başka planlar
18:34
yapmaya başlıyor. Pikot tam bir Fransız sömürgeci
18:36
kafasında ortadoğu'nun şu şu toprakları bizim olsun çünkü
18:41
haçlı seferlerinde zaten hakkımızı kazanmıştık diyor.
18:44
Yani adamlar ciddi ciddi. Orta çağ referanslarıyla.
18:48
Yeni bir dünya düzeni kurmaya çalışıyorlar. 1.910 beşte bu 2
18:51
diplomat masaya oturuyor. Orta doğu'yu bölüşmek için
18:54
kolları sıvıyorlar. Fransızların derdi büyük
18:57
adamlar, Suriye ve lübnanı doğrudan yönetmek istiyor.
19:00
Ingilizler de bizim yönetimimiz öyle kaba değil, daha çok nüfus
19:04
kurarız diyor ama sonuçta ırak Ürdün filistin'in limanlarına
19:08
gözlerini dikiyorlar. Yani her 2 tarafta kendine büyük
19:11
bir dilim koparmaya çalışıyor. Antlaşmanın şartları şöyle,
19:15
Fransa lübnanı ve bugünkü suriye'nin büyük bir kısmını
19:18
alacak ingiltere irakı. Ürdünü bir de Filistin
19:22
kıyısındaki 2 limanı ele geçirecek.
19:24
Arabistan yarımadası da kağıt üzerinde bağımsız olacak ama
19:28
ingiliz ve Fransız etkisinden kurtulamayacaklar.
19:31
Peki ya filistin'in kendisi burası tam bir kriz noktası.
19:34
Ingiltere o dönemde siyonizm fikrinin resmi politikası haline
19:37
getiriyor. Yani filistin'e bir Yahudi yurdu
19:39
kurulmasını destekliyorlar ama fransa'nın da buraya göz dikmiş
19:43
olması anlaşmayı tıkıyor. Çözüm ne?
19:46
Hadi diyorlar, burayı uluslararası bir yönetim altına
19:48
bırakalım sonra bakarız. Yani aslında sorun çözülmüyor,
19:51
erteleniyor. Anlaşmanın kağıt üzerindeki hali
19:54
ne kadar düzgün görünse de bölgenin halk için tam bir
19:57
felaket. Suriyeliler özellikle
20:00
Suriyeliler fransızların müdahalesine şiddetle karşı
20:03
çıkıyor. Özgürlük hayalleriyle osmanlıya.
20:05
Başkaldıran Araplar bir başka. Sömürge düzenine uyanıyorlar.
20:09
Sadece bir antlaşma değil, bu arada bugün hâlâ devam eden
20:12
ortada o sorunlarının temel taşı bu anlaşmayla cetvelle çizilen
20:16
sınırlar kültürleri, halkları, inançları göz ardı etmiş
20:19
durumda. Bölgenin insanları için kağıt
20:22
üzerindeki harita gerçek hayatı hiç yansıtmıyor.
20:24
Işte bu yüzden tarih kitaplarında bir dipnot gibi
20:28
duran bu anlaşma aslında bir asırlık çatışmanın fitilini
20:32
ateşlemiş durumda. Gelelim bir başka önemli
20:34
meseleye. Bal for deklarasyonu ingiltere
20:38
siyonizme desteğini açıklıyor. Bu tarihi belgeli bölgeyi böyle
20:42
adeta. Cehennem gibi bir çatışma
20:45
sarmalına sürükleyecek. Bu arada ingiltere'de başta.
20:48
Kimse. Siyonizme pek sıcak bakmıyor
20:50
çünkü filistin'in yerel halkından bakalım.
20:53
Araplar. Siyonizmin fikrine tamamen
20:55
karşı. Yani o topraklarda bir Yahudi
20:57
yurdu. Kurulması düşüncesi yerel halk
21:00
için kabul edilemez. Ikincisi de toprakların durumu
21:03
filistin'in çoğu kurak tarıma elverişsiz büyük bir göç
21:07
dalgasını kaldıracak altyapı yok ama işler 1.009. 116 dan.
21:11
Sonra değişiyor. David loy George Başbakan
21:14
oluyor. Onun dini görüşleri
21:15
ingiltere'nin tutumunda önemli bir rol oynuyor loyg Jorge.
21:19
Protestan bir evanyelist olarak büyümüş kutsal toprakların.
21:23
Tanrının seçilmiş halkına geri. Verilmesi gerektiğine inanıyor.
21:27
Bu tür inançlar sadece. Kişisel bir mesele.
21:30
De değil devlet politikası. Haline geliyor.
21:32
Bu sırada ne oluyor? Sahneye eski tanıdıklarımızdan
21:35
marks. Cash giriyor.
21:36
Hani şu sice picte? Antlaşmasını yapan adam.
21:38
Skys siyonizmi desteklemenin stratejik bir adım.
21:42
Olacağına inanıyor onun. Kafasına şöyle bir hesap var,
21:44
Yahudilerin desteğini alırsak savaşta avantaj sağlarız.
21:48
Özellikle de diyor ki, rusya'daki Yahudiler çarlık.
21:51
Yönetimi üzerinde. Etkili olabilir ve rusya'nın
21:54
savaştan çekilmesini önler. Bu fikir öyle havadan mı
21:57
geliyor? Hayır, kimden geliyor?
21:59
Biliyor musunuz? Charles fit maurce'ten hani şu
22:02
genç Türkler, Yahudi masonlar teorisini ortaya atan abimiz var
22:05
ya? Yani koskoca ingiltere'nin
22:07
politikaları saçma sapan komplo teorileriyle şekilleniyor.
22:11
Birkaç tane. Böyle deli komplo teorisyencisi.
22:14
Bugünün teorisyencisi bugünün haritasını çiziyor.
22:18
Ya düşünün yani bir anlamda. 1.910 yediye geliyoruz
22:22
ingilizler filistin'i işgal etmiş.
22:24
Durumda arthur bavul. Ingiltere dışişleri.
22:27
Bakanı meşhur balfour deklarasyonunu kaleme alıyor.
22:31
Bu belgede ingiltere Yahudilerin filistin'e göçünü resmen
22:34
desteklediğini açıklıyor ama küçük bir not ekliyorlar.
22:38
Bu göç bölgenin yerel. Halkının haklarının
22:41
zedelememeli. Güzel sözler gibi.
22:43
Görünüyor değil mi ama? Gerçeğe dönelim.
22:45
Gerçekte ne oluyor? Ingiltere bir yandan yahudilere
22:48
yurt vaat ederken bir yandan da Filistinli Araplar yatıştırmaya.
22:52
Çalışıyor yani. 2 tarafı da seninleyiz kardeşim diyorlar ama
22:56
işler hiç de öyle. Yürümüyor.
22:58
Çünkü bu deklarasyon yıllar sürecek.
23:01
Israil, Filistin çatışmasının temel.
23:03
Taşını döşüyor. Sonrası bölgesel bir karmaşa.
23:07
Bölgedeki güç dengesi tamamen. Bozuluyor Araplar ingiltere'nin
23:11
verdiği bağımsızlık sözlerini artık bir yalan olarak görüyor.
23:15
Yahudiler de filistin'e göç etmeye başlıyor ama yerel halkla
23:18
çatışmalar. Hemen baş gösteriyor.
23:20
Bu olayın dersleri çok net bir bölgenin geleceğini dışarıdan
23:24
gelen güçlerin masa başında planlaması yerel.
23:27
Halkların halklarını hiçe sayacak.
23:29
Kararlar alması sadece felaket getiren şeyler işte bal for
23:33
deklarasyonu bu anlayışın bana göre en somut örneği.
23:37
Bugünkü ortadoğu'nun pek çok sorununu.
23:39
Anlamak için. 1.910 yediye geri dönüp bu belgeyi dikkatle okumak
23:43
lazım. Birinci Dünya savaşını şöyle bir
23:46
bitirelim, ortadoğu'da tam bir entrika, ihanet ve kaos ortamı
23:50
başlıyor. Hani büyük savaş bitti, herkes
23:52
rahatladı diye düşünenler varsa ortadoğu'ya bakmamış demektir.
23:56
Osmanlı imparatorluğu'nun çöküşüyle birlikte bölge
23:59
kelimenin tam anlamıyla batılı güçlerin oyuncağı haline
24:03
geliyor. Savaşın son yılı ingilizler ve
24:06
arap müttefikleri Osmanlı topraklarına doğru ilerliyorlar
24:09
ve imparatorluğun sonu hızla ayaklaşıyor, işin ilginç tarafı
24:12
şu ingilizler verdikleri sözleri tutma niyetinde değil.
24:16
Şerif Hüseyin, filistin'in işgalinde ingiltere'nin en büyük
24:20
destekçilerinden biri olmuş ama savaş biter bitmez ilk kazığı
24:24
yiyen de o oluyor. Ingilizler hüseyin'i devre dışı
24:27
bırakıp oğlu faysalı öne çıkarıyor.
24:29
Çünkü Faysal ingiltere ye daha uyumlu bir lider ama bu da
24:33
yetmiyor. Ingilizler bir yandan da ibn i
24:35
suud ile iş çeviriyor. Yani Arabistan yarımadasının bir
24:38
başka güçlü ailesine yanaşıyorlar.
24:40
Hani 2 tarafı birden idare etmeye çalışıyorlar ama bu ikili
24:44
oynama bölgedeki gerilimi daha da artırıyor.
24:46
En çarpıcı olaylardan biri 1.910 sekizin ekim ayında müttefik
24:50
güçlerin şam'a girmesiyle başlıyor.
24:53
Şam düşüyor ingilizler faysala gidip ne diyor bak kardeşim
24:57
sizce pikot antlaşması denilen bir şey var.
25:00
Suriye'yi fransızlara bırakıyoruz.
25:02
Oğlum senin orada işin yok. Filistin, lübnan'da elinde
25:05
olmayacak. Hadi geri dönsen Faysal deliye
25:08
dönüyor ama elinden pek bir şey gelmiyor.
25:11
Ingilizler zaten ipleri sıkı sıkıya eline almış.
25:15
Yani adamlar kimi desteklese bugün oldukça ön planda düşünün.
25:19
Yani ingiltere'nin o dönemdeki yönetimsel gücünü yönetsel
25:22
gücünü bugün de. Öyle tabi. 30 ekim 1918 Osmanlı
25:25
ingiltere ile ateşkes antlaşması imzalıyor.
25:27
Bu anlaşma, müttefik güçleri Osmanlı topraklarının
25:30
istedikleri yerini işgal etme hakkı tanıyor.
25:35
Ama ilginç olan şu Osmanlı yöneticileri, halka kankam, biz
25:39
teslim olmadık, barışçıl ve avantajlı bir anlaşma yaptık
25:43
diyerek yalan söylüyor. Bu yalanın bedeli 1.900 yirmide
25:47
patlak veren türk Kurtuluş Savaşı ile ödeniyor.
25:50
Bu arada savaştan yenik çıkmış bir Almanya var, teslim oluyor
25:54
ingilizler istanbul'a asker çıkarıyor, Dünya Savaşı bitmiş
25:57
gibi gözüküyor ama ortadoğu'da yepyeni bir gerilim dönemi
26:00
başlıyor. Osmanlı çökmüş.
26:02
Sadece bir imparatorluğun sonu değil, aynı zamanda yeni bir güç
26:05
mücadelesinin başlangıcı oluyor. Yani Birinci Dünya savaşına
26:09
baktığımızda Ortadoğu yalnızca coğrafi olarak da değil, siyasi
26:13
ve kültürel olarak da yeniden şekillendirmiş ingilizler,
26:17
fransızlar, arap liderleri ve Osmanlı kalıntıları.
26:20
Arasında yaşanan bu oyunlar bugünkü problemlerin temeline
26:24
atıyor. Sayes ile çizilen sınırlar
26:28
bölgedeki halkların iradesini hiçe sayarak kağıt üzerinde
26:31
şekillendirilmiş sınırlar, bu dönemde verilen her vaat yapılan
26:35
her ihalet alınan her karar, bölgenin uzun yıllar boyunca
26:39
sürecek çatışmalarının zemin hazırlıyor.
26:42
Yani görünen o ki savaş bitmiş ama huzur.
26:44
O hala çok uzaklarda. Birinci Dünya savaşından daha
26:48
sonrası. Sahneye gelen olaylar tam bir
26:50
karmaşa. Bölge ingiltere ve fransa'nın
26:53
ellerinde bir satranç tahtasına dönmüş.
26:55
Kimse kuralları tam bilmiyor. Bir yandan yerel direnişler
26:59
diğer yandan kukla liderler bunların arasındaki çekişmeler,
27:02
işleri iyice çığırından çıkarıyor.
27:05
Bir yandan hem arap yarımadasındaki güç savaşları
27:08
hem de türkiye'mizdeki yükselen bağımsızlık mücadelesine
27:12
geçiyor. Savaş sırasında ingilizler hem
27:15
şerif hüseyin'i hem de ibni soğudu destekliyor.
27:18
Ama savaş sonrası bu 2 liderin arasındaki gerilim giderek
27:21
büyüyor. 1.910 dokuzda ibn suud Hüseyin in topraklarına göz
27:26
dikiyor. Mayıs ayında ani bir saldırıyla
27:28
hüseyin'in ordusunu darmadağın ediyor.
27:30
Hüseyin ingiliz desteği bile onu kurtaramıyor ibni suud hızla
27:35
gücünü artırıyor. 1.920 beşe geliyoruz ibni suud hüseyin'i
27:38
tamamen devreden çıkarıp bugünkü Suudi arabistanın temellerini
27:43
atıyor. Yani ingilizlerin kuklası olarak
27:45
başladığı hikaye kendi imparatorluğunu kurmasıyla
27:48
sonuçlanıyor. Bazen kontrol etmeye
27:51
çalıştığınız figür kontrolden çıkar işte bu da tam olarak öyle
27:55
bir durum. Bu sırada ne oluyor?
27:57
Türkiye'de bambaşka bir hikaye yazılıyor. 1.900 yirminin
28:00
başları Mustafa Kemal Atatürk liderliğinde 30.000 kişilik bir
28:04
türk ordusu. Fransızlarla çarpışıyor.
28:07
Onlar güneyde ciddi şekilde yenilgiye uğratılıyor ama
28:10
ingilizler bu direnişi tam anlamıyla anlamıyor.
28:13
Istihbaratları zayıf. Bu arada 30.000 kişilik türk
28:15
ordusu dediysem Mustafa Kemal liderliğinde dediysem, bunlar
28:18
dağınık kuvayi milliye güçleri biliyorsunuz ki tahmini sayılar
28:22
ve dağınık birlikler başından Mustafa Kemal Atatürk var derken
28:26
de işte bu kongrelerde başkan kim?
28:29
Mustafa Kemal Atatürk ondan dolayı böyle deniyor dediğim
28:33
gibi ingilizler bu direnişi pek anlamıyorlar.
28:36
Istihbaratları zayıf bölgedeki gelişmelere kör sonunda iş işten
28:39
geçiyor. Türk bağımsızlık mücadelesi
28:42
hızla güçleniyor. Ingilizler diyor ki ne oluyor?
28:46
Istanbul'da hemen sıkıyönetim ilan ediyorlar ama bu sadece
28:49
yangına körükle gitmek gibi bir etki yaratıyor.
28:52
Türk milliyetçiliği bundan dolayı daha da ateşleniyor.
28:55
Halkın mücadelesi daha da güçleniyor.
28:57
Mustafa Kemal lider yürüyor önde yürütülen bir kampanya var.
29:01
Sonunda müthiş bir zafer. 1.922 de türk ordusu istanbul'a ayak
29:05
basıyor. Sultan Vahdettin tahtan
29:07
indiriliyor. 600 yıllık Osmanlı imparatorluğu resmen sona
29:12
eriyor. Türkiye bağımsızlık
29:14
mücadelesiyle sadece osmanlının değil, aynı zamanda batılı
29:18
güçlerin ortadoğu'daki planlarının da önemli bir
29:21
kısmını boşa çıkarıyor. Ama bu Levent bölgesindeki işler
29:25
pek de iç açıcı vaziyette değil. Ingilizlerle fransızlar skyspot
29:30
antlaşmasını bir nevi güncellenmiş versiyonu devreye
29:33
sokuyor. Ingiltere Filistin irak mısırı
29:35
kontrol ediyor Fransa, Suriye ve Lübnan üzerinden hakimiyet
29:40
kuruyor. Kağıt üzerinde bu bölgelerin
29:42
bağımsızlığa kavuşacağı söyleniyor.
29:43
Ama bu sadece bir vaat gerçekte bölgeler tamamen batılı güçlerin
29:49
siyasi, ekonomik çıkarlarına göre yönetiliyor.
29:52
Halkın bağımsızlık hayalleri erteleniyor.
29:55
Belki de sonsuza kadar işte bu dönem bize şunu gösteriyor, bir
30:00
savaş biterken başka bir savaş tohumları hep ekilmiş.
30:03
Bölge halkları emperyal güçler dediğimiz o batılı güçlerin
30:08
çıkar oyunlarında kaybolmuş durumda.
30:10
Tarih burada bize çok net bir mesaj veriyor.
30:12
Aslında sevgili takipçilerim masa başında çizilen haritalar,
30:17
sahada yaşayan halkların gerçeklerini asla uymuyor. 1.900
30:22
yirmiler tam anlamıyla kaynayan bir kazan gibi.
30:24
Ingiltere, Fransa savaş sonrası bölgeye damgalarını vurmaya
30:28
çalışıyor. Yereldeki halklar bu dış.
30:32
Müdahaleye karşı ayakta. Suriye'de Fransız işgaline,
30:36
filistin'deki ingiliz siyonist politikaların yarattığı
30:39
çatışmalar da bir bakalım, savaş bitmiş ingiltere Fransa Levent
30:43
bölgesinde güçlerini pekiştirmeye çalışıyor.
30:46
Fransa, suriye'ye olan ilgisini bir danışmanlık rolü olarak
30:49
göstermeye çalışıyor. En azından kağıt üzerinde.
30:52
Şam'da faysalla yapılan anlaşma var suriye'nin bağımsızlığına
30:56
işaret ediyor. Tabii fransızların gözetiminde
30:58
ama bu kurgunun ömrü uzun sürmüyor. 1.900 yirmide paris'te
31:03
iktidara alexandrea millerant geliyor ve danışmanlık falan
31:07
yok. Kardeşim suriye'yi tam anlamıyla
31:10
ben biz yöneteceğiz diyor. Bu bölgedeki arap
31:14
milliyetçilerin çileden çıkarıyor.
31:16
Mart 1.920 şam'da milliyetçi liderler bağımsızlık ilan
31:20
ediyorlar ama bu ilan sadece suriye'yi değil, Filistin ve
31:24
lübnanı da kapsıyor. Böyle bir adımdan sonra beklenen
31:27
ne olacak? Fransa savaş ilan edecek
31:30
fransızlar Temmuz ayında şam işgal ediyor.
31:33
Faysal sürgüne gönderiliyor Suriye tekrar Fransız kontrolüne
31:37
giriyor. Arap dünyasında büyük bir hayal
31:40
kırıklığı, milliyetçiliği daha da güçlendiriyor.
31:42
Bu bu arada Araplar, şam'daki Araplar.
31:46
Suriye'deki Araplar fransızlara boyun eğiyor.
31:49
Filistin cephesine dönelim. Burada da işler pek farklı
31:52
değil. Ingilizler siyonist hareketi
31:54
destekleyen politikalarını hayata geçirirken yerel
31:57
Filistinli liderler buna şiddetle karşı çıkıyor.
32:00
Filistin'de sözü geçen adamlar var, seçkinler var.
32:03
Siyonizmi sadece bir toprak gaspı olarak değil, oradaki
32:06
halkın varoluşuna yönelik bir tehdit olarak görüyor.
32:10
E bugün tabloya baktığımızda filistin'de olan tabloya
32:13
baktığımızda israil'le olan durumlara çok daha haksız
32:17
değilmiş. Bu filistin'i seçkinler.
32:18
Değil mi? 1.900 yirminin başlarında
32:21
kudüs'te çıkan çatışmalar bu gerginliğinde açık bir
32:24
göstergesi. Siyonist milisler ve Filistinli
32:27
direnişçiler arasında şiddet tırmanıyor.
32:29
Ingilizler de bir yandan tansiyonu düşürmeye, bir yandan
32:32
da bu siyonist politikalarını sürdürmeye çalışıyor.
32:35
Ingilizler, Filistin halkına bu projeye ikna etmek için ekonomik
32:39
kalkınma vaatleri sunuyor. Elektrik, sulama projeleri, yeni
32:43
iş imkanları gibi argümanlar öne sürüyorlar ama Filistinliler
32:47
için mesele sadece ekonomi değil ki kardeşim ben varlığımı
32:50
korumalıyım. Bu bir varlık mücadelesi
32:53
siyonist projeyi kabul etmek, kendi kimliklerinden vazgeçmek
32:57
anlamına geliyordu. Ve bu kabul edilemezdi.
33:00
Tüm bu direnişe rağmen ingilizler geri adımı atmıyor.
33:03
1.922 de milletler cemiyeti ingiltere'nin Filistin
33:07
üzerindeki manda yönetimini resmen onaylıyor.
33:10
Bu manda yönetimi altına siyonizm filistin'in resmi
33:14
politikalarından biri haline geliyor.
33:16
Ama bu politika bölgedeki çatışmaları daha da
33:19
alevlendiriyor. Bugünkü orta doğu'nun pek çok
33:22
sorununun kökleri o dönemde alınan kararlara dayanıyor.
33:25
Aslında masa başında çizilen sınırlar, verilen sözler,
33:28
yapılan ihanetler, halkların iradesini hiçe sayarak
33:32
şekilendirilmiş planlar e ne oluyor?
33:34
Halkın haklarını görmezden gelen her güç er ya da geç direnişle
33:39
karşılaşıyor. Bugün hâlâ bu direniş sürüyor.
33:42
Sonlara doğru yaklaşıyorum. Bir taş düşüyor diğer taşlar
33:45
arkasından. Devriliyor.
33:47
Işte Osmanlı imparatorluğunun parçalanması da böyle bir etki
33:50
yarattı. 1.922 de sınırlar çizildi.
33:53
Haritalar masa başında şekillendi.
33:55
Ortadoğu yepyeni ama bir o kadar da sorunlu bir düzene geçti.
34:00
Bu düzen. Ne kadar sürebilir ki?
34:02
Cevap belli pek de uzun değil. Osmanlının yok oluşu
34:06
yüzyıllardır bir şekilde işleyen karmaşık ama denge sağlayan bir
34:10
yönetim sisteminin sona erdirdi. Yerine gelen şey ise Avrupa
34:14
tarzı ulus devletler. Ama bakınca bu devletlerin
34:17
temelinin ne yerel halklar ne de onların ihtiyaçları oluşturuyor.
34:21
Zaten sınırlar dediğim gibi en başından beri cetvel.
34:24
Çizilmiş liderler dışarıdan atanmış bölgenin gerçekleri
34:28
tamamen göz ardı edilmiş. Şimdi biraz düşünelim.
34:31
Ingiltere, Fransa, ortadoğuyu yeni bir sömürge düzenine
34:34
sokmaya çalıştı ama Avrupa artık eski Avrupa değildi ki savaş
34:40
kıtayı yormuştu. Zaten insan gücü tükenmiş para
34:43
tükenmiş enerji tükenmiş. Yani bu yeni topraklar üzerinde
34:47
kalıcı bir kontrol kurmaları öyle eskisi gibi kolay değil,
34:51
gittiğin yerde senin götünde yaprak elinde mızrak olan
34:54
adamlar yok ki bu sefer özellikle de ingiltere şerif
34:58
hüseyin'le oğlu Faysal üzerinden bölgeyi şekillendirme hayaline
35:01
kapıldı. E sonuç tam bir kaos Hüseyin
35:04
sürgünde Faysal hayalindeki Suriye yerine irak'a yönetiyor
35:09
ama bu yönetim halkın değil ingilizlerin çıkarları ne hizmet
35:12
ediyor? Bir de Filistin meselesi
35:14
ingiltere bal for deklarasyonu ile siyonizmi desteklediğini
35:18
duyuruyor. 1.920 ikiye geliyorsun loyd George gitmiş.
35:21
Ingiliz hükümeti bu projeye duyduğu ilgiyi kaybetmiş ama
35:25
ortalıkta bırakılan bu yarım kalan politikalar ne oluyor işte
35:29
bugün israil Filistin meselesi gibi upuzun sürecek bir
35:33
çatışmanın tohumlarını atıyor. Osmanlının yönetimine bakıyoruz.
35:38
Osmanlının yönetimindeki topraklar o dönemde nispeten bir
35:41
denge içerisinde ama yerini alan Avrupa tarzı sınırlar dışarıdan
35:45
empoze edilen yönetim biçimleri halkları ne yapıyor?
35:48
Birbirinden koparıyor. Bu bizim Türkiye sınırları için
35:51
söylemiyorum. Misak ı millinin dışında kalan
35:54
yerlerde daha doğrusu bu geçerli yeni düzen halkları parçalamış,
35:58
bazılarını marjinalize etmiş, direniş hareketlerini
36:02
körüklemiş, bugün hala süren çatışmaların arap israil
36:06
savaşları, irak'taki krizler, Suriye iç savaşı hepsi o dönemde
36:11
atılan bu yanlış temellere dayanıyor aslında.
36:14
Toparlayacak olursak, büyük ve kudretli bir imparatorluğun
36:18
çöküşü beraberinde yüzyıllar sürecek sorunları getirebiliyor.
36:22
Roma imparatorluğunun çöküşünü düşünün.
36:24
Şöyle bir avrupa'nın toparlanması neredeyse 1.000 yıl
36:28
sürdü. 10 asır osmanlının çöküşüyle.
36:31
Orta doğu'da başlayan kaosta benzer bir şekilde onlarca yıl
36:36
belki de 100 yıllar boyunca hissedilecek.
36:38
Sözün özü, büyük güçler kendi çıkarlarını gözeterek masa
36:43
başında haritalar çizerse, o sınırların ardında kalan
36:47
halklar, o kararların bedelini nesiller boyunca öder işte.
36:51
Bu yüzden geçmişi anlamak, geleceği inşa etmek için en
36:56
büyük rehber bana göre beni dinlediğiniz için teşekkür
36:59
ediyorum. Kendinize iyi bakın diyorum,
37:01
unutmayın. Tarih geçmişi anlatmaktan çok
37:04
bugünü ve yarını anlamanın bir anahtarı hoşça kalın.